Inhoudsopgave. Bijlage 1: Definities... 14

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoudsopgave. Bijlage 1: Definities... 14"

Transcriptie

1 WET HOF in EDE? 1

2 Inhoudsopgave 1. Inleiding Voorgeschiedenis wet HOF Theorie omzetten naar de Edese praktijk: wat gaan we doen en wat brengt het ons? EMU-saldo in Ede EMU-schuldquote in Ede Vijf belangrijke ontwikkelingen Samenvatting verwachte ontwikkelingen en effect op EMU-saldo en EMU-schuldquote Sturingsmogelijkheden Samenvatting en conclusie...13 Bijlage 1: Definities

3 1. Inleiding Onlangs is in de Tweede Kamer de wet HOF (Houdbaarheid Overheidsfinanciën) aangenomen. Deze wet heeft als doel om de overheidsfinanciën in Nederland gezond te houden. Ook de gemeenten dienen hier, als decentrale overheid, een inspanning voor te leveren. De belangrijkste vragen waarop we in deze notitie een antwoord willen geven zijn: Waarom een nieuwe wet, wat zijn onze verplichtingen als gemeente, hoe staan we er voor en hoe kunnen we anticiperen? In publicaties rond dit onderwerp wordt gebruik gemaakt van verschillende terminologie. Ook in deze notitie wordt veelvuldig gebruik gemaakt van bepaalde termen. Om verwarring te voorkomen staan hieronder de belangrijkste termen weergegeven. Voor verdere uitwerking verwijzen we u naar bijlage 1: definities. EMU-saldo: dit is het verschil tussen de inkomsten en uitgaven in een jaar, het zogenaamde begrotingstekort, uitgaande van het kasstelsel. Het EMU-saldo kan worden berekend voor de gehele Nederlandse overheid, maar ook voor bijvoorbeeld de gemeente Ede. EMU-schuld: dit zijn alle schulden tezamen, minus eventuele schulden aan / vorderingen op mede-overheden. Ook dit kan zowel voor de gehele Nederlandse overheid als voor bijvoorbeeld de gemeente Ede worden berekend. EMU-schuldquote: dit is de EMU-schuld als percentage van het totale inkomen (voor NL: BBP) in een jaar. 3

4 2. Voorgeschiedenis wet HOF In 1992 sloten de toenmalige lidstaten van de Europese Unie het Verdrag van Maastricht. In het verdrag werd de basis gelegd voor de Economische en Monetaire Unie en de invoering van de euro. Voordat een land de euro kon invoeren moest het voldoen aan een viertal financieel-economische criteria. Eén van deze criteria was gericht op het hebben van degelijke overheidsfinanciën en luidde als volgt: "Het begrotingstekort (of: EMU-saldotekort) moet lager zijn dan 3% van het bruto binnenlands product (bbp). Verder moet de overheidsschuld (of: EMU-schuld) lager zijn dan 60% van het bbp (EMU-schuldquote)." In 1997 volgde het Stabiliteits- en Groei Pact (SGP). Dit pact werd gesloten met het oog op de invoering van de euro op 1 januari 2002 en was gebaseerd op het uitgangspunt: "een gezonde eenheidsmunt vereist gezonde staatsfinanciën". Het kende daarom een aantal preventieve en correctieve maatregelen (sancties) voor de landen van de eurozone die zich niet aan de afspraken hielden over het begrotingstekort en de overheidsschuld. Het Verdrag van Maastricht en het SGP zijn in Nederland verankerd in de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido, 2000). Hierin is bepaald dat de Nederlandse overheid regels kan stellen voor de decentrale overheden ter beheersing van het begrotingstekort en dat eventuele boetes vanuit Europa aan Nederland kunnen worden doorberekend aan de decentrale overheden. Al in 2005 werd besloten, onder druk van een aantal grote landen (die zich niet aan de afspraken hadden gehouden en/of konden houden), het SGP soepel te interpreteren waardoor sancties achterwege bleven. Uiteindelijk leidde de kredietcrises en de gevolgen daarvan voor de stabiliteit van de (euro-) landen binnen de EU in 2011 tot een versterking van het SGP. Daardoor werden de lidstaten verplicht om de vereisten uit het SGP te verankeren in nationale wetgeving zodanig dat de begrotingsdiscipline op nationaal en subnationaal niveau (onder andere lokale overheden) wordt gewaarborgd. Hierop werd door het toenmalige kabinet (Rutte I) besloten een nieuwe wet te ontwerpen: de Wet Houdbare Overheidsfinanciën (verder aangeduid met: Wet HOF). Op 21 september 2012 is het wetsvoorstel HOF aan de Tweede Kamer aangeboden. In de Memorie van Toelichting bij het wetsontwerp staat wat het doel is van de Wet HOF, namelijk de overheidsfinanciën richting een houdbaar pad te brengen en te houden. Met de Wet HOF geeft het kabinet dus invulling aan de Europese afspraken om de Europese begrotingsregels vast te leggen in nationale wetgeving. De normen voor EMU-saldo en EMU-schuld zijn de ankers van de wet HOF, bedoeld om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te waarborgen. Nederland mag dus een maximaal EMU-saldotekort hebben van 3% per jaar. In de septembercirculaire van het gemeentefonds 2012 is hiervan een verdeling gemaakt over de verschillende overheidslagen in Nederland. Hierbij is vastgesteld dat de decentrale overheden in 2013 gezamenlijk een maximaal tekort mogen hebben van 0,5%. Een deel hiervan is specifiek ruimte voor gemeenten, namelijk 0,38%. Op 18 januari 2013 hebben het Rijk en de decentrale overheden een financieel akkoord gesloten. Onderdeel daarvan is een saldopad voor het maximale EMU-saldotekort voor de gezamenlijke decentrale overheden. In 2013 is dat die 0,5%, maar omdat Nederland een middellange termijn doelstelling heeft die ligt tussen de -0,5% en +0,5% (i.p.v. 3%), zal ook het toegestane tekort voor de 4

5 medeoverheden dalen. In de meicirculaire 2013 worden de ambitie en de afgesproken tekortnorm aangevuld met een raming: Ambitie EMU-saldo mede overheden gezamenlijk in % BBP -0,5-0,3-0,3-0,2-0,2 (o.b.v. doorrekeningen CPB) Afgesproken tekortnorm voor deze kabinetsperiode in % -0,5-0,5-0,5 (-0,4) (-0,3) BBP CPB-raming EMU-saldo decentrale overheden -0,4-0,3-0,3-0,2-0,2 De afgesproken tekortnormen voor 2016 en 2017 staan tussen haakjes. In 2015 zal worden bezien of deze normen haalbaar en verantwoord zijn. In het financieel akkoord is ook afgesproken dat deze kabinetsperiode van een sanctie wordt afgezien zolang er geen sanctie uit Europa volgt. Nederland heeft de doelstelling om het EMU-saldo verder te verlagen. Hierdoor zullen de toegestane tekorten voor decentrale overheden ook steeds kleiner worden. Op 23 april 2013 is de wet HOF (na amendering) aangenomen in de Tweede Kamer. Het oorspronkelijke wetsvoorstel is iets gewijzigd; de sanctie (boete) bij structureel overschrijden van het saldo wordt een uiterst middel om in te grijpen. Alvorens een sanctie op te leggen zal er bestuurlijk overleg plaatsvinden. Bij eventuele sanctie wordt dit eerst behandeld in de Tweede Kamer. Een eventuele boete (in de vorm van een inhouding van de algemene uitkering) wordt eerst in een renteloos depot gereserveerd en valt weer vrij aan gemeenten (en provincies) als in twee van de drie navolgende jaren het EMU-saldo niet door decentrale overheden wordt overschreden. Tot slot is er aan amendement aangenomen dat stelt dat sancties ook mogen worden opgelegd aan individuele decentrale overheden. Ook dit toont nog eens het belang aan voor de raad om goed zicht te hebben op de ontwikkeling van het EMU-saldo en de schuldpositie. Het wetsvoorstel ligt nu voor behandeling in de Eerste Kamer. Handhaving van de EMU-normen door de EU Als een lidstaat niet aan de EMU-normen voldoet heeft de EU procedures met sanctiemogelijkheden, die de lidstaat ertoe moet aanzetten zo snel mogelijk aan de normen te voldoen (de 'buitensporig tekortprocedure'; BTP). Lidstaat Nederland zit sinds 2009 in de buitensporig tekortprocedure. Al in 2011 had Nederland binnen de norm voor het EMU-saldotekort van 3% moeten komen. Door de Europese Raad is vanwege de financiële crises hiervoor uitstel verleend tot eind Uit de meest recente cijfers van het Centraal Plan Bureau (CPB) blijkt dat Nederland tot en met 2014 niet aan de norm zal kunnen voldoen (2014: 3,7% tekort). Handhaving van de wet HOF in 2013 door de Nederlandse overheid In een brief van 27 januari 2013 van het Ministerie van Financiën aan de decentrale overheden meldt de minister dat het jaar 2013 gezien wordt als een proefjaar voor de wet HOF. Dit houdt in dat de referentiewaarden (zowel gezamenlijk voor de decentrale overheden, voor de afzonderlijke decentrale overheden en voor individuele overheden (bijv. Ede)) wel bekend zijn, maar dat er nog geen boetes zullen worden opgelegd als de gestelde waarden worden overschreden. Ook wordt in deze brief gesproken over een Beheersmodel voor Dit model bevat punten in de tijd waarop gegevens vanuit de decentrale overheden aangeleverd moeten worden aan het Rijk en punten in de tijd waarop de uitkomsten zichtbaar zijn / besproken worden. Een onderdeel van dit beheersmodel is dat voor 1 augustus 2013 (tegelijk met de tweede IV3-rapportage) een nieuwe EMUenquête over 2013 moet worden uitgevoerd. Wat zijn onze verplichtingen? De gemeente Ede moet informatie aanleveren aan het CBS over EMU-saldo en EMU-schuld. Dit is vastgelegd in het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV, Hoofdstuk VII. Informatie voor derden). Daarnaast moet de gemeente in haar begroting rapporteren over het EMUsaldo in het vorige begrotingsjaar, het begrotingsjaar en het jaar volgend op het begrotingsjaar (BBV, 5

