Panorama. Pantheon. Capitool. Als Protomothek werden deze ruimtes op 27 april 1820 voor het publiek geopend.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Panorama. Pantheon. Capitool. Als Protomothek werden deze ruimtes op 27 april 1820 voor het publiek geopend."

Transcriptie

1 Panorama In 1787 vroeg Robert Barker patent aan op een idee dat snel de wereld zou veroveren. Een tekenaar of schilder moest op een vast punt gaan staan en vandaar elk object, in een cirkel om hem heen, vastleggen zoals het zich op die plaats aan hem voordeed. Barker beschreef hoe vervolgens het doel met de afbeeldingen moest worden gespannen op een rond frame, hoe de toeschouwer op precies de juiste afstand van het resultaat moest worden gehouden, en hoe onderen bovenaan het schilderstuk onderbrekingen moesten worden aangebracht om de toeschouwer het idee te geven dat hij midden in de werkelijkheid staat. De natuur in één oogopslag noemde Barker zijn uitvinding, maar later bedacht hij een beter beklijvende naam: panorama. Op 31 januari 1788 opende Barker zijn eerste panorama in Castle Street, Edinburg. Het was een gezicht op Edinburg met een diameter van 7,6 m. In 1793 ging in Londen, op de hoek Leicester Square/Leicester Place, het eerste grote panorama open met een diameter van 27,5 m. Het panorama bestond uit twee ruimtes. In een ervan werd een panorama van Londen getoond, geschilderd vanaf het dak van Albion Mills, een fabriek aan de zuidkant van Blackfriars Bridge. De instelling werd later overgenomen door Barker s leerling John Burford en daarna door diens zoon Robert. In 1863 werd het panorama gesloten. Het gebouw werd in gebruik genomen als katholieke kerk. Inmiddels waren er in Londen ook andere vergelijkbare instellingen ontstaan. In 1823 werd een Diorama geopend in Regent s Park. Het was een project van de fransman Louis Jacques Daguerre (de uitvinder van de Daguerrotype). Het gebouw werd ontworpen door de bekende architect Nash. Het bestond uit twee ruimtes. Er was een draaiende vloer en de schildering werd van achteren belicht. In 1829 werd onder de naam Colosseum een panorama geopend in Regent s Park. Exploitant was E.T. Parris. Het gebouw werd ontworpen door Decimus Burton. Het bestond uit twee ruimtes. In één ervan werd een gezicht op Londen getoond. Er was een mogelijkheid om vanaf het dak van het gebouw Londen in het echt te zien. Het gebouw werd afgebroken in 1875 nadat het al meer dan tien jaar niet meer gebruikt werd. In 1823 werd in Spring Gardens (Londen) het rondreizende panorama van de Gebroeders Marshall getoond. Het was een bewegend panorama ( Peristrephic Panorama ). Op een grote afdraaiende rol werd de kroning van George IV getoond. In Parijs werd in 1822 het eerste Diorama geopend (aan de Boulevard St Martin), een uitvinding van Louis Jacques Daguerre. Eerder had de Amerikaanse ondernemer William Thayer aan de Boulevard Montmartre twee panorama's laten bouwen naar model van Barker's panorama in Londen (1799). De toegang tot de panorama's ontwikkelde zich tot de nog steeds bestaande Passage des Panoramas. De beide cilindrische gebouwen werden in 1831 afgebroken. Net als in Edinburg en in Londen toonde het eerste panorama van Parijs een gezicht op de eigen stad: een stadsgezicht vanaf het dak van de Palais de Tuileries. Aan het einde van de 19de eeuw ontstonden allerlei spectaculaire varianten. Op de wereldtentoonstelling van 1900 (Parijs) was een soort panorama te zien waarbij de bezoekers zich in een treinwagon van de Trans Siberische spoorweg bevonden. Op enige afstond van het raam schoven enkele schermen voorbij die de illusie gaven van het voorbij glijdende Russische landschap. Het doek, met onder andere ook gezichten op de steden Moskou, Omsk, Irkoutsk, e.d., was 220 meter lang en was zodanig opgerold dat na 45 minuten het begin weer bereikt is. Een andere variant was het Mareorama. De bezoeker bevond zich op een schip. Het bijzondere was dat dit schip door middel van hydraulische pompen een slingerende en stampende beweging maakte. Twee doeken (ieder 750 meter lang en 13 meter hoog) gaven aan bak en stuurboord het beeld van een zeereis langs de Middellandse Zeekust. Een derde variant die in Parijs te zien was werd Cineorama genoemd. De bezoekers bevonden zich in een gondel onder een enorme luchtballon. Men keek uit over een landschap dat in dit geval niet geschilderd was maar gefilmd. Om de illusie te geven van een opstijgende ballon bevonden zich onder de gondel tien projectoren. Om een juiste projectie mogelijk te maken, werden de tien films opgenomen met een identieke stellage met tien camera s. Dit 500 kilo wegende gevaarte werd in mei 1890 met een luchtballon opgelaten in de Jardin des Tuileries. Op het internet is momenteel het virtuele panorama populair. Met behulp van Quick Time Virtual Reality techniek worden fotografische panorama opnames getoond. Voorbeelden: de panorama s betreffende Egypte van de Guardians site, de Alcatraz panorama s, en Huguenot Street. Nederland In Amsterdam werden achtereenvolgens vijf panorama s geopend: Jooden Houtmarkt ( ), Botermarkt ( ), Leidseplein ( ), Plantage Middenlaan ( ) en Vondelpark ( ). Pantheon Een Pantheon is een gebouw, of een ruimte in een gebouw, met een verzameling van (meestal speciaal vervaardigde) afbeeldingen van (meestal overleden) persoonlijkheden die zich op een bepaald gebied verdienstelijk hebben gemaakt. Het doel van de verzameling is niet om een historisch overzicht te geven (zoals bij een historische portrettengalerij of een vooroudergalerij), maar om eer te betonen aan de betrokken personen en om hun daden in herinnering te houden. Erebegraafplaats In 1520 werd de schilder Rafael begraven in het Pantheon, het beroemde als christelijke kerk gewijde Romeinse bouwwerk te Rome. In 1674 werd een borstbeeld boven zijn graf geplaatst. Allengs werd het mode bij andere kunstenaars om zich ook in het Pantheon te laten begraven, dicht bij de zo vereerde meester. In de loop van de 18de eeuw werden in het Pantheon ook borstbeelden geplaatst van kunstenaars die elders begraven lagen. In 1809 stelde de beeldhouwer Antonio Canova voor het Pantheon niet langer als kerk te gebruiken, maar het om te vormen tot een galerij van beroemde persoonlijkheden. In plaat daarvan echter werden alle borstbeelden overgebracht naar enkele ruimtes in een van de paleizen op het Capitool. Als Protomothek werden deze ruimtes op 27 april 1820 voor het publiek geopend. Inmiddels werd in Parijs de Saint Geneviève kerk omgedoopt tot Pantheon en, anders dan het Romeinse voorbeeld, wel in gebruik genomen als begraafplaats voor beroemde persoonlijkheden. De Fransen volgden het voorbeeld van de Engelsen. In Westminster Abbey (Londen) ontstond een Poets' Corner rond het graf van Geoffrey Chaucer (1556). Naast graven vindt men er ook monumenten voor personen die elders begraven zijn. Hoewel zowel de Duitse nationaal socialisten als de Russische communisten een van hoger hand geregisseerde heldenverering kenden, is het idee van een Pantheon door geen van beide partijen opgepakt. Wel kende het Russische Sovjet rijk een duidelijke hiërarchie ten aanzien van de plek waar overleden partijleiders en andere helden van de Sovjet Unie begraven werden. Zo ontstond een soort Pantheon rond het mausoleum van Lenin op het Rode Plein. Het duizendjarige rijk van de Duitse nationaal socialisten duurde te kort om het uitvoeren van een Pantheon actueel te doen zijn. Ruhmeshalle Het Franse voorbeeld inspireerde de latere Beierse koning Ludwig I. Hoewel hij gezien de politieke situatie van rond 1800 gedwongen was met het leger van Napoleon mee te trekken, was hij Duits nationalist. Zo gauw als dat mogelijk was, nam hij het initiatief tot het oprichten van een eretempel voor beroemde Duitsers en kort daarna een voor beroemde mannen uit Beieren. Reeds in 1806 ontwikkelde Ludwig I de eerste ideeën. In 1814 werd een prijsvraag uitgeschreven voor een passend gebouw. Uiteindelijk werd in 1830 de grondsteen gelegd voor een eretempel naar plan van de hofarchitect Leo von Klenze. Bij Donaustauf (in de buurt van Regensburg) werd op een ongeveer 100 meter hoge berg een Dorische tempel gebouwd, naar model van het Parthenon (Athene). De naam van deze eretempel stond in 1806 al vast: Walhalla, de mythische hemel van de Germanen. Drie dagen na zijn troonsbestijging (1825) wees koning Ludwig I de plek aan waar een Ruhmeshalle moest komen voor Beierse grootheden. Opnieuw werd een prijsvraag

