CLIMAXI TEGEN DE STROOM IN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "CLIMAXI TEGEN DE STROOM IN"

Transcriptie

1 CLIMAXI TEGEN DE STROOM IN Groene stroom voor iedereen!

2 Zoek en vind 3 CLIMAXI!? 5 ENERGIE EN ARMOEDE 7 ENERGIE BESPAREN 9 DUURZAME ENERGIE 12 ENERGIE EN DEMOCRATIE 15 INTERVIEW MIEKE CLYMANS 18 BRIEF VAN DIKKE FREDDY 21 VERNIETIG DE METERS, GENIET VAN HET WATER! 22 MEER INFO EN CONTACTEN VOOR CLIMAXI

3 Voor je ligt de eerste publicatie van Climaxi. Wie zijn we? Climaxi is een socio-culturele beweging -wij noemen het liever een actiebeweging- die ontstaan is uit een samenwerking tussen drie organisaties: Friends of the Earth, Klimaat & sociale rechtvaardigheid en vzw t Uilekot. Wat bracht ons samen? Toen klimaatverandering en het gevecht ertegen steeds hoger op de politieke agenda kwamen te staan, vonden we het hoog tijd om een beweging op te bouwen die drie punten kan combineren: 1) Tegenover de ngo s die vaak te eenzijdig op lobbywerk focussen, wordt het dringend tijd om een actiebeweging op te bouwen. Een beweging die mensen op straat kan brengen en op die manier druk op de ketel kan zetten. 2) Op een moment dat in Vlaanderen meer dan gezinnen gedropt worden door hun energieleverancier omdat ze de facturen niet langer kunnen betalen, eisen wij een sociale en solidaire aanpak van het klimaatprobleem. Zonder sociale oplossingen, vinden we nooit het noodzakelijke draagvlak om de omslag naar een sociaal-ecologische samenleving te realiseren. 3) Als we klimaatverandering willen stoppen, moeten we méér veranderen dan enkel de CO2-uitstoot naar beneden halen. Het klimaatvraagstuk overlaten aan de elites van deze planeet is geen goed idee want dan krijg je binnen de kortste keren een nieuwe koehandel, zoals vandaag met de handel in vervuilingsrechten, die in plaats van winst voor het klimaat vooral winst voor de grote bedrijven oplevert. nr

4 Met onze, sinds begin 2011, nieuw erkende beweging gingen we al snel van start met drie deeltijdse werknemers en een brede vrijwilligersgroep. In januari en februari trokken we het land rond met de documentaire Duurzaam op papier die een kritische kijk biedt op het FSC-label voor duurzaam hout en papier. Die eerste activiteitenreeks deed alvast heel wat stof opwaaien. Op 24 april organiseerden we samen met Klimaat en sociale rechtvaardigheid en met de steun van tientallen organisaties een manifestatie tegen kernenergie manifestanten kwamen naar Brussel op Pasen! Tijdens de zomer ondersteunden we samen met anderen het Klimaat Actiekamp in het Sint-Annabos te Antwerpen. Stuk voor stuk activiteiten waarmee we onze drie kernideeën konden waarmaken. Schaarse goederen zijn dure goederen, leerden we vroeger al in een cursus economie. Zonder massale en publieke investeringen in de ontwikkeling en verspreiding van hernieuwbare energie, zal ook energie een schaars goed worden. Reden te meer om erop toe te zien dat energie toegankelijk is voor iedereen. Climaxi wil zich hier de komende periode verder op toeleggen en er, samen met anderen, een campagne rond opstarten. We moeten immers op korte termijn af van fossiele energie en kernenergie, om de klimaatverandering een halt toe te roepen. Maar de enige duurzame manier om dat te doen, ligt vervat in een sociale en solidaire aanpak. Zon en wind... zijn van iedereen! David Dessers 4 nr

5 2010 was het Europese jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting. Over het hele continent en vooral in onze Europese hoofdstad Brussel organiseerden meer en minder officiële instanties campagnes, acties, overlegtafels, grote debatten en luistermomenten. Heel wat armen kregen het woord om hun vragen en grieven te delen. En ondertussen ploegde de boer voort en kwamen Griekenland, Ierland en Portugal terecht op de rand van het faillissement. De Europese Unie besliste haar economie te redden via de meest drastische reeks besparingen in de geschiedenis van het vrije en welvarende Europa was ook het jaar van de klimaattop in Cancún. Terecht zeggen ze aan de andere kant van de evenaar dat het de Westerse landen zijn die het meest hebben bijgedragen tot de wereldwijde milieuvervuiling en klimaatchaos. Zij (wij) zullen dan ook het meest moeten betalen voor de wereldwijde opkuis. De ecologische kwestie is daardoor definitief een sociale kwestie geworden. Climaxi wil dit ook op het programma zetten in België, en niet alleen bij de milieubewegingen. De kloof tussen Noord en Zuid loopt niet alleen langs de evenaar. Ook in eigen land worden rijken steeds rijker en armen steeds armer. De energiecrisis slaat dan ook hard toe in ons land. Niet alleen swingen de energieprijzen stilaan de pan uit. Ons land zit ook met een gevaarlijk verouderd patrimonium aan kernreactoren. Dat Electrabel ons al die onveilige en vervuilende elektriciteit zo duur verpatst, bewijst hoezeer groene en sociale kwesties ondertussen verstrengeld zijn geraakt. Energiearmoede dus. Wat wil dat zeggen? Er zijn diverse definities in omloop, maar de meest gangbare luidt: een gezin is energiearm als meer dan 10% van het hoofdinkomen naar energie gaat. Los van de definitie willen we met Climaxi toch eerst en vooral de (vrij nieuwe) term even kritisch tegen het licht houden. Doordat armoede toeneemt en doordat de aandacht van het beleid en middenveld voor armoede toenemen, heeft het woord armoede nogal wat onderafdelingen gekregen. Zo kennen we inmiddels generatiearmoede (armoede wordt doorgegeven van generatie op generatie), werkende armen, armoede bij ouderen, sociale armoede (geen geld voor sociaal contact), energiearmoede enzovoort. Het onderverdelen is deels terecht. De oorzaken en gevolgen van armoede rafelen uiteen in alle richtingen. Ook beperkt een laag inkomen heel wat mensen in het uitoefenen van hun basisrechten (huisvesting, gezondheid, energie, ). Deelproblemen aanpakken, zoals bijvoorbeeld de onbetaalbare energiefactuur, is en blijft absoluut noodzakelijk. Zo kunnen we mensen direct helpen en behoeden voor nog meer miserie. Het is ook een kwestie van iedereen te geven waar hij of zij recht op heeft. Maar er schuilt een addertje onder het gras. Met al die armoedevarianten dreigen we uit het oog te verliezen dat het over een structureel probleem gaat. De armoede zal niet verdwijnen door ze deeltje per deeltje aan te pakken en op te lossen. Armoede is en blijft in nr

6 wezen een inkomensprobleem. Echte oplossingen op lange termijn en voor alle armen (ook degenen die we niet bereiken via sociaal werk) liggen dan ook in welvaartsvaste pensioenen en uitkeringen, waardig werk op ieders maat voor iedereen (voor wie kan en wil), prijscontroles op basismiddelen, eerlijke belastingen, stevige publieke voorzieningen, enzovoort. Climaxi wil graag op drie manieren bijdragen tot het debat over energie en energiearmoede. Wij pleiten in eerste instantie voor een basispakket aan energie voor iedereen. Consumptie wordt gegarandeerd, overconsumptie wordt belast. Daarnaast pleiten we voor meer investeringen in hernieuwbare energiebronnen zodat die voor iedereen toegankelijk worden en niet alleen voor de mensen die het kunnen betalen. Tenslotte streeft Climaxi naar meer democratische controle op de energie die we gebruiken. De gemeenschap moet meer inspraak hebben in de manier waarop energie wordt geproduceerd en geconsumeerd. Deze drie strijdpunten vormen de roodgroene draad van deze publicatie waarin heel wat verschillende artikels en thema s aan bod komen, gaande van budgetmeters tot zonnepanelen, van Electrabel tot energiecoöperaties. Natan Hertogen 6 nr

