Rol juridische beroepsbeoefenaars

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rol juridische beroepsbeoefenaars"

Transcriptie

1 287 H OOFDSTUK IV Rol juridische beroepsbeoefenaars 1. Naar een andere taakopvatting en professionele identiteit van de jurist Veel juristen treden in directe interactie met diegenen die op hen een beroep doen. Denk maar aan advocaten, notarissen en magistraten. Het is precies deze rechtstreekse, menselijke interactie die nogal wat mogelijkheden biedt om te evolueren in de richting van meer menselijke zelfverwezenlijking. Of dat inderdaad gebeurt zal vooral afhangen van de bereidheid van de jurist. Innoverende wetgeving of gewijzigde werkmethodes zijn belangrijke hulpmiddelen, maar het blijven lege dozen als de individuele jurist helemaal niet de intentie heeft om ontwikkelingsgericht te werk te gaan. Het is dikwijls in lastige, conflictgeladen situaties dat mensen zich tot een jurist wenden. Zij zien dan niet altijd duidelijk wat hun te doen staat, zijn vaak sterk op zichzelf gefixeerd en hebben zich vastgebeten in allerlei standpunten en eisen. Op dat moment kan de jurist vanuit een liefdevolle houding, en aan de hand van goede vragen, mensen terug naar zichzelf leiden. Wat willen de betrokkenen nu echt? Wat is werkelijk belangrijk voor hen? Hoe voelen ze zich bij bepaalde situaties en oplossingsmogelijkheden? Handelen zij vanuit de impuls om rekeningen te vereffenen of zoeken zij naar een oplossing die op een evenwichtige en billijke manier tegemoetkomt aan hun belangen? De jurist kan mensen ook aandacht leren schenken aan de relaties waar ze in staan en de grotere verbanden waarvan ze deel uitmaken. Zo kan iemand wel een goede kans maken om via een gerechtelijke procedure inhoudelijk zijn slag thuis te halen, maar welke (desastreuze) gevolgen kan dit meebrengen voor de relaties die de betrokkene heeft met familieleden, buren, zakenpartners, e.d.? En ten slotte kan de jurist samen met de cliënt ook het spoor van de creativiteit bewandelen. Mensen in beweging krijgen doordat ze vaste standpunten leren loslaten is al een zeer fundamentele vorm van creativiteit. Hetzelfde geldt voor het oplossingsgericht zoeken, dat een volwaardige plaats kan innemen naast het regelgericht analyseren. De jurist gaat dan samen met de cliënt na welke mogelijkheden zich aandienen om tot voor iedereen werkbare oplossingen te komen. Vervolgens wordt onderzocht of en hoe deze binnen de wettelijke kaders kunnen worden ingepast. De taak van de jurist bestaat er dan niet alleen in rechtsregels op een technisch correcte wijze toe te passen. Hij gaat ook op zoek naar wat rechtvaardig aanvoelt. De rechtsbeoefenaar kan fungeren als een spiegel. Door zijn optreden kan hij de cliënt naar zichzelf laten kijken. Hij kan de cliënt laten zien waar zijn verantwoordelijkheden liggen en over welke mogelijkheden hij beschikt om deze op te nemen. Bovendien is een juridische context zeer geschikt om transformerend

2 288 DEEL IV ONTWIKKELINGSGERICHTE JURIDISCHE PRAKTIJK werk te doen. Rechtsbeoefenaars hebben veel te maken met het negatieve (conflicten, misdaden, ), en tegelijkertijd zijn zij gericht op het positieve (conflictoplossing, correctie, ). Het omzetten van het negatieve in het positieve is transformerend werk. Dit is werk dat mensen innerlijk kan veranderen, zodat zij zich anders gedragen. Veranderingen in inzichten, overtuigingen en houdingen zorgen voor wijzigingen in de manier waarop mensen met elkaar omgaan. Een ontwikkelingsgerichte benadering waarin menselijke zelfverwezenlijking een plaats krijgt kan slechts als de taak en de rol van de jurist breder worden opgevat. Naast de vertrouwde zaken zoals procederen, adviseren en onderhandelen kan de jurist inspireren, confronteren en ondersteunen. Sommigen gaan hierin vrij ver, en schrijven aan de jurist (vooral aan de advocaat) een helende rol toe 873. Dit houdt in dat de jurist niet alleen oog heeft voor de juridische aspecten van een zaak, maar ook voor de betekenis en de emotionele dimensies ervan, zodat emotionele en spirituele wonden kunnen worden geheeld. Anderen stellen dat de jurist een vredestichter kan zijn 874. Of hij kan de rol van coach opnemen. Dan treedt hij in een samenwerkingsrelatie met de cliënt opdat deze de juridische problemen ook zou kunnen aangrijpen als kansen voor persoonlijke groei en verandering 875. Macfarlane meent dat de jurist een nieuwe professionele identiteit aan het ontwikkelen is, waarbij naast zealous advocacy (de gedreven jurist die het gelijk van zijn cliënt probeert door te drukken) ook conflict resolution advocacy (hier primeert een goede oplossing van het conflict) een plaats krijgt 876. De essentie van het juridisch werk is dienstverlening. Niets belet dat deze dienstverlening breed wordt opgevat, voor zover de jurist de grenzen van zijn professionele competentie niet overschrijdt en de wensen van de cliënt eerbiedigt. De dienstbaarheid van de jurist kan slaan op wat de cliënt werkelijk nodig heeft 877. Wat de cliënt eigenlijk, op een dieper niveau wenst, komt evenwel dikwijls slechts naar boven na een zoekproces waarin pertinente en meer diepgaande vragen worden gesteld. En wat de cliënt eigenlijk wil, kan uiteindelijk iets heel anders blijken te zijn dan de oorspronkelijk geformuleerde eis. De verandering die juristen eventueel willen nastreven hoeft niet noodzakelijk groot te zijn. Zij hoeven niet per se te ijveren voor grote hervormingen van het 873 D. HALL, The Spiritual Revitalisation of the Legal Profession. A Search for Sacred Rivers, Lewiston/ Queenston/Lampeter, The Edwin Mellen Press, 2005, ; K. WRIGHT, Lawyers as peacemakers. Practicing Holistic, Problem-Solving Law, Chicago, American Bar Association, 2010, ; D. STOLLE, D. WEXLER, B. WINICK en E. DAUER, Integrating Preventive Law and Therapeutic Jurisprudence in S. BROOKS en R. MADDEN, Relationship-centered Lawyering. Social science theory for transforming legal practices, Durham (North Carolina), Carolina Academic Press, 2010, S. KEEVA, Transforming practices. Finding Joy and Satisfaction in the Legal Life, Chicago e.a., Contemporary Books, 1999, K. WRIGHT, Lawyers as peacemakers. Practicing Holistic, Problem-Solving Law, Chicago, American Bar Association, 2010, J. MACFARLANE, The new Lawyer. How settlement is transforming the practice of law, Vancouver/ Toronto, UBCPress, 2008, 280 p. 877 S. KEEVA, Transforming practices. Finding Joy and Satisfaction in the Legal Life, Chicago e.a., Contemporary Books, 1999, 128.

3 HOOFDSTUK IV ROL JURIDISCHE BEROEPSBEOEFENAARS 289 rechtssysteem. Voor de ziel komt het er vaak op aan zich te concentreren op relatief kleine, maar substantiële zaken, zoals aandacht geven, zorg dragen, respect betonen 878. Om misverstanden te vermijden kan niet genoeg worden onderstreept dat menselijke zelfverwezenlijking niet het enige en doorgaans ook niet het eerste is waar juristen zich kunnen mee inlaten. In bepaalde gevallen kan het evenwel nuttig zijn om hieraan aandacht te besteden, precies om de dienstverlening van de jurist te optimaliseren. Sommige situaties vereisen immers dat mensen veranderen, dat er innerlijk iets wijzigt, om tot bevredigende en duurzame oplossingen te komen. En die verandering, hoe klein ook, komt in wezen neer op evolueren in de richting van zelfverwezenlijking: het potentieel dat in mensen zit gaandeweg ontdekken en er alles aan doen opdat het zich kan manifesteren binnen de context van een concrete zaak. Diverse regels waarborgen dat advocaten 879, notarissen 880 en rechters 881 hun beroep of ambt op een onafhankelijke wijze kunnen uitoefenen. Ook al dienen bepaalde juridische beroepsbeoefenaars, in het bijzonder advocaten, op te komen voor de belangen van hun cliënt, dan nog betekent dit niet dat zij op een slaafse wijze de cliënt in al zijn eisen dienen te volgen. Het is precies de onafhankelijkheid die veel juridische beroepsbeoefenaars toelaat de cliënt te confronteren met de vraag of bepaalde claims wel verantwoord zijn en welke gevolgen zij kunnen teweegbrengen. Dit leidt tot meer bewustwording en een grotere keuzemogelijkheid. Hieronder ( 2) wordt geschetst over welke mogelijkheden juristen beschikken om zelfverwezenlijking bij hun cliënten te faciliteren. Daartoe dienen juristen bereid te zijn om ook aan zichzelf te werken ( 3). 2. Zelfverwezenlijking bij de cliënt faciliteren 1. Communicatie als sleutel In de juridische wereld groeit het besef dat het optimaliseren van de communicatie tussen juridische actoren en burgers bijzondere aandacht verdient. Zo wordt betoogd dat, wil men de procesvoering verbeteren en de perceptie van het justitieel apparaat in de ogen van de bevolking opkrikken, communicatie tussen 878 B. SELLS, The Soul of the Law. Understanding Lawyers and the Law, Rockport, Element Books, 1994, Uit de art. 444, 429, 437 en 477ter, 3 Ger.W. kan de onafhankelijkheid van de advocaat worden afgeleid. 880 Bij de notarissen wordt dit niet zozeer uitgedrukt in termen van onafhankelijkheid maar van onpartijdigheid. Uit art. 9 van de wet van 25 ventose jaar XI op het notarisambt blijkt dat de notaris bij het verlijden van akten aan alle partijen op een onpartijdige wijze raad geeft. Art. 12 van de deontologische code, aangenomen door de algemene vergadering van de Nationale Kamer van de notarissen op 22 juni 2004 en goedgekeurd bij KB van 21 september 2005, bepaalt dat bij de behandeling van zijn dossiers en de opstelling van zijn akten de notaris blijk geeft van een volkomen onpartijdigheid. 881 De onafhankelijkheid van de rechter is grondwettelijk verankerd (art. 151, 1 Gw.).

4 290 DEEL IV ONTWIKKELINGSGERICHTE JURIDISCHE PRAKTIJK alle actoren van justitie (burgers incluis) een essentiële sleutel is 882. Of er wordt benadrukt dat de jurist de effectiviteit van zijn optreden fel kan verbeteren als hij zich bekwaamt in deugdelijke communicatie 883. De jurist die voor zijn cliënt de poort wil openen naar zelfverwezenlijking zal evenmin ontsnappen aan de eis van deugdelijke communicatie. Het gaat dan om een communicatie die voldoende ruimte creëert voor de cliënt én diepgaand genoeg is opdat kan worden achterhaald wat er werkelijk speelt. Goede communicatie bewerkstelligt een contact dat mensen raakt, en dat kan een katalysator voor transformatie zijn 884. Ruimte is nodig opdat de cliënt voldoende zichzelf kan zijn, zich kan tonen en uiten zoals hij is, emoties kan ventileren zonder hierbij het risico te lopen op een negatief waardeoordeel te stuiten van de juridische beroepsbeoefenaar. De communicatie om het zo ver te laten komen stoelt op openheid, eerbied, luisterbereidheid, empathie en aandacht. Zij is gesteund op het erkennen en accepteren van de ander, zoals hij of zij op dat moment is, om van daaruit verder te kunnen gaan op een ontwikkelingsweg. Om mensen ruimte te geven dient de rechtspracticus zich op dezelfde hoogte te stellen als zijn cliënt, te opereren vanuit partnerschap. Ruimte kan ook ontstaan door momenten van stilte. Als iemand ruimte heeft gekregen om er te mogen zijn zoals hij of zij op dat moment is, kan er in de diepte worden gegaan. Er kan worden onderzocht wat er eigenlijk speelt, wat de dieper liggende belangen, behoeften en wensen van de cliënt zijn. De beweging naar de diepte houdt ook in dat, vertrekkend vanuit het ego, stappen worden gezet in de richting van het zelf van de cliënt. Dit laat hem of haar toe de eigen sterktes, vermogens, vaardigheden en talenten aan te spreken. Om het zo ver te laten komen kan via diepgaande communicatie worden nagegaan welke vooroordelen, angsten, overtuigingen en gehechtheden dit beletten. Van verschillende kanten wordt er op gewezen dat de jurist tot een betere dienstverlening komt als hij de werkelijke noden van de cliënt probeert te achterhalen 885. Om ruimte te scheppen en tot diepgang te komen kan worden gebruik gemaakt van drie zeer krachtige tools: luisteren, samenvatten en doorvragen, gemeenzaam ook wel eens de LSD-methode genoemd. Luisteren betekent actief luisteren, onbevooroordeeld proberen begrijpen wat de ander werkelijk bedoelt. Actief luisteren wordt door sommigen als een spirituele praktijk beschouwd 886. Via samenvattingen kan de jurist laten horen dat hij werkelijk heeft geluisterd, 882 J. COLAES en H. LAMON, Respectvol procederen. Een pleidooi voor positieve en holistische justitie, Antwerpen, Intersentia, 2013, I. HØEDT-RASMUSSEN en J. GABRIELSEN (vert. en bewerking D. VOORHOOF), De jurist in actie: identiteit, retoriek en overtuigingskracht, Brugge, die Keure, 2013, 158 p. 884 D. HALL, The Spiritual Revitalisation of the Legal Profession. A Search for Sacred Rivers, Lewiston/ Queenston/Lampeter, The Edwin Mellen Press, 2005, D. HALL, The Spiritual Revitalisation of the Legal Profession. A Search for Sacred Rivers, Lewiston/ Queenston/Lampeter, The Edwin Mellen Press, 2005, ; S. KEEVA, Transforming practices. Finding Joy and Satisfaction in the Legal Life, Chicago, Contemporary Books, 1999, T. FLOYD, Spirituality and Practicing Law as a Healing Profession: The Importance of Listening in M. SILVER (ed.), The affective assistance of counsel. Practicing Law as a Healing Profession, Durham (North Carolina), Carolina Academic Press, 2007,