2 uitgeschreven, die opnieuw (na enig gemanipuleer) gewonnen werd door Von Klenze. Er was nogal wat strijd over de bouwstijl. De koning wilde in ieder geval niet opnieuw een Dorische tempel. Een Pantheon achtig gebouw of een neogotische kerkbouw konden hem ook niet bekoren. Zo werd het opnieuw een classicistisch gebouw: een porticus in (opnieuw) Dorische stijl. In 1853 was het bouwwerk klaar. Een Pantheon als Ruhmeshalle in plaats van begraafplaats vinden we o.a. ook in Lissabon. In de jaren 60 werd daar de 17de eeuwse Igreja de Santa Engrácia afgebouwd om te dienen als Panteão Nacional. Hoewel reeds in 1916 werd besloten om de nooit afgebouwde kerk te gebruiken als Pantheon, was het pas president Salazar die het plan realiseerde. In de ruimte staan zes lege sarcofagen (gewijd aan o.a. Vasco da Gama en Hendrik de Zeevaarder) en zes symbolische grafzerken (voor drie presidenten en drie schrijvers). In verschillende 19de en vroeg 20ste eeuwse musea is een aparte ruimte ingericht waarin belangrijke persoonlijkheden geëerd worden door standbeelden, borstbeelden of naamsvermelding. Voorbeelden zijn het Nationaal Museum te Praag en het Deutsche Museum te München. Bij andere musea heeft de gevel deze functie gekregen. Voorbeeld is het Rijksmuseum te Amsterdam. Prins Hendrik (Hendrik de Zeevaarder), derde zoon van koning Willem II en Anna Paulowna, liet in het park van Paleis Soestdijk een tempel des roems bouwen, gewijd aan de geschiedenis van marine en koopvaardij, met portretten van zeehelden. k.pdf Hall of Fame Het idee Pantheon is verder ontwikkeld in de Verenigde Staten. Men spreekt daar van Hall of Fame. Het is een fenomeen dat de laatste jaren een stormachtige ontwikkeling heeft gekend. Het gaat daarbij om zeer gespecialiseerde instellingen, soms meer soms minder museum achtig. Voorbeelden zijn: Country Music Hall of Fame (Nashville), Rock and Roll Hall of Fame (Cleveland), Polka Museum and Hall of Fame (Chicago), Cowboy Hall of Fame (Oklahoma City), Texas Rangers Hall of Fame (Waco), Michigan Women Hall of Fame (Lansing), Delaware Business Leaders Hall of Fame. Er zijn vooral veel Halls of Fame betreffende sport: Basketball Hall of Fame (Springfield), Ring Boxing Hall of Fame (New York), Tennis Hall of Fame (Newport), National Racing Hall of Fame (Saratoga), Swimming Hall of Fame (Fort Lauerdale), enz. Danilov schat dat er in de Verenigde Staten tussen 250 en 300 Halls of Fame zijn, twee derde daarvan is gewijd aan sport. De oudste Hall of Fame in de Verenigde Staten is de National Statuary Hall in het Capitool te Washington. Het is een koepelzaal met standbeelden (95, twee per staat), vergelijkbaar met het Pantheon in het Nationaal Museum te Praag. Het werd gesticht door het Congres in In 1900 werd een Hall of Fame for Great Americans gesticht door de universiteit van New York. Deze Hall of Fame bestaat uit een colonnade met ongeveer 100 bronzen borstbeelden. Vanaf de jaren 30 ontstonden er geleidelijk meer Halls of Fame. Bowker, ''The Big Book of Halls of Fame in the United States and Canada'' (1977). Pierre Chevalier, ''Le Panthéon'' (Paris 1977). Victor Danilov, ''Hall of Fame Museums: a reference guide'' (Westport 1997). Manfred Fischer, ''Ruhmeshalle und Bavaria'' (München 19972). Valérie Noëlle Jouffre, ''The Panthéon'' (Paris 1994). Paramuseum Een paramuseum is een instelling die sterk verwant is met een museum, maar niet geheel voldoet aan de definitie. Elke poging om te komen tot een wetenschappelijke indeling in categorieën wordt doorkruist door twee tendensen. In de eerste plaats is er in verschillende landen sprake van normering (USA: accreditation; UK: registration). Centraal worden criteria vastgesteld waaraan instellingen moeten voldoen om erkend te worden als museum. In de tweede plaats is er een neiging bij verschillende musea om uit marketingoverwegingen de naam te veranderen. Het Museum voor het Onderwijs werd Museon, het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie werd Naturalis. Andere modieuze museumnamen zijn: Industrion (Kerkrade), Environ (Enschede), Autotron (Rosmalen), Velorama (Nijmegen), Energetica (Amsterdam), Ecomare (Texel). Internationaal vinden we: Discovery Centre, Discovery Factory, Imaginarium, Exploratorium, Wonder Workshop, Please Touch Gallery. Het kan dus voorkomen dat een instelling die zich museum noemt dat niet is, terwijl een instelling die zich geen museum noemt dat strikt genomen wel is. Varianten op basis van de parameter erfgoed De ICOM definitie spreekt over materiële getuigenissen van de mens en zijn omgeving. Het verwerven, behouden, enz. van niet materiële getuigenissen behoort kennelijk niet tot de competentie van musea. Toch kunnen we onze museologische modellen ook goed toepassen op (verzamelingen van) niet materiële zaken, zoals muziek, dans en het vertellen van verhalen. Institutionele verzamelingen van materieel vastgelegde niet materiële zaken duidt men soms aan met de uitgang theek (fonotheek, discotheek) of archief (geluidsarchief). In de praktijk blijkt er geen eenduidigheid betreffende de reikwijdte van het begrip materiële getuigenissen. Bepaalde categorieën materiële getuigenissen kennen hun eigen tradities ten aanzien van beheer & behoud en communicatie en hun eigen institutionele vormgeving daarvan: levende planten en dieren (planten en dierentuinen), boeken (bibliotheken), archieven (archieven), monumenten en landschappen. Impliciet gaat het bij materiële getuigenissen om originele voorwerpen. Behalve ten aanzien van boeken bestaat er enige ambivalentie betreffende (verzamelingen van) kopieën. Destijds is er door de Nederlandse Museumvereniging lang gesproken over een mogelijk lidmaatschap van Madurodam. Madurodam (en vergelijkbare instellingen, zoals Miniatuur Walcheren, Brabants Museum Oud Oosterhout, en Limburg in Miniatuur) zijn in feite verzamelingen van kopieën (in miniatuur). Meer geaccepteerde verzamelingen van kopieën zijn (gips)afgietselverzamelingen, zoals het Musée National des Monuments Français (Parijs), Museum für Abgüsse klassischer Bildwerke (München), Abgusssammlung antiker Plastik (Berlijn). Een bijzondere variant vormen de verzamelingen van vervalsingen, zoals het Musée de la Contrefaçon (Parijs) en het nieuwe, in 1998 geopende, Museum voor Valse Kunst (Vledder). Een andere groep van kopieënverzamelingen wordt gevormd door de wassenbeeldenmusea ( kabinetten). Een nieuw fenomeen zijn de zogenaamde virtuele musea. Tenslotte gaat het bij musea impliciet over verzamelingen. Kan een instelling die één object beheert ook een museum genoemd worden? Maar wat is één object? Een panorama is één schilderij, maar moet een authentiek ingerichte woning beschouwd worden als een verzameling of als één object? Varianten op basis van de parameter functies In de ICOM definitie is sprake van verwerft, behoudt, wetenschappelijk onderzoekt, presenteert en hierover informeert. In de Reinwardt benadering gaat het om de drieeenheid beheer & behoud, onderzoek en communicatie. Naast de musea in engere zin waarbij geprobeerd wordt min of meer invulling te geven aan alle drie de functies, zijn er instellingen die bewust kiezen voor één (of twee) functie(s). Aan de ene kant zijn er wetenschappelijke instellingen die verzamelen en beheren in relatie tot onderzoek (bijvoorbeeld het Rijksherbarium te Leiden) en daarbij de publiekskant achter wegen laten. Aan de andere kant zijn er instellingen waar men kiest voor de communicatieve kant ten koste van het beheer van verzamelingen. Dit is de belangrijkste groep van paramusea: instellingen met museale presentaties zonder een eigen verzameling. Voorbeelden zijn: bezoekerscentra, culturele centra, tentoonstellingscentra (zoals de KunstHal te Rotterdam en de Nieuwe Kerk te Amsterdam), science centres (zoals newmetropolis), heritage centres, e.d.