6 artikel 19). Het BBV bevat geen regels voor het rapporteren in de begroting en verantwoording over het gerealiseerde EMU-saldo of over de EMU-schuld. Verder is in het wetsvoorstel HOF vastgelegd dat het CPB (Centraal Planbureau) verantwoordelijk wordt voor de ramingen van de tekort- en schuldpositie (de begrote saldi en de informatie daarover aan de EU). Het CPB gebruikt hiervoor de realisatiecijfers afkomstig van het CBS en verwerkt deze in een eigen economisch model om het tekort en de schuld te ramen. 6

7 3. Theorie omzetten naar de Edese praktijk: wat gaan we doen en wat brengt het ons? 3.1. EMU-saldo in Ede In de septembercirculaire 2012 van het rijk zijn de individuele referentiewaarden voor het toegestane EMU-saldo per gemeente aangegeven (berekend op basis van het begrotingstotaal). Dit niet als harde maatstaf, maar bedoeld om de gemeenten een richting te geven voor Voor Ede geldt een toegestaan EMU-saldotekort in 2013 van Omdat we in Ede uitgaan van het baten- en lastenstelsel (en dus niet van het kasstelsel) is het EMUsaldo niet rechtstreeks af te lezen uit de begroting. Er dient een berekening gemaakt te worden uitgaande van het exploitatiesaldo, waarop vervolgens een aantal correcties plaats moeten vinden, zoals de geactiveerde investeringen in dat jaar. Zie voor de exacte berekening bijlage 1, definities. De berekening wordt jaarlijks toegevoegd als bijlage aan de programmabegroting. Op basis van de begroting schatten we het EMU-saldo voor 2013 op positief (dit is een onderschrijding van 213%). Voor 2014 is de verwachting negatief (ruim binnen de referentiewaarde). Het verschil tussen 2013 en 2014 van per saldo wordt veroorzaakt doordat het exploitatiesaldo 2014 voor mutatie reserves bijna 9 miljoen negatiever is. Daarnaast is in 2013 minder geïnvesteerd dan in In 2013 is t.o.v. de begroting 2013 wel het pand Cultura aangekocht. Dit leidt per saldo tot een verslechtering van circa 10 miljoen. Voor 2013 en 2014 verwachten we geen overschrijding van de referentiewaarde voor het EMU-saldo tekort. Als we de verwachting voor 2013 van het Edese EMU-saldo vergelijken met de verwachtingen van omliggende gemeenten zien we het volgende beeld (bron: Apeldoorn: overschrijdt de referentiewaarde met 110% Arnhem: overschrijdt de referentiewaarde met 87% Barneveld: onderschrijdt de referentiewaarde met 54% Nijkerk: onderschrijdt de referentiewaarde met 168% Nijmegen: onderschrijdt de referentiewaarde met 21% Veenendaal: overschrijdt de referentiewaarde met 215% Wageningen: onderschrijdt de referentiewaarde met 34% Gesteld kan worden dat de verwachtte EMU-saldi voor 2013 van de diverse gemeenten sterk afwijken van de referentiewaarden. Dit zowel in positieve als in negatieve zin. Wanneer we het verloop van het Edese EMU-saldo bezien zowel voor één jaar als tussen de jaren, dan constateren we grote verschillen (zie onderstaande tabel). Dit wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door het exploitatiesaldo (incl. Grondzaken) en de investeringen. Ramingen EMU-saldo gemeente Ede Raming voor jaar ==> Begroting Begroting Begroting Jaarrekening EMU-referentiewaarde pm - = tekort / + = overschot 7

8 De verwachting is dat de referentiewaarden de komende jaren steeds lager zullen worden, aangezien het tekort voor Nederland als geheel teruggedrongen gaat worden. De kans op overschrijding wordt groter naarmate de referentiewaarde lager wordt. Het EMU-saldo is in Ede geen primaire sturingsvariabele. Ede stuurt op een sluitende meerjarenbegroting. Daarnaast voeren we periodiek een stresstest uit waarbij we kijken hoe we er als gemeente voorstaan, onder andere voor wat betreft onze schuldenpositie. Door de wet HOF wordt het EMU-saldo echter wel een variabele die gemonitord zal moeten worden. Hoewel het Rijk monitort op macroniveau (niet op het niveau van individuele gemeenten) leveren we in Ede wel een bijdrage aan het totaalbeeld en zullen we ons bewust moeten zijn van de hoogte en de ontwikkeling daarvan. En nog belangrijker: hoe kunnen we ons EMU-saldo (en onze EMU-schuld) beïnvloeden? De EMU-saldi kunnen we gebruiken voor het plannen van onze liquiditeit. In een jaar waarin we een negatief EMU-saldo verwachten zullen we waarschijnlijk meer geld moeten lenen dan in de jaren dat we een positief EMU-saldo verwachten (afgezien van onttrekkingen uit reserves en voorzieningen). Door goed inzicht is het mogelijk om problemen aan te kunnen zien komen en in een vroegtijdig stadium sturing te kunnen geven EMU-schuldquote in Ede Voor het EMU-schuldquote is geen referentiewaarde vastgesteld voor gemeenten. Om toch een beeld te krijgen van hoe gemeenten ervoor staan is een schuldpositie van 130% van de totale inkomsten per jaar (van een gemeente) als maximum genoemd door de VNG (zie voor onderbouwing bijlage 1, definities). De gemeente Ede heeft op basis van de jaarrekening 2012 een EMU-schuldquote van 148%. Dit is hoger dan het door de VNG genoemde maximum. Er zijn twee redenen te noemen voor dit hoge percentage, namelijk de aankoop van de kazerneterreinen in 2011 (waarvoor leningen zijn afgesloten) en de gelden die de gemeente Ede heeft uitstaan bij woningcorporaties. Voor deze leningen u/g heeft de gemeente destijds zelf leningen afgesloten (o/g). De leningen o/g tellen mee als schuld bij de berekening van de EMU-schuldquote. De leningen u/g doen dit niet. Dit zorgt voor een vertekend beeld. Als deze leningen u/g wel worden meegenomen in de berekening, komen we uit op een schuldquote van 110%, ruim binnen de 'norm'. Op basis van de jaarrekening 2012 heeft de gemeente Ede een EMU-schuldquote van 148%. Na correctie voor leningen aan woningcorporaties is dit 110%. De berekening van de EMU-schuldquote geeft ons zicht op onze schuldpositie. Als het quote hoog is betekent dit dat onze begroting minder flexibel is aangezien veel geld opzij gezet moet worden voor het betalen van rente. Als we leningen afsluiten waarvan we vervolgens investeringen plegen waarop moet worden afgeschreven, betekent dit nog meer vaste lasten. Verder betekent een hoge schuldenpositie dat we gevoelig zijn voor renteschommelingen. Kanttekening bij het EMU-schuldquote is het feit dat er in de berekening geen rekening wordt gehouden met eventuele snel liquide te maken activa. Zo heeft een hoog banksaldo geen effect op het EMU-schuldquote, terwijl je zou kunnen stellen dat liquide middelen je schuldpositie positief beïnvloeden. In Ede tellen de leningen u/g aan woningcorporaties niet mee in het saldo, wat een vertekend beeld geeft. Door grote schommelingen in investeringen kan er sprake zijn van een tijdelijke overschrijding van het toegestane EMU-tekort. Dat hoeft volgens de VNG niet erg te zijn en is soms ook onvermijdelijk mits er maar een goed zicht is op de ontwikkeling op langere termijn van de schuldquote. Deze geeft namelijk aan in hoeverre een begroting afhankelijk is/wordt van kapitaallasten en gevoelig is voor renteontwikkeling. Een oplopend EMU-schuldquote leidt tot een inflexibele begroting (hypotheek op de toekomst). Steeds meer begrotingsruimte wordt langdurig vastgelegd in rentelasten (en bij bepaalde investeringen ook in afschrijvingslasten). In samenhang met de onzekerheid rond de schuldencrisis leidt dit op den duur tot een verslechterend risicoprofiel en een afname van de weerstandscapaciteit van de 8 gemeente.