7 Deze morgen, de dag nadat de Koning met gebalde vuisten de CD&V weer naar de onderhandelingstafel joeg, ging ik in een klein begijnhof in Gent Vera Dua interviewen. De groene ex-politica kwam tot de conclusie dat heel wat van de ecosubsidies bedoeld om de visserij aangenamer te maken voor vis én mens, verkeerd terecht kwamen. Climaxi is momenteel ook bezig aan een film rond duurzame (begin je dat woord ook zo te haten?) visserij. Met dit in gedachten mijmer ik weg naar de eerste (ietwat rommelige) documentaire die we ooit maakten. Ze droeg dezelfde naam als deze beweging. In die docu filmden we bij Steven thuis. Eind de veertig, vrouw overleden na een zware slepende ziekte, zelf ziek, psychisch onderuit gehaald, werk verloren, zelfwaarde ook die richting uit. Elektriciteit haalt hij uit een budgetmeter aan ongeveer 0,18 euro per kilowattuur (kwh). Voor mezelf kom ik uit op 0,11 euro. Elektriciteit is duurder voor mensen zonder inkomen dan voor een middenklasse-profeet als ik. Als je in je bedrijfje méér dan kwh verbruikt, dan betaal je 0,09 euro per kwh. Zo daalt dat maar verder. Voor gas krijg je hetzelfde plaatje. Niet echt een stimulans om te besparen en een illustratie van de stelling die zegt dat privé-bedrijven functioneren dankzij de goodwill van de rest van de bevolking. Zonnepanelen of windmolens, dat moet ik Steven niet wijs maken. Dat is er alleen voor mensen die al geld hebben, Filip! Misschien isoleren én een subsidie aanvragen? Daar wil ik Steven wel mee helpen, tenminste indien ik de afgrijselijk ingewikkelde regelingen begrijp die op de website energiesparen.be aangekondigd worden. Niet zo eenvoudig, best een dagje verlof voor nemen. En het scheelt nogal wat naargelang de gemeente waar je woont. Het dagje verlof leert me in elk geval dat een aantal subsidiepotjes na zes maanden opgedroogd zijn en dat er maar een bepaald percentage gesubsidieerd wordt. We kunnen dat misschien zélf doen, dat is goedkoper. We krijgen dan wel 300 euro minder dan wanneer we het werkje door een aannemer laten uitvoeren, maar goed, er blijft nog 500 euro over. Ik krijg er al een punthoofd van, want ik ben net prijzen gaan vergelijken in verschillende winkels. Ik vind ook wat rockwool - overschotten in de koopjeskrant, maar helaas, die kan ik niet gebruiken, want ik krijg er geen factuur van, en dus krijgt Steven er geen premie voor. Ik vind er bij Brico voor een kleine 900 euro. Met wat afwerkhout erbij kom ik aan 1200 euro. Iets teveel voor iemand die leeft van een leefloon van 755 euro. Ben je nog mee? Geen nood, elk OCMW heeft naast het leefloon ook een potje om eenmalige steunmaatregelen toe te kennen aan mensen in nood. Oeps, even vergeten dat elk OCMW daarin een regel hanteert. Als je minder dan 7,5 euro per dag hebt om je te voeden, te kleden, te verplaatsen enzovoort dan kom je in aanmerking voor deze premie. Steven huurt een kamer en betaalt gas en co voor ongeveer 350 euro per maand en houdt dus 13 euro per dag over om zijn lopende kosten te betalen. En passant maak ik mij even kwaad om deze ganse toestand en stel als gemeenteraadslid in Herzele nr

8 voor om dit bedrag te verdubbelen, wat mij wonder boven wonder nog lukt ook. Gelukkig komen er in dit land af en toe verkiezingen aan, ervoor kan je veel realiseren, nadien weinig! Als ik er dat binnen een paar maanden doorkrijg, dan kunnen we bij Steven starten. Aha, er is nog een andere oplossing: de FRGEleningen: leningen voor energiebesparende maatregelen aan 2%, gesponsord door de overheid. Als je al van het bestaan van dit Fonds afweet, is er nog één nadeel: de werken moeten gebeuren door een aannemer. Nog een dagje verlof en we hebben een aannemer! De rekening loopt dan wel op tot euro. Terug te betalen bedrag per maand: 53 euro. Steven, die gaat me dood schieten, want dat is bijna 10 % van zijn inkomen, dat is zijn pakje sigaretten waar hij drie dagen mee doet. Toch maar eens bellen: ai, het aantal aanvragen is beperkt tot 200 per jaar voor Z.O.-Vlaanderen. Lieve lezer, misschien ben jij het nog niet, maar ik word daar zo boos en droef om! What the fuck, wat is dat allemaal, dat gelul over energie besparen? Recht op wonen is een mensenrecht. In Vlaanderen zijn er sociale woningen mensen staan op een wachtlijst. Samen met Duitsland, Italië en Griekenland bengelen we daarmee aan de staart van Europa. De overheid heeft nu een Sociaal Objectief opgesteld met als doelstelling dat er in elke gemeente 9% sociale woningen moeten zijn. Met als pervers effect dat grote steden, waar de nood vaak hoger ligt, en die boven deze grens zitten, niks meer moeten doen. Minister Crevits heeft tien miljoen euro uitgetrokken om de bestaande woningen energiezuiniger te maken. Met dat geld verbetert ze tweeduizend woningen of 0,014% van wat er is en 0,000% van wat er zou moeten zijn. Wie daar naast grijpt, zoals Steven, kan het zelf oplossen of zich blauw betalen omdat de warmte het huis uitspuit. De dag dat het OCMW steunbedrag opgetrokken wordt, er een éénloketsysteem ingevoerd wordt, mensen die het nodig hebben gratis energie krijgen en het systeem van leningen deftig georganiseerd wordt én onbeperkt is, die dag wil ik nog eens een gewoon artikel schrijven over energie besparen voor mensen die het financieel moeilijk hebben. Tot die dag blijft alleen een welgemeende What the Fuck op mijn lippen liggen. Ondertussen wil ik meewerken aan een zelforganisatie, bijvoorbeeld een coöperatie die deze problemen samen met de mensen aanpakt, maar dan liefst eentje onder de naam die toch al op mijn lippen ligt. Filip De Bodt 8 nr

9 Het huidige model van sterk gecentraliseerde energieproductie, met kernenergie en fossiele energie, heeft een enorme impact op het milieu én op de meerderheid van de mensen die deze energie produceert en consumeert. Intussen blijven de winsten steken in de zakken van de aandeelhouders van een handvol multinationals. Een ander productiesysteem van hernieuwbare energie is mogelijk. Als we willen vermijden dat we dezelfde problemen creëren, moet deze verandering samen gaan met energiebesparende maatregelen en meer controle op de productie. Energiemix en energieconsumptie in België, enkele cijfers In België wordt elk jaar ongeveer 700 terawattuur (twh) energie verbruikt. Dit komt overeen met 5,5 ton olie per persoon per jaar. Daarvan wordt 10% gebruikt in de vorm van elektriciteit. De resterende 90% gaat ofwel verloren in de omzetting van de ene energievorm naar de andere, of wordt gebruikt in verschillende vormen van (vooral fossiele) brandstoffen voor vervoer, voor het verwarmen en afkoelen van gebouwen, of voor industriële en agrarische productie. De meerderheid van de energie wordt opgewekt door kernenergie (ongeveer 53%), fossiele brandstoffen (40%) en biomassa (5%). Slechts een heel klein deeltje energie is afkomstig van hernieuwbare energiebronnen (2%). Achter deze droge cijfers schuilen echter een brede waaier aan sociale en ecologische problemen. De nadelen van kernenergie zijn niet te overzien. In België wordt elk jaar 120 ton hoog-radioactief afval geproduceerd dat nog miljoenen jaren gevaarlijk radioactief blijft. Vooral bij de verwerking van kernafval worden grote hoeveelheden radioactieve stoffen geloosd in lucht en water. Een ernstig ongeval in Doel of Tihange zou een groot deel van België en Nederland voor onbepaalde tijd onbewoonbaar maken, en zou duizenden miljarden euro s kunnen kosten, los van het onnoemelijk menselijk leed. De Belgische kerncentrales zijn te weinig verzekerd tegen risico s. Het volledige risico verzekeren zou kernenergie tot 1 euro per kwh duurder maken. Maar ook zonder ongelukken zijn de kosten hoog. In België heeft de consument meer dan 28 miljard euro betaald voor de kerncentrales. Een nieuwe reactor kost vandaag nog meer dan dertig jaar geleden, terwijl de kostprijs van hernieuwbare energie daalt. Ondertussen maakt Electrabel winsten op de afgeschreven kerncentrales aan een tempo van 800 euro per gezin per jaar. Het rekken van de levens- nr