3 Bij musea wordt impliciet uitgegaan van een bepaalde vorm van beheer & behoud, namelijk ex situ (= los van waar het object is ontstaan en functioneel was) en in fondo (= in de samenhang van een verzameling). Of behoud in situ ook museaal genoemd kan worden is niet duidelijk. Monumentenzorg en natuur en landschapszorg hebben hun eigen tradities en hun eigen infrastructuur. Fenomenen als site museum en ecomuseum geven aan dat hier sprake is van enige overlap. Bij musea staat de functie beheer & behoud in dienst van onderzoek en communicatie. Er is ook sprake van een institutionalisering van de functie beheer & behoud ten dienste van andere belangen. Er zijn instellingen die verzamelingen aanleggen ten behoeve van uitleen (kunstuitleen, artotheek). De meeste van deze instellingen zijn opgezet met een ideëel doel, maar er zijn ook commerciële uitleenbedrijven. De ICOM definitie geeft aan wat het doel is: studie, educatie en genoegen. Met name de balans tussen educatie en genoegen geeft aanleiding tot het onderscheiden van verschillende typen van instellingen. Bij musea in engere zin valt de nadruk op studie en educatie. In de recreatieve sfeer zijn andere instellingen ontstaan die gebruik maken van museale middelen. Een voorbeeld vormen de themaparken. Varianten op basis van de parameter instituut De ICOM definitie stelt aanvullende eisen aan de instelling: permanentie, toegankelijk voor het publiek, en niet gericht op het maken van winst. Wat betreft permanentie gaat het enerzijds om het permanente karakter van de collectie en haar presentatie, en anderzijds om het permanente karakter van de instelling. Bij tentoonstellingscentra is er geen collectie en geen permanente presentatie. Een voorbeeld van nietpermanente instellingen zijn de wereldtentoonstellingen. Het non profit of not for profit karakter van musea wordt algemeen beschouwd als van beslissend belang. For profit instellingen komen, ongeacht de kwaliteit van collectiebeheer en het educatieve karakter van de presentatie niet in aanmerking voor lidmaatschap van de NMV noch van ICOM. Voorbeelden van commerciële musea in Amsterdam zijn: het Sexmuseum, het Erotisch Museum, het Tattoo Museum en het Hash en Marihuanamuseum. Varianten op basis van de parameter samenleving Hoewel de ICOM definitie spreekt van de samenleving, blijkt toespitsing op één bepaalde doelgroep niet van doorslaggevende betekenis. Als er al een discussie is of kindermusea al of niet als musea beschouwd kunnen worden, heeft dat meer te maken met de invulling van de functies (wel of geen collectie) dan met de toespitsing op één doelgroep. Participatie Deelname van het publiek aan activiteiten van een erfgoedinstelling. Het begrip valt grotendeels samen met cultuurparticipatie. Participatie is, naast toegankelijkheid en representatie, een van de drie basiscomponenten van social inclusion. Zie ook participatief verzamelen. Ik zie participatie vooral in termen van conversatie. Ik ben uitermate geinteresseerd in het leereffect van een gesprek. Het opvallende van een gesprek tussen twee mensen, zelfs als het specialisten zijn, is dat als er een derde partij meeluistert de dialoog zich opent en er ruimte ontstaat voor de derde partij om een opinie en ideeën in te brengen, zelfs bij het luisteren naar een podcast. Een dergelijk driehoeksmodel schept ruimte om te leren. Hierop doorgaand: ik denk dat iets leren alleen mogelijk is als de gegevens opnieuw worden gecommuniceerd. Onderzoek hiernaar heeft aangetoond dat je mensen kunt informeren zoveel je wilt, maar pas als de informatie ook hernomen wordt in een eigen geformuleerd argument, dan pas is er iets geleerd Nancy Proctor in een interview met Annet Dekker. Annet Dekker, 'De toeschouwer bepaalt. Nancy Proctor over het mobiele museum', Metropolis M 31, 2010, (6): Participatief verzamelen Participatief verzamelen is een vorm van institutioneel verzamelen waarbij de source community participeert in het besluitvormingsproces welke voorwerpen in de museale collectie worden opgenomen. Volkenkundige musea beseffen al geruime tijd dat een Nederlandse antropoloog moeilijk kan volhouden dat zijn/haar beeld van een gemeenschap ver buiten Europa beter is dan het beeld wat de gemeenschap van zichzelf heeft. De kans is groot dat de beelden niet overeenkomen en welk beeld is dan beter? Het is duidelijk dat beter geen bruikbare term is. Tijdens een congres over de toekomst van het Tropenmuseum (Amsterdam) in december 2008 werd door een van de aanwezigen opgemerkt dat het museum geen beeld geeft van samenlevingen buiten Europa, maar wel een beeld geeft hoe wij Nederlanders naar andere samenlevingen kijken en hebben gekeken. Het Tropenmuseum realiseert zich dat zelf overigens ook getuige de in 2003 geopende (semi)permanente presentatie Oostwaarts. Kunst, cultuur en kolonialisme. Ook bij historische musea stelt men zich steeds nadrukkelijker de vraag: welk beeld van de samenleving wordt in de collectie vastgelegd? In Nederland lopen de historische musea in de grote steden voorop in het nadenken over het probleem van de representatie. In andere landen (in Europa bijvoorbeeld Frankrijk, Portugal en Italië) speelt de discussie vooral binnen kleinere gemeenschappen. Zowel op het platteland als in grote steden worden nieuwe vormen van museaal werken geïntroduceerd, zoals ecomusea en buurtmusea. Een inspirerend Nederlands voorbeeld van nieuw museaal werken is het door Jacqueline Heerema in 2003 gestarte project Museum Oostwijk te Vlaardingen. Professionals van bestaande stedelijke historische musea zijn steeds meer bereid een stapje terug te doen door de bevolking zelf een rol te laten spelen in het selectieproces. Net als in ecomusea en buurtmusea wordt geëxperimenteerd met verschillende vormen van zelf documentatie. Een voorbeeld is de in 2003 (toevallig opnieuw dit jaar) door het Amsterdam Museum opgezette website Het Geheugen van Oost, een virtuele verzameling van voorwerpen en verhalen die door de bewoners van Amsterdam Oost zelf bijeengebracht worden. Het Stadsmuseum Zoetermeer is een van de bestaande musea die bereid zijn het eigen functioneren als professionele organisatie ter discussie te stellen. In het project De Wonderkamer van Zoetermeer gaat het museum daarbij echter een stap verder dan de meeste musea. Het is de stap van participatief verzamelen naar co curatorship. Middels de tentoonstelling Give&Take (2008) nodigde het Stadsmuseum Zoetermeer inwoners van de stad uit voorwerpen aan het museum te schenken rond het thema Thuis in Zoetermeer. De objecten werden tentoongesteld met het verhaal van de schenker, dat de keuze van het object verklaarde. Het museum voerde geen redactie door de voorwerpen op een bepaalde manier te ordenen en van toelichting te voorzien. Het museum stelde daarmee zijn autoriteit ter discussie. Het gaf aan dat de bewoners de eigenlijke experts zijn; dat het hun verhalen zijn die als puzzelstukjes gezamenlijk het verhaal van Zoetermeer vormen, fragmentair, onaf, maar authentiek. Het Instituut Collectie Nederland hanteerde voor deze vorm van verzamelen de term participatief verzamelen. Het zag dit als vorm van cultuurparticipatie : Door zelf bezig te zijn met cultuur dragen mensen bij aan de culturele kwaliteit van de maatschappij. En omgekeerd geeft die maatschappij een plaats aan de culturele identiteit van haar burgers. Vormen van participatief verzamelen Tijdens de 2011 annual conference van het ICOM International Committee for Collecting (COMCOL) werd het participatief verzamelen uitgebreid besproken. De door Nina Simon beschreven vormen van participatie bleken ook toepasbaar voor het verzamelen. Simon onderscheidt vier vormen van participatie. Vertaald naar verzamelen komt dat op het volgende neer: * Contributory. Het museum nodigt belangstellenden uit voorwerpen te schenken. De staf van het museum besluit tot opname in de collectie zonder inspraak van de schenker.

4 * Collaborative. Het museum betrekt een community bij een verzamelproject. De community speelt een belangrijke rol bij de implementatie van het project, maar uiteindelijk beslist de staf van het museum. * Co creative. In dit geval participeert de community ook in de besluitvorming, of is daarin zelfs leidend. * Hosted. Deze door Simon onderscheiden vorm van participatie is ten aanzien van het verzamelen wellicht te relateren aan vormen van bruikleen. In zijn bijdrage aan het COMCOL congres noemde Markus Walz (Leipzig) vijf vormen van participatie: * Social collecting. De community besluit zelf over wat zij wil bewaren. * Co working. De staf van het museum en leden van de community maken samen een keuze op basis van gelijkwaardigheid. * De community doet voorstellen voor verwerving, maar de staf van het museum maakt een keuze. * De staf van het museum doet voorstellen en de community maakt daaruit een keuze. * De staf van het museum doet voorstellen en bespreekt deze met een panel van vertegenwoordigers van de community. * De Wonderkamer van Zoetermeer amervanzoetermeer.html Het Geheugen van Oost Museum Oostwijk, Vlaardingen Particuliere verzameling Verzameling in het bezit van een particulier als alternatief voor verzamelingen in het bezit van een publiekrechtelijk orgaan. In het laatste geval kan het gaan om een museumverzameling of een nietmuseale institutionele verzameling. Overigens kan natuurlijk sprake zijn van een particulier museum. Passieve conservering Vorm van conserveren waarbij de omgeving van een voorwerp zodanig in de hand wordt gehouden dat het natuurlijke verval van het voorwerp niet wordt versneld en zo mogelijk wordt vertraagd. Tegenwoordig wordt meestal de voorkeur gegeven aan de term preventieve conservering. De alternatieve vorm van conservering is die waarbij het voorwerp zelf wordt behandeld (actieve conservering). Patina Door interne factoren, door externe factoren en door de interactie tussen beiden zijn er aan het oppervlak van objecten verouderingsprocessen zichtbaar ( patina ). In het algemeen zien een oud object er ook oud uit. Bij restauratie is het de vraag of het verouderingsproces en dus het patina geaccepteerd moet worden of dat er naar gestreefd moet worden een oudere verschijningsvorm zichtbaar te maken, bij voorkeur een verschijningsvorm die dicht ligt bij die welke door de maker bedoeld is. Bij patina gaat het vaak om verschijnselen die door conservatoren en restauratoren als ontsierend beschouwd worden. Als deze verschijnselen geen cultuurhistorische waarde hebben, is de neiging groot om ze bij restauratie te verwijderen. Uit onderzoek van textielrestaurator Caterina Florio (Toronto) blijkt echter dat het publiek zich niet stoort aan minor stains, rips or other imperfections in textiele objecten (The Art Newspaper July/August 2011). Permanente presentatie Zie: vaste opstelling Piëteitsspanning Herbestemmen Olaf Tempelman, 'Te koop: kerkbanken en kazuifels', De Volkskrant Plaats van herinnering Afgeleid van het concept ''lieu de mémoire'' van de Franse historicus Pierre Nora. Nora gebruikt dit begrip ruimer dan alleen alleen verwijzend naar een fysieke plek. Lieu in dit verband is meer overdrachtelijk bedoeld (bijvoorbeeld ook de Marseillaise is een ''lieu de mémoire''). In de vierdelige Nederlandse reeks ''Plaatsen van herinnering'' ( ), in het gelijknamige webproject van het Nationaal Historisch Museum en in de site Plaatsen van betekenis wordt het begrip letterlijk genomen. Het gaat om plaatsen waar iets te zien is en waar men naar toe kan gaan, plekken waar collectieve herinneringen aan verbonden zijn. In twee Duitse projecten (''Deutsche Erinnerungsorte'' en ''Erinnerungsorte der DDR'') wordt het begrip Plaats van herinnering (Erinnerungsort) gebruikt conform de oorspronkelijke bedoeling van Nora. Peter van Mensch, De tijgers van Zoetermeer, in: André Koch &Jouetta van der Ploeg red., 4289 Wisselwerking. De Wonderkamer van Zoetermeer. Verslag van een geslaagd museaal experiment (Stadsmuseum Zoetermeer, Zoetermeer 2009), pp Nina Simon, The Participatory Museum (Museum 2.0, Santa Cruz CA 2010). ICOM International Committee for Collecting icom.org * Participative strategies in collecting the present icom.org/annual conference 2011 Stadsmuseum Zoetermeer * Give &Take ake.htm Passieve verzameling Een passieve verzameling is een universitaire verzameling waarvan het onderzoek is afgesloten. De verzameling is eventueel nog actueel als referentiecollectie, maar leidt een slapend bestaan. Dit in tegenstelling tot een actieve verzameling die nog voor onderzoek wordt gebruikt of die nog een rol speelt in het onderwijs. In de regel zal een passieve verzameling sneller worden opgenomen in een (universitair) museum dan een actieve verzameling. De overdracht van een dergelijke verzameling van universitair onderzoeksinstituut naar (universitair) museum kan tot gevolg hebben dat er geselecteerd wordt waarmee de integriteit van de verzameling als referentiecollectie onder druk komt te staan. In geval van hergebruik of herbestemming kan sprake zijn van een spanning tussen de oude functie van het object en de nieuwe. In geval van kerken kan er een piëteitsspanning optreden wanneer de nieuwe functie conflicteert met de religieuze functie van het gebouw. Kerkbesturen geven daarom soms de voorkeur aan afbraak boven herbestemming. Een conflict tussen functies kan ook gelden bij het herbestemmen van religieuze voorwerpen. Religieuze voorwerpen zijn vaak gewijde voorwerpen. 'Avondmaalstellen uit protestantse kerken kun je nog op de markt aanbieden', zegt De Beyer, 'kelken uit de katholieke eucharistie niet. In de katholieke kerk is de symboliek van voorwerpen zwaar. Je kunt een kelk waarin het bloed van Christus heeft gezeten niet verkopen als drinkbeker (Tempelman 2012). Zie ook: Plaats van verbeelding Stijn Reijnders introduceerde het begrip plaatsen van verbeelding (places of imagination) voor plekken die verbonden zijn met een (volks)verhaal, maar vooral ook voor plekken die de verbeelding stimuleren omdat zij een rol spelen in romans en films (Reijnders 2010; Reijnders 2011). Theo Meder brengt dit in verband met place branding, de toeristische vermarkting van narratief erfgoed (Meder 2010). Moderne verhalen spelen hier net zo goed een rol als oude verhalen. Reijnders laat bijvoorbeeld zien hoe de TV serie Inspector Morse verbonden is met en gebruikt wordt voor de branding van Oxford. Rafke Engels gaat in op het effect van de Harry Potter films op het toerisme in Engeland (Engels 2008). Places of imagination houden verband met wat wel wordt aangeduid als mediatoerisme (Reijnders 2011).

