OVER LEIDERS, PROFESSIONALS EN GRENZEN

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OVER LEIDERS, PROFESSIONALS EN GRENZEN"

Transcriptie

1 OVER LEIDERS, PROFESSIONALS EN GRENZEN ECBO, 27 November 2014 Marco Snoek

2 INHOUD Beelden over leiderschap Flipping the system Leiderschap en professionele ruimte Theory of improvement Transfer of learning Grensoverschrijdend gedrag Leiderschap in de school: Structuur of cultuur? 2

3 BEELDEN VAN LEIDERSCHAP Hierarchische structuur: beeld van de enkele individuele leider Leider = baas en supervisor/eindverantwoordelijke Onderwijskundig en transformationaal leiderschap: de leider als held

4 WAAR ZIJN DE PROFESSIONALS? Beelden van leiders en ondergeschikten belemmeren een professionele cultuur 4

5 SCHOLEN ALS HIERARCHISCHE ORGANISATIES? College van Bestuur Directeuren Teamleiders Leraren Formeel, positioneel

6 VERANTWOORDING OMKEREN? Flipping the classroom Flipping the system: Bestuurders en managers leggen verantwoording af aan leraren 6

7 LERAREN ALS INFORMELE INNOVATIELEIDERS Wie vraag je om advies om je onderwijspraktijk te verbeteren? 7

8 DE ROEP OM PROFESSIONELE RUIMTE De zeggenschap van leraren over Professionalisering? Ontwikkeling van didactiek en curriculum? Ontwikkeling van de school? 8

9 BUREAUCRATISCHE ORGANISATIES Functiebouwwerken Verantwoordelijkheden opgedeeld Segmentatie en separatie (lesgeven, management) Verhindert onderling collegiaal overleg Culture of sameness, autonomie, non-interventie, professional privacy Stimuleert individuele ipv collectieve accountability/ verantwoordelijkheid

10 TWEE TYPEN TAKEN Primaire rol: ondersteunen, sturen en voeden van het leren van leerlingen Secundaire rol: lid van een moderne professionele organisatie en een modern beroep (TALIS 2010): Leraar als onderzoeker Leraar als collega (collegiale feedback) Leraar als innovator Leraar als samenwerker Leraar als leider teacher leadership the process by which teachers, individually and collectively, influence their colleagues, principals, and other members of school communities to improve teaching and learning practices with the aim of increased student learning and achievement (York-Barr & Duke, 2004)

11 BRONNEN VAN LEIDERSCHAP Diepgaande kennis van leren, lesgeven en begeleiden Kennis van onderzoeksuitkomsten en onderzoeksprocessen Kennis van organisaties, organisatieprocessen en veranderprocessen Kennis over professionaliteit en leren van leraren Kennis van context en omgeving (helicopterview) Ondernemerschap en leiderschap Bereidheid om verantwoording af te leggen over de kwaliteit van het (collectieve) handelen Gerichtheid op kennisdelen Analyserend ipv oplossingsgericht (duurzaam ipv ad hoc)

12 DAT ZIT NIET IN DE OPLEIDING Dus valt er nog iets te ontwikkelen! Aandachtspunt voor Leraren die hun leiderschap willen vormgeven Leidinggevenden die het leiderschap van docenten willen stimuleren

13 VORMEN VAN PROFESSIONALISERING Peer review, collegiale consultatie Professionele leergemeenschappen / CoPs Actie-onderzoek / Praktijkonderzoek Kwalificerende cursussen 13

14 ROLLEN VAN SCHOOL EN OPLEIDING?? School system TE institute system School system TE institute system School-intern School-extern (masters enzo) School system? TE institute system

15 THEORY OF IMPROVEMENT Scholings/opleidingsprogramma? Competenties van leraren? Nieuwe rollen? Schoolontwikkeling/Leerlingresultaten Individuele professionalisering Schoolontwikkeling

16 TRANSFER OF LEARNING Drie factoren: Ontwerp training Competenties en motivatie cursist Organisatieklimaat op de werkplek (Baldwin & Ford 1988, Bunch 2007, Arthur et al. 2003)

17 STUDENTMOTIVATIE Aanvankelijke motivatie: persoonlijke verdieping, nieuwe uitdaging Uiteindelijke motivatie: ik kan zoveel meer betekenen voor de school ondersteunen van collega s

18 ORGANIZATIONAL TRANSFER CLIMATE Strategische inbedding (alignment) Prikkels om toe te passen Werkroutines, erkenning/beloning, accountability Mogelijkheden om toe te passen Werkdruk Autonomie Tijdsinterval Ondersteuning en feedback van leidinggevenden Verwachtingen, feedback, betrokkenheid, ondersteuning Ondersteuning en feedback door collega s Culturele inbedding Vrijwillig/vrijblijvend? Leren is lust of last/kostenpost of investering voor de organisatie? (Rouiller and Goldstein 1993; Burke and Hutchins 2007; Baldwin and Ford 1988; Clarke 2002; Tracey and Tews 2005; Holton III, Bates, and Ruona 2000)

19 LAGE MATE VAN TRANSFER Geen verwachtingen door de school bij de start (persoonlijke ipv schoolontwikkeling) Beperkte inzet op nieuwe rollen Geen noodzaak tot verantwoording Weinig erkenning binnen de school Grote autonomie binnen het klaslokaal, maar niet daarbuiten Weinig feedback, ondersteuning, commitment en eigenaarschap bij schoolleiding Weinig oog voor theorie en onderzoek Zowel nieuwe verwachtingen als vijandigheid bij collega s