9 3.3. Vijf belangrijke ontwikkelingen De ontwikkeling van ons EMU-saldo en onze EMU-schuld hangen af van geplande investeringen en bijbehorende financiering, te verwachten inkomsten (komende decentralisaties!), verwacht exploitatiesaldo enz. Hierna volgt een uitwerking van vijf belangrijke ontwikkelingen (nr. 1 t/m 5) en het effect daarvan op de genoemde variabelen. 1. Investeringen Investeringen die verwerkt zijn in de begroting (vervangingsinvesteringen) worden doorgaans geactiveerd waarna er op wordt afgeschreven. In de begroting leidt dit tot gespreide lasten over de jaren heen. Voor de berekening van het EMU-saldo wordt echter uitgegaan van het jaar van investeren, in dat jaar wordt het volledige investeringsbedrag als uitgaaf meegenomen. Nieuwe investeringen zijn nog niet opgenomen in de begroting en worden nu dus nog niet meegenomen in de berekening van het EMU-saldo in de bijlage van de Programmabegroting. Te denken valt aan nieuwe investeringen bij Veluwse Poort of aankopen gronden. Mochten deze investeringen zich voordoen, dan heeft dit een negatief effect op het EMU-saldo. Ook al kunnen de investeringen prima gedekt worden uit reserves, alleen de investering telt als uitgaaf, de onttrekking uit de reserve is geen inkomst. Er ligt een noodzaak tot het maken van een volledige investeringsplanning. Niet alleen in het kader van de wet HOF, maar ook voor onze begroting en liquiditeitsplanning. Wel moet er dan rekening gehouden worden met het feit dat ervaring leert dat een geplande investering niet altijd wordt gedaan in het jaar waarin hij was begroot. Hij kan eerder worden gedaan, later of helemaal niet. In deze tijden van crisis zal het laatste eerder het geval zijn dan het eerste. Effect van investeringen op de variabelen: EMU-saldo: het investeringsbedrag is een belasting voor het EMU-saldo. Het gehele investeringsbedrag wordt meegerekend, bijdragen uit reserves en voorzieningen worden buiten beschouwing gelaten. EMU-schuldquote: Als investeringen worden gefinancierd met behulp van een nieuwe lening, heeft dit een negatief effect op de EMU-schuldquote. Investeringen die worden gedekt uit een reserve hebben geen effect op onze schuldquote. Mocht de aanwending van reserves en/of voorzieningen leiden tot de noodzaak om een lening aan te trekken, dan heeft dit een negatief effect op de schuldquote. Als de investering extra opbrengsten genereert, heeft dat juist weer een positief effect op de EMUschuldquote. 2. Inzet reserve of voorziening ter financiering van een uitgaaf Bij het doen van investeringen of andere uitgaven wordt regelmatig een reserve of voorziening ingezet als dekkingsbron. Dit heeft tot gevolg dat in de begroting / jaarrekening de lasten voor het doen van uitgaven worden gespreid over meerdere jaren (door toevoegingen aan reserves en voorzieningen). Voor het EMU-saldo werkt dit echter niet zo, hierbij worden onttrekkingen aan reserves en voorzieningen niet gezien als inkomst, maar de uitgaaf wel als uitgaaf. Anders gezegd: Het EMU-saldo zal negatief worden beïnvloed in de jaren dat er per saldo meer geld uit de reserves en voorzieningen wordt onttrokken dan dat er wordt toegevoegd. Dit zal vooral het geval zijn in de jaren waarin het economisch tegenzit. Nu dus. Effect van de inzet van reserves en voorzieningen op de variabelen: EMU-saldo: het doen van een uitgaaf belast het EMU-saldo, ongeacht de dekkingsbron. Het inzetten van een reserve of voorziening ter financiering van een uitgaaf heeft dus geen positief effect. Toevoegingen aan reserves of voorzieningen hebben evenmin effect op het EMU-saldo. EMU-schuldquote: Bij de berekening van de EMU-schuldquote worden reserves en voorzieningen niet meegenomen als 'schuld'. Er is in eerste instantie geen effect. Mocht de aanwending van reserves en/of voorzieningen leiden tot de noodzaak om een lening aan te trekken, dan heeft dit een negatief effect op de schuldquote. 3. Decentralisaties Een andere ontwikkeling die we moeten volgen in dit kader zijn de komende drie decentralisaties vanuit het Rijk die voor 2015 gepland staan. Dit zorgt voor veel meer inkomsten (via de algemene uitkering). Daartegenover staan ook veel uitgaven. We gaan ervan uit dat de inkomsten (vanuit het gemeentefonds) en uitgaven nagenoeg gelijk zijn aan elkaar. En voor wat betreft ons schuldquote: 9

10 onze inkomsten stijgen, maar er komen geen schulden bij. Dit zou een positief effect hebben op onze schuldquote (voor het Rijk daarentegen een negatief effect). Effect van de komende decentralisaties op de variabelen: EMU-saldo: Er vanuit gaande dat de extra inkomsten en uitgaven nagenoeg aan elkaar gelijk zullen zijn hebben de decentralisaties geen effect op ons EMU-saldo. EMU-schuldquote: Ten opzichte van 2014 stijgen onze inkomsten (algemene uitkering vanuit het Rijk). Er komen echter geen schulden bij. De verhouding tussen schulden en inkomsten wordt dus positiever; gesteld kan worden dat de decentralisaties een positief effect zullen hebben op onze EMUschuldquote. 4. Bezuinigingen We staan (wederom) als gemeente voor de uitdaging om de komende jaren fors te bezuinigen. Bezuinigingen kunnen incidenteel worden gedekt uit een reserve of voorziening, maar structureel zal het moeten leiden tot meer inkomsten of minder uitgaven. Dit zou een positief effect op het EMU-saldo moeten hebben, ware het niet dat de ontvangst vanuit het gemeentefonds met eenzelfde bedrag afneemt. Als de afname van het gemeentefonds dus gelijk is aan de gerealiseerde bezuinigingen, dan heeft dit geen effect op het EMU-saldo. Voor de EMU-schuldquote geldt dat als de bezuinigingen zorgen voor hogere inkomsten voor de gemeente, het een positief effect zal hebben. Als bezuinigingen echter alleen zorgen voor dalende uitgaven, dan heeft het geen effect op deze variabele. Effect van de bezuinigingen op de variabelen: EMU-saldo: Er vanuit gaande dat de daling van het gemeentefonds gelijk is aan de gerealiseerde bezuinigingen, is er op langere termijn geen effect op het EMU-saldo. Op korte termijn zien we echter dat het effect van de bezuinigingen niet direct merkbaar is, bijvoorbeeld bij personele bezuinigingen. Tijdelijk zullen we de bezuiniging dan op moeten vangen door te putten uit onze reserves. Een dalende algemene uitkering, maar gelijkblijvende uitgaven in de eerste paar jaren zorgt voor een verslechtering van ons EMU-saldo. EMU-schuldquote: Als de bezuinigingen worden ingevuld door het verhogen van de ontvangsten, dan heeft dit een positief effect. Als de bezuinigingen echter enkel leiden tot lagere uitgaven, dan is er geen effect op de schuldquote. Als bezuinigingen tijdelijk worden ingevuld door inzet van reserves of voorzieningen heeft dit geen effect op de schuldquote, aangezien reserves en voorzieningen in de berekening niet worden gezien als schulden. 5. Leningen Een tekort in onze kasstroom financieren we door het afsluiten van een lening. In 2011, bij het aankopen van de Kazerneterreinen, ontstond er een tekort in onze kasstroom. Dit tekort is opgevangen door het afsluiten van leningen. Hierdoor is onze schuldpositie sinds 2011 hoger dan daarvoor. Dit brengt extra rentelasten met zich mee. Effect van leningen op de variabelen: EMU-saldo: Het afsluiten van een lening (en dus het ontvangen van geld) wordt bij de bepaling van het EMU-saldo niet gezien als inkomst. Een aflossing geldt niet als uitgaaf. De rente echter die we betalen voor opgenomen leningen is wel een uitgaaf. Het aangaan van nieuwe leningen geldt dus als verslechtering van ons EMU-saldo. Daarnaast zorgt een hoge schuldenlast voor gevoeligheid voor renteschommelingen. Als de rente stijgt, stijgen de uitgaven en wordt het EMU-saldo negatief beïnvloed. EMU-schuldquote: De schuldquote is de verhouding tussen de schulden en de inkomsten. Bij het afsluiten van een lening stijgen de schulden en wordt de schuldquote dus negatief beïnvloed. Kanttekening hierbij is dat het EMU-schuldquote geen rekening houdt met uitgeleend geld. Als er dus een lening wordt afgesloten door de gemeente, waarvan het geld vervolgens weer wordt uitgeleend aan derden, tellen de opgenomen gelden wel mee als schuld, maar worden de uitgeleende gelden hier niet van afgetrokken. En verder: als een deel van het geld dat geleend is terecht komt op de bankrekening van de gemeente, telt de afgesloten lening in zijn geheel mee als schuld, en wordt het banksaldo hier niet van afgetrokken. 10

11 3.4. Samenvatting verwachte ontwikkelingen en effect op EMU-saldo en EMU-schuldquote Onderstaande tabel is een samenvatting van wat in paragraaf 3.3 is beschreven: EMU-saldo EMU-schuldquote 1. Plegen van investeringen verslechtert situatieafhankelijk 2. Inzet van reserve of voorziening ter financiering van uitgaaf. verslechtert (uitgaaf belast saldo, ongeacht dekkingsbron) situatieafhankelijk 3. Komende decentralisaties geen effect verbetert 4. Bezuinigingen geen effect / verslechtert verbetert / geen effect 5. Afsluiten van leningen verslechtert verslechtert 11

12 3.5. Sturingsmogelijkheden Om te sturen op het EMU-saldo en/of de EMU-schuldquote zijn er meerdere mogelijkheden. Een afweging is te maken op meerdere gronden, zoals bijvoorbeeld het effect van de maatregel op de variabelen (EMU-saldo en EMU-schuldquote) en de politiek/maatschappelijke gewenstheid van de maatregel. Sturingsmogelijkheden EMU-saldo: Korte termijn: - Het verhogen van de inkomsten. - Het verlagen van de uitgaven. - Het invoeren van een maximaal toegestane schuldratio, een absoluut schuldenplafond of een investeringsplafond. Dit is echter beperkend en kan zorgen voor nadelige besluiten (er wordt geen rekening gehouden met de context). - Tegen het licht houden van de huidige geplande investeringen. Als er in één jaar veel investeringen staan gepland zou er gekeken kunnen worden of investeringen uitgesteld dan wel vervroegd kunnen worden. Dit zorgt voor een gelijkmatiger verloop van het EMU-saldo. - Bij het maken van nieuwe (grote) investeringsbeslissingen kritisch blijven. Niet alleen in het licht van dekkingsbron / politiek, maar ook in het licht van de Wet HOF. Hiermee hangt samen het maken van een goede investeringsplanning. - Aanwending reserves en voorzieningen proberen te spreiden over de jaren heen. Als in een jaar veel uitgaven vanuit reserves en voorzieningen worden gefinancierd, betekent dit een hoger EMU-saldo. - Versneld investeren en uitgeven in Dit jaar is een proefjaar en volgen geen sancties op overschrijding van het EMU-saldo. - Het verminderen van de vlottende activa: afbouw van de voorraden, versnelde inning van debiteuren. Hierdoor op korte termijn (eenmalig) verbetering van het EMU-saldo. - Verkoop van vaste activa: opbrengsten uit verkoop leiden tot verbetering EMU-saldo (Middel)lange termijn: - Afstemming met andere gemeenten; want macrotoetsing door het Rijk. Gaat wel veel tijd in zitten. - Minder actief grondbeleid, want dit is vaak een grote belaster van het EMU-saldo (aan- en verkopen). - Financiële vaste activa: verkoop deelnemingen; leningen aan deelnemingen en derden overdragen of afbouwen. - Off-balance financiering: zoals huren of leasen in plaats van kopen. - Op afstand plaatsen van organisatieonderdelen (grondbedrijf / vastgoed) en samenwerking met de markt zoeken. Sturingsmogelijkheden EMU-schuldquote: Korte termijn: - Het verhogen van de inkomsten; - Aflossen van schulden; - Het invoeren van een maximaal toegestane schuldratio, een absoluut schuldenplafond of een investeringsplafond door de raad. Dit is echter beperkend en kan zorgen voor nadelige besluiten (er wordt geen rekening gehouden met de context); - Nieuwe (grote) investeringen kritisch (blijven) beoordelen. Niet alleen in het licht van dekkingsbron / politiek, maar ook in het licht van de Wet HOF. Grote investeringen zorgen voor stijgende schulden. Hiermee hangt samen het maken van een goede investeringsplanning. - Verkoop van vaste activa: opbrengsten uit verkoop leiden tot aflossing van schulden en/of financiering van nieuwe investeringen. - Het verminderen van de vlottende activa: afbouw van de voorraden, versnelde inning van debiteuren. Hierdoor minder leningen nodig ter financiering. (Middel)lange termijn: - Off-balance financiering: zoals huren of leasen in plaats van kopen. Hierdoor minder leningen nodig. 12

13 4. Samenvatting en conclusie EMU-saldo De wet HOF verplicht ons tot het monitoren van ons EMU-saldo. Op dit moment verwachten we (op basis van de programmabegroting huidige ontwikkelingen) voor 2013 ruim onder het gestelde maximale EMU-tekort te blijven. Ook voor 2014 verwachten we binnen de gestelde grenzen te blijven. Gezien de ontwikkelingen waar we als gemeente Ede voor staan en een verwachte neerwaartse bijstelling van ons toegestane maximale EMU-tekort is er kans dat we in 2015 niet meer onder het gestelde maximale tekort kunnen blijven. Dit kan gevolgen hebben voor onze algemene uitkering (collectieve sanctie voor alle gemeenten of zelfs individuele sanctie voor de gemeente Ede). Drukkende bezuinigingen (dalende inkomsten uit de algemene uitkering, maar een vertraagd effect van de bezuinigingen) zorgen voor een verslechterend EMU-saldo. Als de bezuinigingen echter volledig zijn gerealiseerd, zal het EMU-saldo weer verbeteren. Dit kan een reden zijn om tijdelijke overschrijding van het EMU-saldo te accepteren. Het gestelde maximale EMU-saldo kan beperkend werken bij het nemen van (omvangrijke) investeringsbeslissingen. We zijn echter van mening dat we ons bewust moeten zijn van de mogelijke gevolgen op het EMU-saldo, maar dat het per individuele investering moet worden afgewogen. Er zijn vele aanvullende maatregelen te nemen ter verbetering van het EMU-saldo, echter aan al deze maatregelen kleven grotere of kleinere nadelen. EMU-schuldquote De wet HOF verplicht ons niet tot het monitoren van ons EMU-schuldquote. De schuldquote geeft ons echter wel belangrijke informatie over onze financiële positie en kwetsbaarheid. Daarom stellen wij voor de schuldquote wel te blijven monitoren. Op dit moment hebben we een hoog EMU-schuldquote. De twee belangrijkste redenen die hiervoor te noemen zijn, zijn de afgesloten leningen i.v.m. financiering van de aankoop van de Kazerneterreinen (in 2011) en de leningen die we hebben afgesloten voor de woningcorporaties. Als we laatstgenoemde elimineren uit de berekening van ons EMU-schuldquote, is het percentage ruim onder het door de VNG aangegeven maximum. Feit is echter dat we, door onze hoge schulden, gevoelig zijn voor rentewijzigingen. Daarnaast wordt onze begrotingsflexibiliteit ingeperkt door hoge rentelasten. Het is dan ook zaak kritisch te zijn op onze schuldpositie en de vinger aan de pols te houden door periodiek onze schuldpositie te analyseren. Wij stellen de volgende (beheersings-)maatregelen voor: 1. bij het nemen van investeringsbesluiten boven de 5 mln expliciet rekening te houden met de gevolgen die de investering zal hebben op het EMU-saldo van de gemeente. Dit zorgt voor bewustwording en de mogelijkheid om tijdig aanvullende sturingsmaatregelen te nemen. 2. Het opstellen van een meerjarige (complete) investeringsplanning. Dit geeft de mogelijkheid om tijdig te anticiperen. 3. Het hanteren van een meerjarige liquiditeitsplanning en het monitoren van onze schuldquote. 4. Integreren van relevante variabelen in de gemeentelijke stresstest. Dit heeft tevens een relatie met ons risicoprofiel en weerstandsvermogen. Kanttekening bij dit alles is echter dat wij ten aanzien van het wel of niet krijgen van een sanctie afhankelijk zijn van andere gemeenten. Als alle gemeenten samen zorgen voor een overschrijding van het toegestane EMU-tekort, kan een collectieve sanctie volgen, ongeacht het individuele EMU-saldo van de gemeente Ede. Wel kan een individuele overschrijding ook resulteren in een individuele sanctie. 13

14 Bijlage 1: Definities EMU-saldo Het EMU-saldo is het verschil van inkomsten en uitgaven van de gehele collectieve sector (Rijk, sociale fondsen en decentrale overheden). Uitgangspunt daarbij is dat inkomsten en uitgaven worden geboekt in het jaar dat economische waarde wordt gecreëerd of wanneer een recht dan wel een verplichting ontstaat (kasstelsel). Dit stelsel wijkt af van het stelsel dat de gemeente Ede gebruikt voor het maken van haar begroting en jaarrekening. Daarvoor gebruiken we het baten- en lastenstelsel. Voorbeeld: het doen van een investering (activeren en afschrijven): in het kasstelsel geldt het volledige investeringsbedrag in het jaar van investeren als belasting van het resultaat (en dus het EMU-saldo). In het baten- en lastenstelsel wat we in Ede hanteren worden de kosten van een dergelijke investering echter verdeeld over meerdere jaren (de jaren waarin wordt afgeschreven). Als we vanuit de begroting dan wel jaarrekening het EMU-saldo willen berekenen wordt deze wijze gevolgd: + Begrotingssaldo / baten en lasten vóór mutatie reserves + afschrijvingen ten laste van exploitatie + dotaties aan voorzieningen ten laste van exploitatie + baten en bijdragen die niet in de exploitatie zijn opgenomen investeringen in vaste activa die worden geactiveerd + desinvesteringen voor zover niet exploitatie verantwoord aankoop /uitgaven grond en bouwrijpmaken, niet in de exploitatie + baten grondexploitatie voor zover niet in exploitatie verantwoord lasten die rechtstreeks ten laste van de reserves/voorzieningen worden gebracht boekwinst op verkopen effecten voor zover verantwoord in exploitatie EMU-schuld De EMU-schuld is het totaal aan uitstaande leningen van de Rijksoverheid, sociale fondsen en lokale overheden verminderd met de onderlinge schulden (leningen) van deze partijen. Het EMU-saldo en de EMU-schuld hangen sterk samen. De norm van 3% EMU-saldotekort is afgeleid van het uitgangspunt voor een schuldquote (60% van het bbp) bij een veronderstelde groei van het nominale bbp (het bbp op basis van de prijzen in de betreffende productieperiode). Het Verdrag van Maastricht gaat uit van de veronderstelling dat het nominale bbp met 5% per jaar groeit (een structurele economische groei van 3% plus een prijsstijging van 2%). 60% (norm schuldquote) van 5% (groei bbp) leidt tot een jaarlijks toegestaan overheidstekort van 3% van het bbp. Immers, bij dit maximale overheidstekort blijft de schuldquote gelijk en is er dus sprake van een houdbare schuld. Wij hebben geen onderbouwing aangetroffen waarom de schuldquote van 60% wordt gehanteerd. Voor de EMU-schuldquote (ook wel bruto-schuldquote genoemd) bestaat voor de decentrale overheden geen aangegeven referentiewaarde zoals bij het EMU-saldotekort. Aangezien het aandeel in het bbp van de overheidsinkomsten ongeveer 45% bedraagt, wordt door de koepelorganisaties van de decentrale overheden voor het vaststellen van een referentiewaarde de volgende formule aangehouden: EU-norm voor de schuldquote van 60% gedeeld door het aandeel overheidsinkomsten in het bbp van 45% = ca 130%. Met andere woorden: de decentrale overheden zouden een EMU-schuldquote mogen hebben van 130% van hun inkomsten. Voor de berekening van de schulden van een gemeente rekenen we de voorzieningen niet mee. De VNG hanteert voor het zicht op de houdbaarheid van de schuld een ander begrip dan de EMUschuldquote. Dit wordt omschreven als de netto-schuldquote. Bij de berekening van de nettoschuldquote worden de schulden verminderd met langlopende uitzettingen, banksaldi, liquide middelen, debiteurenvorderingen en overlopende activa. De netto-schuldquote is dus lager dan de EMU-schuldquote. VNG geeft aan dat vanaf een percentage netto-schuldquote van 100% voorzichtigheid geboden is. Ede heeft een netto-schuldquote van rond de 120%. Ook dit heeft te maken met de leningen voor de kazerneterreinen en de leningen aan woningcorporaties. 14

WET HOUDBARE OVERHEIDSFINANCIËN

WET HOUDBARE OVERHEIDSFINANCIËN WET HOUDBARE OVERHEIDSFINANCIËN REKENKAMERBRIEF REKENKAMER UTRECHT 24 mei 2013 LEDEN Watze de Boer (voorzitter) Hans van den Broek Gerard Bukkems MEDEWERKER ONDERZOEK Floris Roijackers (secretaris) CONTACTGEGEVENS:

Nadere informatie

Onderstaande tabel geeft het verloop weer van onze huidige langlopende geldleningen.

Onderstaande tabel geeft het verloop weer van onze huidige langlopende geldleningen. 4 Financiering Het doel van deze paragraaf is om de raad beter te informeren omtrent het treasurybeleid en de beheersing van financiële risico s. De treasuryfunctie ondersteunt de uitvoering van de programma's

Nadere informatie

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering Kanttekeningen bij de Begroting 2015 Paragraaf 4 Financiering Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Financieringsbehoefte = Schuldgroei... 4 3 Oorzaak van Schuldgroei : Investeringen en Exploitatietekort... 5 4 Hoe

Nadere informatie

Grip op Financiën. 13 januari 2015 Sector Control

Grip op Financiën. 13 januari 2015 Sector Control Grip op Financiën 13 januari 2015 Sector Control Opbouw presentatie Inzicht in ontwikkeling leningenportefeuille en rente Normenkader van de gemeente Eindhoven Beheersmaatregelen Huidige leningenportefeuille

Nadere informatie

Advies: Kennis te nemen van de treasuryrapportage 2014 inclusief de geactualiseerde liquiditeitsprognose 2014-2015.

Advies: Kennis te nemen van de treasuryrapportage 2014 inclusief de geactualiseerde liquiditeitsprognose 2014-2015. VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS Van: B.J. Zondag Tel.nr. : Datum: 25 september 2014 8416 Team: Financiën Tekenstukken: Nee Bijlagen: 2 Afschrift aan: N.a.v. (evt. briefnrs.): B.Duindam, V. Griessler,

Nadere informatie

Wet houdbare overheidsfinanciën

Wet houdbare overheidsfinanciën Wet houdbare overheidsfinanciën Foto: Fred van Assendelft, bron: Panoramio In Europees verband is afgesproken dat een lidstaat een maximum begrotingstekort heeft van 3% en een staatsschuld van 60%. In

Nadere informatie

Collegevoorstel. Zaaknummer: 00378506. Onderwerp: BEC motie rekentool begroting 2014

Collegevoorstel. Zaaknummer: 00378506. Onderwerp: BEC motie rekentool begroting 2014 Zaaknummer: 00378506 Onderwerp: BEC motie rekentool begroting 2014 Collegevoorstel Inleiding Bij de begrotingsbehandeling 2014 is unaniem een motie van het CDA aangenomen waarin u wordt verzocht de toepasbaarheid

Nadere informatie

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde gemeente Eindhoven Inboeknummer 12bst01885 Dossiernummer 12.44.651 30 oktober 2012 Commissienotitie Betreft startnotitie over Sturen met normen (overige domeinen) Inleiding Om te kunnen sturen op onze

Nadere informatie

Beleid/ werkwijze schuldpositie gemeente Goes

Beleid/ werkwijze schuldpositie gemeente Goes Beleid/ werkwijze schuldpositie gemeente Goes 1. Inleiding Tegelijk met de begroting 2013 is er aan de raad de notitie schuldpositie van Goes aangeboden. Deze notitie is besproken tijdens de begrotingsraad

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 416 Wet inzake houdbare financiën van de collectieve sector (Wet houdbare overheidsfinanciën) Nr. 5 BRIEF VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR FINANCIËN

Nadere informatie

NB beide formulieren invullen (2 tabbladen)

NB beide formulieren invullen (2 tabbladen) Behandelend ambtenaar gemeente Begroting 2015 is Meerjarenbegroting 2016-2018 is Datum vaststelling begroting 2015 Datum ontvangst begroting 2015 Maatstaven Aantal inwoners per 1-1-2015 Aantal woonruimten

Nadere informatie

Variant voor verdeling toegestane tekort tussen Rijk en lokale overheid Op verzoek van het Ministerie van Financiën

Variant voor verdeling toegestane tekort tussen Rijk en lokale overheid Op verzoek van het Ministerie van Financiën CPB Notitie 10 oktober 2012 Variant voor verdeling toegestane tekort tussen Rijk en lokale Op verzoek van het Ministerie van Financiën Aan: Overleg Ministerie van Financien en lokale overheden Centraal

Nadere informatie

SCHULDPOSITIE. Algemeen. Ontwikkeling schuldpositie Nederlandse gemeenten

SCHULDPOSITIE. Algemeen. Ontwikkeling schuldpositie Nederlandse gemeenten SCHULDPOSITIE De schuldencrisis in Europa en de ontwikkelingen op financieel en economisch gebied van de laatste jaren hebben invloed op de manier van kijken naar de vermogenspositie van gemeenten. In

Nadere informatie

2. Financieel kader gemeenschappelijke regelingen in de regio van Hollands-Midden

2. Financieel kader gemeenschappelijke regelingen in de regio van Hollands-Midden 1. Inleiding Ten tijde van het schrijven van de kadernota 2016 wordt nog volop gewerkt aan de uitwerking van het proces Kracht#15. Voor het besluitvormingsproces dient de Kadernota 2016 in januari 2015

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STTSCOURNT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20619 17 juli 2015 Regeling van de Minister van innenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 9 juli 2015, nr. 2015-0000387198,

Nadere informatie

(pagina 3) (pagina 6)

(pagina 3) (pagina 6) JAARREKENING 2014 Tijdigheid Is de jaarrekening op tijd (voor 15 april) ontvangen? Accountantsverklaringen Is de verklaring aanwezig (ja /nee) en welke soort verklaring? Weerstandsvermogen Hoogte algemene

Nadere informatie

Uitgangspunten stresstest

Uitgangspunten stresstest Uitgangspunten stresstest Hoofdzakelijk op basis van openbare bronnen: Begroting Jaarrekening CBS-statistieken Atlas van de lokale lasten Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden

Nadere informatie

Bijlage - Omvang Bruto EMU-schuldreductie

Bijlage - Omvang Bruto EMU-schuldreductie Bijlage - Omvang Bruto EMU-schuldreductie 1. Inleiding Het brutoschuldbegrip is een internationale standaard. Financiële marktpartijen en kredietbeoordelaars maken internationale vergelijkingen op basis

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 20 november 2012 Betreft Toelichting op Wet Hof

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 20 november 2012 Betreft Toelichting op Wet Hof > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Raad voor de financiële verhoudingen Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag

Nadere informatie

provincie GELDERLAND Gemeente Oude IJsselstreek Ontvangen: 18/12/2014 14ink18939

provincie GELDERLAND Gemeente Oude IJsselstreek Ontvangen: 18/12/2014 14ink18939 Gemeente Oude IJsselstreek Ontvangen: 18/12/2014 provincie 14ink18939 De Raad van de gemeente Oude IJsselstreek Postbus 42 7080 AA GENDRINGEN Bezoekadres Huis der Provincie Markt 11 6811 CG Arnhem telefoonnummer

Nadere informatie

Gemeente Breda ~Q~ ~,,~ Registratienr: [ 40523] Raadsvoorstel

Gemeente Breda ~Q~ ~,,~ Registratienr: [ 40523] Raadsvoorstel ~,,~ Raadsvoorstel Agendapuntnummer: Registratienr: [ 40523] Onderwerp Instemmen met het doonoeren van een stelselwijziging voor de verantwoording- en dekkingswijze van investeringen met maatschappelijk

Nadere informatie

Inhoudsopgave Deel 1: Hoofdrapport. Colofon Rekenkamer Lelystad. Leden Robert Douma, voorzitter Ing Yoe Tan, lid Iris Koopmans, lid

Inhoudsopgave Deel 1: Hoofdrapport. Colofon Rekenkamer Lelystad. Leden Robert Douma, voorzitter Ing Yoe Tan, lid Iris Koopmans, lid Inhoudsopgave Deel 1: Hoofdrapport Colofon Rekenkamer Lelystad Leden Robert Douma, voorzitter Ing Yoe Tan, lid Iris Koopmans, lid Dit onderzoek is uitgevoerd door Baker Tilly Berk N.V.: drs. Jankhim Han

Nadere informatie

22 april 2015 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE

22 april 2015 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE 22 april 2015 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE ONTWERPBEGROTING 2016 Inhoudsopgave Bladz. 1. Aanbieding begroting 2016 1 2. Beleidsbegroting 2016 3 2.1 Programma 2.2 Paragrafen 3. Financiële begroting

Nadere informatie

Programma 10. Financiën

Programma 10. Financiën Programma 10 Financiën Aandeel programma 10 in totale begroting 1% Financiën Overige programma's 99% Programma 10 Financiën Inleiding Ons college hanteert als uitgangspunt bij haar financiële beleid dat

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2013 579 Besluit van 13 december 2013, houdende wijziging van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten in verband met de invoering

Nadere informatie

Financiële positie: sturen op stabiliteit, flexibiliteit, weerbaarheid en wettelijke kaders. VBG 3 oktober 2012 Staf Depla

Financiële positie: sturen op stabiliteit, flexibiliteit, weerbaarheid en wettelijke kaders. VBG 3 oktober 2012 Staf Depla Financiële positie: sturen op stabiliteit, flexibiliteit, weerbaarheid en wettelijke kaders VBG 3 oktober 2012 Staf Depla Begroting helder en op orde Baas over je eigen prioriteiten Alleen dan geld voor

Nadere informatie

Notitie Rentebeleid 2007

Notitie Rentebeleid 2007 Notitie Rentebeleid 2007 Inhoudsopgave Inleiding 3 De positie van de nota rentebeleid 3 De werking van het marktconform percentage 3 Totaalfinanciering versus project- of objectfinanciering 4 Rentetoerekening

Nadere informatie

Deloitte Insight Financiële trendanalyse Gemeenten, Provincies en Waterschappen

Deloitte Insight Financiële trendanalyse Gemeenten, Provincies en Waterschappen Deloitte Insight Financiële trendanalyse Gemeenten, Provincies en Waterschappen De auteurs van deze publicatie zijn: Drs. F. ten Have Drs. P.G.M.J. Jussen RA Drs. R.M.J. van Vugt RA Drs. F.J. Wijnstok

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 Nota over de toestand van s Rijks Financiën Nr. 42 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Investeren in (frisse) scholen en svz rijksregelgeving

Investeren in (frisse) scholen en svz rijksregelgeving Investeren in (frisse) scholen en svz rijksregelgeving Joop Pennings Directie Woon- en Leefomgeving DG Wonen en Bouwen 20 maart 2013 Inhoud 1. Wet hof 2. Schatkistbankieren 3. BTW-compensatiefonds 4. Ten

Nadere informatie

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015 Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding Risicomanagement... 4 Doel risicomanagement Stappen risicomanagement Risicobeheersing Taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. Voorstel inzake de te nemen besluiten met betrekking tot de gevolgen van de invoering van de Wet Hof

RAADSVOORSTEL. Voorstel inzake de te nemen besluiten met betrekking tot de gevolgen van de invoering van de Wet Hof RAADSVOORSTEL Raadsvergadering d.d.: 18 februari 2014 Voorstelnummer: JR1401 Portefeuillehouder: Wethouder A.C.L.Adema Voorstel inzake de te nemen besluiten met betrekking tot de gevolgen van de invoering

Nadere informatie

Deloitte Insight Financiële trendanalyse Gemeenten, Provincies en Waterschappen

Deloitte Insight Financiële trendanalyse Gemeenten, Provincies en Waterschappen Deloitte Insight Financiële trendanalyse Gemeenten, Provincies en Waterschappen Drs. F. ten Have Drs. P.G.M.J. Jussen RA Drs. R.M.J. van Vugt RA Drs. F.J. Wijnstok RA Rotterdam 23 januari 2015 2 Voorwoord

Nadere informatie

Indicatie of de huidige schuldpositie van de gemeente gezond of risicovol is Cirkeldiagram schuldratio en solvabiliteitsratio

Indicatie of de huidige schuldpositie van de gemeente gezond of risicovol is Cirkeldiagram schuldratio en solvabiliteitsratio Inleiding Gemeenten houden hun financiën bij in baten en lasten. Voor sturing op middellange en lange termijn is het raadzaam inzicht te krijgen of er in de toekomst jaarlijks genoeg geld overblijft om

Nadere informatie

BEGROTING 2014-2017 bij ongewijzigd beleid Werkvoorzieningschap De Sluis

BEGROTING 2014-2017 bij ongewijzigd beleid Werkvoorzieningschap De Sluis BEGROTING 2014-2017 bij ongewijzigd beleid Werkvoorzieningschap De Sluis Opgesteld door het Dagelijks Bestuur te Woerden d.d. 3 juli 2013 Vastgesteld door het Algemeen Bestuur d.d. 3 juli 2013 Carrosserieweg

Nadere informatie

Onderstaand treft u de balans aan per 31 december 2014. Na de balans volgt een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen in de balans.

Onderstaand treft u de balans aan per 31 december 2014. Na de balans volgt een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen in de balans. FINANCIEEL BELEID Financiële positie op balansdatum Onderstaand treft u de balans aan per 31 december 2014. Na de balans volgt een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen in de balans. Activa

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT NR. 7. Doetinchem, 22 mei 2013. Bijstellen begroting rentekosten met ingang van begrotingsjaar 2014

Aan de raad AGENDAPUNT NR. 7. Doetinchem, 22 mei 2013. Bijstellen begroting rentekosten met ingang van begrotingsjaar 2014 Aan de raad AGENDAPUNT NR. 7 Bijstellen begroting rentekosten met ingang van begrotingsjaar 2014 Voorstel: 1. Met ingang van de programmabegroting 2014-2017 een bijstelling doorvoeren van de wijze van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 32 123 IXB Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2010 Nr. 4 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN

Nadere informatie

Oplegvel Raadsstuk. Onderwerp Pre advies Initiatief voorstel Normering Haarlemse schuld

Oplegvel Raadsstuk. Onderwerp Pre advies Initiatief voorstel Normering Haarlemse schuld Oplegvel Raadsstuk Onderwerp Pre advies Initiatief voorstel Normering Haarlemse schuld Portefeuille C. Mooij Auteur M. Mol / W. Stigter Telefoon 5113053 / 5113062 mmol@haarlem.nl / wstigter@haarlem.nl

Nadere informatie

ECGF/U201400005 Lbr. 14/005

ECGF/U201400005 Lbr. 14/005 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Wet Houdbare Overheidsfinancien uw kenmerk ons kenmerk ECGF/U201400005 Lbr. 14/005 bijlage(n) 1 datum 21 januari

Nadere informatie

Grip op de begroting. Het financiële roer in handen. Bijdrage Melchior Kerklaan/VNG Gemeentefinanciën

Grip op de begroting. Het financiële roer in handen. Bijdrage Melchior Kerklaan/VNG Gemeentefinanciën Grip op de begroting Het financiële roer in handen Bijdrage Melchior Kerklaan/VNG Gemeentefinanciën Enquête 2014 1164 Deelnemers 742 Raadsleden Hoe staat mijn gemeente er financieel voor? Reserves en toch

Nadere informatie

BEGROTING 2014. Paragraaf Financiering

BEGROTING 2014. Paragraaf Financiering BEGROTING 2014 Paragraaf Financiering Ambtelijke programmamanager Afdelingshoofd Bedrijfsvoering Inleiding In de BBV 2004 (Besluit Beheer en Verantwoording Provincies en gemeenten) is een paragraaf financiering

Nadere informatie

Lange rente 2,65% 3,00% 3,35% 3,70% 4,00% Korte rente 0,15% 0,25% 1,00% 1,50% 1,50%

Lange rente 2,65% 3,00% 3,35% 3,70% 4,00% Korte rente 0,15% 0,25% 1,00% 1,50% 1,50% 2.4 Financiering 2.4.1 Begroting en meerjarenraming Renteontwikkelingen De aannames voor de lange rente in de meerjarenraming zijn gebaseerd op de rente voor een 10-jaars fixelening die de NWB (Nederlandse

Nadere informatie

1 e wijziging Begroting 2013

1 e wijziging Begroting 2013 1 e wijziging Begroting 2013 na toetreding van de gemeente Delft Regionale Belasting Groep Begroting 2013, 1 e wijziging na toetreding gemeente Delft - Regionale Belasting Groep pagina 1 van 12 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Naam Financiële verordening Gemeenschappelijke Regeling Bijsterhuizen (2006)

Naam Financiële verordening Gemeenschappelijke Regeling Bijsterhuizen (2006) Gemeenteblad Nijmegen Jaartal / nummer 2006 / 85 Naam Financiële verordening Gemeenschappelijke Regeling Bijsterhuizen (2006) Publicatiedatum 25 oktober 2006 Opmerkingen - Vaststelling van de verordening

Nadere informatie

P R O V 1 N su È F R VS l! Ä N. Doe. nr.: Class, nr. * Ingek.: AfdelirrT. Beh. door; Afd. Hoofd AWB.. weken. voor kenn isg. aangenomen/tel.

P R O V 1 N su È F R VS l! Ä N. Doe. nr.: Class, nr. * Ingek.: AfdelirrT. Beh. door; Afd. Hoofd AWB.. weken. voor kenn isg. aangenomen/tel. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Gedeputeerde Staten van Fryslan Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN Datum 18 december 2014 Betreft Begroting

Nadere informatie

Richtlijnen van de commissie BBV

Richtlijnen van de commissie BBV Richtlijnen van de commissie BBV Stellige uitspraken gelden met ingang van begrotingsjaar T+1, het jaar nadat de uitspraak is gepubliceerd. 1. Notitie Software, mei 2007 1.1 Software (als afzonderlijk

Nadere informatie

Stichting Biljart- en Denksportcentra in Zaanstad JAARREKENING 2010. (verkort) Kraakstraat 42 1503BW Zaandam. www.bokosportcentrum.

Stichting Biljart- en Denksportcentra in Zaanstad JAARREKENING 2010. (verkort) Kraakstraat 42 1503BW Zaandam. www.bokosportcentrum. JAARREKENING 2010 (verkort) Kraakstraat 42 1503BW Zaandam www.bokosportcentrum.nl 1 Inhoudsopgave : Pagina Inhoudsopgave 2 Jaarrekening Algemene toelichting op de balans per 31 december 2010 3 Verslag

Nadere informatie

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde gemeente Eindhoven Inboeknummer 12bst01585 Dossiernummer 12.38.651 18 september 2012 Commissienotitie Betreft startnotitie over Sturen met normen: domein 'flexibiliteit'. Inleiding Op 28 augustus is in

Nadere informatie

Investeringskasstroom: Investeringen maatschappelijk nut -25,5 Investeringen economisch nut -83,4 Investeringen grondexploitaties (netto) -0,6

Investeringskasstroom: Investeringen maatschappelijk nut -25,5 Investeringen economisch nut -83,4 Investeringen grondexploitaties (netto) -0,6 2.7 Financiering Algemeen Deze paragraaf informeert de raad over het treasurybeleid en het risicobeheer van de financieringsportefeuille. De kaders hiervoor zijn vastgelegd in de wet Financiering Decentrale

Nadere informatie

advies Jaarrekening 2013 Gemeenschappelijke Regeling Breed

advies Jaarrekening 2013 Gemeenschappelijke Regeling Breed advies Jaarrekening 2013 Gemeenschappelijke Regeling Breed Gemeente Nijmegen Adviesfunctie Gemeenschappelijke Regelingen Danny Ederveen Peggy van Gemert RA/AA Mei 2014 1 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Jaarrekening 2013 Gemeente Bunnik Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Agenda Controle van de jaarrekening De voorschriften voor de jaarrekening Jaarrekeningcontrole 2013 Controle van de jaarrekening

Nadere informatie

Jaarrekening: Overige gegevens: Jaarrekening 2010 van Permar Energiek BV I N H O U D S O P G A V E : -Balans per 31 december 2010 3

Jaarrekening: Overige gegevens: Jaarrekening 2010 van Permar Energiek BV I N H O U D S O P G A V E : -Balans per 31 december 2010 3 I N H O U D S O P G A V E : PAGINA Jaarrekening: -Balans per 31 december 2010 3 -Resultatenrekening 2010 5 -Kasstroomoverzicht per 31 december 2010 6 -Toelichting op de Balans per 31 december 2010 7-13

Nadere informatie

Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad

Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad 2 e tussentijdse rapportage 2012 Willemsoord BV Rapportage aan de gemeenteraad 1 Inhoudsopgave 1. Aanbieding... 3 2. Inleiding... 3 2.1. Doelstelling Willemsoord... 3 2.2. Toelichting in algemene zin op

Nadere informatie

Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Vraag Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter.

Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Vraag Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter. Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter. Overzicht alle risico s Zoals ook in de paragraaf weerstandsvermogen

Nadere informatie

schriftelijke ronde 070 351 98 68

schriftelijke ronde 070 351 98 68 De leden van de Commissie bestuurszaken, communicatie en financiën datum ons kenmerk contactpersoon 11 januari 2012 62188/IP M.A.H. Esch bijlage(n) uw kenmerk e-mail CBCF 12-1 t/m 3 - resch@uvw.nl betreft

Nadere informatie

Nota reserves en voorzieningen 2015-2018

Nota reserves en voorzieningen 2015-2018 Nota reserves en voorzieningen 2015-2018 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleidslijnen reserves en voorzieningen... 4 2.1 Definities en regelgeving... 4 2.2 Toerekening van rente... 5 3. Huidige standen

Nadere informatie

Portefeuillehouder(s): J.A.C.M. Eibers. ū Burgemeester

Portefeuillehouder(s): J.A.C.M. Eibers. ū Burgemeester Advies/Voŕa Afdeling: Bedrijfsvoering Adviseur: W. Gerritsen Code: WG535 OPENBAAR Medeadviseur(s): M. Bosman Datum: 25 januari 2013 Regnr..: BW13.0015/WG Portefeuille(s): Financien Portefeuillehouder(s):

Nadere informatie

Samenvatting Jaarrekening VEZ 2012-2013

Samenvatting Jaarrekening VEZ 2012-2013 Samenvatting Jaarrekening VEZ 2012-2013 Boekjaar 1-9-2012 t/m 31-8-2013 Inhoudsopgave 1 BALANS PER 31 AUGUSTUS 2013 3 2 REKENING VAN BATEN EN LASTEN 2012-2013 4 3 GRONDSLAGEN VOOR DE FINANCIËLE VERSLAGGEVING

Nadere informatie

Iv3 toetsingsbeleid en begrotingsgegevens EMU

Iv3 toetsingsbeleid en begrotingsgegevens EMU Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Datum 19 lull 2005 Ons kenmerk 2005-0000139706 Colleges van B&W en Provinciale staten Onderdeel DGKB/FOBB inlichtingen J. Nijenhuis T (070)4268603

Nadere informatie

De bij het opstellen van de jaarrekening gehanteerde uitgangspunten hebben betrekking op:

De bij het opstellen van de jaarrekening gehanteerde uitgangspunten hebben betrekking op: ADDENDUM PROGRAMMA- VERANTWOORDING EN REKENING 2005 GEMEENTE HAAREN In het jaarverslag 2005 (bestaande uit de programmaverantwoording en programmarekening) staan enkele onderwerpen vermeld die wij alsnog

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 090 IXA Wijziging van de sstaat van Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2011 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) Nr. 2 MEMORIE VAN

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 565 IXA Wijziging van de sstaat van Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2010 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) Nr. 2 MEMORIE VAN

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 26 502 Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1999 (wijziging samenhangende met

Nadere informatie

College financieel toezicht Bonaire, Sint Eustatius en Saba

College financieel toezicht Bonaire, Sint Eustatius en Saba College financieel toezicht Bonaire, Sint Eustatius en Saba Aan De voorzitter van het bestuurscollege van het openbaar lichaam Sint Eustatius Adres kantoor Curaçao De Rouvilleweg 39 Willemstad, Curaçao

Nadere informatie

Te berikken effekt De raadsvergadering waarin de programmabegroting 2013 wordt vastgesteld wordt niet belast met discussies over kaders.

Te berikken effekt De raadsvergadering waarin de programmabegroting 2013 wordt vastgesteld wordt niet belast met discussies over kaders. Riedsútstel Ried : 2 februari 2012 Status : Besluitvormend Agindapunt : 11 Portefúljehâlder : K. Antuma Amtner : E. Plantinga Taheakke : Conceptraadsbesluit Op besjen : - Underwerp Uitgangspunten voor

Nadere informatie

Onderwerp: exitstrategie De Meerlanden. Datum: mei 2013 (concept)

Onderwerp: exitstrategie De Meerlanden. Datum: mei 2013 (concept) Onderwerp: exitstrategie De Meerlanden Datum: mei 2013 (concept) 1. Vraagstelling: Door de commissie Ruimte is gevraagd een exitstrategie De Meerlanden uit te werken d.w.z. 1. verkoop aandelen De Meerlanden

Nadere informatie

Agendanr. : Voorstelnr. : 2007-059 Onderwerp : De Stichting De Blauwe Loper: jaarverslag en jaarrekening 2005 en begroting 2007.

Agendanr. : Voorstelnr. : 2007-059 Onderwerp : De Stichting De Blauwe Loper: jaarverslag en jaarrekening 2005 en begroting 2007. Agendanr. : Voorstelnr. : 2007-059 Onderwerp : De Stichting De Blauwe Loper: jaarverslag en jaarrekening 2005 en begroting 2007. Aan de Raad, Heerhugowaard, Beknopt voorstel Het jaarverslag 2005 van de

Nadere informatie

Stand van zaken Grondbedrijf n.a.v. MPG 2013

Stand van zaken Grondbedrijf n.a.v. MPG 2013 Stand van zaken Grondbedrijf n.a.v. MPG 2013 Sector Grond& Vastgoed april 2013 Inhoud: 1. Inleiding 2. Stand van zaken grondbedrijf n.a.v. MPG 2013 3. Uitkomst financiële analyse grondbedrijf 1. Inleiding

Nadere informatie

Doorkiesnummer : (0495) 57 50 00 Agendapunt: - ONDERWERP VOORSTEL COLLEGE

Doorkiesnummer : (0495) 57 50 00 Agendapunt: - ONDERWERP VOORSTEL COLLEGE Meijer, Jacco FIN S3 RAD: RAD150701 woensdag 1 juli 2015 BW: BW150526 voorstel gemeenteraad Vergadering van de gemeenteraad van 1 juli 2015 Portefeuillehouder : H.A. Litjens Behandelend ambtenaar : Jacco

Nadere informatie

Liquide middelen Deze worden opgenomen voor de nominale waarde en staan vrij ter beschikking.

Liquide middelen Deze worden opgenomen voor de nominale waarde en staan vrij ter beschikking. GRONDSLAGEN VOOR DE FINANCIELE VERSLAGGEVING Waarderingsgrondslagen Materiële vaste activa De materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen aanschafwaarde. Op het gebouw wordt niet afgeschreven. De inventaris

Nadere informatie

Vaste activa Gebouwen 421.381 421.381 Verbouwing 2005 14.007 14.007 Verbouwing 2009 887.880 887.880 Inventaris 0 0

Vaste activa Gebouwen 421.381 421.381 Verbouwing 2005 14.007 14.007 Verbouwing 2009 887.880 887.880 Inventaris 0 0 GRONDSLAGEN VOOR DE FINANCIELE VERSLAGGEVING Waarderingsgrondslagen Materiële vaste activa De materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen aanschafwaarde. Op het gebouw wordt niet afgeschreven. De inventaris

Nadere informatie

Aan de Gemeenteraad. Raad. Onderwerp : Beschikbaar stellen krediet en wijze van financiering IBA-project. 5 maart 2009. Status.

Aan de Gemeenteraad. Raad. Onderwerp : Beschikbaar stellen krediet en wijze van financiering IBA-project. 5 maart 2009. Status. Aan de Gemeenteraad Raad Status : : 5 maart 2009 Besluitvormend Onderwerp : Beschikbaar stellen krediet en wijze van financiering IBA-project Punt no. : 12 Korte toelichting Op de agenda voor uw vergadering

Nadere informatie

In de bijgevoegde analyse wordt weergegeven waardoor de verschillen ten opzichte van de meicirculaire zijn ontstaan.

In de bijgevoegde analyse wordt weergegeven waardoor de verschillen ten opzichte van de meicirculaire zijn ontstaan. Memo Aan: de Raad van de gemeente Oude IJsselstreek Cc: Van: College van burgemeester en wethouders Datum: 6 oktober 2015 Kenmerk: 15ini02499 Onderwerp: uitwerking septembercirculaire 2015 (Algemene uitkering

Nadere informatie

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Datum: 18 mei 2012 Afdeling: Bestuur, team ontwikkeling Afdelingshoofd:

Nadere informatie

EMU-saldo gemeenten. Regiodagen Gemeentefinancien 2012. Dick van Tongeren 12 juli 2012

EMU-saldo gemeenten. Regiodagen Gemeentefinancien 2012. Dick van Tongeren 12 juli 2012 EMU-saldo gemeenten Regiodagen Gemeentefinancien 2012 Dick van Tongeren 12 juli 2012 Inhoud van de presentatie EMU- saldo: Nationale rekeningen en ESR95 Belangrijke concepten van registratie in NR Relatie

Nadere informatie

Voorstel aan dagelijks bestuur

Voorstel aan dagelijks bestuur Voorstel aan dagelijks bestuur Datum vergadering 28-01-2014 Agendapunt 7 Steller / afdeling P. Daelmans / Middelen Openbaar Ja Bestuurder R.L.M. Sleijpen Bijlage(n) - Programma Bedrijfsvoering Registratiecode

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STTSOURNT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 38101 4 november 2015 Regeling van de Minister van innenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 26 oktober 2015, nr. 2015-0000611752,

Nadere informatie

Raadsstuk. Onderwerp: Actualisatie financiële verordening Haarlem BBV nr: 2015/98823

Raadsstuk. Onderwerp: Actualisatie financiële verordening Haarlem BBV nr: 2015/98823 Raadsstuk Onderwerp: Actualisatie financiële verordening Haarlem BBV nr: 2015/98823 1. Inleiding De gemeenteraad stelt kaders vast o.a. in de vorm van gemeentelijke verordeningen. De financiële beheersverordening

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 480 IXA Wijziging van de begrotingsstaat van Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2012 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) Nr. 3 VERSLAG

Nadere informatie

Jaarverslaggeving 2014. Stichting Steun Thuis in West

Jaarverslaggeving 2014. Stichting Steun Thuis in West Jaarverslaggeving 2014 Stichting Steun Thuis in West Inhoudsopgave Bladzij Onderwerp 1 Bestuursverslag 2 Vaststelling van het jaarverslag 3 Balans 4 Rekening van baten en lasten 5 Kasstroomoverzicht 6

Nadere informatie

loonstijging gesubsidieerde instellingen: 0,0% 1,6% prijsstijging gesubsidieerde instellingen: 0,0% 2,25% inflatiecorrectie tarieven: 1,08% 1,08%

loonstijging gesubsidieerde instellingen: 0,0% 1,6% prijsstijging gesubsidieerde instellingen: 0,0% 2,25% inflatiecorrectie tarieven: 1,08% 1,08% Bijlage 1 Begrotingsrichtlijnen voor de begroting 2014-2017 Samenvattend gelden de volgende financieel-technische uitgangspunten voor de begroting 2014-2017 : 1. Nominale ontwikkelingen 2014 2015-2017

Nadere informatie

Algemene ledenvergadering 7 mei 2014. Jaarrekening 2013. Begroting 2015

Algemene ledenvergadering 7 mei 2014. Jaarrekening 2013. Begroting 2015 Algemene ledenvergadering 7 mei 2014 Jaarrekening 2013 en Begroting 2015 Algemeen 2013 is in financieel opzicht een goed jaar geweest voor de NOSBO. Het exploitatieoverzicht sluit met een positief saldo

Nadere informatie

Heerenstede Vastgoed B.V., Herengracht 562, 1017 CH Amsterdam, T 020 514 10 30, I www.heerenstede.nl

Heerenstede Vastgoed B.V., Herengracht 562, 1017 CH Amsterdam, T 020 514 10 30, I www.heerenstede.nl Heerenstede Vastgoed B.V., Herengracht 562, 1017 CH Amsterdam, T 020 514 10 30, I www.heerenstede.nl Heerenstede Noord CV Financieel overzicht 2009 Geachte participanten, Met genoegen presenteren wij u

Nadere informatie

ADVIES STUKKEN GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN JAARSTUKKEN 2010 GGD

ADVIES STUKKEN GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN JAARSTUKKEN 2010 GGD ADVIES STUKKEN GEMEENSCHAPPELIJKE REGELINGEN JAARSTUKKEN 2010 GGD Algemeen: Uit bijgevoegde checklist blijkt dat de jaarrekening 2010 GGD, op een detail na, voldoet aan het BBV. Het saldo van baten en

Nadere informatie

FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS

FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS Het Algemeen Bestuur van het recreatieschap Dobbeplas; Gezien het voorstel van het Dagelijks Bestuur van 13 oktober 2014; Gelet op het bepaalde in de artikelen

Nadere informatie

Europese begrotingsregels en investeringen

Europese begrotingsregels en investeringen Europese begrotingsregels en investeringen Maarten Allers 1 Gerber van Nijendaal 2 Verschenen in Openbaar Bestuur, oktober 2012, blz. 13-20 De aangescherpte Europese begrotingsregels hebben vergaande,

Nadere informatie

Gereformeerde Kerk van Ede binnen het verband van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) JAARREKENING KERK EN DIACONIE 2012

Gereformeerde Kerk van Ede binnen het verband van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) JAARREKENING KERK EN DIACONIE 2012 Gereformeerde Kerk van Ede binnen het verband van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) JAARREKENING KERK EN DIACONIE 2012 JAARREKENING KERK INLEIDING Het doet ons genoegen u de jaarrekening van de Gereformeerde

Nadere informatie

Doorkiesnummer : (0495) 575 521 Agendapunt: 8 ONDERWERP

Doorkiesnummer : (0495) 575 521 Agendapunt: 8 ONDERWERP Wijnen, Peter FIN S3 RAD: RAD131106 2013-11-06T00:00:00+01:00 BW: BW131001 voorstel gemeenteraad Vergadering van de gemeenteraad van 6 november 2013 Portefeuillehouder : J.M. Cardinaal Behandelend ambtenaar

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen RMH

Nota Reserves en Voorzieningen RMH Nota Reserves en Voorzieningen RMH 1. Inleiding De reserves en voorzieningen vormen een belangrijk onderdeel van de vermogenspositie van de Regio Midden Holland (RMH). Zowel vanuit bestuurlijk als bedrijfseconomisch

Nadere informatie

4.4 Financiering. Inleiding

4.4 Financiering. Inleiding 4.4 Financiering Inleiding In het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten wordt bepaald, dat gemeenten jaarlijks een paragraaf financiering opnemen in, zowel de begroting als de jaarrekening.

Nadere informatie

Postbus 1 3430 AA Bezoekadres Stadsplein 1 3431 LZ www.nieuwegein.nl IBAN: NL49 BNGH 0285 0043 87 BIC: BNGHNL2G

Postbus 1 3430 AA Bezoekadres Stadsplein 1 3431 LZ www.nieuwegein.nl IBAN: NL49 BNGH 0285 0043 87 BIC: BNGHNL2G Postbus 1 343 AA Bezoekadres Stadsplein 1 3431 LZ www.nieuwegein.nl IBAN: NL49 BNGH 285 43 87 BIC: BNGHNL2G Nieuwegein Financiën 215-439 Contactpersoon Harry Harkema Telefoon (3) 67 18 48 E-mail H.Harkema@nieuwegein.nl

Nadere informatie

TOELICHTING BIJ FINANCIEEL JAARVERSLAG 2013 KNBSB

TOELICHTING BIJ FINANCIEEL JAARVERSLAG 2013 KNBSB TOELICHTING BIJ FINANCIEEL JAARVERSLAG 2013 KNBSB Balans per 31 december 2013 Vaste activa Materiele vaste activa: automatisering In 2013 is, mede op verzoek van de verenigingen, ter invulling van een

Nadere informatie

Grip op de begroting(scyclus)

Grip op de begroting(scyclus) Grip op de begroting(scyclus) De raad aan het roer Bijdrage Melchior Kerklaan/VNG Gemeentefinanciën Hoe benut ik de Begrotingscyclus maximaal? Reserves en toch lenen? Programma Achtergrond: Dualisering

Nadere informatie

Onderwerp : Brief Provincie Gelderland, goedkeuring Programmabegroting 2015

Onderwerp : Brief Provincie Gelderland, goedkeuring Programmabegroting 2015 Gemeente Ede Memo Aan : Gemeenteraad Van : College van burgemeester en wethouders Datum : 20 januari 2015 Opgesteld door : Hans van Lent Zaaknummer : 24850 Bijlage : Brief van de provincie Gelderland Onderwerp

Nadere informatie

Toelichting jaarrekening 2011 en begroting 2012 van Golfclub Son

Toelichting jaarrekening 2011 en begroting 2012 van Golfclub Son Toelichting jaarrekening 2011 en begroting 2012 van Golfclub Son ALV 29 maart 2012 Algemeen De analyse van de jaarcijfers 2011 met de begroting 2011 is slechts in beperkte mate mogelijk. De begroting 2011

Nadere informatie

4.4 Financiering. 4.4.3 De financiering van de gemeente Spijkenisse

4.4 Financiering. 4.4.3 De financiering van de gemeente Spijkenisse 4.4 Financiering 4.4.1 Inleiding De kaders voor het beleid van de gemeente Spijkenisse ten aanzien van de treasuryfunctie liggen wettelijk vast in de Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet Fido). Deze

Nadere informatie

http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_15-01-2015/afdrukken

http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_15-01-2015/afdrukken http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_/afdrukken Page 1 of 5 Wet financiering decentrale overheden (Tekst geldend op: ) Wet van 14 december 2000, houdende nieuwe bepalingen inzake het

Nadere informatie