5 Psychogeografie Artists have long been fascinated by the urban (or rural) fabric of personal lieux de mémoire or the absence of it (the amniotic fluid of the Surrealists). Francesco Careri (2002) has described in detail how actual and virtual structures in the city played a role in Dada, Futurism, Surrealism, Situationism and Land Art. Situationist Guy Debord created in 1957 his Guide Psychogéographique de Paris, a map showing the city as filtered by subjective experience, measuring on oneself and in comparison with others the affections and passions that take form by visiting places and listening to one s own inner impulses (Careri 2002: 102). New technologies, such as television, prompted Lucio Fontana in 1952 to initiate the ''Manifesto del Movimento Spaziale per la televisione'': For the first time throughout the world, we Spatialists are using television to transmit our new forms of art based on the concepts of space, to be understood from two points of view: the first concerns spaces that were once considered mysterious but that are now known and explored, and that we therefore use as plastic material. The second concerns the still unknown spaces of the cosmos spaces to which we address ourselves as data of intuition and mystery, the typical data of art as divination. For us, television is a means that we have been waiting for to give completeness to our concepts. We are happy that this Spatial manifestation of ours is being transmitted from Italy a manifestation destined to renew the fields of art. It is true that art is eternal, but it has always been tied down to matter, whereas we want it to be freed from matter. Through space, we want it to be able to last a millennium even for a transmission of only a minute. Our artistic expressions multiply the lines of the horizon to the infinite and in infinite dimensions. They are a form of research for an aesthetic in which a painting is no longer painted, a sculpture no longer sculpted, and in which the written page leaves behind its typographical form. We Spatialists feel ourselves to be the artists of today, since the conquests of technology are now at the service of the art we profess. The Situationist s interest in psychogeography and the Spatialist s adoption of new technologies return in a series of contemporary projects in which artists explore the conscious and unconscious layers of urban geographies. Thanks to new locative media and a rising interest in social issues among many artists, psychogeographic works are exploding around the world. (Van Mensch 2005) Rafke Engels, 'Op zoek naar Harry Potter', Levend Erfgoed 5, 2008, (2): Deutsche Erinnerungsorte (Verlag C.H. Beck, München 2001). Drie delen Willem Frijhoff, De mist van de geschiedenis (Uitgeverij Vantilt, Nijmegen 2011) Theo Meder, 'Volkscultuur en identiteit. Het volksverhaal als icoon van de lokale gemeenschap', Levend Erfgoed 7, 2010, (2): Léontine Meijer van Mensch & Peter van Mensch, 'Plaatsen van het gebeuren. Digitale ontsluiting van betekenis en herinnering', MM Nieuws 2010 (6): =1803 Peter van Mensch, 'Annotating the environment. Heritage and new technologies', Nordisk Museologi 2005 (2): Plaatsen van herinnering (Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam ) Vier delen Stijn Reijnders, 'Places of the imagination: an ethnography of the TV detective tour', Cultural Geographies 17, 2010, (1): Stijn Reijnders, Plaatsen van verbeelding. media, toerisme en fancultuur (Uitgeverij Veerhuis, Alphen a/d Maas 2011). Martin Sabrow red., Erinnerungsorte der DDR (Verlag C.H. Beck, München 2009) H.L. Wesseling, Plaatsen van herinnering. Een historisch succesverhaal (Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam 2005) Plaatsen van herinnering Plaatsen van betekenis publicaties Stijn Reijnders (plaatsen van verbeelding) s/ Plaats van verbeelding Stijn Reijnders introduceerde het begrip plaatsen van verbeelding ( places of imagination ) voor plekken die verbonden zijn met een (volks)verhaal, maar vooral ook voor plekken die de verbeelding stimuleren omdat zij een rol spelen in romans en films (Reijnders 2010; Reijnders 2011). Theo Meder brengt dit in verband met place branding, de toeristische vermarkting van narratief erfgoed (Meder 2010). Moderne verhalen spelen hier net zo goed een rol als oude verhalen. Reijnders laat bijvoorbeeld zien hoe de TV serie Inspector Morse verbonden is met en gebruikt wordt voor de branding van Oxford. Rafke Engels gaat in op het effect van de Harry Potter films op het toerisme in Engeland (Engels 2008). Places of imagination houden verband met wat wel wordt aangeduid als mediatoerisme (Reijnders 2011). De bekendheid van de TV serie Inspector Morse wordt door de gemeente Oxford uitgebuit, net als de gemeente Ystad (Zweden) profijt heeft van de internationale populariteit van de TV serie Wallander. In beide gevallen speelt het verhaal zich in genoemde steden af. De bekende Nederlandse TV serie Swiebertje ( ) speelde zich in een niet nader genoemde gemeente af. De serie werd voor een deel opgenomen in Oudewater. Daar staat sinds 2003 een bronzen standbeeld van acteur Joop Doderer als Swiebertje. Een ondernemer in het Oost Groningse Wedde heeft het initiatief genomen om (met Europese subsidie) een museum en een reeks wandelpaden rond het thema Swiebertje te ontwikkelen, zonder dat er sprake is van enige relatie tussen het dorp (in de gemeente Bellingwedde), de boeken en de TVserie. In 2010 werd Wedde uitgeroepen tot Swiebertjesdorp. Rafke Engels, 'Op zoek naar Harry Potter', Levend Erfgoed 5, 2008, (2): Stijn Reijnders, 'Places of the imagination: an ethnography of the TV detective tour', Cultural Geographies 17, 2010, (1): Stijn Reijnders, Plaatsen van verbeelding. media, toerisme en fancultuur (Uitgeverij Veerhuis, Alphen a/d Maas 2011). Plantentuin Verzameling van levende planten. In tegenstelling tot een herbarium waar geconserveerde planten worden bewaard. De Stichting Nationale Plantencollectie (SNP) onderscheidt in haar Beleidsnota drie hoofdfunctie van plantentuinen: (wetenschappelijk) onderzoek en (wetenschappelijk) onderwijs de museale functie behoud van biologische diversiteit Met name met het oog op de eerste en laatste hoofdfunctie onderscheidt de stichting twee vormen van specialisatie: breedtespecialisatie (alfa diversiteit, soortendiversiteit), gericht op een representatief overzicht van de in dit klimaat te kweken soorten van een bepaalde taxonomische groep (familie, genus) dieptespecialisatie (genetische diversiteit), gericht op het bijeenbrengen van planten van zoveel mogelijk herkomsten waardoor een zo compleet mogelijk overzicht wordt gegeven van de genetische variatie binnen een soort. Beleidsnota SNP /Beleidsnota% pdf Pleinmuseum Pleinmuseum is een initiatief en concept van ontwerper René van Engelenburg. Hij stelt een nieuw concept voor: een open, flexibel museum dat laagdrempelig is en vanzelfsprekend deel