20 HOGE MATE VAN TRANSFER Gunstig transfer klimaat Strategisch partnerschap met leidinggevende Tijd voor interactie met collega s (door niet-lesgebonden taken) Wisselwerking: teacher leaders beinvloeden zelf hun omgeving transferklimaat is niet statisch

21 GESCHEIDEN SYSTEMEN? School system TE institute system Boundaries en boundary crossers

22 GESCHEIDEN SYSTEMEN Versterking van grensoverschrijdingen! School system TE institute system Externe curriculumconsistentie

23 VERSTERKING VAN BOUNDARY CROSSING Ontwerp Strategisch alignment Gedeeld eigenaarschap Uitvoering Verbinding tussen opleidingsinhoud en schoolagenda Collectief traject Boundary crossing door leidinggevenden Boundary crossing door opleiders

24 NIEUW TRAJECT Drie ROCs Strategische afstemming: veranderagenda professionalisering functiemix Betrokkenheid bij ontwerp Gezamenlijk monitoren 45 LD-docenten Leidinggevenden bij hoorcolleges en besprekingen onderzoek

25 UITKOMSTEN Beperkt nieuwe rollen, wel nieuwe invulling: Meer vanuit theorie (zelfverzekerdheid, stevigheid) Meer analytisch, reflectie ipv snelle oplossing Meer strategisch bewustzijn en eigen rol Veel in gang gezet: 20 broedplaatsen van innovatie Impact op werkpraktijken (o.a. door coaching van collega s) en op leiderschapspraktijk/zelfbewustzijn van teams (o.a. teamleren)

26 SUCCESFACTOREN Strategisch alignment Collectiviteit Koppeling aan functiebouwwerk Belemmeringen Eigenaarschap leidinggevenden Boundary crossing door opleiders Nadruk op onderzoek?

27 LEIDERSCHAP VAN LERAREN Als onderdeel van de organisatiestructuur? Op basis van selectie en benoeming Met formeel mandaat Ik wel, jij niet Als onderdeel van de organisatiecultuur? In potentie kan iedereen een leiderschapsrol pakken Op een bepaald moment, een bepaald thema Leiders en volgers wisselen

28 Strategisch management?? Docententeams TL? Opdrachten Strategische vraagstukken Dilemma s Praktijkvraagstukken TL? 2 8

29 Strategisch Boundary crossing Pendel strategie en praktijk management?? TL? Docententeams 2 9

30

31 UW TAAISTE PROBLEMEN

32 33

Leraarschap en leiderschap. Marco Snoek Hogeschool van Amsterdam Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding

Leraarschap en leiderschap. Marco Snoek Hogeschool van Amsterdam Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding Leraarschap en leiderschap Marco Snoek Hogeschool van Amsterdam Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding Inhoud De opkomst van de leraar Beelden over leiderschap Shit & assholes Leiderschapskwaliteiten Structuur

Nadere informatie

36. Masterstudenten als bruggenbouwers tussen onderwijs en schoolpraktijk

36. Masterstudenten als bruggenbouwers tussen onderwijs en schoolpraktijk 36. Masterstudenten als bruggenbouwers tussen onderwijs en schoolpraktijk DE MASTERLERAAR ALS BRUGGENBOUWER Marco Snoek en Gonny Farley-Reijnen DE LERAAR ALS SLEUTEL Lerarenbeurs, Masterambitie OCW, Initiatieven

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

Developing Teacher Leadership and its Impact in Schools

Developing Teacher Leadership and its Impact in Schools Developing Teacher Leadership and its Impact in Schools ACADEMISCH PROEFSCHRIFT Ter verkrijging van de graad van doctor aan de Universiteit van Amsterdam, op gezag van de Rector Magnificus, prof. dr. D.C.

Nadere informatie

Inge Andersen Hogeschool Utrecht Seminarium voor Orthopedagogiek

Inge Andersen Hogeschool Utrecht Seminarium voor Orthopedagogiek Inge Andersen Hogeschool Utrecht Seminarium voor Orthopedagogiek Wat verstaan we daaronder? SOK-congres 2 december 2016 1 De ruimte die mensen hebben om alleen of samen met anderen invloed uit te oefenen

Nadere informatie

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs Peter Leisink Opzet van deze leergang Introductie Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs: inhoudelijke verkenning Programma en docenten leergang strategisch

Nadere informatie

Bijeenkomsten 2012-2013

Bijeenkomsten 2012-2013 Bijeenkomsten 2012-2013 Datafeedforward Intervisie Lezing/masterclass gekoppeld aan professionele leergemeenschap Werken in een Professionele LeerGemeenschap Motto: Professionals doen het samen en doen

Nadere informatie

Loopbanen van leerkrachten: hefbomen voor schoolontwikkeling. Samen werken om te leren. Geert Devos.

Loopbanen van leerkrachten: hefbomen voor schoolontwikkeling. Samen werken om te leren. Geert Devos. Loopbanen van leerkrachten: hefbomen voor schoolontwikkeling Samen werken om te leren Geert Devos www.steunpuntssl.be Effectieve professionalisering Inhoudskenmerken Focus op lespraktijk en leren van leerlingen

Nadere informatie

Leiderschap van leraren

Leiderschap van leraren Leiderschap van leraren Een verkenning van een containerbegrip Marco Snoek Inleiding In de discussies over professionele ruimte wordt steeds vaker een pleidooi gehouden voor het leiderschap van leraren.

Nadere informatie

Professionele leergemeenschappen in het voortgezet onderwijs. Lineke de Vries; Roelof van Echten College, Hoogeveen

Professionele leergemeenschappen in het voortgezet onderwijs. Lineke de Vries; Roelof van Echten College, Hoogeveen Welkom! Professionele leergemeenschappen in het voortgezet onderwijs Lineke de Vries; Roelof van Echten College, Hoogeveen Kees Verbeek; Jacobus Fruytier Scholengemeenschap, Apeldoorn Hans de Braal; Gomarus

Nadere informatie

Transfer en boundary crossing bij masteropleidingen voor leraren

Transfer en boundary crossing bij masteropleidingen voor leraren Transfer en boundary crossing bij masteropleidingen voor leraren Marco Snoek, Hogeschool van Amsterdam Samenvatting Onderzoek onder afgestudeerden van de masteropleiding Professioneel Meesterschap laat

Nadere informatie

ONDERZOEK ALS EFFECTIEVE INTERVENTIE OM DE PRAKTIJK TE VERSTERKEN MARCO SNOEK

ONDERZOEK ALS EFFECTIEVE INTERVENTIE OM DE PRAKTIJK TE VERSTERKEN MARCO SNOEK ONDERZOEK ALS EFFECTIEVE INTERVENTIE OM DE PRAKTIJK TE VERSTERKEN MARCO SNOEK Onderwijs ontwikkeling 2 INHOUD Onderzoek als impuls voor onderwijsontwikkeling? Wat weten we over onderwijsontwikkeling? De

Nadere informatie

Competenties directeur Nije Gaast

Competenties directeur Nije Gaast Competenties directeur Nije Gaast De s voor directeuren van Nije Gaast zijn vertaald in vijf basiss. De beschrijving is gebaseerd op de schoolleiderscompententies die landelijk zijn vastgesteld en zijn

Nadere informatie

Waarom heeft een school een leider nodig?

Waarom heeft een school een leider nodig? Waarom heeft een school een leider nodig? Symposium masterproof 2 februari 2012 Meta Krüger Wat een rare vraag!! maar ook wel leuk.. Aan het eind van de Master Educational Leadership van Penta Nova.. Waarom

Nadere informatie

werkwijze PLG werkkaart

werkwijze PLG werkkaart werkwijze PLG werkkaart FOCUS PAS TOE 2 Bepaal het thema, het gewenste resultaat 8 Implementeer en borg de nieuwe aanpak GROEP 1 Formeer de groep TEST KIJK DEEL 5 Probeer uit 3 Onderzoek wat er speelt

Nadere informatie

Professionaliseren in Netwerken. Maarten de Laat

Professionaliseren in Netwerken. Maarten de Laat Professionaliseren in Netwerken Maarten de Laat maarten.delaat@ou.nl Het Nieuwe Leren Het Nieuwe Leren Het Nieuwe Leren Nadruk o.a. op Leren Leren Leren omgaan met verandering en onzekerheid There are

Nadere informatie

Het belang van gespreid leiderschap voor innovatief gedrag Een casus van Praktijkgericht Wetenschappelijk Onderzoek (PWO): Hoe pak je dit aan?

Het belang van gespreid leiderschap voor innovatief gedrag Een casus van Praktijkgericht Wetenschappelijk Onderzoek (PWO): Hoe pak je dit aan? Het belang van gespreid leiderschap voor innovatief gedrag Een casus van Praktijkgericht Wetenschappelijk Onderzoek (PWO): Hoe pak je dit aan? Dr. Arnoud Evers Overzicht presentatie Wetenschap en praktijk

Nadere informatie

VERBINDEN VAN ONDERZOEK EN ONDERWIJS

VERBINDEN VAN ONDERZOEK EN ONDERWIJS VERBINDEN VAN ONDERZOEK EN ONDERWIJS ONDERZOEK ALS BOUNDARY ACTIVITEIT OM DE PRAKTIJK TE VERSTERKEN EAPRIL SEMINAR 2017 MARCO SNOEK Onderwijs ontwikkeling 2 INHOUD Onderzoek als impuls voor onderwijsontwikkeling?

Nadere informatie

Van peer tot peer: Collegiaal leren en auditen. 1 oktober 2015

Van peer tot peer: Collegiaal leren en auditen. 1 oktober 2015 Van peer tot peer: Collegiaal leren en auditen 1 oktober 2015 Welkom Voorstellen. Karin van Wijnen, Kwaliteitsnetwerk mbo Carlijn van Diepen, ROC A12 en BVMBO Marloes van Bussel, NCP EQAVET Doelen 1. Deelnemers

Nadere informatie

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma Young Professional programma Voorbeeld van de opbouw van een YP programma 1 Flow van het programma: Het programma Intake (½ dag) Ik & mijn leiderschap (2 dagen groepsprogramma) Ik & de ander (2 dagen groepsprogramma)

Nadere informatie

ONDERZOEK ALS MIDDEL VOOR ONDERWIJSONTWIKKELING?

ONDERZOEK ALS MIDDEL VOOR ONDERWIJSONTWIKKELING? ONDERZOEK ALS MIDDEL VOOR ONDERWIJSONTWIKKELING? OVER KLOVEN EN BRUGGEN CVI CONFERENTIE 2017 MARCO SNOEK INHOUD Onderzoek als impuls voor onderwijsontwikkeling? Wat betekent dat voor de criteria voor goed

Nadere informatie

DE KRACHT VAN HET COLLECTIEF ONDERWIJS VAN MORGEN

DE KRACHT VAN HET COLLECTIEF ONDERWIJS VAN MORGEN Op weg naar 2020 Dit is het verhaal van de NUOVO scholengroep. Verantwoordelijk voor voortgezet onderwijs aan ruim 5.000 leerlingen in de stad Utrecht. Tien openbare scholen bieden samen een breed aanbod:

Nadere informatie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie

thomas more hogeschool Leiderschapsacademie thomas more hogeschool Leiderschapsacademie Colofon 2015 Rotterdam, mei 2015 Thomas More Hogeschool, Rotterdam Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

PROFESSIONALISERING VAN LERAREN DOOR REFLECTIE EN ONDERZOEK

PROFESSIONALISERING VAN LERAREN DOOR REFLECTIE EN ONDERZOEK PROFESSIONALISERING VAN LERAREN DOOR REFLECTIE EN ONDERZOEK Dr. Mascha Enthoven, Hogeschool van Amsterdam, Onderwijs en Opvoeding Prof. dr. Ron Oostdam, Hogeschool van Amsterdam, Onderwijs en Opvoeding

Nadere informatie

De rol van HR diensten in de beweging naar meer eigenaarschap van onderwijsteam over onderwijskwaliteit

De rol van HR diensten in de beweging naar meer eigenaarschap van onderwijsteam over onderwijskwaliteit De rol van HR diensten in de beweging naar meer eigenaarschap van onderwijsteam over onderwijskwaliteit Reader ten behoeve van bestuurstafels Kwaliteitsnetwerk mbo op 15 en 16 maart 2017 Uitnodigingstekst

Nadere informatie

Competenties Schoolleider. Voor ieder kind het beste bereiken met passie, plezier en professionaliteit

Competenties Schoolleider. Voor ieder kind het beste bereiken met passie, plezier en professionaliteit Competenties Schoolleider Voor ieder kind het beste bereiken met passie, plezier en professionaliteit SOPOH Competenties schoolleiding 1 Inleiding: Voor het benoemen van de competenties voor de functionerings-/

Nadere informatie

In Dialoog: Professionele Ruimte in het Voortgezet Onderwijs Paulien Meijer, Jacobiene Meirink, Helma Oolbekkink, Harmen Schaap, Rosanne Zwart, Han

In Dialoog: Professionele Ruimte in het Voortgezet Onderwijs Paulien Meijer, Jacobiene Meirink, Helma Oolbekkink, Harmen Schaap, Rosanne Zwart, Han In Dialoog: Professionele Ruimte in het Voortgezet Onderwijs Paulien Meijer, Jacobiene Meirink, Helma Oolbekkink, Harmen Schaap, Rosanne Zwart, Han Leeferink, Monika Louws, Anna van der Want, Itzel Zuiker

Nadere informatie

Samen leren in een professionele leergemeenschap

Samen leren in een professionele leergemeenschap Samen leren in een professionele leergemeenschap De Onderwijsinspectie heeft in de Staat van de leraar 2013-2014 (Inspectie van het Onderwijs, 2015) de visie op de kwaliteit van het onderwijs beschreven.

Nadere informatie

Slide 1 WAAROM? WAT? Nyenrode Health Team September 2014

Slide 1 WAAROM? WAT? Nyenrode Health Team September 2014 Slide 1 WAAROM? WAT? HOE? Nyenrode Health Team September 2014 Slide 2 Ontwikkelingen in het Zorgsysteem 3 Ruimte voor ondernemerschap in de Zorg 4 Wicked problems in de Zorg 5 Conclusie en positionering

Nadere informatie

Het spel van de teacher leader in een veranderproces

Het spel van de teacher leader in een veranderproces Het spel van de teacher leader in een veranderproces Symposium CPO van de Master Leren en Innoveren (MLI), locatie Helmond We are all in the game 17 juni 2016 drs. Monique van der Heijden Academic Director

Nadere informatie

Versterken van het pedagogisch didactisch handelen met datafeedback. Dr. Erik Thoonen (Conexus/SiBO) Dr. Karen Krol (KAAT Onderwijsadvies)

Versterken van het pedagogisch didactisch handelen met datafeedback. Dr. Erik Thoonen (Conexus/SiBO) Dr. Karen Krol (KAAT Onderwijsadvies) Versterken van het pedagogisch didactisch handelen met datafeedback Dr. Erik Thoonen (Conexus/SiBO) Dr. Karen Krol (KAAT Onderwijsadvies) Inhoud Masterclass Aanleiding SLOA-project Wat wilden we bereiken?

Nadere informatie

Leidinggeven aan veranderbaarheid

Leidinggeven aan veranderbaarheid Leidinggeven aan veranderbaarheid Of: leidinggeven aan een teamgecentreerde arbeidsorganisatie VO congres, 30 maart 2017 Ben van der Hilst HetLerenOrganiseren.nl 1994: invoering kernteams 18 Kernteams

Nadere informatie

De leerkracht doet ertoe!

De leerkracht doet ertoe! De leerkracht doet ertoe! Workshop Stichting Katholiek Onderwijs Enschede 20 maart 2012 Hans van den Berg AVS Wat gaan we doen in deze sessie Wat willen of kunnen we leren. Reflectie op leerkrachtgedrag

Nadere informatie

Interventieonderzoek als onderdeel van docentenprofessionalering Een good practice

Interventieonderzoek als onderdeel van docentenprofessionalering Een good practice Interventieonderzoek als onderdeel van docentenprofessionalering Een good practice Interventieonderzoek als onderdeel van docentenprofessionalisering: het stimuleren van een onderzoekende houding bij honoursdocenten

Nadere informatie

De meerwaarde van masterleraren

De meerwaarde van masterleraren Marco Snoek is al geruime tijd betrokken bij het opleiden van leraren, nu als lector aan de Educatieve Hogeschool van Amsterdam. E-mail: M.Snoek@hva.nl Sander Galjaard is projectleider bij het Nederlands

Nadere informatie

De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur. Masterclass 3

De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur. Masterclass 3 De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur Masterclass 3 De professionele leergemeenschap met een onderzoekende cultuur Thomas Friedman (2005) The world is flat Onderwijs is zeer traag

Nadere informatie

Op weg naar een integraal kindcentrum. Janny Reitsma

Op weg naar een integraal kindcentrum. Janny Reitsma Op weg naar een integraal kindcentrum Janny Reitsma Programma: Verkenning van het integraal kindcentrum Leiderschap: mensen in beweging zetten Leiderschap: planmatig organiseren Leren als strategie voor

Nadere informatie

Samen bouwen aan schoolontwikkeling

Samen bouwen aan schoolontwikkeling H og er o n d e r w ij s School ont wi kk ing el S c h o ol k Wer der e n An j e p a r ti pl a at so nd e r w ij s o n d e e rzo k Samen bouwen aan schoolontwikkeling Een werkmodel voor onderzoekssamenwerking

Nadere informatie

Evidence-based werken in het onderwijs

Evidence-based werken in het onderwijs Evidence-based werken in het onderwijs Het belang van een onderzoekende houding Gastcollege Hanzehogeschool Groningen Lectoraat Integraal jeugdbeleid 12 november 2008 Meta Krüger Opbouw college Evidence-based:

Nadere informatie

Werken met data in de onderzoekende school

Werken met data in de onderzoekende school Werken met in de onderzoekende school SOK-congres Affligem, 6 juni 2014 Meta Krüger Lector leiderschap in het onderwijs Waarom onderzoeksmatig werken? Onderzoekende scholen: perspectieven op werken met

Nadere informatie

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management White Paper - Ervaringsgericht leren de praktijk als leermeester Leren is belangrijk. Voor individuen én voor organisaties en het één is voorwaarde voor het ander. Geen wonder dus dat leren en de effectiviteit

Nadere informatie

Wijzer in de professionele ruimte

Wijzer in de professionele ruimte Wijzer in de professionele ruimte Strategieën om de professionele ruimte van docenten(-teams) te optimaliseren Rob Vink Wat is professionele ruimte? Als docent geef je vorm aan het onderwijs en daar voel

Nadere informatie

Professionele leergemeenschappen

Professionele leergemeenschappen Professionele leergemeenschappen P.Robert-Jan Simons www.visieopleren.nl 28-4-2015 1 Wat is professioneel, leren gemeenschap Leren Loeiende koeien? 28-4-2015 4 Opdracht Stel je bent zelf boer en wil graag

Nadere informatie

Professionele ruimte: uitdaging naar twee kanten. Inleiding bij de opening van de Penta Academie op 6 oktober 2011

Professionele ruimte: uitdaging naar twee kanten. Inleiding bij de opening van de Penta Academie op 6 oktober 2011 Professionele ruimte: uitdaging naar twee kanten Inleiding bij de opening van de Penta Academie op 6 oktober 2011 Aandachtspunten vanuit huidige toezichtskader Toezicht op het leraarschap Rick Steur Hoofdinspecteur

Nadere informatie

Leiderschap. in een onderzoekende school

Leiderschap. in een onderzoekende school Leiderschap in een onderzoekende school Workshop Deel 1 Uw kijk op de onderzoekende school Deel 2 Onze kijk op de onderzoekende school: ons onderzoek en onze bevindingen Deel 3 Reflectie Uw kijk op de

Nadere informatie

lleiv boekje Luisterend leiden en inspirerend volgen

lleiv boekje Luisterend leiden en inspirerend volgen lleiv boekje Luisterend leiden en inspirerend volgen Strategisch beleidsplan PCBO Amersfoort 2015-2019 Beste mensen, Met evenveel trots en enthousiasme als waarmee we ons nieuwe Strategisch Beleidsplan

Nadere informatie

Een pittig gesprek. Dr. Ronald Stevens Stevens Consultancy 30 november 2015

Een pittig gesprek. Dr. Ronald Stevens Stevens Consultancy 30 november 2015 Een pittig gesprek Dr. Ronald Stevens Stevens Consultancy 30 november 2015 Voorzitter auditcommissies Kwaliteitsnetwerk MBO Veranderkundige, onderzoeker en interim manager Postgraduate Public Auditing

Nadere informatie

Fricolore Academy in samenwerking met Penta Nova. Middenmanagement (MMOT)

Fricolore Academy in samenwerking met Penta Nova. Middenmanagement (MMOT) Fricolore Academy in samenwerking met Penta Nova Middenmanagement (MMOT) Doelgroep Inhoud Docenten die belangstelling hebben voor een functie als team- of afdelingsleider. Oriëntatie op management is bedoeld

Nadere informatie

Professionaliserings- / scholingsplan Friesland College 2014-2015

Professionaliserings- / scholingsplan Friesland College 2014-2015 Professionaliserings- / scholingsplan Friesland College 2014-2015 De ambitie FC 2015 om modern en uitdagend onderwijs te bieden vraagt om gemotiveerde en deskundige leidinggevenden en medewerkers. Hoge

Nadere informatie

PROFESSIONELE ONDERWIJSORGANISATIES. Aan de slag. Samen sterker voor professionele onderwijsorganisaties. Door Albert Weishaupt

PROFESSIONELE ONDERWIJSORGANISATIES. Aan de slag. Samen sterker voor professionele onderwijsorganisaties. Door Albert Weishaupt PROFESSIONELE 19 juli 2016 Jaargang 1, nummer 1 ONDERWIJSORGANISATIES Stenden Hogeschool, Rengerslaan 8, 8917 DD, Leeuwarden https://stenden.com/onderzoek/professionele-onderwijsorganisaties Aan de slag

Nadere informatie

Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen?

Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen? Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen? Sanneke Bolhuis emeritus lector Fontys Lerarenopleiding senior onderzoeker Radboudumc zetel praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek Stuurgroep

Nadere informatie

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd:

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd: projectplan professionaliseringstraject Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Mendelcollege Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject

Nadere informatie

Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013).

Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013). Werkblad Profesionele leergemeenschap CNV Schoolleiders Opdracht 1 Checklist Visibele learning Hattie 2013 Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013). Wat is

Nadere informatie

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Samenvatting InmensGroeien is opgericht door Joop Egmond en Maarten Smits. Het bedrijf is ontstaan uit de wens om voor mensen binnen organisaties

Nadere informatie

Opleiden op school. nieuw denken. nieuw doen?

Opleiden op school. nieuw denken. nieuw doen? Opleiden op school nieuw denken en nieuw doen? 1 Leraren opleiden in twee contexten School Inst. Theo Thijssen Werkplekleren: Leren docent te worden door het te zijn, erover te praten en na te denken met

Nadere informatie

3 21 Competentiegericht beoordelen en de veranderende rol van de opleider 21 Anja Heida en Marco Snoek

3 21 Competentiegericht beoordelen en de veranderende rol van de opleider 21 Anja Heida en Marco Snoek Inhoud 1 11 Bekwaamheid op de proef gesteld 11 1.1 11 Onderwijsvernieuwing als karikatuur 11 1.2 12 Onderwijsvernieuwing als permanent ontwerpproces 12 1.3 13 Verbinden van leeromgevingen en soorten leren

Nadere informatie

De professionele ontwikkeling van docenten: Nascholing of werkplekleren?

De professionele ontwikkeling van docenten: Nascholing of werkplekleren? De professionele ontwikkeling van docenten: Nascholing of werkplekleren? Jan van Driel, POOLL Congres Leren op de werkplek Leuven, 7 januari 2015 Professionele ontwikkeling van docenten Professional development

Nadere informatie

BLITS LITERATUUR. Eva Kyndt Elisabeth Raes Bart Lismont Filip Dochy

BLITS LITERATUUR. Eva Kyndt Elisabeth Raes Bart Lismont Filip Dochy BLITS LITERATUUR Eva Kyndt Elisabeth Raes Bart Lismont Filip Dochy INHOUD Coöperatief leren Team of groep? Teamleren Kenmerkenteams Ontwikkeling van teams Faciliteren van (informeel) leren Faciliteren

Nadere informatie

Human Resource Management in het onderwijs Personeel maakt het verschil

Human Resource Management in het onderwijs Personeel maakt het verschil Human Resource Management in het onderwijs Personeel maakt het verschil Leerdoelen De student kent de belangrijkste voorwaarden voor Human Resource Management en kan voorstellen doen om het personeelsbeleid

Nadere informatie

De schoolleider van de toekomst: onderzoeksmatig leiderschap

De schoolleider van de toekomst: onderzoeksmatig leiderschap De schoolleider van de toekomst: onderzoeksmatig leiderschap Congres VO-Raad: kiezen voor klasse Nieuwegein,14 maart 2013 Meta Krüger Lector Leiderschap in het Onderwijs Op zoek naar nieuw leiderschap:

Nadere informatie

Professionele leergemeenschap in het primair onderwijs. Myriam Lieskamp CNV Onderwijs

Professionele leergemeenschap in het primair onderwijs. Myriam Lieskamp CNV Onderwijs Professionele leergemeenschap in het primair onderwijs Myriam Lieskamp CNV Onderwijs Programma Wat is onderwijs 2032? Vijf niveaus van hoog betrouwbare scholen Wat is een professionele leergemeenschap

Nadere informatie

Welkom. Wat weten we over succesvolle scholen?

Welkom. Wat weten we over succesvolle scholen? Welkom Duurzame schoolontwikkeling begint bij een gezamenlijke identiteit: waar staan wij voor? Over de kracht van DNA/ identiteit, collectieve ambitie, in verbinding werken Wat weten we over succesvolle

Nadere informatie

Samen op pad: de school als professionele leergemeenschap

Samen op pad: de school als professionele leergemeenschap & Samen op pad: de school als professionele leergemeenschap Henk Sligte (Kohnstamm Instituut, Universiteit van Amsterdam) Wouter Schenke (Kohnstamm Instituut, Universiteit van Amsterdam) Wilfried Admiraal

Nadere informatie

Wat willen VO-docenten leren?

Wat willen VO-docenten leren? Wat willen VO-docenten leren? Monika Louws a, Jacobiene Meirink a, Klaas van Veen b, Jan van Driel c a Universiteit Leiden b Rijksuniversiteit Groningen c University of Melbourne, Australië Donderdagmiddaglezing

Nadere informatie

Master Innovation & Leadership in Education

Master Innovation & Leadership in Education Master Innovation & Leadership in Education Splinternieuwe opleiding voor het bereiken van het hoogste niveau als schoolleider. Daarmee bedoelen we: in staat zijn de ontwikkeling van een school te leiden

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

Innoveren als avontuurlijke tocht

Innoveren als avontuurlijke tocht Innoveren als avontuurlijke tocht Innoveren als avontuurlijke tocht Oriëntatie op het gebied Omgaan met het onverwachte Het gebied doorgronden Zoeken naar doorwaadbare plekken Rust nemen en op kracht komen

Nadere informatie

Persoonlijk Leiderschap in het Onderwijs. "Van reactief naar creatief"

Persoonlijk Leiderschap in het Onderwijs. Van reactief naar creatief Persoonlijk Leiderschap in het Onderwijs "Van reactief naar creatief" In veel scholen is het klassiek hiërarchisch leiderschap niet langer toereikend. De veranderingen in de maatschappij en daarmee ook

Nadere informatie

Training Verbindend Leiderschap

Training Verbindend Leiderschap Training Verbindend Leiderschap Voor vrouwen die leiding geven binnen de Medezeggenschap (of deze ambitie hebben) Het idee achter deze training is ontstaan vanuit gesprekken met vrouwen in een leidinggevende

Nadere informatie

Schoolleider tussen functie en beroep

Schoolleider tussen functie en beroep Schoolleider tussen functie en beroep Resultaten van twee enquête-onderzoeken onder schoolleiders en bestuurders 2015 September 2015 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Schoolleider tussen functie en beroep...

Nadere informatie

Masteropleiding Leren en Innoveren Locatie Helmond

Masteropleiding Leren en Innoveren Locatie Helmond Masteropleiding Leren en Innoveren Locatie Helmond Michael Bots, Opleidingsmanager Monique van der Heijden, Academic director Opzet presentatie Vierslagleren Master Leren en Innoveren Selectie en toelating

Nadere informatie

HET AFSTUDEERONDERZOEK ALS BOUNDARY OBJECT. Marco Snoek, Judith Bekebrede, Hester Edzes, Fadie Hanna, Theun Créton

HET AFSTUDEERONDERZOEK ALS BOUNDARY OBJECT. Marco Snoek, Judith Bekebrede, Hester Edzes, Fadie Hanna, Theun Créton HET AFSTUDEERONDERZOEK ALS BOUNDARY OBJECT Marco Snoek, Judith Bekebrede, Hester Edzes, Fadie Hanna, Theun Créton 1 250 deelnemers waarvan minimaal 150 leraren op een zaterdag in gesprek over bruikbaar

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

Welkom. Meer lezen? The golden circle van Sinek Peter Snijders. Het waartoe van veranderen

Welkom. Meer lezen? The golden circle van Sinek Peter Snijders. Het waartoe van veranderen Welkom Wind zaaien.. en er staan als het stormt 3 november 2016 - CNV Schoolleiders Meer lezen? The golden circle van Sinek Het waartoe, hoeen wat van veranderen. WWW.PETERSNIJDERS.INFO Het waartoe van

Nadere informatie

LEERKRACHT PROFESSIONALISERING

LEERKRACHT PROFESSIONALISERING LEERKRACHT PROFESSIONALISERING DE Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio telt 28 scholen voor PO 5762 leerlingen 415 leerkrachten Daarnaast vier scholen voor VO en een voor SO Zwolle en Omgeving Het is een

Nadere informatie

Leiderschapsontwikkeling: fundament van het O & O - beleid. Marc Verschueren

Leiderschapsontwikkeling: fundament van het O & O - beleid. Marc Verschueren Leiderschapsontwikkeling: fundament van het O & O - beleid Marc Verschueren The zone of complexity Graad van overeenkomst Laag Chaos Simpel Hoog Hoog Graad van zekerheid Laag Complexity science Reactie

Nadere informatie

Professionele ruimte van de leraar binnen het systeem van de schoolorganisatie. APS & KPC Groep

Professionele ruimte van de leraar binnen het systeem van de schoolorganisatie. APS & KPC Groep 2012 Professionele ruimte van de leraar binnen het systeem van de schoolorganisatie APS & KPC Groep Ontmoet & groet Onderzoeksvraag Welke kritieke factoren zijn volgens de literatuur en betrokkenen (management,

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

De PLG-bril. De drie capaciteiten

De PLG-bril. De drie capaciteiten De PLG-bril De PLG-bril (Verbiest, 2008) kan als hulpmiddel gebruikt worden om na te gaan in hoeverre de leerprocessen op verschillende niveaus met elkaar verbonden zijn en verbonden zijn aan de koers.

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

PROFESSIONELE ONTWIKKELING VAN LERAREN IN DE CONTEXT VAN DE OPLEIDINGSSCHOOL

PROFESSIONELE ONTWIKKELING VAN LERAREN IN DE CONTEXT VAN DE OPLEIDINGSSCHOOL VERDIEPING KWALITEITSREEKS OPLEIDINGSSCHOLEN PROFESSIONELE ONTWIKKELING VAN LERAREN IN DE CONTEXT VAN DE OPLEIDINGSSCHOOL Ton Roelofs Steunpunt Opleidingsscholen Kwaliteitsreeks - Verdieping Professionele

Nadere informatie

Uitwerkingen van Brainpower sessies

Uitwerkingen van Brainpower sessies Hieronder zijn de resultaten van de Brainpower ingeklonken weergegeven. We zijn zo dicht mogelijk gebleven bij de geschreven teksten, maar hebben de tweedeling leraar/directeur weggelaten. Het is voor

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Ruimte voor Ontwikkeling

Ruimte voor Ontwikkeling hbo centres of expertise mbo centra voor innovatief vakmanschap Ruimte voor Ontwikkeling Bijlage 7 Overzicht governance varianten inrichting Centra Bijlage bij advies Commissie Van der Touw, juni 2013

Nadere informatie

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Leiding geven aan leren Waarom en voor wie Onderwijsgevenden in het primair onderwijs (regulier en speciaal onderwijs),

Nadere informatie

Leiding geven aan de opleidersgroep

Leiding geven aan de opleidersgroep Leiding geven aan de opleidersgroep Dr Els Nieveen van Dijkum. Chirurg, plv opleider AMC dr. Irene Slootweg stafadviseur kwaliteit medische vervolgopleiding AMC Disclosure belangen spreker (potentiële)

Nadere informatie

Na4onaal Onderwijsakkoord 2013

Na4onaal Onderwijsakkoord 2013 Naar gespreid leiderschap in een professionele ruimte Vragen: Professionele ruimte: autonomie en sturing - Wat mo4veert docenten om in the lead zijn? - Het Na4onaal- Onderwijsakkoord - De Lerarenagenda

Nadere informatie

VERDIEPING KWALITEITSREEKS OPLEIDINGSSCHOLEN ONDERZOEK EN DE OPLEIDINGSSCHOOL. Jeroen Onstenk en Anje Ros. Steunpunt Opleidingsscholen

VERDIEPING KWALITEITSREEKS OPLEIDINGSSCHOLEN ONDERZOEK EN DE OPLEIDINGSSCHOOL. Jeroen Onstenk en Anje Ros. Steunpunt Opleidingsscholen VERDIEPING KWALITEITSREEKS OPLEIDINGSSCHOLEN ONDERZOEK EN DE OPLEIDINGSSCHOOL Jeroen Onstenk en Anje Ros Steunpunt Opleidingsscholen Verdieping Onderzoek en de opleidingsschool pagina 3 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Hedendaagse. Onderwijs. Hoofdbrekens. 13 uitdagingen voor het onderwijs van nu...

Hedendaagse. Onderwijs. Hoofdbrekens. 13 uitdagingen voor het onderwijs van nu... Hedendaagse Onderwijs Hoofdbrekens 13 uitdagingen voor het onderwijs van nu... Omgaan met verschillen In één klas zitten leerlingen met uiteenlopende kennisniveaus, interesses en ervaringen. Docenten willen

Nadere informatie

Beginnend leiderschap (middenmanagement)

Beginnend leiderschap (middenmanagement) Beginnend leiderschap (middenmanagement) 2014-2015 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Beginnend Leiderschap rom en voor wie erwijsgevenden Waarom in en het voor primair wie onderwijs (regulier

Nadere informatie

Voorwaarden voor effectieve formatieve toetsing

Voorwaarden voor effectieve formatieve toetsing Voorwaarden voor effectieve formatieve toetsing Kim Schildkamp, Bernard Veldkamp, Maaike Heitink, Fabienne van der Kleij, Anne Dijkstra, Inge Hoogland, Wilma Kippers Het gebruik van toetsresultaten Review

Nadere informatie

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR?

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE OPENER AANPAK VERGROOT KWALITEITSBEWUST WERKEN IN TEAMS ALIE KAMPHUIS, MARLOES VAN BUSSEL EN IDA BONTIUS WWW.CINOP.NL 2 WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

De IB er en Passend Onderwijs. Hoe past dat?

De IB er en Passend Onderwijs. Hoe past dat? De IB er en Passend Onderwijs. Hoe past dat? Over schuivende taken, rollen en relaties Ans Boosten Passend Onderwijs is een feit op papier De voorbereidingen zijn gedaan. Nu de praktijk Het blijkt moeilijk

Nadere informatie

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw Profielschets Teamleider vwo bovenbouw Rotterdam, 2016 Profielschets Teamleider vwo bovenbouw (LD) Libanon Lyceum Omvang: 1,0 fte met een beperkte lesgevende taak. Vooraf Het Libanon Lyceum in Rotterdam

Nadere informatie

Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk)

Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk) Christine Prast, onderwijskundige Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk) Vooraf Onderwijskundig kader waarbinnen herontwerp plaatsvond Uitgangspunt bij het hier

Nadere informatie

COACHING FOR EXECUTIVES IN HEALTHCARE (ICF)

COACHING FOR EXECUTIVES IN HEALTHCARE (ICF) COACHING FOR EXECUTIVES IN HEALTHCARE (ICF) STRENGTHEN THE IMPACT OF YOUR COMMUNICATION AS A LEADER IN SAMENWERKING MET NYENRODE. A REWARD FOR LIFE COACHING FOR EXECUTIVES IN HEALTHCARE (ICF) WAAROM?

Nadere informatie

Ellis van Dam, Thérèse de Leeuw, Koos Pluymert, Dorien Sluijter

Ellis van Dam, Thérèse de Leeuw, Koos Pluymert, Dorien Sluijter De rol van de leider bij opbrengstgericht werken op school Instructional leadership in de praktijk Ellis van Dam, Thérèse de Leeuw, Koos Pluymert, Dorien Sluijter Onlangs onderzochten we onder de bezielende

Nadere informatie

Leiding geven aan de opleidersgroep

Leiding geven aan de opleidersgroep Leiding geven aan de opleidersgroep dr. Rudolf Poolman orthopedisch chirurg & opleider, OLVG Irene Slootweg stafadviseur TtT programma & PhD-student, AMC/MUMC+ Doelen van de workshop 1. Inzicht te verschaffen

Nadere informatie