10 duur van de oude kerncentrales met enkele jaren staat de ontwikkeling van hernieuwbare energie in de weg. Binnen enkele decennia zal kernenergie sowieso verdwijnen, wegens te duur of bij gebrek aan schaars uranium. De vraag is of wij tegen dan voldoende zullen hebben geïnvesteerd in alternatieven? De ontginning van uranium voor kernenergie heeft ook een breed verspreid ecologisch racisme met zich mee gebracht. Het grondgebied van inheemse volkeren van Noord-Amerika, Australië, Azië en Afrika wordt vervuild en afgenomen om plaats te maken voor uraniummijnen. De arbeiders in deze mijnen kampen met ernstige gezondheidsproblemen door slechte werkomstandigheden. Terwijl de plaatselijke bewoners veelal de negatieve gevolgen van de uraniumontginning ondergaan, hebben zij het minste baat bij de ontwikkeling van nucleaire technologie. Ook het dumpen van nucleair afval gebeurt op land van inheemse volkeren. Kernenergie kan geen rol spelen in de toekomstige energievoorziening in België, of elders ter wereld. Toch wordt de Belgische wet op de kernuitstap uit 2003 geregeld op de helling gezet onder druk van Electrabel en het nucleair forum. De wet voorziet een duidelijke tijdslijn om de kerncentrales te sluiten tussen 2015 en De wet op de kernuitstap had een duidelijk signaal moeten geven dat kernenergie geen toekomst biedt, en dat er dus een belangrijke markt open ligt voor hernieuwbare energie en voor energiebesparende maatregelen. Het feit dat deze wet voortdurend in twijfel wordt getrokken, betekent ook dat er te weinig is geïnvesteerd in hernieuwbare energie, met het perverse gevolg dat de kernlobby nu cynisch beweert dat door de te trage opgang van hernieuwbare energie, kerncentrales langer moeten openblijven. Climaxi eist een uitstap uit de kernenergie, zo snel mogelijk, maar minstens zoals voorzien door de huidige wet. Als we kijken naar de risico s die gepaard gaan met kernenergie, de impact op het milieu voor de productie van kernenergie en het onopgelost probleem van kernafval, dan is het duidelijk dat kernenergie een doodlopend straatje is. Wereldwijd groeit er een consensus dat de CO2-uitstoot snel naar beneden moet. Toch zien we weinig verandering in de praktijk. Een voorbeeld: ondanks het feit dat de uitstoot van broeikasgassen tegen 2050 tussen de 80% en 95% moet dalen om zo ver mogelijk onder de 2 C opwarming te blijven, wordt nog steeds massaal ingezet op steenkool, de fossiele brandstof die het meest vervuilt. Alleen al in Europa zijn er 70 nieuwe steenkoolcentrales gepland. Studies vertellen ons nochtans dat het technisch gezien mogelijk is om tegen 2050 volle- 10 nr

11 dig over te schakelen op hernieuwbare energie in Europa. Daarvoor moeten we wel serieuze veranderingen realiseren: meer inspanningen doen om energie te besparen en meer investeren in duurzame energiebronnen. Het gaat niet enkel om de technologie die gebruikt wordt om energie op te wekken. Ook de manier waarop de hele energiemarkt functioneert, is aan grondige hervormingen toe. Bijna 10 jaar na de liberalisering van de elektriciteitsmarkt, hebben een handvol multinationals de meerderheid van de markt in handen, met een enorm negatieve impact op de ontwikkeling van hernieuwbare energie. Bovendien zorgen deze multinationals ervoor dat de opbrengsten gaan naar een aantal bedrijven, in plaats van naar de gebruikers van elektriciteit of de werknemers in de energiesector. Electrabel is de grootste energieleverancier in ons land, met een marktaandeel van 66%. Met zo een marktaandeel voelen ze zich God op aarde en gaan ze bijna ongehinderd door met het opstrijken van enorme winsten, op de rug van de consumenten. En ze zitten mee aan tafel wanneer het gaat over belangrijke noodzakelijke beslissingen zoals de uitvoering van de wet op de kernuitstap in België. De groei van hernieuwbare energiebronnen moet ondersteund worden, maar een aantal recente voorbeelden tonen duidelijk aan dat zonne - en windenergie op zich niet noodzakelijk de meest sociale manier zijn om elektriciteit op te wekken. Het schandaal rond de groene stroomcertificaten voor de installatie van zonnepanelen maakt duidelijk dat we voorbij de technologie moeten kijken. We moeten ook kijken naar wie precies financiële voordelen haalt uit deze energieproductie. In dit geval is de toegang tot deze certificaten beperkt tot gezinnen die een eigen huis hebben en ook het geld hebben om een dure investering in zonnepanelen te doen. Maar het gaat verder. Want ook grote bedrijven komen in aanmerking voor deze subsidie. Als bedrijven, zoals de Katoen Natie, zonnepanelen installeren op hun gigantische daken, houden ze daar dan ook een enorme financiële opkikker aan over. Als Eandis, diegene die instaat voor het transport van de elektriciteit, dan nog eens de energieprijzen verhoogt voor iedereen omdat het transport meer kost, dan zien we duidelijk dat deze subsidiepolitiek weinig sociaal is. Ook andere hernieuwbare energiebronnen kunnen niet altijd op veel applaus rekenen. De toename van windmolens in gebieden die een belangrijke waarde hebben op het vlak van landschap, hebben ook lokale actiecomités doen opstaan die tegen deze windmolens zijn. Waarom zou een lokale gemeenschap ook de constructie van een windmolenpark moeten toejuichen, wanneer de winsten vele honderden of zelfs duizenden kilometers ver weg in de zakken van een aantal aandeelhouders verdwijnen? In Denemarken is het lokaal verzet tegen windmolens massaal afgenomen wanneer lokale inwoners ook de kans kregen om te delen in de inkomsten van de parken. Vandaag staat windenergie in voor ongeveer 30% van de energievoorziening in Denemarken en kunnen mensen over het hele land investeren in deze projecten. Climaxi eist dan ook méér investeringen in hernieuwbare energiebronnen op een sociale manier en met meer controle op de energiemarkt. Famke Vekeman en David Heller nr

12 Climaxi pleit niet alleen voor meer economische democratie inzake het energievraagstuk, maar ook voor meer politieke democratie. De gemeenschap moet meer inspraak hebben in de manier waarop energie wordt geproduceerd en geconsumeerd. Mensen moeten kunnen mee beslissen over welke soort energie er wordt geproduceerd, hoe die wordt verdeeld en naar wie de winsten gaan. Vandaag zitten we in een systeem waarbij de markt voorziet in de productie en de verkoop van gas en elektriciteit. In 2003 werd de Vlaamse energiemarkt geliberaliseerd. Bedoeling was om het private monopolie van Electrabel te breken door meerdere spelers op de markt te loodsen, maar dat is niet gelukt. Deze liberalisering werd doorgevoerd in het kader van de vrijmaking van de Europese energiemarkt. Volgens Europa zouden vraag en aanbod hierdoor beter op mekaar afgestemd geraken. De vrijmaking zou resulteren in een betere dienstverlening, prijsdalingen en dus zorgen voor een stijging van de welvaart. De praktijk is echter iets minder rooskleurig. Het bilan na acht liberale jaren is een stijging van de energieprijzen, een wildgroei aan nieuwe tarieven en formules waar zelfs de best opgeleide universitair niet wijs uit geraakt en een dominante positie van één private speler, Electrabel. tot minder concurrentie dan ooit tevoren. Vijf energiegiganten (GDF-Suez, RWE, Eon, Enel en EDF) domineren zowat de ganse Europese energiemarkt. In België hebben twee bedrijven bijna de volledige energiemarkt onder controle: Electrabel (GDF-Suez) heeft een marktaandeel van bijna 70% en SPE-Luminus heeft 12% in handen. Sinds de liberalisering van de energiemarkt is elektriciteit de helft duurder geworden. De CREG, de federale regulator voor elektriciteit en gas die de overheid adviseert en er ook op toeziet dat iedereen de regels naleeft, becijferde dat gezinnen nu gemiddeld euro per jaar betalen voor gas en elektriciteit. Dat is zo n 700 euro meer dan vóór de liberalisering. Heel wat gezinnen kunnen de energiefactuur dan ook niet meer betalen. Nu al zijn meer dan Vlaamse gezinnen aangewezen op (duurder) aardgas en elektriciteit van de distributienetbeheerder omdat ze de energiefactuur van hun commerciële leverancier niet langer kunnen betalen. Volgens Samenlevingsopbouw wonen minstens gezinnen in een energieverslindende woning die niet voldoet aan de minimale kwaliteitseisen van de Vlaamse Wooncode. Vandaag moeten we vaststellen dat de toegang tot energie niet voor iedereen gegarandeerd is en dat de armste lagen van de bevolking uit de boot vallen. Met Climaxi pleiten we ervoor om publieke goederen zoals water en energie in publieke handen te houden. Deze goederen zijn immers te kostbaar om aan te markt toe te vertrouwen. Een kleine tien jaar concurrentie op de vrijgemaakte Europese energiemarkt heeft geleid 12 nr