6 uitmaakt van de stedelijke omgeving. Pleinmuseum is een imposant architectonisch object van vijftien meter lang en zes meter hoog, opgebouwd uit frames van stalen buizen die zijn bespannen met wit projectiedoek. Overdag blijft het paviljoen gesloten en staat de vorm symbool voor het klassieke, traditionele museummodel van de 'witte kubus'. Na zonsondergang opent het paviljoen zich hydraulisch, waardoor een dynamische, architectonische installatie vrijkomt die de ruimte royaal omarmt. De witte muren worden projectievlakken die telkens als de huid van een kameleon een ander uiterlijk aannemen. Zo wordt Pleinmuseum een eigentijds podium voor visuele communicatie; een platform waar kunstenaars en ontwerpers kunnen communiceren met een breed publiek binnen de context van de openbare ruimte. In ''NRC Handelsblad'' werd het pleinmuseum getypeerd als reismuseum. Het initiatief schaart zich in de reeks van mobiele expositieruimtes die in de loop van de 20ste eeuw zijn ontwikkeld als een vorm van collectiemobiliteit. Elda Dorren, 'Een reismuseum voor morrelende kunst ', ''NRC Handelsblad'' 25 juni Pleinmuseum Preparateur De in Nederland gebruikelijke equivalent voor taxidermist. Preparateurs houden zich beroepsmatig of uit liefhebberij bezig met het conserveren van dode dieren. In Nederland zijn de preparateurs verenigd in de Nederlandse Vereniging van Preparateurs. De oprichting van de NVP in 1980 hangt direct samen met de dreiging dat het prepareren door de overheid verboden zou worden. In de Tweede Kamer werd gediscussieerd over de zin van het prepareren van dieren, waarbij enkele partijen zich op het standpunt stelden dat het hebben van een opgezet dier weinig zinvol was. Tevens zou door het prepareren de vraag naar dode dieren gestimuleerd worden. Dit zou weer leiden tot een toename in de illegale bemachtiging van dieren door bijvoorbeeld schieten, vergiftigen en het gebruik van klemmen. Door de regering was voorzien in een wetsvoorstel om het prepareren te beëindigen door het invoeren van een zogenaamd uitsterfsysteem. Hierbij zouden bestaande vergunningen gehandhaafd blijven, maar bij stoppen van de prepareeractiviteiten zou de dan vervallende B 1 prepareervergunning niet meer opnieuw vergeven worden. Om het belang van de preparateurs goed naar voren te kunnen brengen werd de Nederlandse Vereniging van Preparateurs, de N.V.P., opgericht. Initiatiefnemers hiertoe waren de heren Jac. Bouten, P. Staffeleu en P. van den Brand orie. Zie: Taxidermist Nederlandse Vereniging van Preparateurs Prepareren Onder prepareren wordt verstaan het behouden, conserveren van dode natuurlijke objecten. Vaak gaat het om het opzetten van vogels en zoogdieren. Er zijn echter meer vormen van prepareren dan opzetten, zo kan bijvoorbeeld ook het skelet van een dier geprepareerd worden, of alleen de schedel. Ook het maken van een vloeistofpreparaat hoort bij het prepareren (http://www.prepareren.nl/informatie.php?sel=no ne). Zie ook: Opzetten Taxidermie Presentatie Synoniem met tentoonstelling en expositie. Het is niet eenduidig wanneer welke term wordt gebruikt voor het in beeld brengen van een verhaal. Presentatie is een algemenere term, terwijl tentoonstelling en expositie meer specifiek worden gebruikt voor een ruimtelijke verbeelding. Presentation more specifically denotes the carefully planned communication of interpretive content through the arrangement of interpretive information, physical access, and interpretive infrastructure at a cultural heritage site. It can be conveyed through a variety of technical means, including, yet not requiring, such elements as informational panels, museum type displays, formalized walking tours, lectures and guided tours, and multimedia applications and websites (The ICOMOS Charter for the interpretation and presentation of cultural heritage sites, 2008) rpretation_e.pdf Typologie Roland Arpin (1992: 53) geeft de volgende typologie van museale presentaties/ tentoonstellingen: According to the type of theme and the effects sought Knowledge oriented exhibition Reflection oriented exhibition Discovery oriented exhibition According to presentation system Permanent exhibition Temporary exhibition Travelling exhibition According to treatment of the material Evaluation exhibition Essay exhibition Experimental exhibition According to means of production Exhibition produced by the museum Exhibition brought in from elsewhere Co produced exhibition Zie ook: Tentoonstelling Expositie Zie verder : Roland Arpin, Musée de la Civilisation. Concept and practices (Musée de la Civilisation, Quebec 1992). Presentatie instelling Paramuseale instelling (paramuseum) gericht op het tentoonstellen van (hedendaagse) beeldende kunst. Presentatie instellingen worden gezien als vrijhavens voor experiment en vernieuwing en ontwikkelplekken voor talent. Zij stellen presentaties samen die een beeld geven van de actuele ontwikkelingen in de beeldende kunst. W/Artikel%209j%20%20Presentatieinstelling%20Beeldende%20Kunsten.pdf Willers en Urlus verwijzen ook naar beurzen (zoals HISWA en AutoRAI) als presentatie instelling. Gerben Willers en Ariadne Urlus, De massa is de nieuwe elite massade nieuwe elite Presentatiepotentieel De waarde van een object kan mede schuilen in de mogelijkheden die het biedt om de betekenis over te brengen of om een verhaal (bijvoorbeeld een bijzondere culturele biografie) te vertellen. In het Deltaplan Cultuurbehoud is dat aangeduid met presentatiewaarde of attractiewaarde. Waardestellend kader mobiel erfgoed erfgoed.nl/blz_wsk.htm Presentatievorm Manier van tentoonstellen. In een beschrijving van de tentoonstelling Out of Storage (Timmerfabriek, Maastricht) wordt toegelicht dat de tentoonstellingsmakers drie presentatievormen hebben uitgeprobeerd (Kammer 2011): als in een depot (informeel) als in De Pont, Tilburg (licht en open) als in het oude Stedelijk Museum, Amsterdam (statig met gewijde stilte)

7 Claudia Kammer, 'Warhol in een oude timmerfabriek', NRC Weekend 23 juli 2011 Presentatiewaarde In de Handreiking Roerend Religieus Erfgoed (2011) wordt de volgende omschrijving gegeven van presentatiewaarde: Als een (groep) voorwerp(en) religieuze tradities en gebruiken op een aansprekende manier laat zien, heeft het presentatiewaarde. Een voorwerp kan een bepaalde sfeer oproepen, een bepaald mysterie uitdrukken, of juist imposant zijn vanwege ouderdom, materiaalgebruik, afmeting, gebruik of vormgeving. Dit kan een voorwerp aantrekkelijk maken voor publiek, waardoor het geschikt is voor presentatie of educatie. De presentatiewaarde is belangrijk voor voorwerpen die een museale bestemming krijgen. Daarbij is door het toenemende cultuurtoerisme de presentatiewaarde ook steeds belangrijker voor voorwerpen die in kerken worden bewaard. De voorwerpen kunnen daarnaast vaak aanknopingspunten bieden voor het geloofsgesprek, wat aansluit bij de missionaire taak van de kerk (p. 39). Handreiking Roerend Religieus Erfgoed (2011) /assets/uploads/lr 2011_04_26 HRRE Handreiking.pdf Preserveren De term preserveren (naar het Engelse preservation ) is een in Nederland weinig gebruikte term voor preventieve conservering. Preventieve conservering Preventieve conservering bestaat uit indirecte actie om verval te vertragen en schade te voorkomen door optimale voorwaarden te scheppen voor het behoud van het cultureel erfgoed, voor zover dat overeenkomt met het sociale nut ervan. Preventieve conservering omvat ook juiste hantering, vervoer, opslag en tentoonstelling. Het kan ook het maken van facsimile's met zich meebrengen, om het origineel te beschermen. (ontleend aan de website van Restauratoren Nederland Preventieve conservering is het geheel van maatregelen en handelingen dat erop gericht is een zo optimaal mogelijke omgeving te scheppen voor het bewaren en tentoonstellen van voorwerpen, met het doel verval zoveel mogelijk te verhinderen of te vertragen. (Ethische code voor musea 2006) The best therapy is preventive maintenance Principles for the Analysis, Conservation and Structural Restoration of Architectural Heritage (ICOMOS 2003) art ctures_e.htm Privéverzameling Verzameling in het bezit van een particulier als alternatief voor verzamelingen in het bezit van een publiekrechtelijk orgaan. In het laatste geval kan het gaan om een museumverzameling of een nietmuseale institutionele verzameling. Overigens kan natuurlijk sprake zijn van een particulier museum. In het Engels wordt de term popular collecting/collection gebruikt. Sharon Macdonald, 'Collecting practices', in: Sharon Macdonald red., A Companion to Museum Studies (Blackwell, Londen 2006) Paul Martin, Popular collecting and the Everyday Self: The Reinvention of Museums? (Leicester University Press, Leicester 1999). Provinciaal depot Depot ingericht ten behoeve van de opslag van archeologische vondsten. De inrichting van zulke depots op provinciaal niveau wordt verlangd door de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (2006). Publieksarcheologie De nieuwe term publieksarcheologie komt overeen met de oudere term archeo educatie. Het betreft activiteiten in de sfeer van educatie en voorlichtging op het gebied van archeologie. Publieksbereik De meest eenvoudige benadering van het meten van 'publieksbereik' is het tellen van het aantal bezoekers. De Raad voor Cultuur plaatst publieksbereik in een bredere context dan alleen het aantal betaalde bezoeken. Het gaat ook om de breedte, het bereik van verschillende groepen die zich kunnen onderscheiden naar achtergrond, interesse, leeftijd, levensfase, opleiding, etc. De mate waarin een aanbod tegelijkertijd diverse groepen weet aan te spreken en te bereiken, de diversiteit, is een wezenlijk aspect van publieksbereik (Advies Bezuiniging Cultuur Noodgedwongen keuzen pdf).

Reglement museumregistratie

Reglement museumregistratie Reglement museumregistratie Stichting Het Nederlands Museumregister 1. Inleiding 'Een museum is een permanente instelling ten dienste van de gemeenschap en haar ontwikkeling, toegankelijk voor het publiek,

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Een Egyptische collectie in Leiden

Een Egyptische collectie in Leiden Een Egyptische collectie in Leiden Naam: Klas:.. Het Rijksmuseum van Oudheden, de naam zegt het al, toont voorwerpen uit oude tijden. De collectie bestaat uit objecten van beschavingen die vandaag de dag

Nadere informatie

Lezingen Museum Vakdagen 2015, donderdag 28 mei. Lezingzaal foyer begane grond

Lezingen Museum Vakdagen 2015, donderdag 28 mei. Lezingzaal foyer begane grond Lezingen Museum Vakdagen 2015, donderdag 28 mei Lezingzaal foyer begane grond Tijd: 10.45 11.30 uur Bedrijf: Flash Services Onderwerp: Kritische communicatie: Zijn uw kunststukken, medewerkers en bezoekers

Nadere informatie

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 12 september 2006 OWB/AI-2006/12668

logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 12 september 2006 OWB/AI-2006/12668 logoocw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk 12 september 2006 OWB/AI-2006/12668 Onderwerp Uitvoering motie 249, Nationaal Historisch

Nadere informatie

Het werk Monochrome (Grey) van Anish Kapoor hangt ruggetje, ruggetje met de Zonnebloemen van Van Gogh. pagina 84, 10-10-2015 Het Financieele Dagblad

Het werk Monochrome (Grey) van Anish Kapoor hangt ruggetje, ruggetje met de Zonnebloemen van Van Gogh. pagina 84, 10-10-2015 Het Financieele Dagblad Het werk Monochrome (Grey) van Anish Kapoor hangt ruggetje, ruggetje met de Zonnebloemen van Van Gogh. pagina 84, 10-10-2015 Het Financieele Dagblad Kijk en vergelijk Het is een trend: hedendaagse werken

Nadere informatie

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 PLAATJESKUNST Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 1 Het internet, nog nooit is er in mijn beleving zo n bijzondere uitvinding

Nadere informatie

Standaarden in het (digitaal) beschrijven van vormgevingsarchieven Bernadine Ypma, zelfstandig onderzoeker

Standaarden in het (digitaal) beschrijven van vormgevingsarchieven Bernadine Ypma, zelfstandig onderzoeker Standaarden in het (digitaal) beschrijven van vormgevingsarchieven Bernadine Ypma, zelfstandig onderzoeker Deze samenvatting geeft de resultaten van een onderzoek naar ontsluitingsmethoden van vormgevingsarchieven

Nadere informatie

De gereserveerde 15 miljoen euro voor Maastricht Culturele Hoofdstad wordt over de hele provincie ingezet voor culturele doeleinden.

De gereserveerde 15 miljoen euro voor Maastricht Culturele Hoofdstad wordt over de hele provincie ingezet voor culturele doeleinden. Limburg heeft een uniek en veelzijdig cultuuraanbod. Dit komt tot uitdrukking in een enorme verscheidenheid met talloze monumenten, cultureel erfgoed, musea, culturele organisaties, evenementen en een

Nadere informatie

Bestuur: Hans Vermeulen (voorzitter), Remmelt de Jong (penningmeester), Jan-Roel Timmer (secretaris)

Bestuur: Hans Vermeulen (voorzitter), Remmelt de Jong (penningmeester), Jan-Roel Timmer (secretaris) Beleidsplan Stichting de Middendijk 2012-2013 KvK nummer 55726550 / RSIN 851835818 Bestuur: Hans Vermeulen (voorzitter), Remmelt de Jong (penningmeester), Jan-Roel Timmer (secretaris) Doelstelling: Het

Nadere informatie

SMART citizens. Art in Progress

SMART citizens. Art in Progress Art in Progress 150 jongeren van het Hyperion Lyceum werken 16-20 september samen met zes internationaal bekende kunstenaars: Esther Polak en Ivar van Bekkum, Simon van der Linden/Jorrit Thijn van Monobanda,

Nadere informatie

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS

VTO-cultuurvragen. Pagina 1 van 12 Cultuurvragen uit VTO SCP/CBS VTO-cultuurvragen Onderstaand zijn de vraagformuleringen zoals gehanteerd in VTO2012 afgedrukt. De respondenten kregen een brief toegestuurd waarin ze uitgenodigd werden om de VTOenquête via het internet

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT Ready for customization according to your companies wishes? The Royal Blue Collection a Custom Made collection. This is the perfect combination of

Nadere informatie

Waterloo Napoleon & Abba

Waterloo Napoleon & Abba Waterloo Napoleon & Abba Poolse Export Chopin & Mr. Polska Do Culture Your Way City- en regiomarketing anders if then is now is een online schatkist van geschiedenis en cultuur met toeristische diensten

Nadere informatie

Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief

Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief Archiefinstellingen aan het woord: Van Nelle s vormgevingsarchief Jantje Steenhuis, voorzitter BRAIN (Branchevereniging Archiefinstellingen Nederland) en directeur Gemeentearchief Rotterdam Die plaat voor

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-15.30 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een kleurenbijlage. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

tentoonstellingen Herman Scholten: ruimte voor textiel Mondriaanhuis, Amersfoort

tentoonstellingen Herman Scholten: ruimte voor textiel Mondriaanhuis, Amersfoort tentoonstellingen 2010 : ruimte voor textiel Mondriaanhuis, Amersfoort Een mooi ding Ambacht, vormgeving, kunst 1890-2010 Museum Hilversum, Hilversum 2008 Palimpsest I Museum Waterland, Purmerend Benno

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal punten

Nadere informatie

EUROPEAN FEDERATION OF MUSEUM & TOURIST RAILWAYS FÉDÉRATION EUROPÉENNE DES CHEMINS DE FER TOURISTIQUES ET HISTORIQUES

EUROPEAN FEDERATION OF MUSEUM & TOURIST RAILWAYS FÉDÉRATION EUROPÉENNE DES CHEMINS DE FER TOURISTIQUES ET HISTORIQUES EUROPEAN FEDERATION OF MUSEUM & TOURIST RAILWAYS FÉDÉRATION EUROPÉENNE DES CHEMINS DE FER TOURISTIQUES ET HISTORIQUES EUROPÄISCHE FÖDERATION DER MUSEUMS- UND TOURISTIKBAHNEN EUROPESE FEDERATIE VAN MUSEUM-

Nadere informatie

Platform educatie NUMMER 116, 8 APRIL 2016. Vanzelfsprekend mooi

Platform educatie NUMMER 116, 8 APRIL 2016. Vanzelfsprekend mooi NUMMER 116, 8 APRIL 2016 IN DIT NUMMER Platform educatie - lees verder Platform borgen - lees verder Kijkje in de keuken - lees verder Subsidies Themafonds Digitalisering Collecties Groningen - lees verder

Nadere informatie

UITBREIDING VRIJWILLIGERSGROEP ESSENTIEEL JUBILEUM AANLEIDING VOOR GROTE ZOEKTOCHT

UITBREIDING VRIJWILLIGERSGROEP ESSENTIEEL JUBILEUM AANLEIDING VOOR GROTE ZOEKTOCHT UITBREIDING VRIJWILLIGERSGROEP ESSENTIEEL JUBILEUM AANLEIDING VOOR GROTE ZOEKTOCHT In december gaat Stichting Jacques van Mourik het twintigste jaar in. Er is een unieke verzameling van bijna 650 werken

Nadere informatie

0416 Museum Magisch Realisme, Opmeer. 0416 Museum Magic Realism, Opmeer

0416 Museum Magisch Realisme, Opmeer. 0416 Museum Magic Realism, Opmeer 0416 Museum Magisch Realisme, Opmeer 0416 Museum Magic Realism, Opmeer LIFT airco STIJGPUNT NAAR DAK STIJGPUNT NAAR DAK koeling MAGIE IN DE POLDER MAGIC IN THE POLDER locatie: Breestraat, Opmeer programma:

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

De presentatie van Cultuurwijzer en Cultuurwijs

De presentatie van Cultuurwijzer en Cultuurwijs Inhoudsopgave Inleidend De presentatie van Cultuurwijzer en Cultuurwijs Collecties online via de Cultuurwijzer Jaarverslag EAD studiemiddag den website Aanmelden DEN-brief Wilt u automatisch op de hoogte

Nadere informatie

Projectsubsidies cultureel erfgoed

Projectsubsidies cultureel erfgoed Projectsubsidies cultureel tweede ronde 2014 Aanvrager Titel Korte omschrijving Universiteit Antwerpen Studiecollecties: een uitdagende context binnen universiteiten en musea Dit project wil een denkkader

Nadere informatie

Aart de Lange Pzn. Monumenten van Aandacht. Monuments of Attention

Aart de Lange Pzn. Monumenten van Aandacht. Monuments of Attention Aart de Lange Pzn symboliekschilder symbolic painter Monumenten van Aandacht Monuments of Attention Grote Kerk Edam 5 juli t/m 16 augustus 2015 Dagelijks geopend van 13:30 tot 17:00 uur www.grotekerkedam.nl

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig?

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig? Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

Verslag van activiteiten 2013 in Het Dordts Patriciërshuis, Museum aan de Maas.

Verslag van activiteiten 2013 in Het Dordts Patriciërshuis, Museum aan de Maas. Verslag van activiteiten 2013 in Het Dordts Patriciërshuis, Museum aan de Maas. Inleiding Sinds de opening van Het Dordts Patriciërshuis in 2011 is er gezocht naar passende activiteiten om naast de reguliere

Nadere informatie

Lissitzky Kabakov. Utopie en werkelijkheid / Utopia and Reality 01.12.2012 28.04.2013

Lissitzky Kabakov. Utopie en werkelijkheid / Utopia and Reality 01.12.2012 28.04.2013 Persfoto s / Press photos 11-2012 Lissitzky Kabakov Utopie en werkelijkheid / Utopia and Reality 01.12.2012 28.04.2013 Download persfoto s / press photos: www.vanabbemuseum.nl/pers / www.vanabbemuseum.nl/en/press

Nadere informatie

Autonomie & Abstractie

Autonomie & Abstractie Kunstgeschiedenis Autonomie & Abstractie in de 20ste eeuw In de twintigste eeuw wordt het streven naar autonomie in de kunst steeds belangrijker: een kunstwerk moet helemaal op zichzelf staan, los van

Nadere informatie

De juiste zorg een zorg minder

De juiste zorg een zorg minder Collectiewacht Gelderland De juiste zorg een zorg minder Collectiewacht Gelderland Andere tijden Tentoonstellingen, registratie, klimaatbeheersing, publieksverbreding, recepties, educatieve projecten;

Nadere informatie

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar Docentenhandleiding I. DOELSTELLINGEN de belangstelling voor Europa en de Europese Unie bevorderen bij kinderen in de leeftijdsgroep

Nadere informatie

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Vastgesteld door het bestuur van de heemkundekring op 9 maart 2015. Wat is het Museum Zwaluws Erfgoed? Het museum Zwaluws Erfgoed is een etnografisch

Nadere informatie

De Strip. Fris je geheugen op. www.prismaproject.nl

De Strip. Fris je geheugen op. www.prismaproject.nl www.prismaproject.nl Fris je geheugen op De Strip In het voorjaar van 2002 startte in een voormalige winkelgalerij in de Vlaardingse Westwijk het kunstproject De Strip. Dit project was een initiatief van

Nadere informatie

1: Definities 1 Introductie 2 Landschap 3 Architectuur 7 Samenvatting 9

1: Definities 1 Introductie 2 Landschap 3 Architectuur 7 Samenvatting 9 Inhoud 1: Definities 1 Introductie 2 Landschap 3 Architectuur 7 Samenvatting 9 2: Techniek 11 Introductie 12 Camera 12 Lenzen 13 Accessoires 27 Instellingen 38 RAW/JPEG 45 srgb/adobergb 45 Beeldschermkalibratie

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 64 punten

Nadere informatie

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Beeldende kunst archieven RKD / Nederlands instituut voor Kunstgeschiedenis

Beeldende kunst archieven RKD / Nederlands instituut voor Kunstgeschiedenis Beeldende kunst archieven RKD / Nederlands instituut voor Kunstgeschiedenis Rijksmuseum Amsterdam Najaarsbijeenkomst SNAAI 25 november 2013 Ramses van Bragt, archivaris RKD Inhoud Korte introductie RKD

Nadere informatie

Roberto Santo 11 december 2010 t/m 16 januari 2011

Roberto Santo 11 december 2010 t/m 16 januari 2011 Roberto Santo 11 december 2010 t/m 16 januari 2011 Opening expositie Spring Load zaterdag 11 december 2010 12.00-16.00 uur Geopend: woensdag t/m zondag van 12.00 tot 17.00 uur. Gesloten: 25 & 26 december

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Titel Communities online en offline: casus Roots2Share

Titel Communities online en offline: casus Roots2Share Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Communities online en offline: casus Roots2Share Probleemomgeving Roots2Share is een internationaal samenwerkingsverband van twee Nederlandse musea (Museum Volkenkunde

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Het Nieuwe Samen Werken

Het Nieuwe Samen Werken Het Nieuwe Samen Werken Even voorstellen! Wij zijn Steelcase Wij ontwikkelen, produceren en leveren kantoormeubilair. Om voor u effectieve, duurzame en inspirerende werkomgevingen te creëren, waar ook

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2016 tijdvak 1 dinsdag 17 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 63 punten

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Exploitant. CM-Bureau

Exploitant. CM-Bureau Van Exploitant Naar CM-Bureau You do not lead by hitting people over the head that s assault, not leadership MT MediaGroep BV 2014, Berend Jan Veldkamp Dwight D. Eisenhouwer Over MT MediaGroep boeit en

Nadere informatie

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW MASSACULTUUR. H5 CKV-profiel Cobra en Karel Appel Moderne Amerikanen in musea

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW MASSACULTUUR. H5 CKV-profiel Cobra en Karel Appel Moderne Amerikanen in musea ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW MASSACULTUUR H5 CKV-profiel Cobra en Karel Appel Moderne Amerikanen in musea Tijdsbeeld tweede helft 20ste eeuw Vrijheid na WOII-Europa ligt in puin.. Koude oorlog: angst

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Welke informatie hebben wij nodig? Let op:

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Welke informatie hebben wij nodig? Let op: Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

Goud in handen. Gebruik het verleden, schep ruimte voor de toekomst

Goud in handen. Gebruik het verleden, schep ruimte voor de toekomst Goud in handen Gebruik het verleden, schep ruimte voor de toekomst Hoeveel aandacht besteedt u eigenlijk aan cultuurhistorie, monumenten, musea of archeologie? Of aan groen, religieus en industrieel erfgoed?

Nadere informatie

Museums en CITES in Nederland

Museums en CITES in Nederland www.cites.org 1 Museums en CITES in Nederland Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora Copyright NL CITES SA CC08/218 Overeenkomst inzake de Internationale Handel

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

PERSBERICHT 16 januari 2015

PERSBERICHT 16 januari 2015 Van: Carina Blokzijl Museum Gouda [Carina.Blokzijl@museumgouda.nl] Verzonden: vrijdag 16 januari 2015 12:36 Onderwerp: van Michel tot Israels Bijlagen: GeorgesMichel_Gezicht_op_de_heuvel_van_Montmartre.jpg;

Nadere informatie

TOERISTISCHE ICONEN IN GIDSEN EN APPS

TOERISTISCHE ICONEN IN GIDSEN EN APPS TOERISTISCHE ICONEN IN GIDSEN EN APPS Als onderwerp van onderzoekend aardrijkskundeonderwijs Bouke van Gorp Rob van der Vaart Onderwijsdag KNAG 2013 Aanleiding Toeristisch icoon Materiële en symbolische

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG. Datum Verzoek van Tweede Kamer omtrent twee huwelijksportretten

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG. Datum Verzoek van Tweede Kamer omtrent twee huwelijksportretten >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Media en Creatieve Industrie Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ

Nadere informatie

www.deandereverbeeld.wordpress.com

www.deandereverbeeld.wordpress.com Tentoonstelling 24/04/2014 22/05/2014 BERINGEN www.deandereverbeeld.wordpress.com 1. Wie is KMS? Kerkwerk Multicultureel Samenleven (KMS) is een open socioculturele organisatie met als opdracht te sensibiliseren,

Nadere informatie

Beest binnenste buiten

Beest binnenste buiten binnenste buiten Lesbrief websessie Beest binnenste buiten Een kijkje achter de schermen van museum Naturalis voor groep 5, 6, 7 en 8 Inhoud lesbrief 1. Introductieles 2. Beschrijving websessie 3. Afsluiting

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 1 maandag 19 mei 13.30-15.30 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 67 punten

Nadere informatie

Regionale depotwerking in de PROVINCIE ANTWERPEN

Regionale depotwerking in de PROVINCIE ANTWERPEN Regionale depotwerking in de PROVINCIE ANTWERPEN Nieuwe fundamenten Oude pijlers Erfgoeddepots Frank Herman Adviseur Erfgoeddepots - Coördinator Frank.Herman@admin.provant.be FAAD VUB 2012-03-31 1. Voorgeschiedenis

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Wie ben jij? Ik ben... Introductie. HAVO/VWO bovenbouw

Wie ben jij? Ik ben... Introductie. HAVO/VWO bovenbouw HAVO/VWO bovenbouw Introductie Wie jij bent is niet in één zin te beantwoorden. Of je man of vrouw bent. Uit welk land je komt. Wanneer je geboren bent. Welke dingen (muziek, kleding, sport etc.) je leuk

Nadere informatie

Witte Anjer & Wall of Honour

Witte Anjer & Wall of Honour Witte Anjer & Wall of Honour Witte Anjer 29 juni 1940 Anjerdag Daad van verzet tegen de bezetting 29 juni 1946-1947 Anjerdag Inzameling geld voor oorlogsslachtoffers 1946-2004 4 December 2004 Prins Bernhard

Nadere informatie

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur

Hoe ontwikkel ik. Lezing van Ineke Strouken op 19 maart in Nieuwegein. Geachte dames en heren, Volkscultuur Hoe ontwikkel ik Ineke Strouken een ijzersterk volkscultuurproject? Geachte dames en heren, Welkom op deze studiedag Hoe ontwikkel ik een ijzersterk volkscultuurproject. Sinds een tweetal jaren staat volkscultuur

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

De Brakke Grond: Ontwerp van Vlaams Cultuurhuis in Amsterdam. Msc 3/4 Interior: Stedelijke Cultuur en Nieuwe Openbaarheid TU Delft

De Brakke Grond: Ontwerp van Vlaams Cultuurhuis in Amsterdam. Msc 3/4 Interior: Stedelijke Cultuur en Nieuwe Openbaarheid TU Delft De Brakke Grond: Ontwerp van Vlaams Cultuurhuis in Amsterdam Opbouw presentatie: De Brakke Grond als cultureel instituut in de binnenstad van Amsterdam Uitgangspunten ontwerp Context: Geschiedenis en huidige

Nadere informatie

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE

KUNST ONDERZOEK EDUCATIE VISIE VERNIEUWING OMGEVING PUBLIEK WERK BEELD TEKST FASCINATIE ARTISTIEK ONDERZOEK MASTER KUNSTEDUCATIE Willem de Kooning Academie Piet Zwart Instituut te Rotterdam april 2012 Marieke van der Hoek-Vijfvinkel begeleiding: Annette Krauss - MaikoTanaka ? KUNST ONDERZOEK

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Beste Donateurs, Voor u ligt de nieuwsbrief voorjaar 2013 van Stichting Historie Stedum.

Beste Donateurs, Voor u ligt de nieuwsbrief voorjaar 2013 van Stichting Historie Stedum. Beste Donateurs, Voor u ligt de nieuwsbrief voorjaar 2013 van Stichting Historie Stedum. Agenda 27 maart; donateursavond; ontvangst vanaf 19:30. Aanvang 19:45 15 maart onthulling monument armenlap om 15.00

Nadere informatie

Kerntaken. Streekmuseum Volkssterrenwacht Burgum Menno van Coehoornweg 9 9251 LV Burgum tel. 0511 46 55 44 www.streekmuseum-volkssterrenwachtburgum.

Kerntaken. Streekmuseum Volkssterrenwacht Burgum Menno van Coehoornweg 9 9251 LV Burgum tel. 0511 46 55 44 www.streekmuseum-volkssterrenwachtburgum. Streekmuseum Volkssterrenwacht Burgum Menno van Coehoornweg 9 9251 LV Burgum tel. 0511 46 55 44 www.streekmuseum-volkssterrenwachtburgum.nl Kerntaken spreken is zilver, zwijgen is out Venusovergang 6 juni

Nadere informatie

Beleidsplan. Vereniging Heemkundekring Myerle

Beleidsplan. Vereniging Heemkundekring Myerle Beleidsplan Vereniging Heemkundekring Myerle Periode 2014-2019 Vastgesteld in de bestuursvergadering van 30 september 2013 Bekrachtigd in de algemene ledenvergadering van 27 maart 2014 Vereniging Heemkundekring

Nadere informatie

Lesbrief met creatieve opdrachten na museumbezoek. Basisonderwijs groep 5-8. Kijk verder en ontdek meer in de

Lesbrief met creatieve opdrachten na museumbezoek. Basisonderwijs groep 5-8. Kijk verder en ontdek meer in de Lesbrief met creatieve opdrachten na museumbezoek. Basisonderwijs groep 5-8 Kijk verder en ontdek meer in de tentoonstelling MESCHAC GABA: Museum of Contemporary African Art & More in Museum De Paviljoens

Nadere informatie

Valorisatie van software

Valorisatie van software Valorisatie van software TTP breakout sessie 16 december 2013 Mirko Lukács UtrechtVC/Holdings mirko.lukacs@ utrechtholdings.nl Agenda 13.30 Softwarevormen, IP en valorisatie Mirko Lukács (UU) 14.00 Software

Nadere informatie

Goud in handen. Oude plekken en scheppen ruimte voor nieuwe ideeën

Goud in handen. Oude plekken en scheppen ruimte voor nieuwe ideeën Goud in handen Oude plekken en scheppen ruimte voor nieuwe ideeën eën Hoeveel aandacht besteedt u eigenlijk aan cultuurhistorie, monumenten, musea of archeologie? Of aan religieus en industrieel erfgoed?

Nadere informatie

Artlease Utrecht [Expositie Toyin Loye] zomer 2012

Artlease Utrecht [Expositie Toyin Loye] zomer 2012 Artlease Utrecht [Expositie Toyin Loye] zomer 2012 De eerste gedachten die in mij opkomen bij Toyin Loye zijn: warm, sympathiek, hoffelijk, bescheiden en trots. Een Nigeriaanse kunstenaar met een aristocratische

Nadere informatie

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- )

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Oprichting In 1768 werd het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen officieel opgericht. De aanleiding vormde een initiatief uit Vlissingen tot

Nadere informatie

Verzamelen. Les 1. Verzamelen pagina 1 t/m 4. Doelen. Lesomschrijving. bij de erfgoedlessen Een Doos Voor Later. Docentenhandleiding groep 7 en 8

Verzamelen. Les 1. Verzamelen pagina 1 t/m 4. Doelen. Lesomschrijving. bij de erfgoedlessen Een Doos Voor Later. Docentenhandleiding groep 7 en 8 Regionaal Historisch Centrum Eindhoven Postbus 191, 5600 AD Eindhoven www.rhc-eindhoven.nl Docentenhandleiding groep 7 en 8 Verzamelen bij de erfgoedlessen Een Doos Voor Later Les 1 Verzamelen pagina 1

Nadere informatie

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Renewal, Innovation

Nadere informatie

Foundation for Dutch Heritage Overseas BELEIDSPLAN NEW HOLLAND FOUNDATION 2016-2020. Hoofdstuk 1 Inleiding p. 2. Hoofdstuk 2 Huidige situatie p.

Foundation for Dutch Heritage Overseas BELEIDSPLAN NEW HOLLAND FOUNDATION 2016-2020. Hoofdstuk 1 Inleiding p. 2. Hoofdstuk 2 Huidige situatie p. BELEIDSPLAN NEW HOLLAND FOUNDATION 2016-2020 Hoofdstuk 1 Inleiding p. 2 Hoofdstuk 2 Huidige situatie p. 2 Hoofdstuk 3 Visie en Missie p. 3 Hoofdstuk 4 Ambities p. 4 Hoofdstuk 5 Stappenplan p. 5 1 Hoofdstuk

Nadere informatie

Welkom! Michael Sourbron.

Welkom! Michael Sourbron. Make IT personal Welkom! Michael Sourbron Michael.Sourbron@callexcell.be François Gysbertsen François.Gysbertsen@callexcell.be GertJan Coolen GertJan.Coolen@frontline.nl Agenda Introductie Engage uw klant

Nadere informatie

Jaarverslag van activiteiten 2014

Jaarverslag van activiteiten 2014 Inleiding. Voor 2014 kunnen we terugblikken op een geslaagd museumjaar. De opening na de winterstop begon goed met vele bezoekers in het voorjaar. De jaarlijkse wisselexpositie ondergebracht in het Tuta

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN DE TOTEMPAAL

HET VERHAAL VAN DE TOTEMPAAL HET VERHAAL VAN DE TOTEMPAAL ARC 13 - INTERIEUR De Ruyterkade 107 1011 AB Amsterdam info@kossmanndejong.nl Speciaal voor de tentoonstelling is een acht meter lange totempaal gemaakt door een groep Indiaanse

Nadere informatie

1907-1914. Bram Vrielink Jim Bloemen 2de

1907-1914. Bram Vrielink Jim Bloemen 2de Bram Vrielink Jim Bloemen 2de 1907-1914 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 2 INLEIDING... 3 HET KUBISME... 4 KUNSTENAARS KUBISME... 5 L AFICIONADO... 6 PORTRAIT OF PABLO PICASSO... 7 SIMULTANEOUS WINDOWS ON

Nadere informatie

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN PETS D1570 Groei door Inspiratie ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN Frank van der Meijden Public Image Coordinator zone 13A&C, 18B OPLOSSING? Alternatieve vormen Club bijeenkomsten: Oplossing voor

Nadere informatie

Galerie Oscar De Vos +32 (0)9 281 11 70. B-9830 Sint-Martens-Latem Belgium www.oscardevos.be

Galerie Oscar De Vos +32 (0)9 281 11 70. B-9830 Sint-Martens-Latem Belgium www.oscardevos.be PERSINFORMATIE GALERIE OSCAR DE VOS BRAFA 2016 Galerie Oscar De Vos toont een uitzonderlijke selectie van Belgische Kunst, exclusief ter gelegenheid van BRAFA 2016. De kunstwerken zijn van bijzondere artistieke

Nadere informatie

1 J. Jacobs, The Economy of Cities, Middlesex UK 1969, p. 97.

1 J. Jacobs, The Economy of Cities, Middlesex UK 1969, p. 97. 129 1 J. Jacobs, The Economy of Cities, Middlesex UK 1969, p. 97. 2 R. Florida, The Rise of the Creative Class. And How It s Transforming Work, Leisure, Community and Everyday Life, New York 2002, p. 7.

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Benoît Maire The Object of Criticism

Benoît Maire The Object of Criticism PERSMAP Benoît Maire The Object of Criticism 16.01 06.03.2011 1 Index Over de tentoonstelling 3 Beeldmateriaal 4 Andere tentoonstellingen 5 Verwacht 5 Algemene informatie 5-6 2 Over de tentoonstelling

Nadere informatie

De onzichtbare gorilla

De onzichtbare gorilla De onzichtbare gorilla Christopher Chabris en Daniel Simons De onzichtbare gorilla Selectieve waarneming en valse intuïtie Vertaald door Jan Willem Reitsma groteletter Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam

Nadere informatie

PROJECTOPROEP FESTIVALBEELD EUROPALIA.TURKEY (2015) PROJECTOPROEP GERICHT TOT GRAFISCHE ARTIESTEN/ONTWERPERS/PROFESSIONELEN

PROJECTOPROEP FESTIVALBEELD EUROPALIA.TURKEY (2015) PROJECTOPROEP GERICHT TOT GRAFISCHE ARTIESTEN/ONTWERPERS/PROFESSIONELEN PROJECTOPROEP FESTIVALBEELD EUROPALIA.TURKEY (2015) PROJECTOPROEP GERICHT TOT GRAFISCHE ARTIESTEN/ONTWERPERS/PROFESSIONELEN KALENDER 23.06.14 : Deadline project 15.07.14 : Preselectie en interview met

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie