Palliatieve zorg. 1. Wat is palliatieve zorg? 1.1 Definitie WHO 2002

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Palliatieve zorg. 1. Wat is palliatieve zorg? 1.1 Definitie WHO 2002"

Transcriptie

1 Palliatieve zorg 1. Wat is palliatieve zorg? 1.1 Definitie WHO 2002 De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft in 2002 een vernieuwde definitie van palliatieve zorg opgesteld: "Palliatieve zorg bevordert de levenskwaliteit van patiënten met een levensbedreigende ziekte en van hun familie en naaste omgeving, door het voorkomen en verlichten van lijden. Dit gebeurt door het vroegtijdig herkennen en de zorgvuldige beoordeling en behandeling van pijn en andere problemen van lichamelijke, psychosociale en spirituele aard." Palliatieve zorg: * bestrijdt de pijn en andere hinderlijke symptomen; * legt de nadruk op leven en beschouwt sterven als een normaal, natuurlijk proces; * heeft niet de bedoeling de dood te bespoedigen of uit te stellen; * integreert de psychologische en spirituele aspecten in de zorg voor de patiënt; * voorziet in de ondersteuning om patiënten zo actief mogelijk te laten leven tot het einde toe; * ondersteunt de familie en de naaste omgeving in hun omgang met de ziekte van de patiënt en in hun eigen rouwverwerking; * werkt in team om aan alle noden van patiënten en naasten tegemoet te komen, indien nodig ook na het overlijden van de patiënt (ondersteuning bij verliesverwerking); * ijvert voor een betere levenskwaliteit en kan zo het ziekteverloop gunstig beïnvloeden; * kan vroeg in het ziekteverloop van toepassing zijn, in combinatie met therapieën die levensverlengend zijn (zoals chemotherapie en radiotherapie); ze kan ook (medische) onderzoeken omvatten die nodig zijn om pijnlijke, klinische complicaties te begrijpen en te behandelen. Tot zover de definitie van de Wereldorganisatie. De belangrijkste doelstelling van palliatieve zorg is een zo hoog mogelijke kwaliteit van leven bij een patiënt die ongeneeslijk ziek is en slechts een beperkte levensverwachting heeft. Kortom: "Goede palliatieve zorg voegt leven toe aan de jaren, in plaats van jaren aan het leven". 1.2 Definitie in de Belgische wetgeving De Belgische wet van 14 juni 2002 omschrijft palliatieve zorg als volgt: " Onder palliatieve zorg wordt verstaan: het geheel van zorgverlening aan patiënten waarvan de levensbedreigende ziekte niet langer op curatieve therapieën reageert. Voor de begeleiding van deze patiënten bij hun levenseinde is een multidisciplinaire totaalzorg van essentieel belang, zowel op het fysieke, psychische, sociale als morele vlak. Het belangrijkste doel van de palliatieve zorg is deze zieke en zijn naasten een zo groot mogelijke levenskwaliteit en maximale autonomie te bieden. Palliatieve zorg is erop gericht de kwaliteit van het resterende leven van deze patiënt en nabestaanden te waarborgen en te optimaliseren." 1.3 Specifiek voor personen met een verstandelijke beperking Bij palliatieve ondersteuning is respect voor de eigenheid van mensen het uitgangspunt. De gerichtheid op de persoon in al zijn aspecten blijft bestaan. Daarom krijgen personen met een verstandelijke beperking ook het totaalpakket van de palliatieve zorg aangeboden. In de praktijk moet het meestal wel op maat van de gebruiker gesneden worden. Concreet zullen wij met volgende aspecten rekening houden: BIJLAGE 1. Draaiboek bij palliatieve zorg en overlijden Pagina 2 van 24 versie d

2 a- De begeleiders. Zij staan doorgaans dichter bij de gebruikers dan de familie en hebben dikwijls ook met hen een nauwe band. De opvang van de begeleiders is daarom meestal moeilijker dan de opvang van de familie. b- De familie. Familieleden zijn dikwijls de enige mensen met wie de gebruiker buiten de voorziening contacten heeft. De manier waarop familieleden worden betrokken en opgevangen, zal ook afhangen van de al dan niet nauwe band die zij met de gebruiker hebben. c- De leef- en werksituatie. Binnen een voorziening leven gebruikers doorgaans in een leefgroep. Voor hun activiteiten of bezigheid sluiten zij meestal aan bij een activiteitengroep. Ook aan die groepen zal voldoende aandacht moeten gegeven worden. d- De persoon zelf. Bij personen met een verstandelijke beperking is het dikwijls niet duidelijk in welke mate zij de ernst van hun ziekte kunnen begrijpen of wat zij onder dood en sterven verstaan. Met die beperking zal dus ook in de palliatieve zorg rekening worden gehouden. 1.4 Voorwaarden voor palliatieve zorg Drie voorwaarden worden doorgaans aangegeven waarbij een gebruiker voor palliatieve zorg in aanmerking komt. a- Ongeneeslijke ziekte Belangrijk is de vaststelling dat een curatieve behandeling niet meer helpt. De persoon kan niet meer genezen, wat de dokters ook doen. b- Levensbedreigende ziekte Naast een ongeneeslijke ziekte, moet het ook gaan om een ziekte die levensbedreigend is. c- Beperkte levensverwachting Doorgaans gaat het om een levensverwachting van drie tot zes maanden, maximum één jaar. Uitzonderlijk kan het gebeuren dat iemand toch geneest; dan wordt de palliatieve zorg terug afgebouwd en kan de curatieve zorg weer aan bod komen. 1.5 Palliatieve fase en Palliatief team Wanneer een gebruiker aan deze drie voorwaarden voldoet, kunnen de verantwoordelijken de directie in overleg met de huisarts, de medische dienst, de begeleiding en de familie samen beslissen dat voor deze gebruiker de palliatieve fase wordt opgestart. Op dat moment wordt ook een "palliatief team" voor deze gebruiker samengesteld. In de regel zullen de huisarts, de medische dienst en de begeleiding daar deel van uitmaken. De normale overlegstructuren blijven bestaan, maar dit team volgt de evolutie op de voet en coördineert voortaan de hulpverlening. Naargelang de problemen voorziet het overlegmomenten met andere begeleiders. Elke belangrijke interventie of beslissing gebeurt eveneens via dit palliatief team en in overleg met de directie. BIJLAGE 1. Draaiboek bij palliatieve zorg en overlijden Pagina 3 van 24 versie d

3 2. Aspecten van palliatieve zorg In de verschillende definities van palliatieve zorg komen telkens vier aspecten naar voren: * het fysisch, lichamelijk, somatisch aspect * het psychisch, emotioneel aspect * het sociaal-relationele aspect * het morele, religieuze of spirituele aspect Een multidisciplinaire aanpak garandeert dat voor alle aspecten van de persoon voldoende aandacht blijft bestaan en dat onze begeleiding terzake zo kwaliteitsvol mogelijk is. 2.1 Het fysisch, lichamelijk, somatisch aspect De meeste mensen ervaren pijn en de angst voor pijn als de grootste bedreigingen voor de kwaliteit van hun leven. Het is daarom van essentieel belang om eerst en vooral te proberen de pijn onder controle te krijgen en zo het lichamelijk comfort van de zieke te verbeteren. Wie verschrikkelijk veel pijn lijdt, kan aan niets anders meer denken en zal zich dan ook niet openstellen voor om het even welke vorm van zorgverlening. Belangrijk is ook dat de gebruiker het gevoel heeft dat men naar hem luistert, door aandacht te hebben voor zijn pijn en deze nader toe te lichten en, zo mogelijk, weg te nemen. Hoewel pijn het belangrijkste en meest gevreesde symptoom is, bedreigen ook andere symptomen het comfort van de patiënt. Bijvoorbeeld: de hinder veroorzaakt door continu braken, kan even groot zijn als die veroorzaakt door pijn. Ook angst is bij vrijwel iedere mens in de palliatieve fase aanwezig. Een goede symptoomcontrole is dus essentieel voor de kwaliteit van het resterende leven. Het verhogen van het lichamelijk comfort en dus van de kwaliteit van leven van de gebruiker is in dit aspect van palliatieve zorg belangrijker dan het verlengen van het leven. 2.2 Het psychisch, emotioneel aspect De terminaal zieke heeft ook behoeften op psychologisch vlak, namelijk het bewaren van zijn gevoel voor menselijke waardigheid. Hij moet verwerken dat hij ziek is en niet meer zal genezen, met daar bovenop het besef van het levensbedreigende aspect van zijn ziekte en van de naderende dood. Meer nog dan anderen krijgen personen met een verstandelijke beperking te maken met gevoelens van aftakeling, verlies van identiteit, onzekerheid, sociaal isolement, mogelijk ook met schuldgevoelens, schaamte en depressie. De attitudes van de verzorgenden en de begeleiders, de kwaliteit van hun luisteren, hun nabijheid en het maximaal bevorderen van de autonomie van de patiënt spelen hierin een grote rol. Bij voorkeur en indien medisch mogelijk en ook indien het voor het team doenbaar en dragelijk is blijft de persoon daarom zo lang mogelijk in de hem vertrouwde omgeving en wordt hij ook door vertrouwde personen omringd. In momenten van verwarring, onzekerheid, angst of verdriet kan de aanwezigheid van een vertrouwde figuur rustgevend werken. Het is evenwel niet altijd noodzakelijk iets te zeggen of te doen. De stille aanwezigheid van vertrouwde mensen, de hand vasthouden van de persoon die stervende is, kunnen belangrijke manieren zijn van nabijheid bieden. Het is van belang dat het volledige team, de medegebruikers maar ook de familieleden tijdig op de hoogte gebracht worden van de medische toestand van de gebruiker. Dit gebeurt door de medische, sociale, of pedagogische dienst. Het feit of men de gebruiker al dan niet op de hoogte brengt van zijn of haar toestand, wordt eerst besproken met de familie, begeleiding, arts, medische, sociale, en pedagogische dienst en is tevens afhankelijk van het niveau van functioneren van de gebruiker. BIJLAGE 1. Draaiboek bij palliatieve zorg en overlijden Pagina 4 van 24 versie d

4 Wanneer een gebruiker zelf vragen stelt over zijn of haar ziekte, is het aan te raden hier zo eerlijk mogelijk op te antwoorden. Men gaat dus niet zeggen dat hij of zij zal genezen, als men weet dat dit niet het geval is. Dit betekent echter niet dat men expliciet gaat vertellen dat de gebruiker zal sterven, maar men wijst er hem of haar op dat hij of zij zeker niet meer zal genezen. Belangrijk hierbij is dat iedereen hetzelfde zegt om verwarring en onzekerheid bij de zieke persoon te voorkomen. Briefing met al de betrokken personen en overleg met het palliatief team zijn dan ook nodig. 2.3 Het sociale-relationele aspect In dit aspect van palliatieve zorg gaat het om het optimaliseren of herstellen van de relaties tussen de zieke en zijn familie en directe omgeving. Dikwijls zijn die verstoord doordat de zieke, met de beste bedoelingen, niet of slecht ingelicht werd over de diagnose en over de prognose van zijn ziekte. Meer dan ooit hebben mensen nochtans op dit moment het meeste nood aan elkaar. Bij de gebruiker kan precies nu een toegenomen behoefte bestaan om familie, vrienden of vertrouwde begeleiders te zien. Hun aanwezigheid kan sterk ondersteunend werken. Een familiefoto of iets anders tastbaars kan allicht ook helpen. Anderzijds moet er ook aandacht zijn voor de beleving van de familie en de naaste omgeving van de ernstig zieke persoon. Zij willen dikwijls in deze laatste momenten nog iets voor hem betekenen en dat kan achteraf bijdragen om het afscheid beter te beleven en te verwerken. 2.4 Het morele, religieuze of spirituele aspect In de palliatieve fase wordt de zieke en ook de mensen uit hun directe omgeving ongetwijfeld geconfronteerd met zinvragen. Het zijn fundamentele vragen rond leven, zin van leven, zin van lijden en sterven en van leven na de dood, die niet meteen een antwoord krijgen. Maar er moet in deze momenten wel duidelijk ruimte voor worden gemaakt. Het zijn immers dikwijls echte noodkreten die in eerste instantie gewoon vragen om beluisterd te worden. De patiënt ervaart een innerlijke pijn waarvoor geen medicatie helpt. Luisteren en nabijheid zijn twee uiterst belangrijke zaken in het omgaan met spirituele pijn. De ziekenzalving of andere religieuze rituelen en symbolen kunnen zeker bij personen met een verbale of verstandelijke beperking een antwoord bieden op deze "spirituele pijn" en ook tot uiting brengen wat moeilijk onder woorden is te brengen. In die zin kunnen ze dus erg waardevol zijn. In welke mate de gebruiker hier zelf om vraagt, is meestal niet helemaal duidelijk. Hoe dan ook, hierbij wordt de keuze van de gebruiker of van zijn familie of verantwoordelijke ten volle en uitdrukkelijk gerespecteerd. BIJLAGE 1. Draaiboek bij palliatieve zorg en overlijden Pagina 5 van 24 versie d

5 3. Uitbouwen van een palliatief leefklimaat Goede palliatieve zorg is slechts mogelijk als de begeleiding hiervoor gemotiveerd is en als ze een confrontatie met de dood niet uit de weg gaat. Dit wil echter niet zeggen dat men zijn gevoelens van onmacht, pijn, verdriet en angst moet gaan onderdrukken. Belangrijk is dat men aangeeft waar de eigen grenzen liggen en dat men hierover regelmatig praat in team. Ook al is de palliatieve zorg de directe verantwoordelijkheid van het palliatieve team (zie hoger 1.5), toch blijft de concrete uitwerking ervan teamwork. Geen enkele begeleider mag het gevoel hebben er alleen voor te staan. Aangezien deze speciale zorg voor de begeleiders vaak zeer belastend en emotioneel kan zijn, moeten zij inderdaad worden bijgestaan en ondersteund door professionele hulpverleners (psychologische dienst, medische dienst, huisarts ). Men kan ook steeds beroep doen op de dienst Palliatieve. De vrijwilligers die bij deze dienst zijn aangesloten, kunnen ingeschakeld worden om de begeleiding te ondersteunen in hun zorg voor de gebruiker. (Telefoonnummer Palliatieve dienst: zie bijlage) In de palliatieve fase moet alles in het werk gesteld worden opdat een gebruiker waardig kan sterven in een milieu dat hij of zij zelf kiest (of dat gekozen wordt door ouders, wettelijke vertegenwoordiger of begeleiding). Dit kan het thuismilieu zijn of de voorziening. Indien dit de voorziening is, moeten we er rekening mee houden dat de zorg voor een stervende persoon heel wat spanningen en emoties met zich meebrengt. Men mag de medegebruikers hierbij niet uit het oog verliezen. In team zal men dan eerst bespreken hoe men hen bij dit gebeuren kan betrekken. Ze moeten de kans krijgen om hun gevoelens hieromtrent te uiten en hierbij de nodige begeleiding en ondersteuning ontvangen. Dit ook omdat het latere rouwproces vlotter zou verlopen. Wanneer de ouders er voor kiezen om de gebruiker thuis te laten sterven, mag de begeleiding ook wel gaan waken maar dit gebeurt dan wel op vrijwillige basis. Indien medegebruikers afscheid wensen te nemen, mag men dit tijdens de werkuren doen. Wanneer een gebruiker in de palliatieve fase verkeert, is het van essentieel belang dat hij tijdens deze laatste periode van zijn leven in een aangenaam leefklimaat kan vertoeven. Dit kunnen we creëren door aandacht te hebben voor de volgende punten. 1. Creëren van rust en geborgenheid door: - voorkomen van al te veel veranderingen in de leefomgeving - gezellige gewoontes, zoals bijvoorbeeld samen koffie drinken, onderhouden - de nodige tijd nemen voor alles en niet gejaagd zijn - de aandachtsbegeleid(st)er, of indien medebegeleiding hier nood aan heeft, de kans geven om enkel en alleen met die gebruiker iets te doen. 2. Aandacht voor sociale relaties, betrokkenheid en rituelen/zorgen voor en zorgend omgaan met elkaar - inlassen van een ziekenbezoek in het dag/weekprogramma van de medegebruikers ( wel spreiden zodat niet iedereen op hetzelfde moment gaat) - belangrijke relaties met vrienden buiten de voorziening of andere leefgroepen onderhouden. 3. Indien mogelijk een ziekenhuisopname voorkomen - Een vertrouwde omgeving wekt vertrouwen en schenkt veiligheid. Deze beslissing dient steeds te gebeuren in overleg met de arts, familie, medische, sociale en pedagogische dienst en de begeleiding van de leefgroep. Indien de gebruiker zijn mening hieromtrent kan duidelijk maken, moet men ook hiermee rekening houden. Men moet allen achter de beslissing staan en het moet haalbaar en leefbaar zijn voor iedereen. BIJLAGE 1. Draaiboek bij palliatieve zorg en overlijden Pagina 6 van 24 versie d

6 Rouwproces In feite begint het "rouwproces" reeds bij het ingaan van de palliatieve fase. Op dat moment wordt het voor wie bij de zieke gebruiker betrokken is en mogelijk ook voor de zieke persoon met een verstandelijke handicap, duidelijk dat het definitieve afscheid nabij komt. In deze fase kunnen allerlei verdedigingsmechanismen opduiken, zoals ontkenning, negatie of zelfs de hoop op een miraculeuze genezing. Maar dit 'anticipatorisch rouwen' kan ook kansen bieden. Kans op afscheid nemen, banden aanhalen, onopgeloste conflicten uitspreken, betekenis geven aan het voorbije en aan elkaar, warmte en zorg voor elkaar delen. Deze fase kan dus ook een zeer rijke intense periode betekenen die nabestaanden als een waardevolle en onschatbare nagedachtenis met zich meedragen. Vandaar het belang dat de begeleiding hiervoor oog heeft en er aandacht aan besteedt. Overlijden Als de gebruiker gestorven is, wordt het de taak van de sociale en pedagogische dienst om samen met de begeleiding de familie en medegebruikers te ondersteunen in hun rouwproces. Indien men de dienst Palliatieve heeft ingeschakeld, bieden de vrijwilligers ook hierbij de nodige ondersteuning. [Beide elementen rouwproces en overlijden worden verder besproken] BIJLAGE 1. Draaiboek bij palliatieve zorg en overlijden Pagina 7 van 24 versie d

7 4. De vraag naar euthanasie Palliatieve ondersteuning wordt gezien als helpen bij het sterven en niet als helpen om te sterven. Dat betekent dat men een persoon menswaardig 'laat' sterven. Men kiest er dan voor de kwaliteit van de resterende levenstijd te verhogen in plaats van de duur te verlengen. Vanuit een christelijke bewogenheid wordt het principe van euthanasie (= opzettelijke levensbeëindiging door toediening van farmaca op verzoek van de persoon en uitgevoerd door een arts) in onze voorziening niet aanvaard. Ook al stelt de wet van juni 2002 dat euthanasie onder bepaalde strikte voorwaarden kan, biedt die geen duidelijk antwoord wat betreft personen met een verstandelijke handicap. Wij menen dus niet in te kunnen gaan op de vraag tot euthanasie van een gebruiker, zijn familie of vertegenwoordigers. Wel benadrukken wij het belang te luisteren naar deze vraag en de achterliggende motivatie. Wij geloven dat een goede palliatieve ondersteuning, met de mogelijkheid tot palliatieve sedatie (een weloverwogen bewustzijnsverlaging door middel van sedativa) in vele gevallen een antwoord kan bieden bij psychisch en/of fysisch lijden. BIJLAGE 1. Draaiboek bij palliatieve zorg en overlijden Pagina 8 van 24 versie d

Wat is palliatieve zorg? Waar denk je aan bij palliatieve zorg?

Wat is palliatieve zorg? Waar denk je aan bij palliatieve zorg? Wat is palliatieve zorg? Waar denk je aan bij palliatieve zorg? 2 Definitie Palliatieve zorg (WHO 2002) Palliatieve zorg is een benadering die de kwaliteit van leven verbetert van patiënten en hun naasten,

Nadere informatie

Tijd voor de dood. Stilstaan bij en tijd nemen voor de dood Oprecht en stap voor stap afscheid nemen. Beleidsnotitie Palliatieve Zorg

Tijd voor de dood. Stilstaan bij en tijd nemen voor de dood Oprecht en stap voor stap afscheid nemen. Beleidsnotitie Palliatieve Zorg Beleidsnotitie Palliatieve Zorg Tijd voor de dood Stilstaan bij en tijd nemen voor de dood Oprecht en stap voor stap afscheid nemen Beleidsnotitie Tijd voor de dood Auteur(s) A.Trienekens Datum September

Nadere informatie

HET PALLIATIEF ZORGBELEID. Alles wat nog gedaan moet worden als men denkt dat er niets meer kan gedaan worden

HET PALLIATIEF ZORGBELEID. Alles wat nog gedaan moet worden als men denkt dat er niets meer kan gedaan worden HET PALLIATIEF ZORGBELEID Alles wat nog gedaan moet worden als men denkt dat er niets meer kan gedaan worden Palliatieve zorg is totaalzorg De term palliatie is afgeleid van het latijnse woord: pallium

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek en dan.? Kennis delen, betere zorg

Ongeneeslijk ziek en dan.? Kennis delen, betere zorg Ongeneeslijk ziek en dan.? Kennis delen, betere zorg Deventer 26-03-2013 Inhoud presentatie doel van de avond wat is palliatieve zorg? Cijfers overeenkomsten en verschillen knelpunten palliatieve zorg

Nadere informatie

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg

Richtlijnen Palliatieve en Supportieve zorg Laarbeeklaan 101 1090 Brussel Oncologisch Handboek Palliatieve zorg V1.2008 PALLIATIEVE ZORG: TOELICHTING EN PRAKTISCHE RICHTLIJNEN 1 Inleiding In 2002 werden drie wetten met betrekking tot de zorg voor

Nadere informatie

Palliatieve zorgen. Studentenbrochure

Palliatieve zorgen. Studentenbrochure Palliatieve zorgen Studentenbrochure 01. Inleiding Binnenkort loop je stage op de palliatieve eenheid en het palliatief support team (PST). Deze brochure is een voorbereiding op jouw stage. De bedoeling

Nadere informatie

Als genezing niet meer mogelijk is

Als genezing niet meer mogelijk is Algemeen Als genezing niet meer mogelijk is www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG043 / Als genezing niet meer mogelijk is / 06-10-2015 2 Als

Nadere informatie

Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten. Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007

Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten. Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007 Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007 Overzicht Inleiding Prevalentie psychosociale problemen Specifieke aspecten bij longkanker

Nadere informatie

Project Versterking van Palliatieve Zorg in Suriname

Project Versterking van Palliatieve Zorg in Suriname Project Versterking van Palliatieve Zorg in Suriname Ernstig zieke mensen voor wie geen genezing meer mogelijk is, willen de laatste fase van hun leven graag thuis doorbrengen in hun eigen vertrouwde omgeving.

Nadere informatie

Zorg rond het levenseinde

Zorg rond het levenseinde Groeningelaan 7 8500 Kortrijk Tel.nr. 056/24 52 71 Faxnr. 056/24.52.64 Zorg rond het levenseinde Zorg rond het levenseinde 12 Voor meer informatie over voorgaande onderwerpen, kan u contact opnemen met

Nadere informatie

Vroegtijdige zorgplanning

Vroegtijdige zorgplanning Vroegtijdige zorgplanning Een planning die zorg vraagt WZC Onze Lieve Vrouw WAT IS VROEGTIJDIGE ZORGPLANNING? Welke zorg zou u wensen indien u ernstig ziek zou worden? Wilt u een levensverlengende behandeling

Nadere informatie

Macht- en krachtrelaties in de palliatieve zorg

Macht- en krachtrelaties in de palliatieve zorg Macht- en krachtrelaties in de palliatieve zorg Naomi Van De Moortele, psychologe hematologie en palliatieve zorgen UZ Gent An Lievrouw, psychologe digestieve oncologie UZ Gent Workshop: 1. Palliatieve

Nadere informatie

Wanneer genezing niet meer mogelijk is. Palliatieve zorg en consultatie

Wanneer genezing niet meer mogelijk is. Palliatieve zorg en consultatie Wanneer genezing niet meer mogelijk is Palliatieve zorg en consultatie Even voorstellen Stichting Sint Annaklooster is een brede zorginstelling in Eindhoven en Helmond. Met een op maat gesneden aanbod

Nadere informatie

De lange weg is vaak te kort.

De lange weg is vaak te kort. www.hhzhlier.be 1 h.-hartziekenhuis vzw De lange weg is vaak te kort. Dr. F. Krekelbergh Geriater Verantwoordelijke arts palliatieve zorgen Levenseinde is belangrijk moment Vroeg of laat Leven : veel verlieservaringen

Nadere informatie

Wat als ik niet meer beter word

Wat als ik niet meer beter word Wat als ik niet meer beter word moeilijke keuzes & beslissingen rondom levenseinde Manon Boddaert Arts palliatieve geneeskunde Consulent en adviseur IKNL Antoon van Dijck Palliatieve zorg is integrale

Nadere informatie

Dokter, ik heb kanker..

Dokter, ik heb kanker.. Dokter, ik heb kanker.. huisartsen-duodagen noordwest utrecht november 2006 Anette Pet Klinisch psycholoog-psychotherapeut Hoofd Patiëntenzorg Welmet Hudig Theoloog Therapeut Het Helen Dowling Instituut

Nadere informatie

Beleid rondom het levenseinde

Beleid rondom het levenseinde Beleid rondom het levenseinde V1_2012 Inleiding Veel van onze cliënten zijn op vergevorderde leeftijd en dan komt het levenseinde dichterbij. Omdat veel cliënten binnen de muren van onze organisatie overlijden

Nadere informatie

De palliatieve benadering als alternatief voor therapeutische verbetenheid? Dr. An Haekens P.K. Broeders Alexianen Tienen

De palliatieve benadering als alternatief voor therapeutische verbetenheid? Dr. An Haekens P.K. Broeders Alexianen Tienen De palliatieve benadering als alternatief voor therapeutische verbetenheid? Dr. An Haekens P.K. Broeders Alexianen Tienen Casus : terechte vragen!! Psychiatrie vandaag Vooruitgangsdenken Toename van diagnostische

Nadere informatie

Wat te doen als er niets meer aan te doen is? Over palliatieve zorg en ergotherapie

Wat te doen als er niets meer aan te doen is? Over palliatieve zorg en ergotherapie Groeien in leven en sterven Wat te doen als er niets meer aan te doen is? Over palliatieve zorg en ergotherapie Dr. Alexander Verstaen (psycholoog) Centrum PERENNIS Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen

Nadere informatie

Even voorstellen. Annette aan de Stegge, wijkverpleegkundige bij ZorgAccent Jorieke Poppink wijkverpleegkundige bij ZorgAccent

Even voorstellen. Annette aan de Stegge, wijkverpleegkundige bij ZorgAccent Jorieke Poppink wijkverpleegkundige bij ZorgAccent Even voorstellen Annette aan de Stegge, wijkverpleegkundige bij ZorgAccent Jorieke Poppink wijkverpleegkundige bij ZorgAccent Wat is palliatieve zorg Palliatie komt van het Latijnse woord Pallium en betekent

Nadere informatie

COMMUNICEREN OVER HET LEVENSEINDE : WAAROM???

COMMUNICEREN OVER HET LEVENSEINDE : WAAROM??? Ik wil niet leven zoals een plant Als ik mijn familie niet meer ken, wil ik liever dood Ik wil niet afzien! Mijn broer denkt zus, en ik zo, wat moeten we nu doen? Hebben wij nu wel de juiste keuzes gemaakt?

Nadere informatie

Palliatieve zorg in de eerste lijn. Ruben S. van Coevorden, huisarts IKA Consulent palliatieve zorg

Palliatieve zorg in de eerste lijn. Ruben S. van Coevorden, huisarts IKA Consulent palliatieve zorg Palliatieve zorg in de eerste lijn Ruben S. van Coevorden, huisarts IKA Consulent palliatieve zorg Palliatieve zorg Geen Cure, maar Care streven naar een comfortabel einde Als genezing niet meer mogelijk

Nadere informatie

Ouder worden: nog een beperking voor mensen met beperkingen. Manu Keirse KU Leuven

Ouder worden: nog een beperking voor mensen met beperkingen. Manu Keirse KU Leuven Ouder worden: nog een beperking voor mensen met beperkingen Manu Keirse KU Leuven Een diversiteit van syndromen Beperking is levenslang Compliceert volwaardig deelnemen aan het sociaal leven Niet te wijten