13 Vandaag legt de overheid de private energiebedrijven alleen een aantal sociale openbare dienstverplichtingen op, zoals gratis kwh, sociaal tarief en het statuut van beschermde klant. Deze maatregelen zorgen voor een lichte correctie op de perverse marktmechanismen, maar volstaan niet om het basisrecht op energie voor iedereen te garanderen. De overheid zou binnen het bestaande kader nochtans een aantal extra sociale maatregelen kunnen treffen om de energiemarkt te corrigeren. Bijvoorbeeld door maximumtarieven voor gas en elektriciteit in te voeren. In Frankrijk bestaat zoiets al onder de vorm van de tarifs bleus waarbij de Franse overheid zelf de prijs vastlegt. Elke Franse burger kan deze blauwe tarieven verkiezen boven de commerciële tarieven. Ook bij ons bestaan er soortgelijke initiatieven in de vorm van collectieve aankopen die zorgen voor het drukken van de energieprijzen. Een aantal provinciale overheden kozen alvast voor deze piste. In de provincie Oost-Vlaanderen werden dit jaar groepsaankopen voor groene stroom en aardgas georganiseerd. Deze initiatieven lossen het probleem van hoge energieprijzen gedeeltelijk op en maken meteen ook een einde aan de tsunami aan tarieven en leveranciers. Maar dit verandert weinig aan de monopoliepositie van de energieproducenten. Mensen hebben nog steeds geen inspraak op de manier waarop de Electrabels van deze wereld energie produceren. Een andere, meer ingrijpende oplossing zou zijn om de energiemarkt onder overheidscontrole te brengen, van productie tot levering aan de consument. Energie zou op die manier een collectief goed worden, onderhevig aan publieke en democratische controle. Als de energiemarkt voor huishoudens (20% van de totale energieconsumptie) genationaliseerd wordt, kan ook het basisrecht op energie voor een grote groep mensen verzekerd worden. Maar hoe gegarandeerd is democratische controle bij een staatsbedrijf? Zonder een meer participatieve opvatting van democratie, blijft het moeilijk voor jou en mij om inspraak en controle te hebben over de manier waarop energie wordt geproduceerd, gedistribueerd en geconsumeerd. Hier en daar duiken kleinschalige, duurzame en sociale initiatieven op die de energiemarkt trachten te democratiseren. De liberalisering van de energiemarkt heeft er bijvoorbeeld ook voor gezorgd dat een aantal producentencoöperaties het licht konden zien. Ecopower produceert en levert sinds 1999 groene elektriciteit die grotendeels afkomstig is van windmolenparken. Ook Wase Wind en Emissions Zéro zijn voorbeelden van energieproducentencoöperaties. Een coöperatie biedt als bedrijfsvorm een aantal specifieke voordelen. Door lid te worden van de coöperatie word je er mede-eigenaar van. Dit betekent dat je niet alleen betrokken wordt bij de organisatie van de coöperatie, maar bovendien vloeien de winsten die de coöperatie maakt ook terug naar de coöperanten. Jammer genoeg worden vandaag vooral goed geïnformeerde en kapitaalkrachtige middenklassers lid van een energiecoöperatie. De instapkosten om lid te worden van Ecopower liggen dan ook relatief hoog. Een aandeel kost 250 euro. Dit bedrag kan op relatief korte termijn terugverdiend worden (door een lagere energiefactuur en een jaarlijks dividend van 6%), maar vele gezinnen kunnen dit bedrag niet in één keer ophoesten. Zou het niet interessant zijn als er wordt samengewerkt met bijvoorbeeld OCMW s, vakbonden, sociale huisvestingsmaatschappijen of lokale overhe- nr

14 den om deze instapkosten te prefinancieren? Vandaag is dit nog niet mogelijk. De Europese regelgeving zou het sociale huisvestingsmaatschappijen ook makkelijker moeten maken om te investeren in energiebesparende maatregelen. Zo kunnen investeringen in dakisolatieprojecten of dubbele beglazing voor sociale huurwoningen eenvoudiger en sneller plaatsvinden. Bewoners moeten trouwens ook sterker betrokken worden bij hernieuwbare energieprojecten. Dat beseft ook het ACW Limburg bijvoorbeeld. Zij hebben al enkele jaren een interessant project rond bewonerscoöperaties. Hun uitgangspunt is simpel: inwoners worden mede-eigenaars en de opbrengsten van de windmolens worden zoveel mogelijk lokaal verankerd. Een aandeel in een bewonerscoöperatie garandeert dus ook een herinvestering van de winsten in de gemeenschap. Een deel van de winsten kan bijvoorbeeld geïnvesteerd worden in de aanleg van nieuwe fietspaden of in de bouw van kinderopvangcentra of sociale woningen. Het idee van bewonerscoöperaties waait over uit Denemarken, waar het bij wet verplicht is om omwonenden te laten participeren in windmolenparken. De gemeente Eeklo was de eerste om in 1999 te experimenteren met het idee van een bewonerscoöperatie. Het stadsbestuur stemde in met de bouw van een windmolenpark op stedelijk grondgebied. De voorwaarde was dat de Eeklonaren medeeigenaar konden worden van hun windmolens, zodat de opbrengsten ook deels bij hen terechtkwamen. Ook het Waalse Emissions Zéro wil vanaf zogenaamde éoliennes citoyennes uitbaten in Wallonië. Dit zijn windmolens die niet in handen zijn van enkele private projectontwikkelaars, maar wel van de Waalse burgers zelf. De trend naar lokale, kleinschalige en zelfvoorzienende projecten roept natuurlijk ook een aantal vragen op. Zo staat decentralisering niet per definitie gelijk aan méér democratisering. Bovendien kan het niet de bedoeling zijn dat elke gemeente (of zelfs elk huishouden via de zogenaamde slimme netten) in de toekomst instaat voor haar eigen energieproductie? Wat met de gemeenten waar het niet zo gunstig of rendabel is om een windmolenpark te zetten? Climaxi pleit ervoor om gemeenschapsgoederen zoals elektriciteit, gas en water onder publieke controle te brengen. Op die manier kunnen er niet alleen meer mensen genieten van het basisrecht op energie, maar kunnen ook meer mensen beslissen hoe energie moet worden geproduceerd, gedistribueerd en geconsumeerd. Zowel nationalisaties van energiebedrijven kunnen een oplossing zijn, maar ook lokale initiatieven zoals bewonerscoöperaties spelen een belangrijke rol. Siggie Vertommen 14 nr

15 Zolang de energieprijzen en de distributietarieven blijven stijgen, de woningen van slechte kwaliteit blijven en de sociale maatregelen niet afdoende blijken, zal de energie-armoede nooit afnemen. Aan het woord is Mieke Clymans, verantwoordelijke van het project Energie en Armoede van Samenlevingsopbouw. Na tien jaar ervaring weet ze waar ze het over heeft. We staan er niet bij stil, maar er zijn ontzettend veel mensen die vandaag zonder aardgas of elektriciteit moeten leven, zelfs zonder stromend water. Clymans pleit voor een basispakket aan energie voor iedereen en vindt dat de overheid daar borg voor moet staan. Mieke Clymans: Energie en armoede is een project van Samenlevingsopbouw Antwerpen provincie vzw. Het project is tien jaar geleden op eenvoudige wijze gestart. Er kwam hier iemand binnen die ons vertelde dat ze met het hele gezin was afgesloten van gas en elektriciteit. Wij waren verrast omdat we niet wisten dat dit mogelijk was. Bij ons kwam toen plots het besef dat we hierrond aan de slag moesten gaan. Het gaat immers om alle nutsvoorzieningen, zowel gas, elektriciteit als water. Vandaag is die situatie nog steeds zo: mensen kunnen afgesloten worden van deze nutsvoorzieningen. Toch is niet alles bij het oude gebleven. De belangrijkste verandering kwam er met de liberalisering van de energiemarkt in Plots werd de hele energiemarkt opengegooid en kwamen er volledig nieuwe systemen en instrumenten. Zo werd bijvoorbeeld de scheiding tussen energieleverancier en netbeheerder ingevoerd of kwamen de budgetmeters voor het eerst ter sprake. Voor ons was het dus niet enkel een nieuw thema, we kwamen ook in een volledig nieuwe situatie met een nieuwe wetgeving terecht. Het kostte ons heel wat moeite om dat samen met de mensen in armoedehelemaal onder de knie te krijgen. Gaandeweg kregen we wel zicht op de hele problematiek en slaagden we er in om aan te geven waar het beleid volgens ons fout loopt. Van bij de start hebben we trouwens gesteld dat we vraagtekens hadden bij de budgetmeters. En die hebben we vandaag nog steeds. Kan je jullie standpunt rond budgetmeters toelichten? Mieke Clymans: Je moet een verschil maken tussen een budgetmeter voor elektriciteit en een budgetmeter voor aardgas. De budgetmeter voor elektriciteit is een stuk beter nr