5 HOOFDSTUK IV ROL JURIDISCHE BEROEPSBEOEFENAARS 291 en krijgt hij de mogelijkheid om aanvullingen of correcties te vragen. Doorvragen is gericht op het krijgen van verduidelijking en het aanboren van steeds dieper liggende informatie. Vragen kunnen er ook op gericht zijn de sterktes van de cliënt aan te wakkeren 887. De LSD-methode lijkt misschien op een open deur intrappen maar is moeilijker in ons bestaande, vertrouwde gedragspatroon te incorporeren dan wij allen doorgaans denken! Communicatie vindt niet alleen plaats via (lichaams)taal. De wijze waarop een kantoor wordt ingericht, kan veel vertellen over wat de jurist belangrijk vindt en waar hij voor staat. Een kantoor kan rust brengen en inspireren, bijvoorbeeld door aan de muren teksten of beelden te hangen die ruimte creëren. Zelfverwezenlijking van de eigen cliënt kan niet gaan ten koste van de zelfverwezenlijking van de ander. Vanuit een holistisch mens- en wereldbeeld heeft iedereen immers een recht op zijn plek in de wereld. Juist daarom is respectvolle communicatie met (de advocaat van) de ander van essentieel belang. Al te vaak wordt met het oog op het bewijzen en doordrukken van het eigen gelijk negatieve of zelfs vijandige taal gehanteerd. Daardoor wordt de ander miskend. De impliciete boodschap is dat de ander en zijn belangen van geen tel zijn, minstens van geringere waarde dan de eigen belangen. Op een diep niveau wordt dan de boodschap uitgestuurd dat de menselijke zelfverwezenlijking van de ander er niet toe doet. Om dit te vermijden kunnen rechtspractici zich bedienen van een taal die erkenning geeft aan de ander en die er op is gericht met hem of haar in verbinding te treden. Vaak zit dit in kleine dingen, zoals de toonzetting van een brief of het taalgebruik in procedurestukken. Juristen kunnen op zoek gaan naar een taal waarin eisen van de cliënt worden beschreven in termen van een gemeenschappelijk probleem van zowel de cliënt als de andere betrokkenen. Een kwestie wordt dan niet alleen vanuit het eigen perspectief, maar ook en vooral vanuit een gezamenlijk perspectief, een gezamenlijk kader bekeken (bv. zowel mijn cliënt als de uwe zijn op zoek naar een goede omgangsregeling voor de kinderen ). Verder kan worden geopteerd voor een taalgebruik waarin naast rechten ook sprake is van verantwoordelijkheden (bv. Mijn cliënt is bereid om hier zijn aandeel in op te nemen ). Of er kan aandacht worden besteed aan de gevoelens die een cliënt ervaart of de betekenis die een juridisch probleem voor hem of haar heeft. Zorgvuldig en bewust taalgebruik kan een aanzet vormen tot transformatie van alle betrokkenen. 2. Partnerschap tussen cliënt en jurist Lange tijd gold de jurist als de expert in het recht waarop men kon vertrouwen en aan wie men zijn zaak uit handen gaf. De inbreng van de cliënt bleef bescheiden. Omwille van zijn deskundigheid stond de jurist boven de cliënt. Zijn zienswijze werd meestal voor waar aangenomen. De tijden zijn veranderd. Steeds 887 P. DE JONG en S.D. MILLER, How to Interview for Client Strenghts in S. BROOKS en R. MADDEN, Relationship-centered Lawyering. Social science theory for transforming legal practices, Durham (North Carolina), Carolina Academic Press, 2010,

6 292 DEEL IV ONTWIKKELINGSGERICHTE JURIDISCHE PRAKTIJK meer mensen kijken niet meer op naar allerlei deskundigen zoals juristen. Zij willen meer op gelijke voet staan en een vinger in de pap hebben bij de aanpak van allerlei kwesties. Dit houdt ook nadelen of gevaren in. Mensen stellen minder vertrouwen in de jurist of denken dat zij het zelf allemaal weten, bv. via informatie die werd verkregen van het internet. Die informatie kan echter ongenuanceerd of doodgewoon verkeerd zijn. Dat er minder wordt opgekeken naar de jurist heeft ook voordelen. Burgers kunnen meer vanuit een partnerschap met de jurist gaan opereren. Dit laat toe dat de eigen inbreng en deskundigheid van de burger worden aangeboord. Vanuit zo n partnerschap kunnen cliënt en jurist tot gezamenlijke beslissingen komen 888. Vooral bij nieuwe conflictoplossingsmodellen (onderhandelen, bemiddelen, collaborative law) blijkt een nauwe samenwerking tussen jurist en cliënt zeer vruchtbaar 889. Zo kan de aanwezigheid van een cliënt bij onderhandelingen een creatieve energie meebrengen 890. In een partnerschapsrelatie kan de jurist allerlei opdrachten geven aan zijn cliënt, bijvoorbeeld het uitwerken van bepaalde voorstellen, het oplijsten van belangen, of het schrijven van een ontwerp voor een brief. Dit brengt empowerment van de cliënt mee. Ook in de relatie tussen magistraten en burgers kunnen elementen van partnerschap worden ingebouwd. Het interactief debat opent de mogelijkheid om burgers uit te nodigen om mee te denken over oplossingen 891. Of, zoals in het jeugdrecht is voorzien, kunnen jongeren aan de rechter een geschreven project voorstellen ter oplossing van problemen 892. Het hoeft weinig betoog dat verhoudingen waarin partnerschap een plaats krijgt vanuit de optiek van menselijke zelfverwezenlijking de voorkeur verdienen. 3. Morele reflectie bij cliënt aanmoedigen Ethisch handelen is een vorm van manifestatie van het zelf. De mens beschikt over een vrije wil en is daarom moreel verantwoordelijk en aanspreekbaar. Hij is in staat tot ethische reflectie en ethisch aanvoelen. De jurist kan deze morele reflectie bij de cliënt bevorderen en hem naar zijn betere zelf leiden 893. Dit kan door informatie te geven over de gevolgen van de verschillende mogelijke keuzes die kunnen worden gemaakt, voor de cliënt zelf, maar ook voor anderen en de samenleving. Samen met de cliënt kan de jurist proberen te achterhalen vanuit welke waarden de cliënt bepaalde keuzes maakt. Essentieel is evenwel dat de jurist niet zijn eigen morele standaard opdringt maar de keuze steeds bij zijn cliënt laat. 888 J. MACFARLANE, The new Lawyer. How settlement is transforming the practice of law, Vancouver/ Toronto, UBCPress, 2008, Ibid., Ibid., Het interactief debat is geregeld in art. 756ter Ger.W. 892 Art. 37, 2ter wet 8 april 1965 betreffende de jeugdbescherming, het ten laste nemen van minderjarigen die een als misdrijf omschreven feit hebben gepleegd en het herstel van de door dit feit veroorzaakte schade. 893 D. HALL, The Spiritual Revitalisation of the Legal Profession. A Search for Sacred Rivers, Lewiston/ Queenston/Lampeter, The Edwin Mellen Press, 2005,

7 HOOFDSTUK IV ROL JURIDISCHE BEROEPSBEOEFENAARS Bewust kiezen tussen procederen en ADR Vandaag bestaan er naast gerechtelijke procedures nog veel andere mogelijkheden om conflicten op te lossen, zoals bijvoorbeeld onderhandelen, bemiddelen en collaborative law. Zij bieden veel perspectief om mensen bij hun eigen probleemoplossend vermogen te brengen en de relatie met de ander te verzorgen. Mensen zijn evenwel niet altijd goed bekend met ADR (Alternative Dispute Resolution). Volgens Tallon zou de advocaat zijn cliënt moeten inlichten over de verschillende methodes om een geschil op te lossen. In de VS heeft men zelfs al geoordeeld dat een advocaat die zijn cliënt geen bemiddeling heeft voorgesteld als methode om zijn specifieke dossier aan te pakken, een beroepsfout heeft gepleegd. De advocaat moet sorteerstation spelen 894. Het is duidelijk dat de jurist goed geplaatst is om zijn cliënt informatie aan te reiken over ADR 895. Hij kan samen met de cliënt nagaan welke weg in een bepaalde situatie het meest aangewezen is. Procederen zou als de ultieme remedie kunnen worden opgevat en dient steeds het resultaat te zijn van een zeer bewuste en weloverwogen keuze. Als zou worden geopteerd voor ADR kan de jurist zijn cliënt bijstaan tijdens onderhandelingen, bemiddelingen en collaborative law-bijeenkomsten. De jurist dient dan goed te beseffen dat het er niet in de eerste plaats op aankomt dat zijn cliënt gelijk haalt, maar juist dat samen met de andere partij naar een constructieve oplossing wordt gezocht die aan de belangen van alle betrokkenen tegemoetkomt. Voor advocaten die de gewoonte hebben ernaar te streven voor hun cliënten het onderste uit de kan te halen vraagt dit een mentale switch. Ten slotte kan de jurist ook een belangrijke rol spelen om te toetsen of de overeenkomsten die het resultaat zijn van ADR juridisch correct en voldoende nauwkeurig zijn. 5. Holistische advocatuur Een mooi voorbeeld waarin nogal wat van de hierboven beschreven inzichten en benaderingen verweven zitten, en waarin veel ruimte is voor menselijke zelfverwezenlijking, is holistic law 896. Een omschrijving geven van holistic law, dat in de Engelstalige rechtswereld ontstond, is niet eenvoudig. Hoewel holistic law 894 A. TALLON, De rechter versus advocaat bemiddelaar in X, Liber Amicorum Guy Horsmans, Brussel, Bruylant, 2004, Zie hierover H. DE BACKER, De rol van de advocaat bij bemiddeling in R. VAN RANSBEEK (ed.), Bemiddeling, Brugge, die Keure, 2008, Wat hierna wordt geschreven over holistic law is gebaseerd op: D. HALL, The Spiritual Revitalisation of the Legal Profession. A Search for Sacred Rivers, Lewiston-Queenston-Lampeter, The Edwin Mellen Press, 2005, ; S. KEEVA, Transforming Practices. Finding Joy and Satisfaction in the Legal Life, Chicago, Contemporary Books, 1999, ; S. DAICOFF, Comprehensive Law Practice. Law as a Healing Profession, Durham (North Carolina), Carolina Academic Press, 2011, ; K. WRIGHT, Lawyers as Peacemakers. Practicing Holistic, Problem-Solving Law, Chicago, American Bar Association, 2010, 23-26; M. KING, A. FREIBERG, B. BATAGOL en R. HYAMS, Non-Adversarial Justice, Leichhardt, The Federation Press, 2009, 80-87; T. FLOYD, Spirituality an Practicing Law as a Healing Profession: the Importance of Listening in M. SILVER, The affective assistance of counsel. Practicing Law as a Healing Profession, Durham (North Carolina), Carolina Academic Press, 2007,

8 294 DEEL IV ONTWIKKELINGSGERICHTE JURIDISCHE PRAKTIJK reeds de aandacht genoot van academici 897 gaat het niet om een discipline die academisch werd onderbouwd. Er is geen uitgewerkte theorie daaromtrent. Het betreft meer een geheel van praktijken waarbij juristen zichzelf als helers en vredestichters zien. Sommigen baseren zich daarbij uitdrukkelijk op spiritualiteit. De term holistic law wordt bij nadere beschouwing in drie verschillende betekenissen gebruikt (die nauw bij elkaar aanleunen en tot op zekere hoogte overlappen): 1) Het gaat om juridische praktijken waarbij wordt gefocust op de gehele persoon en op het gehele probleem. Zo moet er aandacht zijn voor lichaam, geest en spirit van de cliënt. 2) De beoefening van het recht wordt als een helend beroep en zelfs als een spirituele praktijk aangezien. Zoals Keeva het uitdrukt: It has often been said that the law is one of the great healing professions, that while medicine heals the body and the cleargy heals the soul, the law heals social rifts ) Het juridisch probleem wordt gezien als onderdeel van een zoektocht naar een grotere heelheid en zingeving in het leven van de cliënt. Er wordt getracht de diepere betekenis van het probleem te achterhalen. Het probleem duidt op een behoefte aan spirituele en emotionele heling. Het biedt een mogelijkheid voor de juridische dienstverlener (zoals de advocaat) en de cliënt om samen te werken teneinde aan alle aspecten van het probleem tegemoet te komen. Het komt er niet enkel op aan een probleem te fiksen, maar een beweging op gang te brengen waardoor de cliënt weer heel kan worden. In tegenstelling tot het traditioneel rechtsmodel gaat het bij het holistisch model ook over het verlichten van pijn 899. Inspiratiebronnen van holistic law zijn psychologie, spirituele praktijken, inheemse culturen, oosterse filosofie en non-adversarial benaderingen van justitie 900. Wie zich aldus laat inspireren kiest voor een andere aanpak. In plaats van louter te focussen op het juridisch probleem probeert de holistische jurist (meestal een advocaat) te vatten wat het onderliggend probleem is en de cliënt als mens te begrijpen, zodat kan worden ingezien waarom deze een juridisch probleem heeft. De holistische jurist kan het juridisch probleem zien als een innerlijk probleem van de cliënt dat zich manifesteert in patronen van disfunctioneel gedrag. The lawyer may see the need for the client s emotional and spiritual healing as a part of resolving the legal problem. Holistic law is about the client and the lawyer developing a report and partnership whereby the client is empowered to resolve all the aspects of the problem. 901 Essentieel zijn betekenisvolle ontmoetingen tussen jurist en cliënt die de cliënt in zijn geheel raken 897 Zoals D. HALL, S. DAICOFF, M. KING, A. FREIBERG, B. BATAGOL en R. HYAMS (zie referenties vorige voetnoot). 898 S. KEEVA, Transforming practices. Finding Joy and Satisfaction in the Legal Life, Chicago, Contemporary Books, 1999, Ibid., M. KING, A. FREIBERG, B. BATAGOL en R. HYAMS, Non-Adversarial Justice, Leichhardt, The Federation Press, 2009, Ibid., 85.

9 HOOFDSTUK IV ROL JURIDISCHE BEROEPSBEOEFENAARS 295 en die kunnen dienen als katalysator voor menselijke verandering en transformatie. Het conflict wordt gezien als een kans om te groeien, zowel voor de jurist als voor de cliënt. De jurist kan zichzelf zien als een begeleider in een groeiproces dat evenwel steeds tot de verantwoordelijkheid blijft behoren van zijn cliënt. De cliënt kan ook worden doorverwezen naar consultants, therapeuten of coaches 902. Heler zijn is echter vooral een kwestie van attitude, en niet zozeer van technieken! De loutere aanwezigheid van de jurist kan een heilzaam of een niet heilzaam effect hebben 903. Dingen die holistische juristen doen zijn: de cliënt van zijn kwaadheid afhelpen, vergevingsgezindheid begunstigen, erkenning van iemands aandeel in een dispuut aanmoedigen, erkenning van de perspectieven en de zienswijze van de ander aanmoedigen. Dit alles kan empowerend zijn voor de cliënt 904. Juristen kunnen hun cliënten vragen stellen die leiden tot heling of hen laten nadenken over wat helend voor hen zou kunnen zijn 905. Holistische juristen erkennen dat er een connectie is tussen het innerlijk en het uiterlijk leven 906, met name hoe wij zijn bepaalt voor een groot stuk onze manier van doen. Omdat een holistische insteek minder gebruikelijk is, wordt aanbevolen dat de jurist van in het begin duidelijk maakt aan zijn cliënt wat zijn benadering is 907. Een benadering als holistic law toont aan dat er in de juridische beroepsbeoefening op een zeer fundamenteel niveau, zij het voorlopig nog op een beperkte schaal, iets aan het veranderen is. De essentie van die verandering wordt door Keeva op een kernachtige wijze als volgt uitgedrukt: The legal profession has begun, in a small way, to open itself to the wholeness imperative that is now very much in evidence in the nonlegal world Transparantie is een must Een op menselijke zelfverwezenlijking gerichte benadering is op dit ogenblik nog niet bepaald ingeburgerd in de juridische wereld. Men hoeft echter niet bij voorbaat uit te sluiten dat cliënten openstaan voor andere benaderingen 909. Hoe dan ook, als juristen ervoor zouden opteren om een ontwikkelingsgerichte benadering te zien als een deel van hun praktijk (naast de meer gangbare werkwijzen), is transparantie naar de cliënt onontbeerlijk. Dit betekent dat wordt verduidelijkt wat een ontwikkelingsgerichte werkwijze inhoudt en dat aan de cliënt de keuze wordt gelaten om daar al of niet in mee te gaan. De jurist kan ook op een 902 Ibid., S. KEEVA, Transforming practices. Finding Joy and Satisfaction in the Legal Life, Chicago, Contemporary Books, 1999, Ibid., Ibid., Ibid., M. KING, A. FREIBERG, B. BATAGOL en R. HYAMS, Non-Adversarial Justice, Leichhardt, The Federation Press, 2009, S. KEEVA, Transforming practices. Finding Joy and Satisfaction in the Legal Life, Chicago e.a., Contemporary Books, 1999, Ibid., 176.

Er wordt dan systematische aandacht gegeven aan de machtsverhoudingen en de wenselijke gelijkwaardigheid van niet gelijkaardige betrokkenen.

Er wordt dan systematische aandacht gegeven aan de machtsverhoudingen en de wenselijke gelijkwaardigheid van niet gelijkaardige betrokkenen. 1 Trainingsbenadering volgens het model T&O Situering Deze trainingsbenadering is gebaseerd op meer dan drie decennia ervaring met bemiddeling. Bij deze training leren de deelnemers hun tussenkomsten als

Nadere informatie

Ulrica WF van Panhuys Authentic Leadership www.uwfvanpanhuys.com

Ulrica WF van Panhuys Authentic Leadership www.uwfvanpanhuys.com Module 1 Profileren van de emotionele intelligentie: Team Effectiviteit (). De Team Effectiviteit wordt vastgesteld door het identificeren, vaststellen en beheersen van de emotionele intelligentie van

Nadere informatie

De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid!

De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid! De terugkeer naar het ware zelf! Leven en werken vanuit innerlijke kracht en verantwoordelijkheid! Door: Nathalie van Spall De onzichtbare werkelijkheid wacht om door onze geest binnengelaten te worden.

Nadere informatie

Positieve verpleegkunde: op weg naar een bloeiende samenleving!

Positieve verpleegkunde: op weg naar een bloeiende samenleving! Van Kleef Lezing 10-12-2015 Spreker: Jan Walburg, Hoogleraar Positieve Psychologie, Universiteit van Twente Positieve verpleegkunde: op weg naar een bloeiende samenleving! Aan positieve psychologie kleeft

Nadere informatie

NATIONALE KAMER VAN NOTARISSEN

NATIONALE KAMER VAN NOTARISSEN NATIONALE KAMER VAN NOTARISSEN Deontologische Code inzake notariële bemiddeling Aangenomen door de algemene vergadering op 7 oktober 2003 Gewijzigd door de algemene vergadering op 24 oktober 2006) Art.

Nadere informatie

Levensbeschouwing, religie en zingeving in de zorgverlening. wat wel, wat niet? Workshop Week van de Reflectie René van Leeuwen 27 november 2012

Levensbeschouwing, religie en zingeving in de zorgverlening. wat wel, wat niet? Workshop Week van de Reflectie René van Leeuwen 27 november 2012 Levensbeschouwing, religie en zingeving in de zorgverlening wat wel, wat niet? Workshop Week van de Reflectie René van Leeuwen 27 november 2012 ik werk bij elke patiënt volgens de principes van therapeutic

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

The Heart of Life*Coach

The Heart of Life*Coach De Heart of Life*Coach is een holistische coach die werkt vanuit de eenheid van het Hart. Vanuit eenheidsbewustzijn kan gewerkt worden op verschillende niveau s zodat aangesloten kan worden op de behoefte

Nadere informatie

Golf van de Rode Maan

Golf van de Rode Maan Golf van de Rode Maan Data waarin de golf van de Rode Maan valt: 11-2 t/m 23-2-2015 *29-10 t/m 10-11-2015 *16-7 t/m 28-7-2016 *2-4 t/m 14-4- 17 18-12 t/m 30-12 -2017 * 4-9- t/m 16-9-2018 * 22-5 t/m 3-6-2019

Nadere informatie

3/12/2014 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG. Fundamentele component van kwaliteitsvolle therapie en zorg

3/12/2014 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG. Fundamentele component van kwaliteitsvolle therapie en zorg 1 DE THERAPEUTISCHE RELATIE Procesbevorderend Herstelgericht Zingevend Walter Krikilion Studiedag Geel 04/12/14 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG Fundamentele component van kwaliteitsvolle

Nadere informatie

Klachtenregeling. voor cliënten en medewerkers Cessio

Klachtenregeling. voor cliënten en medewerkers Cessio Klachtenregeling voor cliënten en medewerkers Cessio Inhoudsopgave 1. Inleiding: luisteren naar en leren van klachten... 2. Mogelijkheden van klachtafhandeling... 3. Ondersteuning van een vertrouwenspersoon...

Nadere informatie

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model éêçîáååáéi á ã Ä ì ê Ö O Ç É a áê É Åí áé téäòáàå jáåçéêüéçéå Het TOPOI- model In de omgang met mensen, tijdens een gesprek stoten we gemakkelijk verschillen en misverstanden. Wie zich voorbereidt op storingen,

Nadere informatie

Waarom wordt bemiddeling niet vaker gebruikt als alternatief om geschillen te beslechten?

Waarom wordt bemiddeling niet vaker gebruikt als alternatief om geschillen te beslechten? DIRECTORAAT-GENERAAL INTERN BELEID BELEIDSAFDELING C: BURGERRECHTEN EN CONSTITUTIONELE ZAKEN JURIDISCHE ZAKEN Waarom wordt bemiddeling niet vaker gebruikt als alternatief om geschillen te beslechten? SAMENVATTING

Nadere informatie

DE KRACHT VAN VERBINDENDE COMMUNICATIE

DE KRACHT VAN VERBINDENDE COMMUNICATIE DE KRACHT VAN VERBINDENDE COMMUNICATIE De ander ontmoeten zonder oordeel. Dat is de kern van Verbindende Communicatie. COMMUNICEREN MET MEERWAARDE Communicatie vervult een sleutelrol in het dagelijkse

Nadere informatie

De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg

De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg Claire Meire 2014 Een sterveling draagt zijn ouders op zijn schouders. Of niet op zijn schouders. In zijn binnenste. Zijn leven lang moet

Nadere informatie

Leef je Leven met Zin!

Leef je Leven met Zin! Leef je Leven met Zin! Geef zin aan het Leven, dan geeft het Leven zin aan jou Voor veel mensen is werk belangrijk. Niet alleen als bron van inkomen, maar ook als middel om je zelf te ontwikkelen en te

Nadere informatie

DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER

DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER De PThU kent twee competentieprofielen, die voor de gemeentepredikant en die voor de geestelijk verzorger. Ze verschillen in onderdelen, maar

Nadere informatie

LIGT JE CEO 's NACHTS WAKKER?

LIGT JE CEO 's NACHTS WAKKER? LIGT JE CEO 's NACHTS WAKKER? Waarom lukt de integratie van change management, lean thinking ed. bij de ene organisatie wel en blijft er bij een andere alleen maar chaos over? Waarom gaan medewerkers bij

Nadere informatie

Kiezen voor coaching als managementstijl

Kiezen voor coaching als managementstijl Kiezen voor coaching als managementstijl Druk, druk druk! Bijna iedere manager kent wel dit gevoel. Beter leren delegeren dus! Om te kunnen delegeren heb je echter verantwoordelijke en zelfsturende medewerkers

Nadere informatie

«De kracht van bemiddeling»

«De kracht van bemiddeling» «De kracht van bemiddeling» Inhoudstafel 1. Wat is bemiddeling?... 2 2. Wat doet een bemiddelaar en wat niet?... 2 Wat doet een bemiddelaar... 2 Wat doet een bemiddelaar niet... 2 Wat is het verschil met

Nadere informatie

COACHING IS VOOR IEDEREEN

COACHING IS VOOR IEDEREEN COACHING IS VOOR IEDEREEN over kracht, wijsheid, lenigheid en charme doelen inzicht in coaching ervaring met coachingsvaardigheid goesting naar meer actie reflectie- informatie 1 Structuur 1. vingeroefening

Nadere informatie

Positie van meerzijdige partijdigheid als hulpverlener. Hilde Delameillieure Foton

Positie van meerzijdige partijdigheid als hulpverlener. Hilde Delameillieure Foton Positie van meerzijdige partijdigheid als hulpverlener Hilde Delameillieure Foton Begrip uit contextuele therapie Meerzijdige partijdigheid of meerzijdig gerichte partijdigheid, of veelzijdige partijdigheid

Nadere informatie

Standpunt van de Orde van Vlaamse Balies betreffende het deskundigenonderzoek

Standpunt van de Orde van Vlaamse Balies betreffende het deskundigenonderzoek Standpunt van de Orde van Vlaamse Balies betreffende het deskundigenonderzoek Het deskundigenonderzoek neemt in de burgerlijke procedure een belangrijke plaats in. Hoewel de rechters niet verplicht zijn

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck

Overtuigend (om)praten VVJ Jan De Boeck Overtuigend (om)praten Jan De Boeck Jan De Boeck Overtuigend en constructief gesprekken voeren. De carrière van een doorsnee jeugddienstmedewerker is doorspekt met professionele gesprekken. Met je secretaris,

Nadere informatie

NVAO Integriteitscode

NVAO Integriteitscode NVAO Integriteitscode Oktober 2015 NVAO Integriteitscode Oktober 2015 pagina 2 Inleiding Integriteit is een intrinsieke waarde voor mensen en organisaties en daarnaast voorwaarde voor vertrouwen in de

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N EUROPA - ADR A2 Brussel, 26 mei 2011 MH/SL/AS A D V I E S over DE RAADPLEGING VAN DE EUROPESE COMMISSIE OVER HET GEBRUIK VAN ALTERNATIEVE GESCHILLENBESLECHTING

Nadere informatie

Gedragsregels voor de MfN-registermediator

Gedragsregels voor de MfN-registermediator Gedragsregels voor de MfN-registermediator Deze gedragsregels zijn een richtlijn voor het gedrag van de MfN-registermediator. Zij dienen tevens als informatievoorziening voor betrokkenen en als maatstaf

Nadere informatie

De energetische essenties van jouw persoonlijkheid. Ontdek de oorsprong van jouw gedrag en ervaringen.

De energetische essenties van jouw persoonlijkheid. Ontdek de oorsprong van jouw gedrag en ervaringen. De energetische essenties van jouw persoonlijkheid. Ontdek de oorsprong van jouw gedrag en ervaringen. Je dagelijkse gedrag en keuzes komen voort uit 7 verschillende energieën die in jou aanwezig zijn.

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Antreum RAPPORT TALENTENSPECTRUM. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011. de heer Consultant

Antreum RAPPORT TALENTENSPECTRUM. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011. de heer Consultant RAPPORT TALENTENSPECTRUM Van: Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011 Normgroep: Advies de heer Consultant 1. Inleiding Dit rapport is bedoeld om u te helpen analyseren op welk vlak uw talenten

Nadere informatie

conflicten en hun oplossing

conflicten en hun oplossing conflicten en hun oplossing Dirk HUYGENS Corbus Advocaten cvba Amerikalei 79, 2000 ANTWERPEN T : +32 3 286 06 50 F : +32 3 230 45 30 E : dirk.huygens@corbus.be W : www.corbus.be 1 1. Klassieke benadering

Nadere informatie

Horse Sense Redefined

Horse Sense Redefined Horse Sense Redefined (Herdefiniëring van gezond paardengevoel en verstand) 2-daagse EAPD Introductie Cursus In de EAPD - persoonlijke ontwikkeling met behulp van het paard laat Chris zijn studenten zien

Nadere informatie

Oplossingsgericht en waarderend coachen.

Oplossingsgericht en waarderend coachen. Oplossingsgericht en waarderend coachen. Coaching is die vorm van professionele begeleiding waarbij de coach als gelijkwaardige partner de cliënt ondersteunt bij het behalen van zelfgekozen doelen. Oplossingsgericht

Nadere informatie

Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie Omgaan met diversiteit als leerkrachtencompetentie Omgaan met diversiteit als doelstelling van een

Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie Omgaan met diversiteit als leerkrachtencompetentie Omgaan met diversiteit als doelstelling van een I II III Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie Omgaan met diversiteit als leerkrachtencompetentie Omgaan met diversiteit als doelstelling van een schoolbeleid I. Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Bemiddeling. nascholing 2009 CBR

Bemiddeling. nascholing 2009 CBR Bemiddeling nascholing 2009 CBR U bent bemiddelaar. U zoekt zich verder te bekwamen? Hierna vindt u een programma specifiek ontwikkeld voor bemiddelaars. Het programma vindt plaats te Gent en te Antwerpen

Nadere informatie

Ontwikkelingsgericht leidinggeven

Ontwikkelingsgericht leidinggeven Ontwikkelingsgericht leidinggeven Rudy Vandamme, 2009 Situering Dit artikel is enkel gewijd aan de ontwikkelingsgerichte visie op leiderschap en niet aan het totale domein van de leidinggevende competentie.

Nadere informatie

Petra Portengen BV. 7 fasen van Ont-wikkeling Transformatieproces Anders kijken, anders denken, anders zijn en anders doen!

Petra Portengen BV. 7 fasen van Ont-wikkeling Transformatieproces Anders kijken, anders denken, anders zijn en anders doen! Petra Portengen BV 7 fasen van Ont-wikkeling Transformatieproces Anders kijken, anders denken, anders zijn en anders doen! 'Life is not about waiting for the storms to pass... It's about learning how to

Nadere informatie

ETHISCH BEGELEIDEN VAN JEUGDSPORT

ETHISCH BEGELEIDEN VAN JEUGDSPORT ETHISCH BEGELEIDEN VAN JEUGDSPORT Toelichting VUB (onderzoeks)luik Prof. Dr. Kristine De Martelaer Jens De Rycke 2 Inleiding Onze visie en doelstellingen Een te beperkt aanbod van ethische thema s in de

Nadere informatie

Systeemdenken in de klas

Systeemdenken in de klas Systeemdenken in de klas Systeemdenken en denkgewoonten Jan Jutten www.natuurlijkleren.org 1 1. Inleiding Het onderwijs in onze tijd houdt onvoldoende gelijke tred met wat er nodig is aan kennis, vaardigheden

Nadere informatie

Waarom zijn we hier. Hoe kan je als bezorgde en gedreven ouders, positief coachen zonder zelf onder de stress te lijden?

Waarom zijn we hier. Hoe kan je als bezorgde en gedreven ouders, positief coachen zonder zelf onder de stress te lijden? Waarom zijn we hier Hoe kan je als bezorgde en gedreven ouders, positief coachen zonder zelf onder de stress te lijden? Waar gaat het over Coachen Uitlokken en ondersteunen van leren* * Verschillende leerdomeinen:

Nadere informatie

Inhoud. coaching. Opleidingen, cursussen, workshops

Inhoud. coaching. Opleidingen, cursussen, workshops Inhoud coaching Opleidingen, cursussen, workshops Inhoud Les 1. Wat is coaching? Coaching: verwezenlijk je dromen en ervaar succes! Stappenplan Het beroep Wat is coaching en wat is het niet? De verschillen

Nadere informatie

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK OPDRACHTSVERKLARING SINT- LODEWIJK cliënt-organisatie-medew MISSIE SINT-LODEWIJK - biedt aangepast onderwijs

Nadere informatie

Weten het niet-weten

Weten het niet-weten Weten het niet-weten Over natuurwetenschap en levensbeschouwing Ger Vertogen DAMON Vertogen, Weten.indd 3 10-8-10 9:55 Inhoudsopgave Voorwoord 7 1. Inleiding 9 2. Aard van de natuurwetenschap 13 3. Klassieke

Nadere informatie

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang)

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang) Workshop Taal, veel meer dan praten. Koolhof Coaching en Training Over de complexiteit van communicatie Onderwerp: Uitgangspunt: communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren,

Nadere informatie

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur Inleiding Sociaal Medisch Overleg (SMO) is een gestructureerd en multidisciplinair overleg over individuele casuïstiek tussen het management en diens adviseur(s) aangaande verzuim en re-integratie. Deelnemers

Nadere informatie

Homecoming / Nederlandse vertaling / Thuis komen

Homecoming / Nederlandse vertaling / Thuis komen Homecoming / Nederlandse vertaling / Thuis komen Gechanneld van Aartsengel Ariel door Stevan J. Thayer op 1-1- 09. Vertaald in het Nederlands door Integrated Energy Therapy Master- Instructor Maria Henkes-Tenniglo.

Nadere informatie

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker Competentieprofiel maatschappelijk werker OCMW 1. Functie Functienaam Afdeling Dienst Functionele loopbaan Maatschappelijk werker Sociale zaken Sociale dienst B1-B3 2. Context Het OCMW garandeert aan elke

Nadere informatie

De Integriteitcode van Hogeschool Utrecht. Auteur Sjoerd van Geffen. Inlichtingen T 030 238 85 53 E sjoerd.vangeffen@hu.nl.

De Integriteitcode van Hogeschool Utrecht. Auteur Sjoerd van Geffen. Inlichtingen T 030 238 85 53 E sjoerd.vangeffen@hu.nl. Auteur Sjoerd van Geffen Inlichtingen T 030 238 85 53 E sjoerd.vangeffen@hu.nl Datum 4 juni 2010 Hogeschool Utrecht, Utrecht, 2010 De Integriteitcode van Hogeschool Utrecht Bronvermelding is verplicht.

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

Workshop Conflictsituaties in de keten? Benut uw inkooppositie als bruggenbouwer en relatiemanager!

Workshop Conflictsituaties in de keten? Benut uw inkooppositie als bruggenbouwer en relatiemanager! Workshop Conflictsituaties in de keten? Benut uw inkooppositie als bruggenbouwer en relatiemanager! 70 minuten workshop Effectieve stijlkeuzes bij conflicten in de keten Communicatievaardigheden tijdens

Nadere informatie

UW DYNAMISCHE SCHAKEL NAAR VERBINDENDE COMMUNICATIE" Kritische vaardigheden voor de coach en trainer

UW DYNAMISCHE SCHAKEL NAAR VERBINDENDE COMMUNICATIE Kritische vaardigheden voor de coach en trainer UW DYNAMISCHE SCHAKEL NAAR VERBINDENDE COMMUNICATIE" Middelen/Bemiddelen Kritische vaardigheden voor de coach en trainer We worden allemaal geconfronteerd met een reeks grootse kansen, op schitterende

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

Ethische en juridische aspecten bij sterilisatie

Ethische en juridische aspecten bij sterilisatie Ethische en juridische aspecten bij sterilisatie Mechelen 4 oktober 2012 Jan Vande Moortel Advocaat en lector www.advamo.com Ethische aspecten Verhouding recht en ethiek Is recht een belemmering bij zorgethiek?

Nadere informatie

Hoe werkt advies? Ze weten niet wat Ze weten niet waarom Ze weten niet hoe. HersenletselCongres 2014 3 november

Hoe werkt advies? Ze weten niet wat Ze weten niet waarom Ze weten niet hoe. HersenletselCongres 2014 3 november HersenletselCongres 2014 3 november Disclosure belangen sprekers C1 Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; wat is lastig en wat kun je als professional doen? (potentiële)

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; Wat is lastig en wat kun je doen?

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; Wat is lastig en wat kun je doen? Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Motiveren tot gedragsverandering; Wat is lastig en wat kun je doen? Leerlingen met SOLK Effectieve gesprekken met ouders en leerlingen drs. Hilde Jans psycholoog

Nadere informatie

RESULTATEN VIP-TEST LEIDINGGEVEN. Kandidaat: de heer Bart Soeters Datum praktijksimulatie: 10-05-2012 Adviseur: INLEIDING

RESULTATEN VIP-TEST LEIDINGGEVEN. Kandidaat: de heer Bart Soeters Datum praktijksimulatie: 10-05-2012 Adviseur: INLEIDING RESULTATEN VIP-TEST LEIDINGGEVEN Kandidaat: de heer Bart Soeters Datum praktijksimulatie: 10-05-2012 Adviseur: INLEIDING De bedoeling van de praktijksimulatie is om aandachtspunten aan te reiken voor het

Nadere informatie

NLP PRACTITIONER 2015

NLP PRACTITIONER 2015 2015 ERKEND, PRAKTIJKGERICHT EN VERBREDEND De erkende NLP Practitioner opleiding van the Sphere is praktijkgericht en verbredend. Het biedt een uitstekende structuur voor effectieve communicatie, persoonlijke

Nadere informatie

Wat is N.L.P.? NLP (Neuro-Linguistic-Programming)

Wat is N.L.P.?  NLP (Neuro-Linguistic-Programming) Wat is N.L.P.? NLP (Neuro-Linguistic-Programming) is de studie van de structuur der menselijke ervaring en meer specifiek daarin de communicatie. Ontstaan uit nauwkeurige observaties en diepgaande interviews

Nadere informatie

VERTROUWELIJK RESULTATEN VIP-TEST_ LEIDINGGEVEN. Kandidaat: de heer Bart Datum praktijksimulatie: 09-05-2012 Adviseur: Dennis Luijks INLEIDING

VERTROUWELIJK RESULTATEN VIP-TEST_ LEIDINGGEVEN. Kandidaat: de heer Bart Datum praktijksimulatie: 09-05-2012 Adviseur: Dennis Luijks INLEIDING VERTROUWELIJK RESULTATEN VIP-TEST_ LEIDINGGEVEN Kandidaat: de heer Bart Datum praktijksimulatie: 09-05-2012 Adviseur: Dennis Luijks INLEIDING De bedoeling van de praktijksimulatie is om aandachtspunten

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

Resultaten en opmerkingen

Resultaten en opmerkingen Resultaten en opmerkingen Team: WAARDEN Begeleider: Marcel Dekker Datum: zondag 18 september 2011 1 Inhoudsopgave Voorwoord Inleiding elementen Elementenverhouding Elementen per persoon Voorkeurselement

Nadere informatie

SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider?

SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider? SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider? LEVENDAAL 11, 6715 KJ EDE - TELEFOON 06 21 24 22 55 leidjew@xs4all.nl - www.leidjewitte.nl SPIRITUALITEIT De aangeboren menselijke behoefte

Nadere informatie

Lieke Drukker Ninja van der Honing september 2012

Lieke Drukker Ninja van der Honing september 2012 Lieke Drukker Ninja van der Honing september 2012 Wij Jullie Afstemmen verhaal op jullie vragen Iedereen stopt tijd en vooral energie in het stimuleren van de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen.

Nadere informatie

Overzicht. Conflictoplossingsdelta van de letselschade. Afwegingen bij resultaatgerichte keuze voor een vorm van conflictoplossing

Overzicht. Conflictoplossingsdelta van de letselschade. Afwegingen bij resultaatgerichte keuze voor een vorm van conflictoplossing 12e PIV-Jaarconferentie: Van strijdbijl naar vredespijp CONFLICTOPLOSSING BIJ LETSELSCHADE Dineke de Groot Overzicht Conflictoplossingsdelta van de letselschade Afwegingen bij resultaatgerichte keuze voor

Nadere informatie

Mindfulness. Aandacht voor de waarde van mindfulness binnen de c.g.t. en positieve psychologie

Mindfulness. Aandacht voor de waarde van mindfulness binnen de c.g.t. en positieve psychologie Mindfulness Aandacht voor de waarde van mindfulness binnen de c.g.t. en positieve psychologie Jos de Munnink. Preventiefunctionaris, praktijkondersteuner huisartsen in de GGZ, mindfulnesstrainer en gespreksleider

Nadere informatie

Deel 1: Positieve psychologie

Deel 1: Positieve psychologie Deel 1: Positieve psychologie Welkom bij: Positieve gezondheid. Jan Auke Walburg 2 Carla Leurs 3 4 Bloei Bloei is de ontwikkeling van het fysieke en mentaal vermogen. Welbevinden en gezondheid Verschillende

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

Een blik in de keuken van The Victoria Collaborative Family Law Group in Victoria, BC, Canada: de overlegscheiding

Een blik in de keuken van The Victoria Collaborative Family Law Group in Victoria, BC, Canada: de overlegscheiding Een blik in de keuken van The Victoria Collaborative Family Law Group in Victoria, BC, Canada: de overlegscheiding Gepubliceerd in het Tijdschrift voor Relatierecht en Praktijk 2011, nr. 2, p. 66-69. Machteld

Nadere informatie

Waarom interculturalisatie moeilijker is dan het lijkt

Waarom interculturalisatie moeilijker is dan het lijkt Getuigenissen uit de praktijk Waarom interculturalisatie moeilijker is dan het lijkt Allochtone kinderen in de therapeutische praktijk, dat is niet nieuw. Al een aantal decennia is er aandacht voor dit

Nadere informatie

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN Bijzondere procesdoelen 1.1. Groei naar volwassenheid 1.2. Zelfstandig denken 1.3. Zelfstandig handelen 1.4. Postconventionele instelling 1.1 Groei

Nadere informatie

BEGINSELEN VAN EUROPEES FAMILIERECHT BETREFFENDE OUDERLIJKE VERANTWOORDELIJKHEID

BEGINSELEN VAN EUROPEES FAMILIERECHT BETREFFENDE OUDERLIJKE VERANTWOORDELIJKHEID BEGINSELEN VAN EUROPEES FAMILIERECHT BETREFFENDE OUDERLIJKE VERANTWOORDELIJKHEID PREAMBULE Erkennende dat ondanks de bestaande verschillen in de nationale familierechten er evenwel een toenemende convergentie

Nadere informatie

Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback

Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback Het veerkrachtig handelen van de hulpverlener bij feedback Ayse Dogan OPZ Geel- 6 Dec. 2012 Verloop Korte inleiding Reflectie- oefening Handvatten in veerkrachtig handelen bij feedback Tot slot Reflectie-

Nadere informatie

de kortste weg naar de beste oplossing

de kortste weg naar de beste oplossing de kortste weg naar de beste oplossing We hebben honderden ervaren juristen die thuis zijn in vrijwel alle soorten geschillen en claims Uw baas wil u op straat zetten. De nieuwe parketvloer trekt helemaal

Nadere informatie

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg Laarbeeklaan 101 1090 Brussel Oncologisch Handboek Palliatieve zorg V1.2008 PALLIATIEVE ZORG: TOELICHTING EN PRAKTISCHE RICHTLIJNEN 1 Inleiding In 2002 werden drie wetten met betrekking tot de zorg voor

Nadere informatie

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Workshop Motiverende Gespreksvoering Hoe werkt advies? drs. Hilde Jans psycholoog hilde.jans@cambiamo.

Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Workshop Motiverende Gespreksvoering Hoe werkt advies? drs. Hilde Jans psycholoog hilde.jans@cambiamo. Waarom doen ze nou niet gewoon wat ik zeg! Workshop Motiverende Gespreksvoering Hoe werkt advies? drs. Hilde Jans psycholoog hilde.jans@cambiamo.nl Waarom mensen niet? Dus wat kun je doen? Ze weten niet

Nadere informatie

Sacred Yoni Healing 2015

Sacred Yoni Healing 2015 2015 www.tantra-yoy.nl Sacred Yoni Healing Sacred Yoni Healing is een cursus in de vorm van een serie van drie zondagen die speciaal bedoeld is voor (gelegenheids)stellen. De cursus is opgezet als een

Nadere informatie

In totaal legden 64 mensen deze enquete af. Statistieken voor vraag 1 : Wat voor organisatie is het?

In totaal legden 64 mensen deze enquete af. Statistieken voor vraag 1 : Wat voor organisatie is het? In totaal legden 64 mensen deze enquete af. Statistieken voor vraag 1 : Wat voor organisatie is het? 1. Gemeente 36.96% 2. Provincie 0.00% 3. Deurwaarderkantoor 4.35% 4. Incassobureau 0.00% 5. Bedrijfsleven

Nadere informatie

Leertraject: de interim- manager als natuurlijk leider Er is een belangrijk verschil tussen opgeven en loslaten Jessica Hatchigan

Leertraject: de interim- manager als natuurlijk leider Er is een belangrijk verschil tussen opgeven en loslaten Jessica Hatchigan Leertraject: de interim- manager als natuurlijk leider Er is een belangrijk verschil tussen opgeven en loslaten Jessica Hatchigan Inleiding Interim-managers worden gevraagd bij multidisciplinaire organisatievraagstukken

Nadere informatie

Deontologische code - Commissie Projectsourcing

Deontologische code - Commissie Projectsourcing Deontologische code - Commissie Projectsourcing 1. Algemene bepalingen 1.1. Doel van deze gedragscode is het bepalen van de regels waartoe de leden zich verbinden ze na te leven. Ze moet bijdragen tot

Nadere informatie

4.De vierde Edele Waarheid is de waarheid van de weg, die leidt naar het beëindigen van het lijden.

4.De vierde Edele Waarheid is de waarheid van de weg, die leidt naar het beëindigen van het lijden. Het Achtvoudig Pad Als we de geschiedenis van het boeddhisme nagaan zien we, school na school, traditie na traditie, dat voortdurend opnieuw verwezen wordt naar de Vier Edele Waarheden en vooral naar het

Nadere informatie

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen?

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Beter Oud Worden in Amsterdam - 31 maart 2015 Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Dr. Machteld Huber, arts, senior-onderzoeker Louis Bolk Instituut, Driebergen www.louisbolk.nl

Nadere informatie

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Com puterw eg 1,3542 D P U trecht Postbus 1087,3600 BB Maarssen tel.0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 w w w.picom pany.nl servicedesk@ picom pany.nl Het PiCompany

Nadere informatie

Mijn naam is Susanne Meijer, Guasha / Massage Therapeut en Psychosociaal therapeut, wonende in Bergen op Zoom.

Mijn naam is Susanne Meijer, Guasha / Massage Therapeut en Psychosociaal therapeut, wonende in Bergen op Zoom. Even voorstellen Graag wil ik me aan u voorstellen Mijn naam is Susanne Meijer, Guasha / Massage Therapeut en Psychosociaal therapeut, wonende in Bergen op Zoom. Voordat ik aan mijn praktijk begon heb

Nadere informatie

Eigen regie in de palliatieve fase

Eigen regie in de palliatieve fase Verwante begrippen Eigen regie in de palliatieve fase zelfmanagement Hanke Timmermans Opdracht film ZM Er volgt zo meteen een korte film van ca. 6 minuten, waarin zes mensen met een chronische ziekte aan

Nadere informatie

Assertiviteit Training

Assertiviteit Training Assertiviteit Training Inleiding Onzeker in sociale situaties. Assertief kunnen zijn heeft te maken met de mate van zelfvertrouwen. Niet iedereen heeft dit goed ontwikkeld. Veel mensen laten zich in een

Nadere informatie

TH-LPI Lean Performance Indicator. Best Peter Manager Brainwave Ltd.

TH-LPI Lean Performance Indicator. Best Peter Manager Brainwave Ltd. Best Peter Manager Brainwave Ltd. TH-LPI Lean Performance Indicator Dit rapport werd gegenereerd op 11-11-2015 door White Alan van Brainwave Ltd.. De onderliggende data dateren van 10-03-2015. OVER DE

Nadere informatie

Waar mensen werken ontstaan misverstanden, worden fouten gemaakt en kan er iets misgaan in de communicatie. Dat geldt ook voor het onderwijs.

Waar mensen werken ontstaan misverstanden, worden fouten gemaakt en kan er iets misgaan in de communicatie. Dat geldt ook voor het onderwijs. Klachtenregeling Waar mensen werken ontstaan misverstanden, worden fouten gemaakt en kan er iets misgaan in de communicatie. Dat geldt ook voor het onderwijs. In beginsel kan iemand met een klacht zich

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie Denken en intuïtie Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Denken en intuïtie Den Haag, 2015 Eerste druk, november 2015 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright

Nadere informatie

Definities Coach is iemand die coacht, in het bijzonder iemand die dat beroepsmatig doet

Definities Coach is iemand die coacht, in het bijzonder iemand die dat beroepsmatig doet Gingermood Ethische Gedragscode Introductie Het doel van Gingermood s Ethische Gedragscode is de juiste praktijk van een coach op papier te zetten en deze omschrijving te laten dienen als leidraad voor

Nadere informatie

herstelgerichte visie als leidend principe Hoe doe je dat

herstelgerichte visie als leidend principe Hoe doe je dat hgerichte visie als leidend principe Hoe doe je dat > fasen h h empowermentgericht coachen rehabilitatiegericht benaderen visie op de cliënt inleiding1.5 1 > fasen h h empowermentgericht coachen rehabilitatiegericht

Nadere informatie