Nadere informatie

Spirituele zorg Wat kun je ermee? Carlo Leget

Spirituele zorg Wat kun je ermee? Carlo Leget Spirituele zorg Wat kun je ermee? Carlo Leget Palliatieve zorg Palliatieve zorg is een benadering die de kwaliteit van het leven verbetert van patiënten en hun naasten die te maken hebben met een levensbedreigende

Nadere informatie

Vroegtijdige zorgplanning

Vroegtijdige zorgplanning Vroegtijdige zorgplanning Waarom uw zorg vroegtijdig plannen? Wat houdt het in? curatief handelen palliatief handelen actieve levensbeëindiging Waarom vroegtijdig uw zorg plannen? Welke zorg zou u wensen

Nadere informatie

Praat voor je gaat. Tijdige zorg voor het levenseinde

Praat voor je gaat. Tijdige zorg voor het levenseinde Praat voor je gaat. Tijdige zorg voor het levenseinde KWB Baal 15 februari 2016 1 Praten over je levenseinde Dat is voor later, ik wil daar nu nog niet aan denken Ik ben nog gezond en in de bloei van mijn

Nadere informatie

Leven tot het einde PALLIATIEVE ZORG. Vzw CASSIERS Woon- en zorgcentrum. 7 e Geniestraat Houthulst

Leven tot het einde PALLIATIEVE ZORG. Vzw CASSIERS Woon- en zorgcentrum. 7 e Geniestraat Houthulst Leven tot het einde PALLIATIEVE ZORG Vzw CASSIERS Woon- en zorgcentrum 7 e Geniestraat 3 8650 Houthulst Laat dankbare herinneringen verder leven in momenten van verdriet zoals vogels zingen in de regen.

Nadere informatie

Hoe we met sterven omgaan. GVO groepering van voorzieningen voor ouderenzorg

Hoe we met sterven omgaan. GVO groepering van voorzieningen voor ouderenzorg Hoe we met sterven omgaan GVO groepering van voorzieningen voor ouderenzorg Hoe we met sterven omgaan Allemaal denken we wel eens aan de dood. Door media of door wat er rondom ons gebeurt, worden we wel

Nadere informatie

Medische Beslissingen rond het levenseinde

Medische Beslissingen rond het levenseinde Medische Beslissingen rond het levenseinde Jo Lisaerde Eric Triau Maartje Wils Bewonersadviesraad 7 december 2011 Definitie Palliatieve Zorg Palliatieve zorg is een totaalzorg voor mensen die aan een ziekte

Nadere informatie

Zorg. voor het levenseinde

Zorg. voor het levenseinde Zorg voor het levenseinde Inleiding Onze campussen en woonzorgcentra streven een christelijk-ethische levensvisie na en dit veronderstelt een zorgzame en zinvolle omgang met het eindigende leven en het

Nadere informatie

Visie : Palliatieve zorgen

Visie : Palliatieve zorgen Indien op een gegeven ogenblik een curatieve therapie geen hulp meer brengt en de mens zich geconfronteerd ziet met het onvermijdelijke, wordt hij bevangen door angst en pijn. Het is moeilijk om dragen,

Nadere informatie

VANDAAG ZORGEN VOOR MORGEN

VANDAAG ZORGEN VOOR MORGEN VANDAAG ZORGEN VOOR MORGEN BROCHURE VROEGTIJDIGE ZORGPLANNING Beste bewoner, Dat is immers onze zorg: betrokken zijn op u en uw naasten en u zoveel als mogelijk gelukkig zien. Wij zijn blij dat u koos

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Palliatieve zorg in het ZGT

Palliatieve zorg in het ZGT 30 oktober 2014 Mw. Dr. I.M. Oving Internist-Oncoloog Palliatieve zorg in het ZGT Op het juiste moment en de juiste plaats Namens het palliatief consult team Palliatieve zorg, op het juiste moment en de

Nadere informatie

Ziek zijn en (niet) genezen. Leuven 1-12-2011

Ziek zijn en (niet) genezen. Leuven 1-12-2011 Ziek zijn en (niet) genezen Leuven 1-12-2011 Johan Menten Walter Rombouts UZ Leuven - Goed ouder worden is een levenskunst. - Oudere mensen hebben vele zaken misschien minder in de hand, maar.zo lang mogelijk

Nadere informatie

VAN BETEKENIS TOT HET EINDE; DOEN ÉN LATEN IN DE LAATSTE LEVENSFASE.

VAN BETEKENIS TOT HET EINDE; DOEN ÉN LATEN IN DE LAATSTE LEVENSFASE. Welkom! WE DENKEN VANAVOND MET ELKAAR NA OVER HET THEMA: VAN BETEKENIS TOT HET EINDE; DOEN ÉN LATEN IN DE LAATSTE LEVENSFASE. Openingslied: psalm 139: 7 en 8 7. Gij hebt mij immers zelf gemaakt, mij met

Nadere informatie

Guy Hannes Coördinator PNAT

Guy Hannes Coördinator PNAT Dementie : palliatieve benadering? Guy Hannes Coördinator PNAT Palliatieve zorg = van alle tijden Een waardig afscheid, omringd door geliefden Voedingsbodem vooruitgang van de geneeskunde : we leven langer.

Nadere informatie

Hoop doet leven, al is het maar voor even. Corine Nierop- van Baalen 15 april 2013 Amersfoort

Hoop doet leven, al is het maar voor even. Corine Nierop- van Baalen 15 april 2013 Amersfoort Hoop doet leven, al is het maar voor even Corine Nierop- van Baalen canierop@diaconessenhuis.nl 15 april 2013 Amersfoort Inhoud Betekenis hoop palliatieve patiënten met kanker Moeilijkheden die hulpverleners

Nadere informatie

Psychosociaal en spiritueel zorgteam

Psychosociaal en spiritueel zorgteam Psychosociaal en spiritueel zorgteam voor oncologische patiënten en hun familie Imeldaziekenhuis imelda omringt u met zorg Inhoud Inleiding 3 Sociaal werk 4 Oncopsycholoog 5 Pastorale dienst 6 Palliatief

Nadere informatie

Dag van de Dementiezorg 2016 Palliatieve zorg bij dementie

Dag van de Dementiezorg 2016 Palliatieve zorg bij dementie Dag van de Dementiezorg 2016 Palliatieve zorg bij dementie Workshop Paul Vogelaar, verpleegkundig expert palliatieve zorg en pijn Lux Nova, palliatieve zorg & training 2 Work-shoppen 3 Dementie Combinatie

Nadere informatie

Tijdig spreken over het levenseinde

Tijdig spreken over het levenseinde Tijdig spreken over het levenseinde foto (c) Ben Biondina voor DNA-beeldbank op www.laatzeelandzien.nl Cliëntenbrochure van Goedleven foto (c) Jan Kooren voor DNA-beeldbank op www.laatzeelandzien.nl 1.

Nadere informatie

Vooruitziende zorg, een cultuur in ons huis. Inleiding. Inleiding 21/11/2014. De grote impact van het kleine gebaar

Vooruitziende zorg, een cultuur in ons huis. Inleiding. Inleiding 21/11/2014. De grote impact van het kleine gebaar Vooruitziende zorg, een cultuur in ons huis De grote impact van het kleine gebaar Liselotte Van Ooteghem Mia Vervaeck Studiedag Kronkels - 27 november 2014 Wie we zijn en waarom we hier staan Inleiding

Nadere informatie

Pallium = Latijns woord voor mantel Palliatieve zorg, een mantel van warmte en bescherming

Pallium = Latijns woord voor mantel Palliatieve zorg, een mantel van warmte en bescherming Workshop Palliatieve Zorg 11 oktober 2012 Hedi ter Braak Monique van den Broek 1 Wat is palliatieve zorg? Pallium = Latijns woord voor mantel Palliatieve zorg, een mantel van warmte en bescherming 2 1

Nadere informatie

Palliatie of Euthanasie: De Twilight Zone. Prof. Dr. Paul Clement Universitaire Palliatieve Zorgeenheid Leuven

Palliatie of Euthanasie: De Twilight Zone. Prof. Dr. Paul Clement Universitaire Palliatieve Zorgeenheid Leuven Palliatie of Euthanasie: De Twilight Zone Prof. Dr. Paul Clement Universitaire Palliatieve Zorgeenheid Leuven Situering Beslissingen rond het levenseinde Zeer vaak: Niet meer starten van (al dan niet medisch

Nadere informatie

Wat is palliatieve zorg? Pallium = Latijns woord voor mantel Palliatieve zorg, een mantel van warmte en bescherming

Wat is palliatieve zorg? Pallium = Latijns woord voor mantel Palliatieve zorg, een mantel van warmte en bescherming Wat is palliatieve zorg? Pallium = Latijns woord voor mantel Palliatieve zorg, een mantel van warmte en bescherming 1 Palliatieve zorg is de totale zorg voor de zorgvrager en zijn naasten vanaf het moment

Nadere informatie

Onder palliatieve zorg wordt verstaan: de zorg voor een cliënt met een levensbedreigende ziekte die niet of niet meer kan genezen.

Onder palliatieve zorg wordt verstaan: de zorg voor een cliënt met een levensbedreigende ziekte die niet of niet meer kan genezen. De Hazelaar Hospice De Hazelaar is een afdeling voor terminaal zieke mensen. In een huiselijke sfeer wordt de cliënt ondersteund om de laatste levensfase op een goede manier door te brengen. Hospice De

Nadere informatie

Hoe omgaan met een verzoek om euthanasie? Een leidraad

Hoe omgaan met een verzoek om euthanasie? Een leidraad Hoe omgaan met een verzoek om euthanasie? Een leidraad Groep Philippus Neri - VZW Sint-Lucia Deze leidraad geldt voor een verzoek om euthanasie door een patiënt bij ondraaglijk psychisch en fysisch lijden.

Nadere informatie

Praktijk voor zingevingsvragen bij levenseinde, rouw en verlies

Praktijk voor zingevingsvragen bij levenseinde, rouw en verlies Praktijk voor zingevingsvragen bij levenseinde, rouw en verlies Als ervaringsdeskundige bied ik je een ruim hart een open blik onbevangen luisteren voorbij de hindernissen De reis door het leven is geen

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Oncologie Omgaan met kanker i Patiënteninformatie Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Algemeen Het hebben van kanker kan grote gevolgen hebben voor uw leven en dat van uw naasten. Lichamelijk

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 5: Exploreren, verkennen en integreren van de existentiële dimensies

Bijzonder procesdoel 5: Exploreren, verkennen en integreren van de existentiële dimensies Bijzonder procesdoel 5: Exploreren, verkennen en integreren van de existentiële dimensies Eerste leerjaar B 5.1. Herkennen en verkennen van (grens)ervaringen Wat het betekent voor mij - verdriet - pijn

Nadere informatie

OPDRACHTVERKLARING WZC Leiehome (Actualisering 12.06.2015)

OPDRACHTVERKLARING WZC Leiehome (Actualisering 12.06.2015) OPDRACHTVERKLARING WZC Leiehome (Actualisering 12.06.2015) Woonzorgcentrum Leiehome is een woonplaats met ruime verzorgingsmogelijkheden voor ouderen. Wij verlenen een deskundige en actuele zorg op maat.

Nadere informatie

Levenseinde bij de geriatrische patiënt en comfortzorg. Marc Merchier, palliatieve zorg coördinator

Levenseinde bij de geriatrische patiënt en comfortzorg. Marc Merchier, palliatieve zorg coördinator Levenseinde bij de geriatrische patiënt en comfortzorg Marc Merchier, palliatieve zorg coördinator Fysieke pijn en symptoomcontrole Palliatieve sedatie Palliatieve zorg definitie WHO 2002: Palliatieve

Nadere informatie

Wat als ik niet meer beter word?

Wat als ik niet meer beter word? Wat als ik niet meer beter word? Als u te horen heeft gekregen dat u niet meer kunt genezen, is dat een harde boodschap. Deze boodschap roept veel vragen op, zoals: Deze folder is bedoeld voor mensen die

Nadere informatie

en de rol van palliatieve zorg

en de rol van palliatieve zorg en de rol van palliatieve zorg 16 februari 2017 Marleen Hout-Korevaar Specialist Ouderengeneeskunde Kaderarts palliatieve zorg Enkele casus vooraf Ontwikkeling euthanasie debat Euthanasiewet in 2002 In

Nadere informatie

Euthanasie en hulp bij zelfdoding vallen beiden onder de euthanasiewet.

Euthanasie en hulp bij zelfdoding vallen beiden onder de euthanasiewet. 00 Euthanasie 1 Inleiding Euthanasie of actieve levensbeëindiging is in dit ziekenhuis bespreekbaar en wordt serieus benaderd. Euthanasie is een onderwerp waar mensen heel verschillend over kunnen denken.

Nadere informatie

Rouw en Verdriet bij Ouderen. Marie-Christine Adriaensen CGG Brussel - Elder

Rouw en Verdriet bij Ouderen. Marie-Christine Adriaensen CGG Brussel - Elder Rouw en Verdriet bij Ouderen Marie-Christine Adriaensen CGG Brussel - Elder Ouder worden: spontane ongewilde onomkeerbare veranderingen Fysieke veranderingen - Gezondheid - Mobiliteit - Fysieke capaciteiten

Nadere informatie

Het levenseinde teruggeven aan de mensen

Het levenseinde teruggeven aan de mensen Het levenseinde teruggeven aan de mensen Manu Keirse Hoogleraar, Faculteit der Geneeskunde KU Leuven Ondervoorzitter Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen Sterven is zo oud als de mensheid Het levenseinde

Nadere informatie

Palliatieve sedatie 14 oktober 2015. Margot Verkuylen Specialist ouderengeneeskunde www.margotverkuylen.nl

Palliatieve sedatie 14 oktober 2015. Margot Verkuylen Specialist ouderengeneeskunde www.margotverkuylen.nl Palliatieve sedatie 14 oktober 2015 Margot Verkuylen Specialist ouderengeneeskunde www.margotverkuylen.nl Palliatieve sedatie in het hospice Veel kennis en ervaring Wat weten we over de praktijk? Dilemma

Nadere informatie

Mini symposium 5 leefstijlen bij sterven

Mini symposium 5 leefstijlen bij sterven Mini symposium 5 leefstijlen bij sterven Gent 25 april 2013 Opzet Opstarten Toelichting op STEM Introductie in leefstijlen bij sterven + casuïstiekbespreking Verschillen in omgaan met verdriet Afsluiting

Nadere informatie

WAARGENOMEN HINDERNISSEN EN FACILITATOREN VOOR HUISARTS-PATIËNT COMMUNICATIE IN

WAARGENOMEN HINDERNISSEN EN FACILITATOREN VOOR HUISARTS-PATIËNT COMMUNICATIE IN WAARGENOMEN HINDERNISSEN EN FACILITATOREN VOOR HUISARTS-PATIËNT COMMUNICATIE IN PALLIATIEVE ZORG: EEN SYSTEMATISCHE OVERZICHTSSTUDIE Slort, W., Schweitzer, B.P.M., Blankenstein, A. H., Abarshi, E. A.,

Nadere informatie

Vroegtijdige zorgplanning

Vroegtijdige zorgplanning Vroegtijdige zorgplanning Manu Keirse Hoogleraar, Faculteit der Geneeskunde KU Leuven Ondervoorzitter Federatie Palliatieve Zorg Vlaanderen Het levenseinde voorzien 74 % sterven in zorgvoorzieningen 1/3

Nadere informatie

Een huis waar mensen in alle rust en waardigheid. hun laatste levensfase kunnen afsluiten,

Een huis waar mensen in alle rust en waardigheid. hun laatste levensfase kunnen afsluiten, Een huis waar mensen in alle rust en waardigheid hun laatste levensfase kunnen afsluiten, in een sfeer die de thuissituatie zoveel mogelijk benadert. Sinds ongeveer 20 jaar worden er in Nederland regelmatig

Nadere informatie

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen?

Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Zelfbeschadiging; wat kun jij doen om te helpen? Familie of naaste zijn van iemand die zichzelf beschadigt kan erg moeilijk zijn. Iemand van wie je houdt doet zichzelf pijn en het lijkt alsof je niks kunt

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek: samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek: samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek: samen uw zorg tijdig plannen Uw specialist heeft u verteld dat u ongeneeslijk ziek bent. Niet meer kunnen genezen is een bericht met ingrijpende gevolgen en het valt niet mee om hier

Nadere informatie

Van harte welkom Elk mens is een verhaal waard. Op de vraag naar de zin van het leven, antwoordt ieder met zijn/haar levensloop. omgekeerd.

Van harte welkom Elk mens is een verhaal waard. Op de vraag naar de zin van het leven, antwoordt ieder met zijn/haar levensloop. omgekeerd. Van harte welkom { Elk mens is een verhaal waard Op de vraag naar de zin van het leven, antwoordt ieder met zijn/haar levensloop Gyorgy Konrad omgekeerd. Vertellen van levensverhaal is antwoord op de vraag

Nadere informatie

Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland

Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland September 2011 Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland Beleidsplan : Samenwerken aan Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg I. Achtergrond De palliatieve zorg ontwikkelt

Nadere informatie

Normen in het Netwerk

Normen in het Netwerk Normen in het Netwerk 1. Inleiding Het Netwerk Palliatieve Zorg de Liemers kent als doelstelling de kwaliteit, de inhoud en de organisatie van de palliatieve zorg in de regio te verbeteren. Door de netwerkpartners

Nadere informatie

PALLIATIEVE SEDATIE

PALLIATIEVE SEDATIE Ik heb er geen bezwaar tegen dat de mensen tijdens de voordracht naar hun horloge kijken, maar ik aanvaard niet dat ze met hun horloge beginnen te schudden om er zeker van te zijn dat het ding nog werkt.

Nadere informatie

Palliatieve zorgafdeling. Kwaliteit van leven, ook in de laatste levensfase

Palliatieve zorgafdeling. Kwaliteit van leven, ook in de laatste levensfase Palliatieve zorgafdeling Kwaliteit van leven, ook in de laatste levensfase V 1.0_ 2013 Het is belangrijk een mens Om je heen te hebben... die je niet alleen hoort, maar ook naar je luistert die niet alleen

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Pro memorie: Memento mori (multidisciplinaire besluitvorming bij palliatieve sedatie)

Pro memorie: Memento mori (multidisciplinaire besluitvorming bij palliatieve sedatie) Palliatieve sedatie Pro memorie: Memento mori (multidisciplinaire besluitvorming bij palliatieve sedatie) Dr S(iebe)J. Swart, specialist ouderengeneeskunde beslissing rond het levenseinde maar: mogelijke

Nadere informatie

Psychosociale gevolgen van kanker. Wat speelt er bij kanker. 8 november 2011 8 november 2011. K.Rutgers, Centrum Amarant/THHA 1

Psychosociale gevolgen van kanker. Wat speelt er bij kanker. 8 november 2011 8 november 2011. K.Rutgers, Centrum Amarant/THHA 1 Psychosociale gevolgen van kanker Karen Rutgers van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant te Utrecht Toon Hermans Huis Amersfoort Wat speelt er bij kanker Kanker = crisis = ontreddering Kanker

Nadere informatie

Onderzoeksvragen vanuit de praktijk 17/10/2017

Onderzoeksvragen vanuit de praktijk 17/10/2017 Onderzoeksvragen vanuit de praktijk 17/10/2017 Deze lijst van onderzoeksvragen kwam tot stand na een bevraging bij de coördinatoren van de regionale netwerken voor palliatieve zorg en de voorzitters van

Nadere informatie

Balans in evenwicht. Praktische tips voor familieleden van een palliatieve persoon. Ann Herman St. Jozefskliniek Izegem 27/09/11

Balans in evenwicht. Praktische tips voor familieleden van een palliatieve persoon. Ann Herman St. Jozefskliniek Izegem 27/09/11 Balans in evenwicht Praktische tips voor familieleden van een palliatieve persoon Historiek Binnen de werkgroep Sociaal werk van de Federatie Palliatieve Zorg werkten we geruime tijd rond de taakinhoud

Nadere informatie

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Driekwart van de Nederlanders brengt de laatste fase van zijn leven door in een verpleeg- of verzorgingshuis, of met ondersteuning van thuiszorg. Verantwoorde zorg

Nadere informatie

Casus Hoe wensen mensen te sterven? Samen werken rond. vroegtijdige zorgplanning. Samen werken rond. Vroegtijdige Zorgplanning

Casus Hoe wensen mensen te sterven? Samen werken rond. vroegtijdige zorgplanning. Samen werken rond. Vroegtijdige Zorgplanning DEELSEL Gent : (SEL : samenwerking Eerste Lijn) Samen werken rond vroegtijdige zorgplanning Samen werken rond Vroegtijdige Zorgplanning Palliatieve Zorg Gent-Eeklo Uitgangspunt van dit project : Toename

Nadere informatie

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis

Oncologie. Patiënteninformatie. Omgaan met kanker. Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Oncologie Omgaan met kanker i Patiënteninformatie Bij wie kunt u terecht? Slingeland Ziekenhuis Algemeen Het hebben van kanker kan grote gevolgen hebben voor uw leven en dat van uw naasten. Lichamelijk

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

Vroegtijdige Zorg Planning:

Vroegtijdige Zorg Planning: Vroegtijdige Zorg Planning: Waarover maak jij je zorgen? M. Van de Wiele Lid RVB / Ethicus VZW Rusthuizen Zr. Van Berlaar Ethicus RZ H Hart Tienen Psychotherapeut/seksuoloog 1. Inleiding Enkele casussen

Nadere informatie

Unit voor palliatieve zorg en symptoombestrijding (PZU)

Unit voor palliatieve zorg en symptoombestrijding (PZU) Unit voor palliatieve zorg en symptoombestrijding (PZU) Afdeling 3.37 interne geneeskunde Locatie Veldhoven Unit voor palliatieve zorg en symptoombestrijding U bent of wordt opgenomen op de unit voor palliatieve

Nadere informatie

rouw, verliesverwerking en spiritualiteit Oncologiedagen 2014

rouw, verliesverwerking en spiritualiteit Oncologiedagen 2014 rouw, verliesverwerking en spiritualiteit Oncologiedagen 2014 Jacqueline van Meurs: geestelijk verzorger/consulent spirituele zorg Gerda Bronkhorst: oncologieverpleegkundige/verpleegkundig consulent palliatieve

Nadere informatie

Als je weet dat je niet meer beter wordt. Palliatieve zorg

Als je weet dat je niet meer beter wordt. Palliatieve zorg 00 Als je weet dat je niet meer beter wordt Palliatieve zorg Het is moeilijk voor u en uw naasten om te horen dat u niet meer beter wordt. Er is geen genezing meer mogelijk voor uw ziekte. Maar er is nog

Nadere informatie

Palliatieve sedatie WELKOM BIJ HET H. HARTZIEKENHUIS MOL

Palliatieve sedatie WELKOM BIJ HET H. HARTZIEKENHUIS MOL Palliatieve sedatie WELKOM BIJ HET H. HARTZIEKENHUIS MOL Kwaliteit en Veiligheid Wij doen mee! Onze kwaliteit aantoonbaar maken Ons ziekenhuis heeft zich geëngageerd om het accreditatielabel van het Nederlands

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker Psychosociale problemen bij kanker mogelijkheden voor begeleiding in het azm Psychosociale problemen bij kanker Inleiding 3 Reacties 3 Begeleiding 3 Wanneer hulp inschakelen 4 Vroegtijdige herkenning 4

Nadere informatie

Beslissingen bij ernstige ziekte of levenseinde. i n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n

Beslissingen bij ernstige ziekte of levenseinde. i n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n Beslissingen bij ernstige ziekte of levenseinde i n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n Beslissingen bij ernstige ziekte of levenseinde 2 Beslissingen bij ernstige ziekte of levenseinde 3 Inleiding

Nadere informatie

Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is.

Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is. Euthanasie Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is. Wij gaan in op de volgende onderwerpen: Wat is euthanasie? Aan welke

Nadere informatie

Informatiebrochure voor bewoners en familieleden rond Palliatieve zorgverlening in WZC de Bekelaar

Informatiebrochure voor bewoners en familieleden rond Palliatieve zorgverlening in WZC de Bekelaar Uw zorg, onze zorg Vallen en fixatie Palliatieve zorg Wondzorg Zorg voor de bewoner Incontinentiezorg Vroegtijdige zorgplanning Mentorschap Aandachtspersoon Voeding RZL Dementie Informatiebrochure voor

Nadere informatie

Fasen-theorie volgens Kübler-Ross

Fasen-theorie volgens Kübler-Ross Fasen-theorie volgens Kübler-Ross 1 Fasen-theorie De fasen-theorie van bestaat uit vijf kernwoorden. Dit zijn: ontkenning, woede, marchanderen, depressie en aanvaarding. In schemavorm: Fase 1: Ontkenning

Nadere informatie

Palliatieve zorg. Levenseinde en daarvoor. 1

Palliatieve zorg. Levenseinde en daarvoor.  1 Levenseinde en daarvoor Natuurlijk is het mogelijk om zonder enig probleem in je slaap door de dood verrast te worden terwijl je tot die nacht, goed hebt gefunctioneerd. Meestal komt de ouderdom echter

Nadere informatie

Waar vindt terminale zorg plaats? Terminale zorg bij u thuis

Waar vindt terminale zorg plaats? Terminale zorg bij u thuis Terminale Zorg Wanneer u en uw naasten deze folder onder ogen krijgen, heeft u van uw behandelend arts te horen gekregen dat u ongeneeslijk ziek bent en uw levensverwachting beperkt is. De behandeling

Nadere informatie

In gesprek over een waardige laatste levensfase. Het beste uit jezelf

In gesprek over een waardige laatste levensfase. Het beste uit jezelf In gesprek over een waardige laatste levensfase Het beste uit jezelf We denken wel eens dat je pas met cliënten over dood en sterven moet praten als het zover is. Dit is niet juist. Inmiddels weten we

Nadere informatie

Iedere tijd heeft zijn handvatten. Ultieme huisartsenzorg? Palliatieve zorg. Hoe noemen we het?

Iedere tijd heeft zijn handvatten. Ultieme huisartsenzorg? Palliatieve zorg. Hoe noemen we het? Ultieme huisartsenzorg? Iedere tijd heeft zijn handvatten NHG, 23 Mei 2013 Prof dr Carlo Leget, Universiteit voor Humanistiek www.zorgethiek.nu Palliatieve zorg Hoe noemen we het? Palliatieve zorg is een

Nadere informatie

Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde

Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde Inleiding Wie opgenomen wordt in het ziekenhuis, hoopt na de behandeling weer genezen te zijn en door te gaan met zijn of haar leven. Helaas verloopt een ziekte

Nadere informatie

Suïcide bij ouderen in Nederland

Suïcide bij ouderen in Nederland Suïcide bij ouderen in Nederland 19-27 AJFM Kerkhof ajfm.kerkhof@psy.vu.nl www.kerkhofpsychotherapie.nl Afdeling Klinische Psychologie Vrije Universiteit Amsterdam 2 18 16 14 12 1 8 6 4 2 19 196 Suïcide

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Rouwverwerking

PATIËNTEN INFORMATIE. Rouwverwerking PATIËNTEN INFORMATIE Rouwverwerking 2 PATIËNTENINFORMATIE Een dierbare is overleden. Dit is een aangrijpende gebeurtenis. In de eerste plaats gaat onze deelneming uit naar u en de overige nabestaanden.

Nadere informatie

Continue Palliatieve sedatie, feiten en fabels 19-09-2013. Specialist ouderengeneeskunde/docent. Probeer te verwoorden wat volgens jou

Continue Palliatieve sedatie, feiten en fabels 19-09-2013. Specialist ouderengeneeskunde/docent. Probeer te verwoorden wat volgens jou Continue Palliatieve sedatie, feiten en fabels 19-09-2013 Margot Verkuylen Specialist ouderengeneeskunde/docent Wat is het? Probeer te verwoorden wat volgens jou palliatieve sedatie is PALLIATIEVE SEDATIE

Nadere informatie

Palliatieve eenheid. T +32(0) F +32(0) Campus Sint-Jan Schiepse bos 6. B 3600 Genk

Palliatieve eenheid. T +32(0) F +32(0) Campus Sint-Jan Schiepse bos 6. B 3600 Genk Palliatieve eenheid T +32(0)89 32 50 50 F +32(0)89 32 79 00 info@zol.be Campus Sint-Jan Schiepse bos 6 B 3600 Genk Campus Sint-Barbara Bessemerstraat 478 B 3620 Lanaken Medisch Centrum André Dumont Stalenstraat

Nadere informatie

Psychosociale begeleiding in het Oncologie Centrum

Psychosociale begeleiding in het Oncologie Centrum Psychosociale begeleiding in het Centrum Inleiding Als u te horen krijgt dat u kanker heeft of een hematologische ziekte, kan er veel veranderen in uw leven en dat van uw naasten. Niet alleen lichamelijk,

Nadere informatie