16 om te hanteren als gebruiker, tenminste als aan alle voorwaarden is voldaan: als je beschikt over de 10 ampère minimale levering en als de plaatsen waar je kan opladen bereikbaar en toegankelijk zijn. De budgetmeter voor aardgas is gewoon een ramp omdat er geen minimale levering bij komt kijken. Dat betekent dat je simpelweg geen gas hebt wanneer je geen geld hebt. En de mensen sluiten zichzelf af, door niet op te laden. Niemand weet dat en dus gaat het om een zeer verdoken vorm van armoede. Bovendien worden die budgetmeters zeer willekeurig geplaatst. Dat kan in de zomer, maar net zo goed tijdens een strenge winter gebeuren. Ik ken een moeder met vijf kinderen. Ze werd afgesloten van water en heeft twee budgetmeters, één voor elektriciteit en één voor aardgas. Haar aardgasbudgetmeter werd vorig jaar op 8 december geplaatst. Het was toen wekenlang aan het sneeuwen... Waar zit dan precies het verschil met de elektriciteitsbudgetmeter? Mieke Clymans: Bij de elektriciteitsbudgmeter heb je een systeem van 10 ampère minimumlevering. Als je de budgetmeter gaat opladen dan betaal je telkens ook een deeltje af voor de 10 ampère die je verbruikt hebt. Jammer genoeg kunnen ze die 10 ampère er ook uit halen. De netbeheerder stelt dat mensen met een budgetmeter om de twee maanden moeten opladen. Indien ze dat niet doen, vindt hij dat ze te veel aan het verbruiken zijn op zijn kosten. Iemand met een budgetmeter, die wel verbruikt maar niet oplaadt, bouwt dus schulden op. Dan kan de netbeheerder de verbruiker voor een commissie laten verschijnen met de vraag om die 10 ampère minimale levering te schrappen. Als dat gebeurt, komen mensen natuurlijk in de miserie terecht. Ze moeten dan ook hun volledige elektriciteitslevering vooraf betalen. En geen centen, betekent dan opnieuw dat je jezelf afsluit. Aan die 10 ampère mag wat ons betreft niet geraakt worden. Jullie zijn nu al tien jaar met energie-armoede bezig. Hebben jullie een evolutie gezien? Mieke Clymans: De energie - armoede is in ieder geval niet gedaald tijdens die periode. Dat is ook onmogelijk. De energiefactuur stijgt immers almaar. Bovendien blijkt dat de energie-schulden een steeds belangrijker aandeel innemen in de schulden van de gewone Belgische gezinnen. Dus zolang dat die prijzen blijven stijgen, de distributietarieven blijven stijgen, de woningen van slechte kwaliteit blijven en de sociale maatregelen niet afdoende blijken, zal de energie - armoede nooit afnemen. En de maatregelen die vandaag genomen worden, blijken allerminst een oplossing. Ook het aantal klanten dat gedropt wordt door hun energieleverancier en dus terechtkomen bij de distributienetbeheerder, neemt altijd maar 16 nr

17 toe. Eens je gedropt wordt, heb je 60 dagen om een nieuwe leverancier te zoeken. Maar als die energieleveranciers zien dat je gedropt werd, gaan ze hele hoge waarborgen vragen alvorens je mag terugkeren. Bijvoorbeeld drie maanden aan voorschotten, wat kan oplopen tot 500 of 600 euro. Als je dat niet kan ophoesten, blijf je bij de netbeheerder zitten, waar de prijzen 10 tot 15% hoger zijn dan op de markt. Hoe kan je die trend keren? Wat willen jullie bereiken? Mieke Clymans: Ons hoofddoel bestaat erin om een recht op energie te bekomen. We willen ook een waakhond zijn rond het hele energiebeleid, de prijzen en al die procedures. En dat willen we doen samen met mensen in armoede, onze basis. We stellen ons dus de vraag wat dat recht op energie precies inhoudt. Wie moet dat recht op energie waarborgen? Moet dat de vrije markt zijn? Nee, zeggen wij, de overheid moet het recht op energie waarborgen. De overheid moet net zorgen voor een garantie en een bescherming die voor iedereen dezelfde is, los van het aantal schulden dat je met je meesleept. Daar willen wij politiek rond werken. Uiteindelijk zijn wij gewonnen voor een basispakket aan energie voor iedereen en een gegarandeerde levering. We staan er niet bij stil, maar er zijn ontzettend veel mensen die vandaag zonder aardgas - of elektriciteitsaansluiting moeten leven, zelfs zonder stromend water. De verkoop van kleine petroleumkacheltjes neemt dan ook toe. Mensen koken op campingvuurtjes, met een gasfles aan. Ze kopen flessen water, ook om zich te wassen of het toilet door te spoelen. Ik ken gezinnen met kinderen waar er slechts één allesbrander in huis is als warmtebron. In de winter is het dan in de rest van de woning steenkoud. Die mensen zien gewoon af, je kan dat niet anders noemen. Ze overleven... Krijgen jullie een beetje gehoor in de politieke wereld met jullie standpunten? Mieke Clymans: Het hangt natuurlijk veel af van de achtergrond van je gesprekspartner. We hebben wel gedaan gekregen dat de installatie van budgetmeters gratis is geworden. Aanvankelijk kregen de mensen die een budgetmeter toegewezen kregen een rekening van honderden euro. Waanzinnig! Voorts hebben we er ook voor gezorgd dat de minimale levering werd opgetrokken van 6 ampère naar 10 ampère. Dat zijn toch voorbeelden van zaken die wij mee verwezenlijkt hebben. Maar er blijft heel veel werk aan de winkel. David Dessers nr

18 Aan Freya Van den Bossche, Minister van Budgetmeters en Zonnepanelen Mevrouw de Minister, Ik heb besloten om u een brief te schrijven toen ik vanmorgen ongemakkelijk plat op mijn buik in mijn vochtige kelder lag. Ik weet niet of u daar een gedacht van hebt, mevrouw de minister, maar om te kunnen zien hoeveel tegoed er nog in mijn budgetmeter van de aardgas zit moet ik de cijfers achter het raampje van de budgetmeter kunnen lezen. En omdat mijn budgetmeter -ik vermoed omdat elke extra centimeter draad of buis de kosten opjaagt- zo goed als tegen de grond geplaatst werd moet ik altijd plat op mijn buik gaan liggen om mijn voorraad te peilen. Gezien mijn postuur, en gezien het nat in mijn kelder, is dat allemaal niet echt gemakkelijk. Vergeet dat raampje en maak een schatting, hoor ik u al zeggen. Mevrouw de minister, ik denk dat u niet beseft welke ongemakken een plat gevallen budgetmeter veroorzaakt. Sinds kort betrek ik een gemeubileerde kamer op een derde verdieping. Gerieflijke studio voorzien van alle comfort, zo stond het op het Te-Huur-plakkaat. Een groot comfort aan mijn gerieflijke studio is dat ik geen ramen moet openzetten om de boel te verluchten. Een ander gemak is de dakgoot die vlak voor mijn raam loopt en waar ik mijn water in kan weggieten want de afloop onder mijn kraantje is, denk ik, door een vorige huurder gebetonneerd. Over het echte gemak, dat zich op de gang bevindt, zullen we maar zwijgen. Het enige dat ik er over kwijt wil is dat het ook door Albanese en Bulgaarse medeburgers gebruikt wordt. Mijn gerieflijke studio, voorzien van alle comfort, wordt af en toe verwarmd bij middel van een gasradiator. U kunt zich niet voorstellen welke miserie het is om dat spel weer in gang te krijgen nadat de waakvlam vanwege een plat gevallen budgetmeter uitgeflakkerd is. Eigenlijk zou ik de afgebroken nagels, de schroeivlekken op mijn vingers en vooral mijn kolossaal verhoogde bloeddruk in rekening moeten kunnen brengen bij de gasmaatschappij. Het plat vallen van die budgetmeter voor aardgas zorgt niet alleen voor danig veel zenuwoverlast, maar naar ik vernam in een door mij gefrequenteerde horeca-zaak zou het ook levensgevaarlijk zijn. Er wordt mij gezegd dat ik van geluk mag spreken dat mijn kot al niet tien keer ontploft is omdat er door het plat vallen van die budgetmeter telkens lucht in mijn leidingen kan komen. 18 nr

19 Enfin, ik heb dus vanmorgen gezien dat ik min of meer nog 1 euro en 10 cent tegoed op mijn budgetmeter heb zitten. Ik heb al mijn moed en al mijn geld bijeengezocht en ik zal mij straks met zes euro en 25 cent naar de post begeven om mijn kaart te laten opladen. Ze gaan daar bij de post direct 85 eurocent in hun postzakken steken. Die 85 eurocent wordt bij een arme mens direct aangerekend wanneer hij een overschrijving wil doen. Een rijke mens kan het bij zijn bank gedaan krijgen dat hij gratis kan betalen; een arme mens betaalt per overschrijving 85 eurocent. Dat is de wet van Pythagoras. Na mijn armemensenafhouding zal dan vijf euro en veertig cent worden overgeschreven voor mijn gaslevering. Ik weet dat daar dan direct een kleine twee euro van zal worden afgetrokken omdat ik nog schulden heb bij de gasmaatschappij. Heel mijn schuldenwinkel wordt geregeld door een schuldbemiddelaar, maar desondanks wordt bij elke aanbetaling voor mijn budgetmeter 35% achter gehouden om zogezegd mijn schuld weg te werken. Dat is de wet van Archimedes. Een rijke mens kan met zijn fabriek failliet gaan en daarna met een propere lei een grotere nieuwe fabriek open doen. Een arme mens wordt, ook als zijn kei al lang gestroopt is, nog altijd uitgewrongen. Enfin, als ik goed gerekend heb zal mijn budgetmeter met ongeveer drie euro en een half opgeladen zijn. Ik zal dan een kleine week gerust kunnen slapen want ik weet ondertussen dat met drie euro en een half de flakkerende waakvlam van mijn gasradiator een kleine week kan branden. Ik zou natuurlijk mijn gasradiator ook echt kunnen opzetten en hem in zijn laagste stand laten branden om bijvoorbeeld de ijsbloemen op mijn ruiten te laten smelten. Dan kom ik met mijn zes euro en 25 cent, die dankzij de wetten van Pythagoras en Archimedes drie euro en een half geworden zijn, gemakkelijk een dikke halve dag toe. Eén zekerheid heb ik: ik kan niet genoeg aardgas krijgen om mij van kant te maken. Omdat ik toch voort moet, wil ik samen met u naar een oplossing zoeken. Verschillende van mijn buren hebben een satellietplaat op een ijzeren staaf buiten hun venster hangen om naar hun vaderlandse televisiepost te kunnen kijken. Vermits ikzelf zoiets niet van doen heb, wil ik mijn venster ter beschikking stellen van de gasmaatschappij zodat die daar een zonnepaneel op een ijzeren staaf buiten kan hangen. Ik heb vernomen dat zonnepanelen kolossaal veel geld opbrengen voor hun eigenaar. De volledige opbrengst van mijn zonnepaneel kan door de gasmaatschappij aangewend nr

20 worden voor de afbouw van mijn schulden. Het zou een serieus verschil maken wanneer ik mijn budgetmeter weer ga opladen. Ik groet u met de meeste Hoogachting, Dikke Freddy PS: Indien mijn zonnepanelenplan niet uitvoerbaar zou zijn, overweeg ik om volgend jaar een gemeubileerde kamer in Charleroi of in Luik te gaan zoeken. Kennissen hebben mij verteld dat de winterperiode gedurende dewelke het gas wettelijk niet mag worden afgesloten daar bijna twee maanden langer duurt dan in de landerijen van de Vlaamse regering. Brieven van Dikke Freddy is een column van Erik Vlaminck in het tijdschrift Alert. Deze brief verscheen in Alert, jaargang 37, nummer 3, juli ALERT voor sociaal werk en politiek is een uitgave van Pluralistisch Overleg Welzijnswerk vzw. 20 nr

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof.

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Dit document zal u helpen een beter inzicht te krijgen in de verbruikskosten, in een huishoudelijke omgeving, voor de verschillende energiebronnen.

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers Van hoeveel mensen is de energie geheel of gedeeltelijk afgesloten? Aangezien de drie gewesten niet dezelfde

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE NATIONAAL SECRETARIAAT Huidevettersstraat 165 1000 Brussel T 02 502 55 75 F

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 31 maart 2011 Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 1. Inleiding: samenstelling energiefactuur In de verbruiksfactuur van de energieleverancier zijn de kosten van verschillende marktspelers

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265).

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265). 5.2.1 Lezen In het leerboek krijgen de leerlingen uiteenlopende teksten te lezen. Op die manier worden de verschillende tekstsoorten en tekststructuren nogmaals besproken. Het gaat om een herhaling van

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig!

De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig! De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig! De zon straalt 3.000 keer meer energie naar de aarde dan de wereldbevolking dagelijks verbruikt. En dat nog 5 miljard jaar lang. Zonne-energie is de enige

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010 Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen Energiemonitor 2010 Index 1. Inleiding 2. Populariteit energievormen 3. Bouwen tweede kerncentrale 4. Uitbreiding

Nadere informatie

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen

Energie Rijk. Lesmap Leerlingen Energie Rijk Lesmap Leerlingen - augustus 2009 Inhoudstafel Inleiding! 3 Welkom bij Energie Rijk 3 Inhoudelijke Ondersteuning! 4 Informatiefiches 4 Windturbines-windenergie 5 Steenkoolcentrale 6 STEG centrale

Nadere informatie

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg)

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) 10/12/2010 Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) Vlaams minister van Energie Freya Van den Bossche vind koppigheid een slechte eigenschap voor een regering en gaat in op het voorstel van de sector

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

668-2. Brussel, 20 februari 2006. Mijnheer de minister-president,

668-2. Brussel, 20 februari 2006. Mijnheer de minister-president, 668-2 Brussel, 20 februari 2006 Mijnheer de minister-president, Wij hebben de eer U ten behoeve van de Vlaamse Regering ingesloten de motie van aanbeveling op de maatschappelijke beleidsnota Energiearmoede,

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Samen investeren in hernieuwbare energie. Daan Creupelandt Dirk Vansintjan

Samen investeren in hernieuwbare energie. Daan Creupelandt Dirk Vansintjan Samen investeren in hernieuwbare energie Daan Creupelandt Dirk Vansintjan Even opwarmen Wie kent Ecopower? Zijn er coöperanten? Zijn er klanten? 2 Overzicht 1. Ecopower 2. Coöperatief ondernemen 3. REScoop.eu

Nadere informatie

MAATSCHAPPELIJKE BELEIDSNOTA ENERGIEARMOEDE MOTIE VAN AANBEVELING. van mevrouw Mieke Vogels en de heer Eloi Glorieux

MAATSCHAPPELIJKE BELEIDSNOTA ENERGIEARMOEDE MOTIE VAN AANBEVELING. van mevrouw Mieke Vogels en de heer Eloi Glorieux Zitting 2005-2006 3 februari 2006 MAATSCHAPPELIJKE BELEIDSNOTA ENERGIEARMOEDE MOTIE VAN AANBEVELING van mevrouw Mieke Vogels en de heer Eloi Glorieux Zie: 668 (2005-2006) Nr. 1: Maatschappelijke beleidsnota

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er?

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er? Kraak je energiekosten Wat denk jij over klimaat en energie 2 Flauwekul. Opwarming van de aarde Mijn probleem niet, maar die van de volgende generatie. Bekommerd! Ik wil mee m n steentje bijdragen zodat

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Assenede

ASPIRAVI. Windpark Assenede ASPIRAVI Windpark Assenede SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK ASSENEDE Windpark Assenede: Projectlocatie Projectkenmerken Timing / planning van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

De elektriciteitsfactuur onder stroom

De elektriciteitsfactuur onder stroom De elektriciteitsfactuur onder stroom Auteurs: Jan Maris en Geert Schuermans 2016_02_02 E&A Artikel De gids op maatschappelijk gebied Volgens Febeg, de Federatie van Belgische Elektriciteits- en gasbedrijven,

Nadere informatie

ENERGIEQUIZ. Dit is niet waar, er worden nog steeds mensen afgesloten.

ENERGIEQUIZ. Dit is niet waar, er worden nog steeds mensen afgesloten. ENERGIEQUIZ 1. Het verloop van de quiz We hebben een spelleider nodig en een jurylid die de scores bijhoudt. Daarnaast voorzien we 1 of meerdere (ervarings)deskundigen, vrijwilligers in armoede of niet

Nadere informatie

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver Stijn Dekelver De maand oktober is al enkele jaren de maand van de energiebesparing. De overheid roept dan alle mensen in Vlaanderen op om zuinig om te gaan met energie. Sommige centrales die elektriciteit

Nadere informatie

Een eerlijke energiefactuur

Een eerlijke energiefactuur Een eerlijke energiefactuur Samenvatting: De energiefactuur van de Vlamingen is een tweede belastingbrief geworden. De Vlaamse regering kiest er onder het mom van besparingen steeds vaker voor beleidsmaatregelen

Nadere informatie

Advies aan de VREG over het systeem van schuldafbouw in de budgetmeter

Advies aan de VREG over het systeem van schuldafbouw in de budgetmeter Advies aan de VREG over het systeem van schuldafbouw in de budgetmeter 1. Ter inleiding In onze Westerse samenleving is een leven zonder elektriciteit- en gasvoorziening een schending van de menselijke

Nadere informatie

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS ZONSTATION GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS Amsterdam staat aan de vooravond van een energietransitie. Van vieze

Nadere informatie

Beste vrienden, Een nieuw land

Beste vrienden, Een nieuw land Beste vrienden, Welkom in Pairi Daiza. We zijn met meer dan 7.000. Daarmee vormen we vandaag voor één dag een klein Vlaams dorp in Wallonië. Onze vrienden van de PS moeten zich geen zorgen maken: we zijn

Nadere informatie

over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen

over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen stuk ingediend op 1048 (2010-2011) Nr. 1 25 maart 2011 (2010-2011) Verzoekschrift over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen Verslag

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt PERSDOSSIER Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. De Belgische energiemarkt... 2 3. Hoe maakt Poweo het verschil?... 3 4. Poweo: meest competitieve elektriciteitsaanbod in Wallonië volgens Test-Aankoop... 4 5.

Nadere informatie

Sociale maatregelen drinkwater 28 maart 2012

Sociale maatregelen drinkwater 28 maart 2012 i. inleiding Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Naam : Klas : Datum :

Naam : Klas : Datum : Duurzame ontwikkeling Over duurzame ontwikkeling circuleren inmiddels honderden definities. Vaak wordt de internationaal aanvaarde definitie uit het rapport "Our Common Future" (Brundtland-rapport, 1987)

Nadere informatie

Dames en heren. Dat lees ik ook in de conclusies van het boek, waarvan ik er enkele graag met u overloop:

Dames en heren. Dat lees ik ook in de conclusies van het boek, waarvan ik er enkele graag met u overloop: Dames en heren Is wonen in Vlaanderen betaalbaar? Wie enkel naar de prijzen van woningen en gronden, zal geneigd zijn om neen te antwoorden. Maar de betaalbaarheid van wonen is niet enkel een kwestie van

Nadere informatie

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen September 12, 2012 Deze marktstudie werd uitgevoerd in samenwerking met Gfk Significant uit Leuven. 1 Gemeenten van de 308 Vlaamse gemeenten werden geïnterviewed.

Nadere informatie

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET Meer dan 550.000 gezinnen hebben al een milieubewuste en verantwoorde kijk op energie. Omdat je energiebudget steeds belangrijker wordt, biedt Lampiris je verschillende

Nadere informatie

Een lagere energiefactuur? Wij helpen u!

Een lagere energiefactuur? Wij helpen u! Een lagere energiefactuur? Wij helpen u! Stap 1 : Vraag snel een gratis energiescan aan. Stap 2 : Isoleer het dak van een private huurwoning en geniet van een extra hoge premie van 23 euro per m 2. Bekijk

Nadere informatie

BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING

BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING 1 BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING IN HET KADER VAN DE BELANGSTINGSAFTREK HEEFT DE FEDERALE REGERING EEN DEFINITIE GEPUBLICEERD OVER DE NULEREGIEWONING Bij nader toezien was dit een foutieve en zeer contraproductieve

Nadere informatie

Wie jong is, wordt getroffen. Wie kinderen heeft, wordt getroffen

Wie jong is, wordt getroffen. Wie kinderen heeft, wordt getroffen Naast de federale besparingen mogen we natuurlijk niet vergeten wat er op Vlaams niveau op ons af komt. Wie verwacht dat de Vlaamse regering Bourgeois I de wonden van de federale besparingen zalft, komt

Nadere informatie

Handleiding simulator VREG V-test. Gas elektriciteit: DURF VERGELIJKEN!

Handleiding simulator VREG V-test. Gas elektriciteit: DURF VERGELIJKEN! Handleiding simulator VREG V-test Gas elektriciteit: DURF VERGELIJKEN! 1 Inhoud VREG V-test Veranderen van leverancier Voorbeeld 2 VREG VREG: wat? De Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt,

Nadere informatie

Jongeren Organisatie Vrijheid en Democratie. Resolutie: Energie

Jongeren Organisatie Vrijheid en Democratie. Resolutie: Energie Jongeren Organisatie Vrijheid en Democratie Resolutie: Energie Definitieve versie op het JOVD Najaarscongres van 3 en 4 december 2011 te s Gravenhage Maarten Oude Kempers, politiek commissaris Milieu en

Nadere informatie

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid De uitdagingen in het energiebeleid CD&V voorzitter Jo Vandeurzen CD&V-studiedag, Vlaams Parlement 29 april 2006 Als ik zeg dat onze moderne westerse samenleving

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Groepsaankoop 100% groene energie 2 de editie Samen op weg naar goedkopere groene energie Inga Verhaert

Groepsaankoop 100% groene energie 2 de editie Samen op weg naar goedkopere groene energie Inga Verhaert Groepsaankoop 100% groene energie 2 de editie Samen op weg naar goedkopere groene energie Inga Verhaert Samenaankoop 2 de editie Waarom? nog steeds onevenwicht op de markt energie nog steeds duurder dan

Nadere informatie

De vrije energiemarkt Rechten van de consument

De vrije energiemarkt Rechten van de consument De vrije energiemarkt Rechten van de consument Op het programma: 1. De weg van gas en elektriciteit 2. Leveranciers 3. Contracten / verhuis 4. Facturen 5. Sociale dienstverplichtingen! 6. Klachten? 2 1.

Nadere informatie

RENT-A-ROOF : verhuur je dak en geniet van goedkope groene stroom

RENT-A-ROOF : verhuur je dak en geniet van goedkope groene stroom RENT-A-ROOF : verhuur je dak en geniet van goedkope groene stroom Veel mensen schrikken terug voor investeringen in zonneboilers, fotovoltaïsche zonnepanelen, kleine windturbines, maar bijv. ook warmtepompen.

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Haaltert

ASPIRAVI. Windpark Haaltert ASPIRAVI Windpark Haaltert SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK HAALTERT Windpark Haaltert: Projectlocatie Projectkenmerken Timing van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop van groene

Nadere informatie

vtest.be Energiecontracten vergelijken? Doe de V-test VREG Koning Albert II-laan 20 bus 19 1000 Brussel vreg.be

vtest.be Energiecontracten vergelijken? Doe de V-test VREG Koning Albert II-laan 20 bus 19 1000 Brussel vreg.be V.U. André Pictoel, gedelegeerd bestuurder Energiecontracten vergelijken? VREG Koning Albert II-laan 20 bus 19 1000 Brussel vreg.be Doe de V-test gratis telefoonnummer 1700 (kies toets 3 Andere vragen)

Nadere informatie

De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte

De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte Jongelui! Jullie denken wellicht: wat schijnt daar? Welnu, dat ben ik. Wat een licht, nietwaar! Hoezo, dat valt vies tegen! Jongeman, daar, op dat

Nadere informatie

Johan Duyck Hebt U ook het gevoel dat uw geld langs deuren en ramen buiten vliegt?

Johan Duyck Hebt U ook het gevoel dat uw geld langs deuren en ramen buiten vliegt? Johan Duyck Hebt U ook het gevoel dat uw geld langs deuren en ramen buiten vliegt? 1 Hoe begin ik eraan? 1 Besparen zonder geld uit te geven. 2 Besparen via zinvolle investeringen. 3 Investeren in alternatieve

Nadere informatie

Energiecontracten vergelijken? Doe de V-test. vtest.be

Energiecontracten vergelijken? Doe de V-test. vtest.be Energiecontracten vergelijken? Doe de V-test vtest.be 1 Op zoek naar een goedkoper energiecontract? Elektriciteit en aardgas zijn duur. Waarop moet u letten als u een energiecontract kiest? Misschien bent

Nadere informatie

Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013

Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013 Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013 1 Waarom deelnemen? 1) 100% Groene stroom: afkomstig is uit hernieuwbare energiebronnen -onuitputtelijk -zon, wind, biomassa, biogas, waterkracht, getijdenenergie

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Naar meer dakisolatie voor sociale huurwoningen

Naar meer dakisolatie voor sociale huurwoningen Naar meer dakisolatie voor sociale huurwoningen Energie voor iedereen! met steun van de Koning Boudewijnstichting Inhoud Samenwerkingsverband Dakisolatie waarom? Probleemstelling Project Troeven, uitdagingen

Nadere informatie

Windenergie goedkoper dan kernenergie!

Windenergie goedkoper dan kernenergie! Go Wind - Stop nuclear Briefing 1 26 june 2002 Windenergie goedkoper dan kernenergie! Electrabel geeft verkeerde informatie over kostprijs van kernenergie en windenergie. Electrabel beweert dat windenergie

Nadere informatie

Kernenergie: Kan België zonder?

Kernenergie: Kan België zonder? Kernenergie: Kan België zonder? Marktonderzoeks-, studie- & consultancy-bureau mbt hernieuwbare energie - Marktstudies over energiemarkten - Opleidingen over (hernieuwbare) energie - Haalbaarheidsstudies,

Nadere informatie

Vrije keuze van elektriciteit & gas?

Vrije keuze van elektriciteit & gas? Vrije keuze van elektriciteit & gas? Thematische informatiebrochure. Inhoud/Lay-out : Gemeentelijke informatiedienst, tel. 059/33.91.94, fax 059/33.00.36 e-mail : infodienst@bredene.be Voorwoord O p 1

Nadere informatie

Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering!

Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering! Beste vrienden, Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering! Vooreerst, en vanuit de grond van mijn hart: Bedankt! Bedankt om al weken keihard campagne te voeren. Bedankt voor jullie tijd, energie,

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2010 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

Beschermde klanten. Handleiding ten behoeve van de sociale spelers

Beschermde klanten. Handleiding ten behoeve van de sociale spelers Beschermde klanten Handleiding ten behoeve van de sociale spelers Inhoudstafel Het statuut beschermde klant... p. 4 Wie kan als beschermde klant erkend worden?... p. 4 Hoe wordt iemand beschermde klant?...

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende het afschaffen van sociale koopwoningen

Voorstel van resolutie. betreffende het afschaffen van sociale koopwoningen stuk ingediend op 1687 (2011-2012) Nr. 1 21 juni 2012 (2011-2012) Voorstel van resolutie van de dames Mieke Vogels en Elisabeth Meuleman en de heren Filip Watteeuw en Dirk Peeters betreffende het afschaffen

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Eigen duurzame energie Is dat mogelijk? Jelle Vegt Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Waarom zouden we? 2-6-2015 3 2-6-2015 4 2-6-2015 5 Olie en gasvoorraden

Nadere informatie

Vormingspakket Energie. De Lokale Adviescommissie en afsluiten van energie

Vormingspakket Energie. De Lokale Adviescommissie en afsluiten van energie De Lokale Adviescommissie en afsluiten van energie Normaal gezien sluit de netbeheerder de elektriciteit nooit af. Er zijn echter 3 uitzonderingen. De eerste uitzondering is als er gevaar is door technische

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% Deze brochure wordt gepubliceerd met als doel door een efficiënt en doelgericht gebruik van de statistische gegevens, van marktgegevens, van de databank

Nadere informatie

Liberalisering van de energiemarkten. Algemene context. Dag 1:

Liberalisering van de energiemarkten. Algemene context. Dag 1: Liberalisering van de energiemarkten Algemene context Dag 1: Agenda van de opleiding I. Energieprijzen II. Institutionele context van de energie in België III. Organisatie van de elektriciteit- en gasmarkt

Nadere informatie

Een schatting van het aantal huishoudens in Energie Armoede

Een schatting van het aantal huishoudens in Energie Armoede De energiekwaliteit van het Vlaamse woningenpark Een schatting van het aantal huishoudens in Energie Armoede Bart Delbeke Brussel, maandag 28 september 2015 Inhoud 1. Introductie Energie Armoede 2. Administratieve

Nadere informatie

Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik)

Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik) Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik) Duurzame energie is broodnodig: eerst besparen en dan zelf energie opwekken met de bronnen uit onze onmiddellijke omgeving.

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

Brus sel, 21 april 2008. Mijn heer de mi nis ter-pre si dent,

Brus sel, 21 april 2008. Mijn heer de mi nis ter-pre si dent, 1593 Brus sel, 21 april 2008 Mijn heer de mi nis ter-pre si dent, Wij heb ben de eer U ten be hoeve van de Vlaamse Re ge ring in ge slo ten de resolutie tot besluit van de opvolging van de werkzaamheden

Nadere informatie

klimaatcasino Stellingenspel

klimaatcasino Stellingenspel Stelling 1 Dat een klein land als België z n CO 2 -uitstoot terugdringt, helpt niks. De grote landen moeten het doen. Stelling 2 Acties rond de opwarming van het klimaat zijn niet meer nodig omdat iedereen

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Handleiding V-TEST P 1

Handleiding V-TEST P 1 Handleiding V-TEST P 1 P 2 Inhoud 1. Wat is de V-TEST? P3 1.1 Algemeen p3 1.2 Wat kan u niet met de V-TEST? P3 2. Doe de V-TEST! P4 3. De V-TEST online uitvoeren in slechts 5 stappen p4 3.1 Neem uw afrekening

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Een visie voor een groene duurzame toekomst Energie die je blij maakt! - prof. dr. ir. W. Ockels

Een visie voor een groene duurzame toekomst Energie die je blij maakt! - prof. dr. ir. W. Ockels Een visie voor een groene duurzame toekomst Energie die je blij maakt! - prof. dr. ir. W. Ockels De Groene Reus Coöperatie u.a. delegatie CU-fractie 6 maart 2015 van 14.00-17.00 uur Natuurbelevingscentrum

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Iedereen beschermd tegen armoede?

Iedereen beschermd tegen armoede? Iedereen beschermd tegen armoede? Sociaal onrecht treft 1 op 7 mensen in ons land Campagne 2014 Iedereen beschermd tegen armoede? België is een welvaartsstaat, Brussel is de hoofdstad van Europa en Vlaanderen

Nadere informatie

POM GROEPSAANKOOP: GROENE STROOM EN AARDGAS VOOR BEDRIJVEN

POM GROEPSAANKOOP: GROENE STROOM EN AARDGAS VOOR BEDRIJVEN POM GROEPSAANKOOP: GROENE STROOM EN AARDGAS VOOR BEDRIJVEN POM Groepsaankoop Een groepsaankoop voor de aankoop van 100 % groene stroom uit eigen streek en aardgas aan een vaste prijs tot 31/12/2015, gezamenlijk

Nadere informatie

Samen minder betalen voor onze energiefactuur 24 JANUARI 2012

Samen minder betalen voor onze energiefactuur 24 JANUARI 2012 Samen minder betalen voor onze energiefactuur 24 JANUARI 2012 Resultaten warmtescan door Mario Verhellen Toelichting door Bruno Tuybens, burgemeester Zwalm en federaal sp.a volksvertegenwoordiger Toelichting

Nadere informatie

betreffende de problematiek van de hoge brandstofprijzen

betreffende de problematiek van de hoge brandstofprijzen stuk ingediend op 1231 (2010-2011) Nr. 1 8 juli 2011 (2010-2011) Voorstel van resolutie van mevrouw Marijke Dillen, de heren Filip Dewinter, Jan Penris, Johan Deckmyn en Wim Wienen en mevrouw Marleen Van

Nadere informatie

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche 1 OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche http://www.vlaamsenergiecongres.be/ Als iemand 100 jaar of ouder wordt en dat komt gelukkig steeds vaker voor wordt vaak

Nadere informatie

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen A. Opbrengsten zonnepanelen Hoeveel brengen de zonnepanelen op en kunnen jullie dat garanderen? De te verwachten opbrengst van een installatie is een indicatie. De werkelijke opbrengst kan iets hoger of

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

Les De kosten van energie

Les De kosten van energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les De kosten van energie Werkblad Les De kosten van energie Werkblad Elke dag gebruiken we heel wat energie om het huis warm te houden en te verlichten, televisie te kijken,

Nadere informatie

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 ANIMO Winteruniversiteit LEEFMILIEU & ENERGIE 18 februari 2006 Energiezuiniger wonen: heel wat

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Andere gedropte klanten, de werkenden, zoals ook uit de cijfers van de VVSG blijkt, vallen eigenlijk uit de boot.

Andere gedropte klanten, de werkenden, zoals ook uit de cijfers van de VVSG blijkt, vallen eigenlijk uit de boot. Vraag van mevrouw Nahima Lanjri aan de staatssecretaris voor Asiel en Migratie, Maatschappelijke Integratie en Armoedebestrijding, toegevoegd aan de minister van Justitie, over "het sociaal tarief voor

Nadere informatie

van 31 augustus 2006

van 31 augustus 2006 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt North Plaza B Koning Albert II-laan 7 B-1210 Brussel Tel. +32 2 553 13 79 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be Persmededeling

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie