Warmtekrachtkoppeling in de Glastuinbouw. Sfeerbeeld. Datum 28 april 2010 Status Definitief

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Warmtekrachtkoppeling in de Glastuinbouw. Sfeerbeeld. Datum 28 april 2010 Status Definitief"

Transcriptie

1 Warmtekrachtkoppeling in de Glastuinbouw Sfeerbeeld Datum 28 april 2010 Status Definitief

2

3 Colofon Contactpersoon Ing. G.L.M. Majoor VROM-Inspectie Directie Uitvoering Programma Prioritaire bedrijven Rijnstraat 8 Postbus BD Den Haag Auteur G. Majoor Publicatienummer : 0184 Deze publicatie is te downloaden via Pagina 3 van 19

4

5 Inhoud Inleiding Bevindingen Gebruik van CO Gebruik van warmte Elektriciteit Warmtevernietiging Bevorderende/remmende omstandigheden Uitvoering warmtevernietiging Functioneren en gebruik Wkk-installatie Beschouwing Pagina 5 van 19

6

7 Inleiding De beleidsdirectie Klimaat en Lucht (K&L) van het ministerie van VROM is betrokken bij de ontwikkeling van een CO 2 -vereveningssysteem bij de glastuinbouw. Voor de nadere invulling van deze beleidsontwikkeling heeft K&L naar de VROM-Inspectie (VI) de wens uitgesproken om een beeld te krijgen van het gebruik van warmtekrachtinstallaties (Wkk-installaties) in de glastuinbouw. Onderzoeksvraag De hoofdvraag van de beleidsdirectie K&L betrof: Breng in beeld in welke mate CO 2 en warmte afkomstig van warmtekrachtinstallaties in de glastuinbouw nuttig worden gebruikt. Rondom deze hoofdvraag zijn aanvullende subvragen opgesteld die betrekking hadden op onder meer het functioneren, het gebruik en het rendement van de Wkkinstallaties. Werkwijze en afbakening Dit rapport is gebaseerd op interviews bij negentien tuinders in de omgeving van Venlo, Emmen, Haarlemmermeer en Aalsmeer. Daaruit ontstaat een algemene indruk die de sfeer weergeeft over het gebruik van de Wkk-installaties in de glastuinbouw. De gegeven antwoorden over gebruik van gas en geproduceerde warmte, CO 2 en elektriciteit zijn niet verder (administratief) onderzocht. Dit onderzoek betreft geen statistisch representatieve steekproef binnen de glastuinbouw. Vergaande conclusies kunnen daarom niet uit dit onderzoek getrokken worden. Opbouw rapport / leeswijzer In hoofdstuk 1 zijn de bevindingen puntsgewijs gepresenteerd aan de hand van de volgende thema s: Gebruik van CO 2. Gebruik van warmte. Elektriciteit. Warmtevernietiging. Functioneren en gebruik Wkk-installatie. In hoofdstuk 2 is een samenvattende beschouwing opgenomen over de bevindingen. Pagina 7 van 19

8 1 Bevindingen Op basis van het onderzoek ontstaat het volgende beeld: Het totale rendement (elektrisch plus thermisch) van de Wkk-installaties varieert van 85 tot 95%. De tuinders geven aan vrijwel alle opgewekte warmte in de kas toe te passen. Het opgegeven gebruik varieert van 90 tot 100% (zie verder onder paragrafen 1.2 Gebruik van warmte en 1.4 Warmtevernietiging). Het nuttig rendement (elektrisch rendement plus nuttig gebruikte warmte) van de Wkk-installaties varieert van 80 tot 95%. Vrijkomend CO 2 wordt lang niet altijd in de kas gebruikt. Het product, teelttechnische argumenten, seizoensinvloeden en arbeidsomstandigheden zijn hiervoor aangegeven redenen (zie verder onder paragraaf 1.1 Gebruik van CO 2 ). 1.1 Gebruik van CO 2 Vrijkomend CO 2 wordt lang niet altijd in de kas gebruikt. Het gebruik van CO 2 afkomstig van de Wkk-installatie is afhankelijk van diverse factoren die bepalen of de CO 2 gebruikt wordt en zo ja, hoeveel. Geen gebruik: o Gewassoort: bepaalde planten zijn gevoelig voor NO x en ethyleen in de rookgassen. o Opkweekbedrijven: jonge planten zijn te gevoelig voor verontreinigingen en worden lui van veel CO 2. o CO 2 -toepassing was bij aanschaf installatie nog niet gangbaar; daarna een reiniger installeren was te duur. Beperkt gebruik: o In de winter is de kas gesloten en loopt de CO 2 -concentratie te veel op als alles gebruikt wordt. In de zomer is de kas open en kan wel alle CO 2 gebruikt worden. o Lichtintensiteit: als er weinig (zon)licht is, is de CO 2 -behoefte minder. Niet gebruikt CO 2 wordt voor het merendeel via de schoorsteen geëmitteerd. In een geval is aangegeven dat de emissie altijd via de rookgasreiniger loopt. Bijzondere waarnemingen: Een komkommerteler wil graag zijn CO 2 gebruiken maar de rookgasreiniger is niet goed in staat alle schadelijke stoffen te verwijderen. Hij vraagt zich af of de overheid daar een studie naar wil verrichten. Een tomatenteler heeft twee kleinere Wkk-installaties aangeschaft omdat er geen of weinig ervaring is met rookgasreiniging bij grotere installaties (betreft een installatie met een vermogen van meer dan 6 MW). Pagina 8 van 19

9 1.2 Gebruik van warmte Tuinders die hun Wkk-installatie vooral nodig hebben voor de warmte, gebruiken deze om de temperatuur in hun warmtebuffer te regelen. Daarbij valt het op dat geen van de tuinders inzicht heeft in verliezen die optreden tussen de opwekking van warmte in de Wkk-installatie en de warmtebuffer. Ook wordt niet bijgehouden hoeveel warmte uiteindelijk de kas in gaat. Op de installaties zitten geen warmtemeters. Dit geeft aan dat de opgaven van de tuinders over de warmteopwekking een beperkte waarde hebben. Tuinders gaan er gemakshalve vanuit dat de door de Wkk-installatie opgewekte warmte vrijwel geheel de kas in gaat. Maar een van de bezochte tuinders heeft een energiebalans opgesteld. Met uitzondering van een bedrijf hebben alle tuinders een warmtekoeler (condensor) geïnstalleerd om daarmee het rendement van hun installatie te verhogen. Tuinders hanteren andere parameters, zoals aantal m 3 gas per m 2 kasoppervlak of aantal m 3 gas per kg product, om hun warmtegebruik uit te drukken. Als dat binnen aanvaarde/gemiddelde normen zit dan is men tevreden. Daarnaast vindt een onderlinge vergelijking plaats met collega-tuinders. Kostprijs/concurrentie lijkt hier een belangrijke drijfveer in plaats van thermisch rendement, hoewel dat deels natuurlijk samengaat. Enkele tuinders die de Wkk-installatie vooral om hun warmte hebben, weten niet welk elektrisch vermogen de installatie heeft. In die gevallen wordt de Wkkinstallatie warmtegestuurd bedreven. Veel tuinders geven aan in de zomer toch warmte nodig te hebben om de planten wakker te maken en om condens (en daarmee productschade) te voorkomen. Veel tuinders hebben een aparte ketel om warmte op te wekken. Deze dient in de meeste gevallen niet als back-up maar wordt ook gebruikt om warmte voor het bedrijf op te wekken. Het daadwerkelijk gebruik van de ketel ziet de VI als een belangrijke indicator dat de betreffende bedrijven geen warmte over hebben en dus niet geneigd zullen zijn op grote schaal warmte te vernietigen. Bijzondere waarnemingen: Een bedrijf met meerdere vestigingen en Wkk-installaties heeft een aparte energiemedewerker die de energiemarkt in de gaten houdt en via daghandel energie inkoopt en verkoopt. Deze functie is gescheiden van degene die verantwoordelijk is voor de producten. Door die functiescheiding worden energie- en productbelangen goed ten opzichte van elkaar afgewogen. Een bedrijf had offertes gevraagd voor noodkoelers en kwam tot de conclusie dat onder de toenmalige marktprijzen (2009) dit financieel niet gunstig was. Er zijn bedrijven met een relatief kleine buffer die daardoor minder in staat zijn om de Wkk-installatie op financieel gunstige tijden te laten draaien. Een tuinder heeft aangegeven het vermogen van zijn Wkk-installatie te verlagen in situaties dat hij minder warmte nodig heeft. Voor die tuinder was CO 2 produceren de belangrijkste behoefte. De andere tuinders schakelen de Wkkinstallatie alleen aan/uit. Verder is opgevallen dat enkele tuinders die de Wkk-installatie vooral om hun elektriciteit hebben en niet eens weten welk thermisch vermogen of thermisch rendement de installatie op hun bedrijf heeft. Pagina 9 van 19

10 1.3 Elektriciteit Elektriciteit is voor de tuinder naast warmte een van de belangrijkste redenen om een Wkk-installatie aan te schaffen. Een deel van de bedrijven doen dat om belastingvoordeel (energiebelasting) en vermindering in transportkosten te realiseren (bedrijven met assimilatieverlichting). Een ander deel van de bedrijven heeft de opgewekte elektriciteit niet zelf nodig en reduceert met de verkoop haar energiekosten. Tuinders die een Wkk-installatie voornamelijk hebben voor de eigen assimilatieverlichting geven aan dat de Wkk-installatie wordt aangestuurd op basis van de bedrijfstijden van de lampen. Bijzondere waarnemingen: Een tuinder geeft aan alleen een energiecontract voor levering tussen 8.00 en uur te kunnen afsluiten. Daardoor kan hij de Wkk-installatie niet optimaal inzetten. 1.4 Warmtevernietiging Bevorderende/remmende omstandigheden Uit het onderzoek blijkt dat er drie factoren bepalend zijn of en in welke mate tuinders overgaan tot warmtevernietiging. In de eerste en veruit de belangrijkste plaats zijn dat de prijzen op de elektriciteitsmarkt. Door in te spelen op marktontwikkelingen kan een tuinder winst maken met de verkoop van elektriciteit. Onder marktomstandigheden, waarin de verkoopprijs van elektriciteit hoger is dan de kostprijs inclusief warmtevernietiging, zullen tuinders geneigd zijn hier op in te spelen. Een vaker gehoord elektriciteitstarief waarbij dit het geval is, bedraagt 80 per MWe. De meeste tuinders geven aan geen boeteclausules in hun contract te hebben, die hen er toe aanzetten om de Wkk-installatie te gebruiken op momenten dat de warmte niet benut kan worden. De contracten sluiten goed aan bij hun bedrijfsvoering. De afgesloten energiecontracten zijn wel in belangrijke mate bepalend voor de momenten waarop de Wkk-installatie wordt bedreven. De tuinders zoeken via de elektriciteitsbeurs (APX/onbalansmarkt) naar een bedrijfseconomisch optimale inzet. Veelal wordt een deel van de energiecontracten via meerjarige contracten geregeld waarmee de tuinder tracht een financieel zekere basis voor zijn bedrijf te creëren. Ingeval dat contract met huidige marktprijzen gunstig uitvalt dan zal een Wkkinstallatie veel ingezet worden of nieuwe Wkk-installaties worden aangeschaft. Onder die omstandigheden kan het voorkomen dat het voor de tuinder financieel gunstig is om de Wkk-installatie te laten draaien en de warmte te vernietigen. Voor een tuinder die minder gunstige energiecontracten heeft kan diezelfde marktsituatie niet gunstig uitvallen. Het komt ook voor dat de tuinder een te groot risico heeft genomen met zijn energiecontracten en duur gas inkoopt en goedkoop elektriciteit moet verkopen. In die omstandigheden worden pieken op de onbalansmarkt benut om toch geld te verdienen of kosten te reduceren, zelfs als dat warmtevernietiging betekent. De tweede factor om over te gaan tot warmtevernietiging zijn extreme zomerse weersomstandigheden (hittegolf). In die gevallen heeft een tuinder geen warmte nodig en kan hij over gaan tot warmtevernietiging. In die periode zijn de Pagina 10 van 19

11 elektriciteitsprijzen vaak ook hoog mede vanwege afschaling van de grote centrales. Dergelijke periodes doen zich maar een beperkt aantal dagen van het jaar voor. De derde factor is de nadelige invloed van hoge kastemperaturen op het product. Tuinders geven aan dat op de meeste producten wel marge zit in warmtebelasting. Zij kunnen een afweging maken wat de gevolgen hiervan zijn en in welke mate dit de kwaliteit en prijs van hun product beïnvloedt. Er zijn tuinders die aan hebben gegeven om die reden niet tot warmtevernietiging over te gaan Uitvoering warmtevernietiging Meerdere tuinders hebben aangegeven bij gunstige marktprijzen daadwerkelijk te zoeken naar mogelijkheden om de Wkk-installatie aan te zetten en oplossingen te zoeken voor de warmte. Door hogere kastemperaturen in te stellen en gebruik te maken van de mogelijkheden die het systeem heeft om warmte niet door de kas te hoeven leiden, wordt getracht te profiteren van de gunstige marktprijzen. De meeste bedrijven (zeventien van de negentien) die bezocht zijn, hadden geen noodkoeler waarmee warmte weggekoeld kan worden. Twee bedrijven hadden wel een noodkoeler. Enkele tuinders geven aan dat in de periode de prijzen op de APXmarkt/onbalansmarkt het vernietigen van warmte in de hand hebben gewerkt. Door de veranderingen in de energiemarkt is volgens de tuinders deze situatie in 2009 veel minder vaak voorgekomen. Enkele tuinders geven aan dat de marktontwikkeling weer wat gunstiger is (prijs elektriciteit). De tuinders geven aan dat dergelijke marktomstandigheden maar een gering aantal bedrijfsuren van de Wkk-installatie omvatten. Desgevraagd schatten zij dat in tussen 5 en 10%. De tuinders weten exact de kostprijs voor energie en onder welke marktomstandigheden het voor hen financieel gunstig is om elektriciteit te verkopen, zelfs met warmtevernietiging. Een tuinder heeft aangegeven dat de financiële situatie van zijn bedrijf dermate slecht is dat, ingeval hij met de Wkk-installatie geld kan verdienen, hij dat niet zal nalaten. Warmtebelasting van het product vormt een begrenzing van de mogelijkheid van warmtevernietiging. Tuinders zullen niet snel hun product beschadigen, omdat het marktaandeel van Nederlandse tuinders vooral bestaat uit hoogwaardige, duurdere kwaliteitsproducten waar het mede gaat om het vestigen en bewaren van een goede naam. Tuinders kunnen in de praktijk dus slechts beperkt extra warmte in de kas brengen, namelijk alleen binnen de bandbreedte tussen de minimumtemperatuur en de maximumtemperatuur die bij het betreffende gewas hoort. Er zijn tuinders die aan hebben gegeven om die reden niet tot warmtevernietiging over te gaan en dus hun Wkk-installatie niet aan te zetten. 1.5 Functioneren en gebruik Wkk-installatie De geïnterviewde tuinders hebben over de aanschaf, het gebruik en het functioneren van de Wkk-installatie het volgende aangegeven: Een Wkk-installatie wordt aangeschaft vooral om financiële redenen. Overwegingen vanuit milieu of energie-efficiëntie worden zelden genoemd. De meeste Wkk-installaties zijn in eigen beheer van de tuinder. Soms betreft het een installatie die is overgenomen van een energiemaatschappij. Wkk-installaties worden in de meeste gevallen aangeschaft omdat de tuinder daarmee in meerdere behoeften (warmte, CO 2, elektriciteit) kan voorzien. Pagina 11 van 19

12 Warmte en elektriciteit worden het meest genoemd. De komkommertelers noemen CO 2 als voornaamste behoefte. Flexibiliteit in bedrijfstijden is ook een veelgenoemd argument. De tuinders zijn wisselend tevreden over het functioneren van de Wkkinstallaties. Dat hangt vooral samen met de financiële verwachtingen. De afgesloten financiële contracten zijn in hoge mate bepalend hoe men tegen de Wkk-installatie aankijkt. Enkele tuinders geven aan dat de verwachte financiële opbrengsten achterblijven. Er worden maar in beperkt mate negatieve opmerkingen over de installaties zelf gemaakt, deze functioneren over het algemeen kennelijk betrouwbaar. Bij de algemene vragen over de Wkk-installatie zijn door de tuinders onder andere de volgende kanttekeningen en opmerkingen geplaatst: o Onderhoud kost veel geld (de installatie wordt daarmee nog een keer betaald) en vergt veel aandacht (tijd) van de tuinder. o Afschaffing van MEP/SDE1-subsidie scheelt veel geld en daardoor moeten enkele tuinders langer doorwerken (onbetrouwbare overheid). o Waarom wordt de SDE-subsidie voor de veel minder efficiënte biogascentrales/biovergisters wel in stand gelaten? o Vanwege de veranderingen op de energiemarkt brengt een Wkk-installatie financieel minder op dan verwacht. Dat leidt tot financiële risico s bij tuinders, die reeds de beschikking hebben over een Wkk-installatie. o Tuinders maken zich zorgen over de ontwikkelingen op de energiemarkt. Zij vrezen meer aanbod van elektriciteit (nieuwe kolencentrales, ontsluiting Nederlands net) waardoor de prijzen laag blijven. o Tuinders kunnen hun elektriciteit niet altijd op het net kwijt. Zij geven aan het niet begrijpelijk te vinden dat hun energie-efficiënte Wkk-installaties geen voorrang hebben op de energetisch minder efficiënte energiecentrales. o In het noorden van het land hebben tuinders aangegeven dat er tuinders failliet zijn gegaan omdat zij geen leveringscontract voor elektriciteit konden afsluiten. De reden daarvoor was dat Tennet de ruimte op het distributienet al reserveert voor de nieuw te bouwen elektriciteitscentrales. o Een tuinder, die valt onder de CO 2 -emissiehandel, geeft aan dat door de besparingen die in 2003 tot 2005 zijn doorgevoerd relatief weinig emissierechten heeft gekregen. Zijn minder actieve collega s hebben hier naar zijn mening voordeel van gehad. Deze tuinder geeft aan de Wkkinstallatie deels uit te zetten vanwege ontbrekende emissierechten, terwijl hij de warmte/co 2 wel nodig heeft. o Een tuinder heeft aangegeven dat de kosten voor een warmtepomp voor zijn bedrijf te hoog bleek. 1 Milieukwaliteit ElektriciteitsProduktie / Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie Pagina 12 van 19

13 2 Beschouwing Het onderzoek heeft het beeld opgeleverd dat de in het onderzoek betrokken tuinders de meeste warmte daadwerkelijk nuttig (dat wil zeggen in de kas) toepassen. In welke mate dat omwille van teeltechnische gronden daadwerkelijk noodzakelijk is, is niet nagegaan. Grootschalige warmtevernietiging buiten de kas om, bijvoorbeeld door middel van noodkoelers is tijdens dit onderzoek niet geconstateerd. Uit het onderzoek blijkt dat vooral de situatie op de elektriciteitsmarkt (APX en onbalansmarkt) waarschijnlijk in hoge mate bepalend is in welke mate warmtevernietiging plaatsvindt. Tuinders zoeken, indien deze markt gunstig is, dan over het algemeen naar een optimum tussen financiële winst uit de verkoop van elektriciteit en de nadelige effecten die door de extra gegenereerde warmte optreden aan het product (en de afzetmarkt). Veel tuinders hebben aangegeven onder gunstige marktomstandigheden geneigd te zijn warmte niet altijd nuttig te gebruiken. Ontwikkelingen op de energiemarkt kunnen eraan bijdragen dat glastuinders met Wkk-installaties (en mogelijk dus ook andere gebruikers van Wkk-installaties) elektriciteitsleveranciers/handelaars worden. De gevolgen hiervan kunnen leiden tot het ondoelmatig gebruik van vrijkomende warmte. In welke mate dat ook daadwerkelijk gebeurd is niet nagegaan. CO 2 afkomstig van de Wkk-installatie wordt in vergelijking met warmte in veel mindere mate in de kas gebruikt. Sommige gewassoorten of opkweekproducten zijn te gevoelig voor eventuele resterende verontreinigingen. Verder is het gebruik van CO 2 seizoensgebonden. In de winter is de kas gesloten en loopt de CO 2 -concentratie te veel op als alles gebruikt wordt. In zomer is de kas veelal open en loopt de CO 2 - concentratie niet te hoog op. Alle CO 2 kan dan wel door de kas geleid worden maar zal deels vanwege de optredende verdunning door de ventilatie niet door de planten opgenomen worden. Pagina 13 van 19

14 Pagina 14 van 19

15 Bijlage 1: Cijfermatig overzicht In onderstaande tabel is een getalsmatig overzicht gegeven van de informatie die tijdens de interviews door de tuinders is gegeven. De getallen in de tabel over de vermogens, rendementen en het gebruik van warmte en CO 2 moeten met enige voorzichtigheid geïnterpreteerd worden omdat ze niet geverifieerd zijn. Gegevens over het gebruik van gas en het gebruik en levering van elektriciteit worden gemeten en bijgehouden, vanwege de financiële belangen die daarmee gemoeid zijn. Deze opgaven zullen dan ook een hogere betrouwbaarheid hebben dan gegevens over warmte. In enkele gevallen blijken de opgegeven cijfers niet helemaal met elkaar te passen. Er zit dus een onbekende onnauwkeurigheid in de cijfers. In tabel 1 is een overzicht gegeven van: Type bezochte bedrijven Kasoppervlakte Installatiejaar Wkk-installatie Draaiuren Wkk-installatie Totale, thermisch en elektrisch vermogen Energiegebruik per jaar (peiljaar 2009) Thermische, elektrische en energetisch rendement (uitgaande van de definitie in het Activiteitenbesluit (Renergetisch = Re + 2/3Rth) CO 2 -emissies van de Wkk-installatie Pagina 15 van 19

16 Pagina 16 van 19

17 Bedrijf Product(en) Kas oppervlak (m2) Wkk Wkk Draai- uren Energie (MWtot) Vermogen Wkk Thermisch (MWth) Elektrisch (MWe) Wkk jaar (h/j) (GJ/j) (ton/j) 1 Tomaten ,508 7,254 6, Tomaten ,860 1,450 1, Energiegebruik Thermisch (%) Rendement Wkk Elektrisch (%) Energetisch (%) Totaal (%) Wkk CO 2 - emissie Geschat nuttig gebruik Warmte CO 2 (%) (%) Geschatte Verliezen Warmte CO 2 (GJ/j) (ton/j) Installatie ,128 6,400 6, ,528 1,600 1, ,586 1,600 1, ,660 1,600 1, Tomaten ,354 1,600 1, Paprika / ,105 9,400 4, Paprika ,857 1,529 1, Komkommers ,000 2,400 2, Komkommers Komkommers Rozen ,890 2,600 2, ,890 2,600 2, ,890 2,600 2, ,332 5,300 4, ,666 2,650 2, ,666 2,650 2, ,714 2,900 2, ,956 2,000 1, ,758 0,900 0, /6 5,920 2,960 2, ,920 0,960 0, Rozen ,000 2,000 1, Rozen ,527 0,723 0, Rozen/Chrsntn ,152 0,553 0, Chrysanten ,615 0,850 0, Opkweek planten ,417 5,209 4, ,813 1,407 1, ,813 1,407 1, ,791 2,396 2, ,250 3,125 2, ,250 3,125 2, Orchideeën ,250 3,125 2, Bl. kamerpl ,319 0,645 0, Varens ,410 1,041 0, Gerbera's ,948 2,800 2, Bromelia s ,985 0,553 0, Pagina 17 van 19

18

19 Toelichting bij de tabel: Het aantal draaiuren is meestal gebaseerd op een inschatting van de tuinder. Het totale vermogen van de installatie is gebaseerd op het gasverbruik per tijdseenheid en de verbrandingswarmte van de gebruikte brandstof (gas). Het thermisch vermogen is meestal gebaseerd op de specificaties van de installatie. Zelden/nooit wordt de warmtelevering door de glastuinbouwer gemeten. Het elektrisch vermogen is meestal gebaseerd op de specificaties van de installatie. De installaties zijn voorzien van meters waarmee de tuinder de elektriciteitslevering kan controleren. In de meeste gevallen geven de tuinders aan dat de installatie conform specificaties levert. Of dat overeenkomt met het in de specificaties aangegeven gasverbruik wordt vaak niet nagegaan. Het thermisch rendement is gebaseerd op de specificaties van de installatie of aannames van de tuinder. Zelden/nooit wordt de warmtelevering door de glastuinbouwer gemeten. Het elektrisch rendement is gebaseerd op het brandstofverbruik per jaar en het aantal kwh dat door de installatie in dat jaar is geleverd. Als die gegevens niet voorhanden waren is uitgegaan van het brandstofgebruik per uur en het aantal kwh dat bij in die omstandigheden wordt geleverd (vollast). De berekening is uitgevoerd aan de hand van door de tuinder genoemde cijfers. Het energieverbruik is gebaseerd op door de tuinder genoemde verbruikscijfers per jaar of het aantal brandstofeenheden per uur vermenigvuldigd met het aantal draaiuren. De vrijkomende CO 2 -emissie is gebaseerd op het gegeven dat bij de verbranding van 1 m 3 gas 1,8 kg CO 2 vrijkomt. Sommige bedrijven hebben meerdere Wkk-installaties. De gegevens over individuele installaties zijn cursief weergegeven Pagina 19 van 19

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net 3 juli 2010, De Ruijter Energy Consult Energie- en CO 2 -emissieprestatie van verschillende energievoorzieningsconcepten voor Biologisch Tuinbouwbedrijf gebroeders Verbeek in Velden Gebroeders Verbeek

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2010 - I

Eindexamen m&o vwo 2010 - I Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 tot en met 9. Peter Steenbergen en Erik Koolwijk zijn de twee directeur-grootaandeelhouders van glastuinbouwbedrijf Rijkgroen bv. Het bedrijf heeft

Nadere informatie

Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen

Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen Programma Kosten doublet Warmte aardwarmte berekening Warmtebalans aardwarmte

Nadere informatie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Handelsplatform, marktplaats voor energie in de tuinbouw De glastuinder van nu is een allround manager die van alle markten thuis moet zijn om zijn bedrijf economisch

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Projectgroep Biomassa & WKK & Warmtenetwerk presenteren: Geothermie: meer opbrengst dankzij wkk en warmtepomp

Projectgroep Biomassa & WKK & Warmtenetwerk presenteren: Geothermie: meer opbrengst dankzij wkk en warmtepomp Foto ECW: Geobron Projectgroep Biomassa & WKK & Warmtenetwerk presenteren: Geothermie: meer opbrengst dankzij wkk en warmtepomp Waarom lid worden van BioWKK: Ongeveer 50 deelnemende organisaties Promotie

Nadere informatie

Directie Toezicht Energie (DTe)

Directie Toezicht Energie (DTe) Directie Toezicht Energie (DTe) Aan Ministerie van Economische Zaken T.a.v. de heer mr. L.J. Brinkhorst Postbus 20101 2500 EC Den Haag Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 102238/1.B999 Rapport Frontier

Nadere informatie

http://glasreg.khk.be/ www.khk.be Smart grid Wkk in de glastuinbouw als ondersteuning Slimme netten en Wkk 29/02/2012 Herman Marien

http://glasreg.khk.be/ www.khk.be Smart grid Wkk in de glastuinbouw als ondersteuning Slimme netten en Wkk 29/02/2012 Herman Marien http://glasreg.khk.be/ www.khk.be Smart grid Wkk in de glastuinbouw als ondersteuning Slimme netten en Wkk 29/02/2012 Herman Marien Productieproces in serre Productieproces Teelt Productverwerking Productiemiddelen

Nadere informatie

WKK in de glastuinbouw samen sterk. Mechelse Veiling 23 mei 2006

WKK in de glastuinbouw samen sterk. Mechelse Veiling 23 mei 2006 WKK in de glastuinbouw samen sterk Mechelse Veiling 23 mei 2006 WKK in de glastuinbouw Welkom R. Libotte - Fiburo WKK Ideaal voor glastuinbouw H.Marien - GlasReg Deutz-Concept Pauze WKK en milieu Voordelen:

Nadere informatie

Optimaal gebruik van CO 2

Optimaal gebruik van CO 2 Optimaal gebruik van CO 2 Energiek2020 Event, 17 maart 2011 Anja Dieleman Wageningen UR Glastuinbouw Onderwerpen Trends CO 2 balans van de kas Effecten van CO 2 op groei Fysiologisch effect van CO 2 :

Nadere informatie

HR WKK met CO 2 winning

HR WKK met CO 2 winning HR WKK met CO 2 winning Door: Herman Klein Teeselink HoSt Sheet 1 of 22 Inhoud HoSt HoSt ImtechVonkV.O.F. - Reinigen van rookgassen - Rookgascondensor / Scrubber - Nat elektrostatisch filter - Waterbehandeling

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

S.A.M. Schagen BV. 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2016. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2

S.A.M. Schagen BV. 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2016. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 S.A.M. Schagen BV 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2016 Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Vestiging A 5 Scope 1

Nadere informatie

De meest gehoorde vraag is ; hoe lang de WhisperGen wel niet moet draaien om voldoende energie te leveren voor een gehele installatie.

De meest gehoorde vraag is ; hoe lang de WhisperGen wel niet moet draaien om voldoende energie te leveren voor een gehele installatie. Veel gestelde vragen Er worden ons veelvuldig vragen gesteld over de werking en toepassing van de WhisperGen in scheeps- en woning installaties. De meest voorkomende ze zullen hieronder behandeld worden.

Nadere informatie

Haalbaarheid van een collectieve energie + CO2 voorziening voor glastuinbouwbedrijven

Haalbaarheid van een collectieve energie + CO2 voorziening voor glastuinbouwbedrijven 05/05/2015 Haalbaarheid van een collectieve energie + CO2 voorziening voor glastuinbouwbedrijven Dries Vos, Mathias Coomans Inhoud 1. Inleiding 2. Aannames 3. Collectieve stookplaats met als warmteproductie:

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

MONITOR ELEKTRICITEITSPRODUCTIE

MONITOR ELEKTRICITEITSPRODUCTIE MONITOR ELEKTRICITEITSPRODUCTIE Dienst uitvoering en toezicht Energie - 1 /7 -.doc Inhoudsopgave 1. DOEL VAN HET INFORMATIEVERZOEK...3 2. INVULINSTRUCTIE MONITOR PRODUCENTEN...4 2.1. Tabel 1 gegevens producent

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 1 COGEN Vlaanderen Doelstelling:

Nadere informatie

Onrendabele top berekeningen voor bestaande WKK 2008. J.S. Hers W. Wetzels A.J. Seebregts A.J. van der Welle

Onrendabele top berekeningen voor bestaande WKK 2008. J.S. Hers W. Wetzels A.J. Seebregts A.J. van der Welle Onrendabele top berekeningen voor bestaande WKK 2008 J.S. Hers W. Wetzels A.J. Seebregts A.J. van der Welle ECN-E--08-022 Mei 2008 Verantwoording ECN heeft van het Ministerie van Economische Zaken opdracht

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1996 1997 25 026 Reductie CO 2 -emissies Nr. 3 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage,

Nadere informatie

Rapportage FOKKO WOUTERS d

Rapportage FOKKO WOUTERS d Rapportage Opdrachtgever: Gemeente Koggenland De heer T. Hertog (projectleider bouwkunde) Postbus 21 1633 ZG AVENHORN (t) (0229) 54 84 00 (e) info@koggenland.nl Objectgegevens: Zwembad Koggenbad en sporthal

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0096 TOELICHTING 09 WARMTE KRACHT KOPPELING 1. Inleiding Warmte Kracht Koppeling (WKK) is het gecombineerd genereren van warmte, meestal onder de vorm van stoom, en

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Verdeling gemiddeld energieverbruik NL. Auto (benzine)

Verdeling gemiddeld energieverbruik NL. Auto (benzine) Warmtepomp Het gebruik van verwarming en warm water bepalen een zeer groot deel van het energieverbruik van een woning. Het gebruik van een warmtepomp is een (gedeeltelijk of volledig) alternatief voor

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2013 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Bevordering naleving Ventilatie en EPC regels. Verslag uitgevoerde activiteiten 2010. Datum 13 december 2010 Status Definitief

Bevordering naleving Ventilatie en EPC regels. Verslag uitgevoerde activiteiten 2010. Datum 13 december 2010 Status Definitief Bevordering naleving Ventilatie en EPC regels Verslag uitgevoerde activiteiten 2010 Datum 13 december 2010 Status Definitief Colofon Publicatienummer VROM-Inspectie Directie Uitvoering Programma Bouwen

Nadere informatie

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen 30920572-Consulting 10-0198 Integratie van windenergie in het Nederlandse elektriciteitsysteem in de context van de Noordwest Europese elektriciteitmarkt Eindrapport Arnhem, 12 april 2010 Auteurs:E. Benz,

Nadere informatie

Opportuniteiten voor WKK in de energiemix van morgen

Opportuniteiten voor WKK in de energiemix van morgen Opportuniteiten voor WKK in de energiemix van morgen De Nederlandse situatie Martin Horstink www.energymatters.nl Over Energy Matters 1988 Projektbureau Warmte/Kracht Promotiebureau voor WKK in NL 1998

Nadere informatie

Introductie HoSt B.V.

Introductie HoSt B.V. HR Hout WKK (Vink Sion) voor glastuinbouw en stadverwarming door HoSt Imtech Vonk vof door H. Klein Teeselink info@host.nl Introductie HoSt B.V. Inhoud: Waarom biomassa WKK, belang van warmte? Wie zijn

Nadere informatie

WARMTEKRACHTINSTALLATIES

WARMTEKRACHTINSTALLATIES Groningen Landelijke dekking Onze service engineers werken vanuit onze zes vestigingen in Nederland: Aalsmeer, Heerhugowaard, Groningen, Deventer, Valkenswaard en de hoofdvestiging in Papendrecht. Pon

Nadere informatie

Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. kalenderjaar 2011 en emissiehandel 2012

Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. kalenderjaar 2011 en emissiehandel 2012 Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. kalenderjaar 2011 en emissiehandel 2012 Datum 20 december 2011 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Jaarlijkse vaststelling

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders

Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders Energie-efficiëntieverbetering bij koffiebranders Energie-efficiëntie verbeteren binnen het koffiebrandproces via drie stappen Aanleiding In deze studie is de energiebesparing bij koffiebrandmachines onderzocht.

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 30 januari 2015 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie... 2 2.2

Nadere informatie

Minder stookkosten bij houtstoken

Minder stookkosten bij houtstoken Minder stookkosten bij houtstoken door :Gerard A.M. Prinsen en Alexander V. van Hunnik 26 juni 2013 Turnkey oplossingen voor biomassa verbrandingssystemen sinds 1910 DE BELANGRIJKSTE AKTIVITEITEN Biomassa

Nadere informatie

Review CO2 reductiedoelstellingenvoestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1

Review CO2 reductiedoelstellingenvoestalpine WBN. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1 Review CO2 reductiedoelstellingenvoestalpine WBN Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Voortgang subdoelstellingen 4 2.1. Voortgang subdoelstelling kantoren 4 2.2.

Nadere informatie

Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem

Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem http://glasreg.khk.be/ www.kvlt.be Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem Studiedag: Toekomst voor de glastuinbouw? 1 december 2006 Herman Marien Energieprobleem: van kennis tot besparing 1. Kennis

Nadere informatie

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam:

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam: Adviseurs & Ingenieurs Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk Documentnummer: 20140075-R04 Projectnaam: Gemeente Mill, onderzoek CV- en E- installatie. Datum: 9-12-2014

Nadere informatie

Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is!

Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is! Nieuwe simulatietool voor optimaal CO 2 -doseren Gebruik elke kilogram alsof het de laatste is! Op lichtrijke dagen moet in de kas zoveel mogelijk van het fotosynthesepotentieel geprofiteerd worden. De

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0170 Bijlage I TOELICHTING 17 Bijlage I : WKK ALS ALTERNATIEVE MAATREGEL 1. Inleiding Het plaatsen van een WKK-installatie is een energiebesparingsoptie die zowel

Nadere informatie

Biogas is veelzijdig. Vergelijking van de opties 1-2-2012. Vergelijking opties voor benutting van biogas

Biogas is veelzijdig. Vergelijking van de opties 1-2-2012. Vergelijking opties voor benutting van biogas 1--1 Ongeveer 7 deelnemende organisaties Promotie van optimale benutting van biomassa Kennisoverdracht door workshops, excursies, nieuwsbrief en artikelen in vakbladen Vergelijking opties voor benutting

Nadere informatie

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets De Visie: Onze missie is om een houtpelletketel te maken die ook elektriciteit kan opwekken. Het bijzondere daaraan? ÖkoFEN ontwikkelt een CO2-neutrale technologie met houtpellets als energiedrager, met

Nadere informatie

Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte

Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte Exergie eenvoudig uitgelegd In opdracht van AgentschapNL Divisie NL Energie en Klimaat CCS B.V. Welle 36 7411 CC Deventer The Netherlands

Nadere informatie

Alternatieve energieopwekking voor de glastuinbouw: Warmtekrachtkoppeling (WKK)

Alternatieve energieopwekking voor de glastuinbouw: Warmtekrachtkoppeling (WKK) Alternatieve energieopwekking voor de glastuinbouw: Warmtekrachtkoppeling (WKK) 19 04 2007, KHK Geel 2007 04 19 Marc Moons 1 Innovatiesteunpunt\Energie Inspiratie: Prospectie Informeren: Energie-InfoDag

Nadere informatie

WARMTEKRACHTKOPPELING (WKK) INFOBROCHURE

WARMTEKRACHTKOPPELING (WKK) INFOBROCHURE WARMTEKRACHTKOPPELING (WKK) INFOBROCHURE Wat is het? Warmtekrachtkoppeling (WKK) is een verzamelnaam voor veel verschillende technologieën waarbij warmte en mechanische energie gelijktijdig worden opgewekt.

Nadere informatie

COGEN Vlaanderen vzw. Doelstelling: actief meewerken aan de ontwikkeling van kwaliteitsvolle WKK Expertisecentrum Expertiseverstrekking naar leden

COGEN Vlaanderen vzw. Doelstelling: actief meewerken aan de ontwikkeling van kwaliteitsvolle WKK Expertisecentrum Expertiseverstrekking naar leden Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen WKK voor ruimteverwarming Algemene principes van WKK Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag VIBE 12 november 2010 1 COGEN Vlaanderen vzw Doelstelling:

Nadere informatie

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft NOTITIE PROJECT ONDERWERP Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft Bepalingsmethode DATUM 20 april 2006 STATUS Definitief 1 Inleiding...2 2 Uitgangspunten...2 3 Bepalingsmethode...2 3.1 Principe...2

Nadere informatie

S.A.M. Schagen BV. 3.B.1_1 CO2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2

S.A.M. Schagen BV. 3.B.1_1 CO2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 S.A.M. Schagen BV 3.B.1_1 CO2 reductiedoelstellingen 2016 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Halfjaarlijkse publicatie januari t/m juni 2013. Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen

Nadere informatie

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling Notitie Aan : Ad Vlems, Bert Lagerweij Van : Arjan van Bon Datum : 28 augustus 2012 Kopie : Anne Pronk Onze referentie : 9X3809.A2/N00001/110412/Nijm2 HASKONING NEDERLAND B.V. BUILDINGS Betreft : Power2Nijmegen

Nadere informatie

Duurzaamheid vraagt meer Efficiëntie

Duurzaamheid vraagt meer Efficiëntie Duurzaamheid vraagt meer Efficiëntie WarmteKrachtKoppeling (WKK) levert al tientallen jaren een belangrijke bijdrage aan de verhoging van de energie-efficiëntie en daarmee aan de vermindering van de afhankelijkheid

Nadere informatie

Energie meetplan 2013-2020. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2

Energie meetplan 2013-2020. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Energie meetplan 2013-2020 Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Vestigingen Cofely en VOF s 5 Scope 1 emissies

Nadere informatie

Hoeveel kost 1 ton stoom?

Hoeveel kost 1 ton stoom? Hoeveel kost 1 ton stoom? ENERGIK 23 november 2011 Valérie de Groote, INDEA Voorstelling INDEA Bruikbaar energieadvies voor industriële bedrijven Audits / Haalbaarheidsstudies Wetgeving Begeleiding bij

Nadere informatie

WARMTE-KRACHTKOPPELINGEN (WKK) - Stand van zaken. Koos Kerstholt Tobias Platenburg

WARMTE-KRACHTKOPPELINGEN (WKK) - Stand van zaken. Koos Kerstholt Tobias Platenburg WARMTE-KRACHTKOPPELINGEN (WKK) - Stand van zaken Koos Kerstholt Tobias Platenburg Introductie Koos Kerstholt Stichting KIEN thema coördinator 0-energie Onderzoek & presentatie: Tobias Platenburg Werktuigbouwkunde

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING VAN COGENCALC.XLS

GEBRUIKSAANWIJZING VAN COGENCALC.XLS GEBRUIKSAANWIJZING VAN COGENCALC.XLS 1. INLEIDING De berekeningstool COGENcalc.xls stelt u in staat snel een eerste dimensionering 1 uit te voeren van een eventuele warmtekrachtkoppeling die is aangepast

Nadere informatie

Energie meetplan 2012-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1

Energie meetplan 2012-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Energie meetplan 2012-2015 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Vestiging A3 Hoogland Vastgoedonderhoud 5 Scope 1

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Mededeling van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 22 juli 2008

Mededeling van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 22 juli 2008 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B-1000 Brussel Tel. +32 2 553 13 79 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web:

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder

Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water. 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015. ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Opdrachtgever: Directie HKV lijn in water 3.A.1 CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Titel: CO 2 -emissie inventaris eerste helft 2015 Auteurs: R. Hurkmans

Nadere informatie

Biomassa WKK in de glastuinbouw

Biomassa WKK in de glastuinbouw Management samenvatting Biomassa WKK in de glastuinbouw Evaluatie van transitieroutes Februari 2005 Auteurs Opdrachtgevers : Ir. Joep Coenen, Cogen Projects Ir. Stijn Schlatmann, Cogen Projects : Productschap

Nadere informatie

> www.vrom.nl. Uw autoairco, het milieu en uw portemonnee

> www.vrom.nl. Uw autoairco, het milieu en uw portemonnee > www.vrom.nl Uw autoairco, het milieu en uw portemonnee 02 Steeds meer mensen hebben een airco in de auto. Een autoairco is comfortabel. In de zomer houdt de airco uw auto lekker koel. En in de winter

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

nergiebesparing in de ICT

nergiebesparing in de ICT nergiebesparing in de ICT Een koud kunstje? 10 April Green IT Energy Solutions Niels Sijpheer 3671 Meter (Q=m.g.h) 100 kg massa en 1 kwh arbeid: Hoe hoog kom ik? A Minder dan100 meter B Tussen 100 en 1000

Nadere informatie

BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING

BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING 1 BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING IN HET KADER VAN DE BELANGSTINGSAFTREK HEEFT DE FEDERALE REGERING EEN DEFINITIE GEPUBLICEERD OVER DE NULEREGIEWONING Bij nader toezien was dit een foutieve en zeer contraproductieve

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Energieprijzen in vergelijk

Energieprijzen in vergelijk CE CE Oplossingen voor Oplossingen milieu, economie voor milieu, en technologie economie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 611 HH Delft 611 HH Delft tel: tel: 015 015 150 150 150 150 fax: fax:

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Vlaams Energieagentschap. Rapport 2013/2. Deel 2: actualisatie OT/Bf voor projecten met een startdatum voor 1 januari 2014

Vlaams Energieagentschap. Rapport 2013/2. Deel 2: actualisatie OT/Bf voor projecten met een startdatum voor 1 januari 2014 Vlaams Energieagentschap Rapport 2013/2 Deel 2: actualisatie OT/Bf voor projecten met een startdatum voor 1 januari 2014 Inhoud Actualisatie installaties met startdatum vanaf 1/1/2013... 2 1. PV-installaties

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder (Q4 -) 2015 GKB Groep B.V.

Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder (Q4 -) 2015 GKB Groep B.V. Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder (Q4 -) 2015 GKB Groep B.V. Barendrecht, 25-01-2016 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Algemeen... 3 3. Energiestromen... 3 3.1 Doelstellingen... 4 4. Inzage energieverbruik...

Nadere informatie

ANRE-DEMONSTRATIEPROJECT: WKK BIJ INVRIESBEDRIJF D'ARTA, ARDOOIE

ANRE-DEMONSTRATIEPROJECT: WKK BIJ INVRIESBEDRIJF D'ARTA, ARDOOIE ANRE-DEMONSTRATIEPROJECT: WKK BIJ INVRIESBEDRIJF D'ARTA, ARDOOIE Eindrapport J. Van Bael VITO Oktober 1996 SAMENVATTING In het kader van de bevordering van nieuwe energietechnologieën (KB van 1983) heeft

Nadere informatie

WKK naar de toekomst Workshop Energiek Event ZON LLTB LTO Groeiservice Kas Als Energiebron

WKK naar de toekomst Workshop Energiek Event ZON LLTB LTO Groeiservice Kas Als Energiebron WKK naar de toekomst Workshop Energiek Event ZON LLTB LTO Groeiservice Kas Als Energiebron Woensdag 25 september 2013 Sander Peeters, sander.peeters@energymatters.nl www.energymatters.nl Wat doet Energy

Nadere informatie

Architects of the sustainable chain

Architects of the sustainable chain Vergelijking van een gasturbine in de glastuinbouw Ook u kunt groene parels oogsten met duurzame energie, als rendement van onze ketenoplossingen. Architects of the sustainable chain initieert, ontwikkelt

Nadere informatie

Werkgroep Landbouw (2 e deel: glastuinbouw) 20 september 2007

Werkgroep Landbouw (2 e deel: glastuinbouw) 20 september 2007 Werkgroep Landbouw (2 e deel: glastuinbouw) 20 september 2007 Doelstelling: 75 % van het energiegebruik in de glastuinbouw op basis van aardgas en andere duurzame energiebronnen in 2012 Energie enquête

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 17 maart 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie... 2 2.2

Nadere informatie

De gesloten kas. finale opdracht voor de. Alympiade 2008

De gesloten kas. finale opdracht voor de. Alympiade 2008 De gesloten kas finale opdracht voor de Alympiade 2008 Garderen, 14 en 15 maart 2008 1 VOORAF: WERKWIJZER FINALE WISKUNDE A-LYMPIADE 2008 Lees eerst de volledige tekst van de opdracht door zodat je weet

Nadere informatie

Hernieuwbare energie en WKK in de praktijk

Hernieuwbare energie en WKK in de praktijk Hernieuwbare energie en WKK in de praktijk Alex Polfliet Zaakvoerder 1. Inleiding 2. WKK 3. Hernieuwbare energie 1. Photo-voltaïsche zonne-energie 2. Waterkracht 1. Inleiding 2. WKK 3. Hernieuwbare energie

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. nationale monitoring 2014 en emissiehandel 2014

Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. nationale monitoring 2014 en emissiehandel 2014 Berekening van de standaard CO 2 -emissiefactor aardgas t.b.v. nationale monitoring 2014 en emissiehandel 2014 Datum 19 december 2013 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Jaarlijkse vaststelling

Nadere informatie

CO 2- reductiedoelstellingen 2015. Conform niveau 3 op de CO2-Prestatieladder 2.1

CO 2- reductiedoelstellingen 2015. Conform niveau 3 op de CO2-Prestatieladder 2.1 CO 2- reductiedoelstellingen 2015 Conform niveau 3 op de CO2-Prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen 3 2 Subdoelstellingen 4 2.1. Subdoelstelling kantoren 4 2.2. Subdoelstelling

Nadere informatie

Europese primeur! WKK-installatie AGFA

Europese primeur! WKK-installatie AGFA Europese primeur! WKK-installatie AGFA 17 oktober 2007 AGFA-GEVAERT Mortsel Inleiding: WKK Agfa-Gevaert Installatie 4 x (gas-)motor 2 MWe 4 x recuperatieketel oververhitte stoom (19 bara 340 C) 4 x geïntegreerde

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Toelichting 05: WKK-Potentieelstudie en toepasbaarheid warmte- en koudenetten

Toelichting 05: WKK-Potentieelstudie en toepasbaarheid warmte- en koudenetten COMMISSIE ENERGIEBELEIDSOVEREENKOMST Toelichting 05: WKK-Potentieelstudie en toepasbaarheid warmte- en koudenetten 1 Inleiding Volgens Art. 6(6) van de EBO verbinden de Ondernemingen zich ertoe om een

Nadere informatie

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is?

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is? > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat Australiëlaan 5 3526 AB Utrecht T: 030 693 60 00 KvK nr. 31042832 E: info@atrive.nl I: www.atrive.nl Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat dr. Ronald Franken maart 2015 B l a d 1 Inhoudsopgave 1

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Ontwerpregeling subsidiebedragen WKK 2006

Ontwerpregeling subsidiebedragen WKK 2006 Handelend na overleg met de Minister van Financiën en de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer; Gelet op artikel 72p, tweede lid, van de Elektriciteitswet 1998; Besluit:

Nadere informatie

ANRE-DEMONSTRATIEPROJECT WKK IN BURGERLIJK ZIEKENHUIS, RONSE

ANRE-DEMONSTRATIEPROJECT WKK IN BURGERLIJK ZIEKENHUIS, RONSE ANRE-DEMONSTRATIEPROJECT WKK IN BURGERLIJK ZIEKENHUIS, RONSE J. Desmedt Eindrapport VITO Augustus 1997 2 SAMENVATTING In het kader van het Koninklijk Besluit van 10/02/1983, ter ondersteuning van REGdemonstratieprojecten,

Nadere informatie

WKK in Het Nieuwe Telen. Een analyse van de rentabiliteit

WKK in Het Nieuwe Telen. Een analyse van de rentabiliteit WKK in Het Nieuwe Telen Een analyse van de rentabiliteit Februari 2010 Uitgevoerd door: In opdracht van: WKK in Het Nieuwe Telen Een analyse van de rentabiliteit Januari 2010 Uitgevoerd door: In opdracht

Nadere informatie

Onderzoek naar gevaarlijke stoffen in elektronica. goedkoop speelgoed en grote huishoudelijke apparaten. Datum 1 september 2011 Status Definitief

Onderzoek naar gevaarlijke stoffen in elektronica. goedkoop speelgoed en grote huishoudelijke apparaten. Datum 1 september 2011 Status Definitief Onderzoek naar gevaarlijke stoffen in elektronica goedkoop speelgoed en grote huishoudelijke apparaten Datum 1 september 2011 Status Definitief Colofon VROM-Inspectie Directie Uitvoering Bodem en Afval

Nadere informatie

Is flexibiliteit het nieuwe goud?

Is flexibiliteit het nieuwe goud? Is flexibiliteit het nieuwe goud? Presentatie Congres Duurzaam Gebouwd 13 november 2014 Enexis Elektriciteit: 2,7 miljoen aangeslotenen 135,000 km MS / LS 53,000 stations Gas: 2,1 miljoen aangeslotenen

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder Q1-Q2-Q3 2015 GKB Groep B.V.

Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder Q1-Q2-Q3 2015 GKB Groep B.V. Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder Q1-Q2-Q3 2015 GKB Groep B.V. Barendrecht, 11-11-2015 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Algemeen... 3 3. Energiestromen... 3 3.1 Doelstellingen... 4 4. Inzage energieverbruik...

Nadere informatie

Tips en tricks voor een rendabele WKK. Hans Clijsters Sales Manager

Tips en tricks voor een rendabele WKK. Hans Clijsters Sales Manager Tips en tricks voor een rendabele WKK Hans Clijsters Sales Manager Het bedrijf Het is niet alleen WAT we doen POWER QUALITY Ononderbroken stroomvoorziening (UPS) Technisch totaalconcept ENERGIE OPLOSSINGEN

Nadere informatie

WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers

WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers WKK (warmte delen) een praktijkvoorbeeld met cijfers 1) Wie is BeauVent? 2) WKK? 3) Case 1 4) Case 2 5) Samenwerken, kan lonen! Agenda BeauVent Hernieuwbare energiecoöperati Wil tegen 2050 een 100% hernieuwbare

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder Q1-Q2 2015 GKB Groep B.V.

Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder Q1-Q2 2015 GKB Groep B.V. Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder Q1-Q2 2015 GKB Groep B.V. Barendrecht, 19-08-2015 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Algemeen... 3 3. Energiestromen... 3 3.1 Doelstellingen... 4 4. Inzage energieverbruik...

Nadere informatie