Duurzaam Vermogensbeheer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzaam Vermogensbeheer"

Transcriptie

1 Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Verkenning naar de invloed maatschappelijk verantwoord beleggen op het rendement risicoprofiel Koers / waarde aandeel risico / rendement profiel algemeen risicobeheersing performancebeoordeling rendement risico vraagstukken Doel: verkennend, beeldvormend, discussiemateriaal versie: Door: Drs Marcel de Berg RBA Mei 2003 Belangrijk: Dit document is een onderdeel van een serie documenten. Regelmatig komen er nieuwe versies van de documenten. Het bijhouden van de documenten is echter zeer arbeidsintensief en het zonder vergoeding verspreiden van deze informatie is in de huidige vorm en in de huidige tijd financieel niet verantwoordelijk. onderzoekt alternatieven om aanpassingen van deze informatie tegen betaling toch via de website beschikbaar te stellen. Tot dat moment heeft u slechts de beschikking over gedateerde (eind 2001) detaildocumenten. Deze documenten geven u een eerste denkkader. Al deze documenten worden regelmatig aangepast aan de laatste inzichten. Bij opdrachten voor pensioenfondsen en ondernemingen wordt deze informatie veelal in een reader op maat aangepast en toegesneden op de gewenste invalshoek met bijbehorend advies. Voor recentere informatie of maatwerk kunt u contact opnemen met Marcel de Berg (+31 (0) ) of een sturen naar Disclaimer: (YGC) biedt de teksten aan voor informatief gebruik. YGC is er van overtuigd dat al de gebruikte informatie van betrouwbare bronnen komt. Echter, YGC garandeert op geen enkele manier de juistheid en de uitputtendheid van deze informatie. YGC kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor enige fouten of gebreken in deze informatie, nog voor enige schade of verlies door het gebruik van deze informatie.

2 Inhoud 1 Inleiding 5 2 Koers, waarde aandeel Waarde aandeel Koers van een aandeel Rendement: vergoeding voor het risicodragend kapitaal Efficiënte markt Inschatten toekomstige winst Inefficiënte markt Inefficiënte markt en extra rendement Extra rendement: eenmalig Timing: bron van extra rendement 8 3 Risico / rendement profiel: algemeen Twee soorten risico's: specifiek en systematisch Specifiek beleggingsrisico Systematisch risico Te verwachten rendement benchmark een beloning voor systematisch risico Risicoreductie en het aantal namen in een portefeuille Invloed horizon op rendementspreiding ALM-setting bepaalt rendement / risico profiel Definitie van maximaal rendement 11 4 Risicocontrol: beheersing van het risico ten opzichte van een standaard benchmark Absoluut risico Relatief risico Ex ante tracking error Ex post tracking error Informatie ratio Resultaat portefeuille beheer Absoluut versus relatief risico Beheersing relatief risico Inschatten van het relatieve risico Karakteristieken Standaard beschrijvende karakteristieken Alternatieve beschrijvende karakteristieken Statistische rendement / risicokarakteristieken Distributiegelijkenis 15 2

3 4.7 Te verwachten systematisch risico in relatie met marktkapitalisatie en distributiegelijkenis Te verwachten ex ante tracking error en marktkapitalisatie portefeuille Te verwachten tracking error in relatie met marktkapitalisatie en distributiegelijkenis Lange termijn rendement bij hoge distributiegelijkenis Relatie lange termijn rendement, horizon, relatief risico en distributiegelijkenis Manager diversificatie Risicomodellen 18 5 Performancebeoordeling Onderliggende beslissingen Beoordeling performance van de benchmark Actief beleggingsbeleid en een structurele outperformance benchmark 19 6 Rendement / risico vraagstukken Wat is het verschil tussen duurzaam beleggen en het gebruik van duurzaamheidsinformatie in het traditionele beleggingsproces? Duurzaam beleggen Een traditionele manager en het gebruik van duurzaamheidsinformatie Is duurzaamheidsinformatie inefficiënt ingeprijsd? Uitgangspunten Relatie civil society en rendement Waarde duurzaamheidsinformatie Sociaal Milieu Imago Netwerk Beschikbaarheid en gebruik van duurzaamheidsinformatie Potentiële bron van extra rendement Is het mogelijke extra rendement substantieel? Structurele vorm van extra rendement? Verloop koers na verwerking nieuwe informatie Duurzaamheid, extra rendement en horizon Cultuur Timing op basis van duurzaamheidsinformatie Conclusie Leidt duurzaam beleggen tot een andere aandelencategorie? Draagt het gebruik van duurzaamheidsinformatie op deze manier bij tot een duurzame ontwikkeling? Kost het thema rendement? In een efficiënte markt? In een niet-efficiënte markt? 24 3

4 6.5.3 Onderzoeken / praktijk En kosten andere onderdelen rendement? Uw spijt minimaliseren! Kies dan voor 50% duurzaam! Het beknot de manager in zijn vrijheid en dus rendement Zijn duurzame bedrijven nu overgewaardeerd? Op termijn? Levert het thema duurzaam extra rendement op? Op welke termijn levert het thema extra rendement op? Is het mogelijk door duurzaam te beleggen extra rendement te behalen? Kan je met opgelegde restricties een standaard benchmark te volgen? Wanneer kies je voor een standaard en wanneer voor een customized benchmark of beschikbare duurzame index? Wanneer kiest u voor een bestaande duurzame index en wanneer kiest u voor een customized benchmark? Welke duurzaamheidsindices zijn er en waarop te letten? Wat is de invloed van de grootte van het pensioenvermogen? 31 4

5 1 Inleiding De focus richt zich momenteel alleen op aandelen. Met als uitgangspunt: een aandelenmanager die altijd voor 100% in aandelen is belegd met als benchmark het rendement risicoprofiel van een algemeen geaccepteerd universum / index, wordt nader ingegaan op de volgende vragen, onderverdeeld naar pure rendement en naar rendement / risico vraagstukken: Rendement Wat is het verschil tussen het gebruik van duurzaamheidsinformatie in het beleggingsproces en duurzaam beleggen? Is het mogelijk door gebruik te maken van duurzaamheidsinformatie extra rendement te behalen? De duurzaamheidsinformatie wordt niet gebruikt om de gewenste normen en waarden te vertalen in een voorkeursuniversum. Is duurzaamheidsinformatie efficiënt ingeprijsd? Draagt het gebruik van duurzaamheidsinformatie op deze manier bij tot een duurzame ontwikkeling? Welke relatie bestaat er tussen de koers van een aandeel en het gedrag van onderneming binnen de Civil Society? Kost duurzaam beleggen rendement of levert het rendement op? Welke horizon is hierbij relevant? Is het mogelijk door duurzaam te beleggen, door het gebruik van selectiecriteria, de benchmark te verslaan? Rendement / risicoprofiel Is het mogelijk door duurzaam te beleggen - het toepassen van duurzaamheidscriteria / normen en waarden - op zowel de korte als op de lange termijn het rendement / risicoprofiel goed te beheersen? Is het mogelijk met minder aandelen dan van de benchmark universum - door het gebruik van selectiecriteria - de benchmark goed te volgen? Op welke wijze kan je ongewenste korte termijn negatieve afwijkingen van de benchmark voorkomen? Leidt duurzaam beleggen tot een andere aandelencategorie? Wanneer kies je voor een bestaande duurzame index en wanneer kies je voor een customized benchmark? Voor de beantwoording van deze vragen wordt eerst in het algemeen ingegaan op wat de koers van het aandeel bepaald en onder welke omstandigheden extra rendement ten opzichte van de benchmark te behalen is, de relatie tussen risico rendement en op welke wijze afwijkingen ten opzichte van een benchmark te beheersen zijn. Verder wordt tevens ingegaan op de invloed van de horizon op de rendementspreiding, op welke wijze de ALM-setting het rendement / risico profiel bepaalt en op minder voor de hand liggende zaken zoals wat is maximaal rendement, dat niet kiezen, niet mogelijk is, ook wanneer u niet bewust kiest, kiest u voor de huidige situatie, maar ook waar u op moet letten indien u uw spijt wenst te minimaliseren. 5

6 2 Koers, waarde aandeel 2.1 Waarde aandeel Er wordt van uitgegaan dat de waarde van een aandeel is opgebouwd uit de te verwachten toekomstige winst gewaardeerd op basis van het geëiste rendement. Wanneer de te verwachten toekomstige winst toeneemt bij een gelijkblijvend geëist rendement dan zal de waarde van het aandeel toenemen, evenzo wanneer het geëist rendement lager wordt bij Te verwachten toekomstige winst Waarde aandeel = Geëist rendement (risicovrij voet + risicopremie) een gelijkblijvende te verwachten toekomstige winst. 2.2 Koers van een aandeel De koers van een aandeel wordt verondersteld de resultante te zijn van vraag en aanbod van verschillende partijen, die elk de waarde van het aandeel als volgt inschatten: Er wordt een inschatting gemaakt van de te verwachten toekomstige winst, vervolgens wordt de risicopremie bovenop de risicovrije voet bepaald, die hoort bij de onzekerheid van de te verwachten toekomstige winst, waarna de toekomstige te verwachte winsten worden verdisconteerd tegen het geëiste rendement, Hetgeen resulteert in ieders ogen tot een waarde van het aandeel. Wanneer een aandelen manager een is aandeel aantrekkelijk geprijsd vindt - de huidige koers of de huidige koers ligt lager dan de door de belegger bepaalde waarde dan wordt tot aankoop overgaan. Verkopende partijen zullen juist tot verkoop overgaan indien zij vinden dat de koers van het aandeel de juiste waarde weerspiegelt of dat de koers van het aandeel in hun ogen overgewaardeerd is. Naast de risicopremie en de risicovrije voet is de inschatting van de te verwachten toekomstige winst een belangrijke factor bij totstandkoming van de koers van een aandeel. In de markt is er geen eenduidigheid over de te verwachten toekomstige winst, de markt kent verschillende visies. Dit heeft bijvoorbeeld tot gevolg dat twee partijen: die twee verschillende verwachtingen hebben ten aanzien van de toekomstige winst, maar hierbij wel dezelfde onzekerheid hebben ten aanzien van deze toekomstige winst en daardoor dezelfde risicopremie eisen verschillend aankijken tegen de koers van het aandeel. Degenen die de toekomstige winst rooskleuriger inschat is eerder bereid het aandeel te kopen, dan degene die een minder rooskleurig perspectief heeft, deze zal dus eerder bereid zijn te verkopen, wanneer deze de aandelen bezit. De huidige koers van het aandeel weerspiegelt de verschillende visies ten aanzien van de toekomstige te verwachte winsten, de onzekerheid van deze winsten en de geëiste bijbehorende risicopremies bovenop de risicovrije voet. 6

7 2.3 Rendement: vergoeding voor het risicodragend kapitaal De koersstijgingen samen met het ontvangen dividend vormt voor de aandeelhouder de totale vergoeding voor het risicodragend kapitaal. 2.4 Efficiënte markt De aandelenbeleggingsmarkt wordt efficiënt geacht indien: Er op de markt een groot aantal kopers en verkopers actief is, zonder dat een van hen de prijs kan beïnvloeden, en alle partijen gelijke mogelijkheden hebben om transacties te sluiten; Er geen sprake van transactiekosten is, noch van belastingen; Alle informatie te allen tijde in de prijzen is verwerkt. Alle beleggers hebben alle informatie kosteloos tot hun beschikking en hebben hierdoor de zelfde verwachting ten aanzien van de opbrengsten en varianties van alle altematieve beleggingsmogelijkheden ; Beleggers kunnen elk bedrag lenen of uitlenen zonder daardoor invloed uit te oefenen op de rentevoet. De rentevoet voor zowel het lenen als het uitlenen is gelijk, er is ook geen verschil in de hoogte van de rente voor de verschillende beleggers. Er is een uniforme beleggingshorizon. 2.5 Inschatten toekomstige winst Belangrijke informatiebronnen (voor beleggingsanalisten) bij het inschatten van de toekomstige winst zijn onder meer: De financiële situatie De strategie van de onderneming De opgebouwde kennis binnen een onderneming De mensen die werken bij het bedrijf Het netwerk van het bedrijf De producten / diensten die het produceert / levert De competenties van het bedrijf Het imago De bovenstaande punten hebben allemaal direct of indirect invloed op de waarde van een bedrijf. Waarbij het voor menigeen duidelijk is dat een groot gedeelte van de waarde van een bedrijf wordt bepaald door de immateriële activa, ondanks dat de immateriële activa niet op de balans van een bedrijf voorkomt. 2.6 Inefficiënte markt In een inefficiënte markt wordt verondersteld dat: dat markten overreageren op informatie, waardoor aandelen over- of ondergewaardeerd kunnen zijn, er partijen zijn die beschikken over betere informatie en die dit kunnen vertalen in een betere inschatting van de toekomstige te verwachte winsten en daarmee een betere inschatting maken van de juiste waarde van een aandeel, die in staat zijn om het juiste aan- en verkoopmoment te bepalen en hierdoor extra rendement boven de benchmark kunnen behalen. 2.7 Inefficiënte markt en extra rendement Wanneer de markt inefficiënt is en je bezit als aandelen manager over informatie in anderen niet hebben, wil dit nog niet automatisch betekenen dat het dan ook mogelijk is om hiermee extra rendement ten opzichte van een benchmark te behalen. Je zal: 7

8 ten eerste in staat moeten zijn de informatie te vertalen naar te verwachten toekomstige winsten en de bijbehorende onzekerheden, de rest van de markt moet op een bepaald moment ook tot het inzicht komen dat jouw visie beter is en daarnaar gaan handelen, waarbij je de markt net iets voor moet zijn: in staat zijn het juiste aan- en verkoopmoment te bepalen. Wanneer de markt niet tot een beter inzicht komt, zal de inefficiëntie in de markt blijven en valt er dus niets aan te verdienen. Pas wanneer andere partijen ook inzien (bijvoorbeeld gebruik maken van de extra informatie) dat de te verwachten toekomstige winst inderdaad hoger ligt dan zij hadden verwacht zullen zij bereid zijn meer voor het aandeel te betalen of inzien dat het aandeel te hoog was geprijsd. Wanneer een bedrijf steeds boven verwachting presteert, dan zal dit op een gegeven ogenblik ook in de prijs zitten en is het geen verrassing meer. Wanneer een bedrijf niet meer positief verrast maar volgens verwachting, dan zal dit eerder worden uitgelegd als negatief. 2.8 Extra rendement: eenmalig Wanneer steeds meer partijen de eerst niet beschikbare informatie op waarde gaan inschatten en in staat zijn deze informatie te gaan gebruiken zal het steeds minder een bron van extra rendement zijn, de markt wordt efficiënter. Alleen die beleggers, die als eersten in staat zijn te beschikken over relevante informatie en in staat zijn het juiste aan- en verkoopmoment te bepalen zijn, kunnen dus eenmalig een extra rendement incasseren. 2.9 Timing: bron van extra rendement Een ander punt van een inefficiënte markt is dat markten overreageren op informatie en dat het mogelijk is extra rendement te behalen door hier rekening mee te houden bij het bepalen van het juiste aan- en verkoopmoment. De gedachte hierachter is dat partijen hun verwachtingen ten aanzien van de toekomstige winsten te rooskleurig of te pessimistisch inschatten of de onzekerheid ten aanzien van deze toekomstige winsten te positief of te negatief inschatten, waardoor de koers van een aandeel sterk over- of ondergewaardeerd is ten opzichte van de werkelijke (theoretische / marktefficiënte) waarde. Timingbeslissingen gaan over de juiste verdeling / keuze in de tijd over / van: Individuele effecten (bv. Aandelen, stockpicking) Sectoren Landen Valuta Groei / waarde Beleggingscategorieën (Tactisch beleggingsbeleid) 8

9 3 Risico / rendement profiel: algemeen 3.1 Twee soorten risico's: specifiek en systematisch Er wordt van uitgegaan dat het risico uit twee componenten bestaat, namelijk een systematische of markt-component en een niet-systematische of specifieke component. 3.2 Specifiek beleggingsrisico Het risico dat voortkomt uit individuele bedrijven of sectoren wordt aangeduid met specifiek beleggingsrisico. 3.3 Systematisch risico Het systematische risico is het gedeelte van het risico dat bepaald door de algemene marktbeweging in de aandelenprijzen en is het risico dat men minimaal loopt binnen een markt na diversificatie (het verspreiden van het belegd vermogen over meerdere aandelen die niet perfect met elkaar samenhangen qua rendementsbewegingen) van specifieke risico's die voortkomen uit het risico van individuele bedrijven of sectoren. Het systematisch risico is binnen een markt niet diversificieerbaar / niet te vermijden en is alleen te ontlopen door de betreffende markt te verlaten. De beleggingstheorie gaat ervan uit dat tegenover het specifieke risico dat voortkomt uit het risico van individuele bedrijven of bedrijfstakken dat door diversificatie kan worden geëlimineerd, geen vergoeding staat. Alleen voor het systematische risico, dat wil zeggen het risico dat niet door middel van diversificatie kan worden weggenomen, ontvangt de belegger een vergoeding. Het systematische risico geeft inzicht in de te verwachten ex ante totale volatiliteit van de portefeuille. 3.4 Te verwachten rendement benchmark een beloning voor systematisch risico Er van uitgaande dat een benchmark goed gediversificieerd is, waardoor het specifieke risico is geëlimineerd, ontvangt de aandelen manager die volledig belegd is in de benchmark alleen een beloning voor het gelopen systematische risico / marktrisico. 3.5 Risicoreductie en het aantal namen in een portefeuille Studies hebben aangetoond dat het risico van een portefeuille snel kleiner wordt bij het toevoegen van een extra aandeel in de portefeuille, waarbij de aandelen wel goed verspreid moeten zijn over diverse verschillende bedrijfstakken van de desbetreffende markt. Het systematische risico van een markt is alleen te verlagen door de markt te verlaten, bijvoorbeeld door meer internationaal te beleggen. Het aantal aandelen om het systematische risico binnen een nationale of internationale markt te minimaliseren blijft ongeveer gelijk. Op een gegeven punt maakt het niet uit of er bijvoorbeeld 25 of 50 namen in de portefeuille zitten. Het ex ante te verwachten systematische risico neemt daardoor niet af, zie Figuur 1. 9

10 Risico Relatie risicoreductie en aantal namen in een portefeuille Bron: Managing Investment Portfolio's Figuur 1: Relatie risicoreductie en aantal namen in een portefeille Bron: Managing Investment Portfolios, Maginn & Tuttle Het is mogelijk om vele portefeuilles samen te stellen, die hetzelfde te verwachten minimale systematische risico hebben of er vlak tegenaan zitten. 3.6 Invloed horizon op rendementspreiding Naarmate de horizon langer is neemt de spreiding ten opzichte van het historisch gemiddelde sterk af, zie Figuur 2: "Spreiding rendement voor verschillende horizons. Figuur 1 is gebaseerd op 375 maandrendementen van de MSCI-world vanaf 1970 t/m maart 2001 (bron Internet). De portefeuillerendementen zijn gebaseerd op het steeds precies belegd te zijn in de MSCI-index. De spreiding van het te verwachten rendement bij een eenjarige horizon is gebaseerd op 364 jaarrendementen, de spreiding van de twee jarige horizon is gebaseerd op 352 tweejarige rendementen, etc.. Rendement +70% +35% 1 Jaar 5 jaar Historisch gemiddelde 0% 10 jaar Horizon 8-35% 10

11 Figuur 2: "Spreiding rendement voor verschillende horizons 3.7 ALM-setting bepaalt rendement / risico profiel Binnen een ALM-studie worden aannamen gemaakt over het te verwachten lange termijn rendement en het daarbij behorende risico. Een belangrijke praktische overweging om tot een uitspraak te komen over het te verwachten rendement risico profiel is de beschikbaarheid van historische rendementsgegevens. Voldoende historisch materiaal van rendementcijfers om binnen een ALM-studie uitspraken te doen zijn slechts van een beperkt aantal indices beschikbaar. Dit zijn (bijna) allemaal landenindices, omdat de definitie van een land eenduidig is te bepalen en behoorlijk robuust is in de tijd, dit is bijvoorbeeld niet het geval bij bijvoorbeeld sectoren (nieuwe komen, activiteiten binnen een sector veranderen). De weging van de individuele aandelen bij de samenstelling van het merendeel van de - zo niet alle - landenindices zijn samengesteld op marktkapitalisatie evenzo geldt dit voor de weging van de landenweging binnen een internationale index. Het aandelenprofiel dat op ALM-niveau wordt vastgesteld is voor pensioenfondsen het vertrekpunt voor de vaststelling van de benchmark voor het beleggingsbeleid. Vaak wordt de eis gesteld dat de te hanteren benchmark in een ALM-studie is te simuleren. Hiermee wordt de samenstelling van de gebruikte gegevens reeks de leidraad voor de strategische benchmark. Doordat alleen voldoende cijfermateriaal voorhanden is over indices, die zijn samengesteld aan de hand van de marktgewichten van de landen en de individuele aandelen, de meeste benchmarks daarom ook benchmarks, die gebaseerd zijn op deze landen- en aandelenverdeling. Dit is in principe maar één van de vele mogelijkheden om een keuze uit de beschikbare aandelen te maken en een benchmark samen te stellen. Vandaar dat de belegger die voor het pensioenfonds zo goed mogelijk in aandelen wil beleggen vaak te kennen geeft dat het strategisch gezien voor de komende vijf jaar beter zou zijn om een andere verdeling aan te houden of de wens van het bestuur om duurzaam te beleggen. Blijft de eis dat de gekozen overeind dat de gekozen benchmark historisch onderbouwd moet worden voor de simulatie in een ALM-studie, dan is het niet mogelijk een duurzaamheidsindex te hanteren, tenzij het op een andere manier mogelijk is om duidelijk te maken dat het rendement risicoprofiel niet anders is, dan die van de landenindex, zie ook Risicocontrol: beheersing van het risico ten opzichte van een standaard benchmark. 3.8 Definitie van maximaal rendement Het behalen van maximaal rendement is een veelgehoorde doelstelling bij pensioenfondsen. In enge zin is dit een onmogelijke doelstelling, het is namelijk niet mogelijk om op elk moment in de juiste beleggingscategorie, land, aandeel, obligatie, etc. te zitten. Veelal wordt er dan bij gezegd dat het binnen een gewenst risicokader rondom de benchmark (tracking error of bandbreedtes van landen, sectoren en / of individuele aandelen) moet plaatsvinden. De eerste reden waarom er geen maximaal rendement wordt behaald is de keuze van de benchmark. Uit de set van aandelen (het universum) waaruit gekozen kan worden zijn vele duizenden mogelijke benchmarks samen te stellen. Het hoeft niet alleen gebaseerd te zijn op marktkapitalisatie, maar de weging kan ook geheel willekeurig plaatsvinden of op andere criteria, zoals bepaalde sectoren of duurzaamheid of andere thema s. Daarnaast moet nog een uitspraak gedaan worden over of er wel of niet tussentijds wordt herwogen (gerebalanced), met welke frequentie, mate van valuta-afdekking, dit vergroot de mogelijke benchmarks alleen maar meer. Al met al zijn er oneindig veel mogelijkheden. Het maximale rendement zal worden behaald door slechts een van die oneindig hoeveelheden alternatieve samenstellingen, hetgeen onmogelijk is te realiseren, een utopie. Eén ding is zeker de 11

12 gekozen op marktkapitalisatie gewogen landenindex is het niet. Bovendien wanneer er eenmaal voor een benchmark is gekozen met een bijbehorend (bandbreedtes en / of tracking error), dan is het zelfs niet zeker dat het maximale resultaat überhaupt mogelijk is binnen dat risicokader. Ook wanneer de benchmark en het risicokader er omheen is vastgesteld is het niet mogelijk om binnen dit kader een maximaal rendement te behalen. Het is ook hier niet mogelijk continue (dagelijks, laat staan binnen de dag) vooraf te weten welke beleggingscategorie, land, etc. binnen het risicokader op elk moment het best zal renderen. Welke invloed heeft het streven naar een maximaal rendement zonder risicokader op ALM-niveau, het is maar de vraag of dat op ALM-niveau optimaal is (naar alle waarschijnlijkheid niet)? Het is niet voor niets dat gesteld wordt dat niet de uitkomsten, maar alleen het risico is te managen. 12

13 4 Risicocontrol: beheersing van het risico ten opzichte van een standaard benchmark. 4.1 Absoluut risico Het absolute risico heeft betrekking op de te verwachten rendementspreiding van de totale portefeuille. Uitgaande van een goed gediversificieerd een portefeuille is het lange termijn te verwachten rendement een beloning voor het risico van de desbetreffende markt, het systematische risico. Bij een goed gespreide portefeuille is het absolute risico gelijk aan het systematisch risico, het risico van de desbetreffende beleggingscategorie op een bepaalde markt. 4.2 Relatief risico Wanneer een portefeuille wordt vergeleken met een vantevoren vastgesteld universum (benchmark) dan is het relatieve risico van de portefeuille gedefinieerd als het te verwachten verschil in rendement tussen de portefeuille en de benchmark Ex ante tracking error Het relatieve risico wordt vaak in één mond genoemd met de tracking error, wanneer men het heeft over de ex ante te verwachte afwijking van de portefeuille ten opzichte van de benchmark. Er is echter een groot verschil tussen de ex ante en de ex post tracking error Ex post tracking error De ex post tracking error is gedefinieerd als de standaarddeviatie van het verschil van het rendement van de portefeuille en het rendement van de benchmark. Tracking error = n t= 1 ( r R) t n 1 2, waarbij R n rt t= = 1 : het gemiddelde van de afwijkingen. n De ex post tracking error zegt op zichzelf niets over het daadwerkelijk gelopen risico ten opzichte van de benchmark. De ex post tracking error wordt namelijk berekend ten opzichte van het gemiddelde van de afwijkingen. De afwijkingen kunnen allemaal dicht bij elkaar liggen, maar toch gemiddeld negatief zijn. Dit is een groter risico dan wanneer de afwijkingen van de benchmark verder uit elkaar liggen, maar gemiddeld genomen positief of gelijk aan nul zijn Informatie ratio Een indicator, die bijvoorbeeld een beter inzicht geeft in het gelopen risico is de informatie ratio: R tracking _ error Resultaat portefeuille beheer, het gemiddeld behaald rendement gedeeld door de tracking error. Wanneer wordt getracht een index te volgen door gebruik te maken van slechts een deel van het universum van de index en daar wordt in geslaagd, dan zal de informatie ratio dicht in de buurt van de nul liggen. Een portefeuille, die actief een index probeert te verslaan, is daar in geslaagd wanneer de informatie ratio positief is. Een informatie ratio van 0,5 is voldoende, een informatie ratio van boven de één is zeer goed. Hierbij moet wel goed worden opgelet dat wanneer wordt gestreefd naar een outperformance van gemiddeld 1% en de informatieratio is groter dan één, dat dit niet komt door bijvoorbeeld een eenmalige uitschieter en het verder volgen van de benchmark. Hierdoor is de tracking error laag en wanneer de gemiddeld kleine outperformance wordt gedeeld 13

14 door een nog kleinere tracking error levert dit wel een hoge informatie ratio op, maar levert de portefeuille manager geen gemiddelde outperformance van 1%. 4.3 Absoluut versus relatief risico Wanneer de samenstelling van de portefeuille afwijkt van de benchmark kan het heel goed mogelijk zijn dat het te verwachten absolute risico gelijk is aan de benchmark, ervan uitgaande dat de portefeuille goed gediversificieerd is en hetzelfde systematische risico kent als de benchmark. Wanneer dit het geval is zal naar verwachting de portefeuille in de tijd eenzelfde beloning kennen als de benchmark. Dit wil nog niet zeggen dat de portefeuille op elk moment ook achteraf hetzelfde rendement laat zien als de benchmark. Ervan uitgaande dat wanneer men consequent twee portefeuilles met gelijke marktrisico's samenstelt, die echter verschillende samenstellingen kennen, deze op de lange termijn een gelijke beloning kennen qua individuele aandelen, maar echter op de korte termijn verschillend kunnen renderen. 4.4 Beheersing relatief risico Wanneer bij het samenstellen van de portefeuille tevens wordt geprobeerd om de portefeuille op zoveel mogelijk verschillende eigenschappen overeen te laten komen met de benchmark, zullen de te verwachten korte termijn afwijkingen (tracking errors) kleiner zijn. 4.5 Inschatten van het relatieve risico Van te voren (ex ante) te verwachten afwijkingen kunnen worden ingeschat door na te gaan in welke mate de karakteristieken van de daadwerkelijke portefeuille afwijkt van de karakteristieken van de benchmark. Er van uitgaande dat naarmate de karakteristieken van de portefeuille meer overeenkomt met de benchmark, de te verwachten afwijking van het rendement van de portefeuille ten opzichte van de benchmark kleiner zal zijn. 4.6 Karakteristieken Een portefeuille kan worden gekenmerkt door beschrijvende en / of door kwantitatieve / statistische karakteristieken Standaard beschrijvende karakteristieken Een gangbare beschrijving van een portefeuille of benchmark op grond van de verdeling over de volgende karakteristieken: Landen Sectoren Marktkapitalisatie segment (groot, middel, klein) Aantal namen Groei of waarde Valuta Alternatieve beschrijvende karakteristieken Er zijn ook nog andere alternatieve karakteristieken te bedenken: Duurzaam versus niet duurzaam Nieuwe economie versie oude economie Competenties Levensfase bedrijfstak / bedrijven o Introductie / expansie / rijpheid / stagnatie Een vereiste bij deze alternatieven is uiteraard wel dat de benodigde vereiste informatie voorhanden is om de aandelen goed te beschrijven. Veelal gaat het hierom subjectieve informatie. 14

15 4.6.3 Statistische rendement / risicokarakteristieken Gebruik makend van te verwachten rendementen, volatiliteit van de afzonderlijke aandelen en hun onderlinge correlatie kan van een portefeuille of benchmark een te verwachten rendement / risicoprofiel worden opgesteld Distributiegelijkenis Met bovenstaande karakteristieken is aan te geven in welke mate de portefeuille qua distributie lijkt op de benchmark. Uiteraard zijn verschillende invalshoeken mogelijk en zal dit onder meer afhankelijk zijn van de kennis / aanpak van de portefeuillemanager over wat relevant is om het risico te beheersen. 4.7 Te verwachten systematisch risico in relatie met marktkapitalisatie en distributiegelijkenis Gegeven het uitgangspunt dat de benchmark goed gediversificieerd is en gegeven het feit dat met een beperkt aantal namen in de portefeuille, zie nummer 1, al gerealiseerd kan worden dat het minimale marktrisico wordt gelopen, kunnen we ervan uitgaan dat er vele mogelijkheden zijn om portefeuilles te bouwen die hetzelfde systematisch risico kennen als de benchmark. Zonder dit met cijfermateriaal onderbouwd te hebben verwacht ik dat het systematische risico op de volgende manier afhankelijk is van de mate van marktkapitalisatie van de portefeuille ten opzichte van de benchmark en de distributie gelijkenis ten opzichte van de benchmark, zie Figuur 3: Systematisch risico, marktkapitalisatie en distributiegelijkenis van portfolio met universum.. Max. Systematisch risico Systematisch risico Marktkapitalisatie 100% Min. 0% Min. Distributiegelijkenis met universum Max. Figuur 3: Systematisch risico, marktkapitalisatie en distributiegelijkenis van portfolio met universum. Let op: de marktkapitalisatie kan een onderdeel uitmaken van de maatstaf voor de distributiegelijkenis. 4.8 Te verwachten ex ante tracking error en marktkapitalisatie portefeuille En opent, maar met zekerheid is vast te stellen dat de afwijking van de portefeuille (na aanschaf) nul is, indien de samenstelling van de portefeuille gedurende de meetperiode gelijk is aan de samenstelling van de benchmark. Een portefeuille kan per definitie alleen afwijken van de benchmark indien de samenstelling verschilt van de benchmark. Wanneer het verschil relatief klein is, zal de te verwachten afwijking ook relatief klein zijn. 15

16 Het maximale negatieve verschil is de score van de benchmark minus het slechtst scorende aandeel van het universum, evenzo is de maximale positieve score het verschil tussen de benchmark en het best scorende aandeel. Echter rekening houdend met het sterk risicoreducerend effect van meerdere aandelen in een portefeuille zal de te verwachten tracking error sterk afnemen naarmate meer namen worden opgenomen in de portefeuille en gelijkenis met de benchmark toeneemt. Zonder dit met daadwerkelijke berekeningen onderzocht te hebben, verwacht ik dat wanneer als de vergelijkingsmaatstaf de verhouding van de marktkapitalisatie van de portefeuille ten opzichte van de benchmark nemen, de spreiding van de rendementen ten opzichte van de benchmark ongeveer zal lopen als in Figuur 4: Rendementspreiding en percentage marktkapitalisatie portefeuille van universum. Rendement +100% Gemiddelde Universum 5% Marktkap. 25% Marktkap. 50% Marktkap. %Marktkapitalisatie van universum Universum -100% Figuur 4: Rendementspreiding en percentage marktkapitalisatie portefeuille van universum 4.9 Te verwachten tracking error in relatie met marktkapitalisatie en distributiegelijkenis Nemen we behalve als vergelijkingsmaatstaf het percentage marktkapitalisatie ook een bredere vergelijkingsindicator mee, dan verwacht ik dat de tracking error ongeveer als volgt zal lopen, zie Figuur 5: "Ex-ante tracking error versus marktkapitalisatie en distributiegelijkenis met universum" (nader onderzoek is gewenst). 16

17 Hoog Ex ante tracking error Marktkapitalisatie Ex ante tracking error 100% 0% Min. Distributiegelijkenis met universum Max. Figuur 5: "Ex-ante tracking error versus marktkapitalisatie en distributiegelijkenis met universum" 4.10 Lange termijn rendement bij hoge distributiegelijkenis Uitgaande van een passief beleggingsbeleid (geen actieve timing over bijvoorbeeld sectoren en individuele aandelen) met alleen oog voor het beheersen van het relatieve risico mag je verwachten dat wanneer een portefeuille voortdurend een hoge distributiegelijkenis kent met zijn benchmark, dat je zeker op de lange termijn hetzelfde rendement mag verwachten als de benchmark, maar met tussentijdse relatief kleine afwijkingen. De te verwachten outperformance van een dergelijk consequent uitgevoerd passief beleggingsbeleid is gelijk aan nul en mag je op langere termijn verwachten dat de portefeuille en de benchmark beloond worden voor hetzelfde gelopen systematische risico en dus hetzelfde rendement zullen opleveren Relatie lange termijn rendement, horizon, relatief risico en distributiegelijkenis Je mag verwachten dat naarmate bij de beheersing van het relatieve risico van een portefeuille een hoger distributiegelijkenis wordt nagestreefd de korte termijn afwijkingen sneller in de tijd zullen uitmiddelen. Zonder het nagerekend te hebben verwacht ik - wanneer we portefeuilles baseren op slechts een deel van de namen uit de MSCI dat de spreiding van het rendement in de tijd van Figuur 2: "Spreiding rendement voor verschillende horizons, ongeveer als volgt zal veranderen, zie Figuur 6 Invloed Horizon en % marktkapitalisatie op rendementspreiding" (nader onderzoek is gewenst). 17

18 Rendement +70% 75% 50% +35% Historisch gemiddelde 0% 1 Jaar 5 jaar 10 jaar 100% distributie gelijkenis 100% distributiegelijkenis Horizon 8-35% 75% `50% -70% Figuur 6 Invloed Horizon en % marktkapitalisatie op rendementspreiding" Hoe snel de korte termijn afwijkingen zullen uitmiddelen heb ik niet nader onderzocht, maar ik verwacht dat dit redelijk snel het geval zal zijn, zolang de afwijking ten opzichte van de benchmark niet al te groot is. Naarmate de gelijkenis van de portefeuille structureel sterker afwijkt zal het langer duren totdat de korte termijn afwijkingen zich hebben uit gemiddeld. Wanneer het systematische risico van de portefeuille structureel (sterk) afwijkt (door bijvoorbeeld te beleggen in slechts in één bepaalde sector van de benchmark of het hanteren van een actief beleggingsbeleid) dan is het onwaarschijnlijk dat de korte termijn afwijkingen zich zullen uit middelen en dat dit leidt tot een andere rendementsverwachting. Maar vooral wanneer door een actief beleggingsbeleid een structurele outperformance wordt behaald dan zal het lange termijn gemiddelde rendement van de portefeuille boven de benchmark liggen Manager diversificatie Een andere vorm van diversificatie is de spreiding van het vermogen over meerdere portefeuille managers Risicomodellen Bij het beheersen van het relatieve risico van een portefeuille ten opzichte van zijn benchmark, wordt veelal gebruik gemaakt van risicomodellen. Deze risicomodellen combineren vaak de standaard beschrijvende karakteristieken met de veronderstelde verwachtingen ten aanzien van rendement, volatiliteit en de onderlinge correlaties. Naarmate de alternatieve beschrijvende karakteristieken makkelijker te achterhalen een objectieve te beschrijven zijn kan men hier beter gebruik van maken binnen de risico modellen en naar alle waarschijnlijkheid de risico modellen verbeteren. Het is met deze modellen niet mogelijk de uitkomsten te managen, je kan alleen de risico s proberen te beheersen (Peter Bernstein). 18

19 5 Performancebeoordeling 5.1 Onderliggende beslissingen Het behaalde rendement is afhankelijk van de gemaakte beslissingen. De volgende beslissingen zijn ondermeer te onderscheiden binnen één beleggingscategorie aandelen: De vaststelling van het universum: landen, sectoren, marktkapitalisatiesegment (small / mid large), individuele aandelen (bestuur); De vaststelling van de benchmark uit de oneindige mogelijke combinaties, die met het gekozen universum mogelijk is (bestuur). Het keuze wel of niet afdekken van de onderliggende valuta s (bestuur, niet afdekken is ook een keuze!). Het moment van rebalancing van de benchmark (bestuur); Wel of niet actief beheer toelaten rondom de benchmark (bestuur); Het risicokader rondom de benchmark voor het actieve beheer (bestuur); Het vaststellen van normen en waarden voor de portefeuille (bestuur); Gebruik maken van meerdere managers in de uitvoering: managerdiversificatie (bestuur); Keuze van de portefeuillemanagers (directie / bestuur); Daadwerkelijke samenstelling van de portefeuille (portefeuillemanager). 5.2 Beoordeling performance van de benchmark Dat de keuze van een benchmark rendementsgevolgen heeft mag duidelijk zijn. Alleen hoe moet je dat beoordelen? Alle mogelijke samenstellingen inclusief rebalancing methoden door te rekenen is onmogelijk. Je zou een groot aantal statistisch voldoende willekeurige samenstellingen kunnen genereren en hiervan achteraf het gemiddeld rendement bepalen en de spreiding hier omheen. Achteraf is dan te bepalen in welke mate de gekozen benchmark afwijkt van het willekeurig gemiddelde (de aap met pijlen). De kans dat de het resultaat van de standaard landenindex op het gemiddelde ligt is zeer klein, de kans is even groot dat deze er boven of er onder ligt. Dit geldt ook voor een willekeurige andere index zoals een duurzame index. De portefeuillemanager zou kunnen worden beoordeeld door binnen het risicokader rondom de benchmark (inclusief vooraf gedefinieerde rebalancing regels) evenzo willekeurige portefeuille samenstellingen te genereren (ook in de tijd) en hiervan het gemiddelde en spreiding te bepalen. Het rendement van de actieve portefeuillemanager wordt dan vergeleken met: het gemiddelde rendement van deze verdeling (actief beleggen met een benchmark) de manager wordt vergeleken met de gemiddelde aap ) en het rendement van de benchmark met rebalancing regels, de vergelijking met slechts één keuze binnen het risicokader, het passief beleggen volgens strikte regels (geen discussie mogelijk). Voor een goede vergelijking van de performance van de belegger moet de benchmark dezelfde restricties kennen. Mag de belegger ergens niet in beleggen, dan moet dit effect uit de benchmark worden gehaald voor een juiste attributie analyse. 5.3 Actief beleggingsbeleid en een structurele outperformance benchmark Een actief aan- en verkoopbeleid leidt niet per definitie tot een outperformance van de benchmark. In een efficiënte markt is de veronderstelling dat het niet mogelijk is structureel de markt te verslaan. De track record van sommige actieve managers laat echter zien dat het wel degelijk 19

20 mogelijk is om waarde toe te voegen ten opzichte van een benchmark. Daarentegen zijn er ook genoeg managers,die niet geloven in de mogelijkheid om actief waarde toe te voegen en die zich bijvoorbeeld hebben gespecialiseerd in het volgen van indices. 20

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Keuze maken, afwegingscriteria Wat zijn de mogelijke afwegingscriteria bij het maken van een keuze uit de mogelijke oplossingen binnen het beleggingsbeleid. Versie:2001-11-02

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Asset Liability Management Nutsprofiel, ALM-studie, Rendement risicoprofiel Maximaal rendement versus ALM-doelstelling, ALM-setting, rendement / risico profiel,

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2013 Portfolio Management Ostrica BV Februari 2013 Rendementsverwachtingen Ostrica 2013 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 1.1 Het beleggingsproces Het beleggingsproces vormt de randvoorwaarden

Nadere informatie

1. De Consumentenbrief moet uiterlijk 1 juli aanstaande op uw website staan; en

1. De Consumentenbrief moet uiterlijk 1 juli aanstaande op uw website staan; en TOELICHTING VOORAF In dit stuk hebben wij geprobeerd de vragen de beantwoorden die volgens de Consumentenbrief door een potentiele cliënt gesteld zouden moeten worden aan zijn beoogde vermogensbeheerder.

Nadere informatie

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting Onderzoek Indextrackers Samenvatting 1. Inleiding De stichting Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op correcte, duidelijke en niet misleidende informatieverstrekking aan consumenten. Het

Nadere informatie

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014

Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Onderbouwing van de rendementsverwachtingen 2014 Portfolio Management Ostrica BV Januari 2014 Rendementsverwachtingen Ostrica 2014 In dit document wordt een onderbouwing gegeven van de rendementsverwachtingen

Nadere informatie

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Inleiding Onze risicoprofielen 1. Wat is een risicoprofiel? 2. Wat zijn vermogenscategorieën? 3. Welke risicoprofielen gebruiken wij? Uw risicoprofiel 4.

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

Portefeuilleprofielen

Portefeuilleprofielen Portefeuilleprofielen Rood BANDBREEDTE van de portefeuille Laatste update: 1 oktober 2015 ROOD Minimum Maximum Tactisch Aandelen 80,00% 100,00% 95,00% Obligaties 0,00% 15,00% 0,00% Onroerend Goed 0,00%

Nadere informatie

Tekst Nationaal regime MiFID. Bijlage. Toetstermen als bedoeld in artikel 36a, lid 2. toetsterm 1

Tekst Nationaal regime MiFID. Bijlage. Toetstermen als bedoeld in artikel 36a, lid 2. toetsterm 1 ijlage Toetstermen als bedoeld in artikel 36a, lid 2 Nummer Termen T* toetsterm 1 Eindterm 5a: De personen zijn in staat met betrekking tot financiële instrumenten uit te leggen aan de consument waarom

Nadere informatie

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA)

Marktwaarde per aandeel. Winst per aandeel (WPA) Wat betekent k/boekwaarde (koers/boekwaarde)- of K/B-ratio? Een ratio die de marktwaarde van een aandeel vergelijkt met zijn boekwaarde. De ratio wordt berekend door de actuele slotkoers van het aandeel

Nadere informatie

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid. van. LG Partners BV. De vragen èn antwoorden op een rijtje

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid. van. LG Partners BV. De vragen èn antwoorden op een rijtje Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid van LG Partners BV De vragen èn antwoorden op een rijtje April 2015 Introductie. In 2014 is een groot aantal brancheorganisaties het initiatief genomen om een Consumentenbrief

Nadere informatie

De 17 beleggingsprofielen voor Begeleid Beleggen van Nationale-Nederlanden

De 17 beleggingsprofielen voor Begeleid Beleggen van Nationale-Nederlanden De 17 beleggingsprofielen voor Begeleid Beleggen van Nationale-Nederlanden Nationale-Nederlanden hanteert 17 beleggingsprofielen verdeeld over de categorieën Defensief, Neutraal, Offensief en Liquide.

Nadere informatie

Vragenlijst. - in te vullen door financieel adviseur -

Vragenlijst. - in te vullen door financieel adviseur - Vragenlijst - in te vullen door financieel adviseur - Vaststelling risicoprofiel Voor de bepaling van het risicoprofiel dient uw cliënt de volgende acht vragen naar waarheid te beantwoorden. 1. Met welke

Nadere informatie

BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR

BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR Heeft u plannen om te gaan beleggen? En overweegt u daarvoor een afspraak te maken met een vermogensbeheerder of heeft u dit al gedaan? Dan worden u bij het eerste gesprek

Nadere informatie

Onafhankelijk en rationeel. Professioneel. Transparant en veilig

Onafhankelijk en rationeel. Professioneel. Transparant en veilig Today s Vermogensbeheer Wij verzorgen persoonlijk en onafhankelijk vermogensbeheer voor zowel particulieren als ondernemingen. Op basis van uw specifieke situatie geeft Today s Vermogensbeheer invulling

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

Risicoprofiel bepalen

Risicoprofiel bepalen Handleiding voor de adviseur: Met dit formulier heeft u een hulpmiddel om het risicoprofiel van uw cliënt te bepalen. De acht vragen leiden tot een standaard risicoprofiel. De risicobereidheid van uw cliënt

Nadere informatie

OEFENINGEN HOOFDSTUK 6

OEFENINGEN HOOFDSTUK 6 OEFENINGEN HOOFDSTUK 6 1 OEFENING 1 EEN INDIVIDU NEEMT EEN BELEGGING IN OVERWEGING MET VOLGENDE MOGELIJKE RENDEMENTEN EN HUN WAARSCHIJNLIJKHEDEN VAN VOORKOMEN: RENDEMENTEN -0,10 0,00 0,10 0,0 0,30 WAARSCHIJNLIJKHEID

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Ondersteuning keuzeproces Analytisch hiërarchisch process Voorbeelden keuze benchmark maken customized benchmark Softwarepakketten versie: 2001-11-02 doel: informatief

Nadere informatie

Leggen pensioenfondsen de lat voor performance te hoog?

Leggen pensioenfondsen de lat voor performance te hoog? Leggen pensioenfondsen de lat voor performance te hoog? Conferentie, Hans Braker Investment Consulting De lat te hoog? Over het belang van een goede normportefeuille 1 1 De normportefeuille als lat Belegger

Nadere informatie

Essentiële Beleggersinformatie 1 oktober 2013

Essentiële Beleggersinformatie 1 oktober 2013 Essentiële Beleggersinformatie 1 oktober 2013 Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven

Nadere informatie

Oefenopgaven Hoofdstuk 7

Oefenopgaven Hoofdstuk 7 Oefenopgaven Hoofdstuk 7 Opgave 1 Rendement Een beleggingsadviseur heeft de keuze uit de volgende twee beleggingsportefeuilles: Portefeuille a Portefeuille b Verwacht rendement 12% 12% Variantie 8% 10%

Nadere informatie

Beleggingsovertuigingen

Beleggingsovertuigingen Beleggingsovertuigingen Inhoudsopgave 1 Beleggingsovertuigingen bpfbouw 1.1 Inleiding 1.2 Beleggingsovertuigingen t.a.v. Financiële Markten 1.3 Beleggingsovertuigingen t.a.v. de portefeuille en instrumenten

Nadere informatie

Op welke beleggingsstrategie baseert de beleggingsonderneming haar dienstverlening? Antwoord:

Op welke beleggingsstrategie baseert de beleggingsonderneming haar dienstverlening? Antwoord: Om beleggingsondernemingen goed met elkaar te vergelijken is o.a. inzicht in het beleggingsproces een belangrijke maatstaf. Door vragen te stellen over het beleggingsbeleid krijgt u een goed beeld van

Nadere informatie

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Informatiewijzer Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Beleggen op een manier die bij u past! Aangenomen mag worden dat beleggen een voor u een hoger rendement

Nadere informatie

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES ONDERZOEK NAAR VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES NOVEMBER 2014 Met dank aan: Naar aanleiding van het besluit van BlackRock om per 31 december 2014 de Funds of ishares op te heffen

Nadere informatie

ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd.

ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. Beleggen

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een discretionair beheersmandaat

Nadere informatie

Tactische Asset Allocatie

Tactische Asset Allocatie Tactische Asset Allocatie Enno Veerman Volendam, 2 maart 2012 Tactische Asset Allocatie (TAA) Strategische Asset Allocatie (SAA): portefeuille samenstellen op basis van lange-termijn voorspellingen TAA:

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

Asia Pacific Performance

Asia Pacific Performance Essentiële Beleggersinformatie 26 juni 2015 Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies

De Vries Investment Services, Voor objectief en onafhankelijk beleggingsadvies De Vries Investment Services is een onafhankelijk en objectief beleggingsadvieskantoor. Wij begeleiden beleggers bij het realiseren van hun financiële doelstellingen en bieden een service die banken niet

Nadere informatie

Active Share. De toegevoegde waarde van Ostrica door actief vermogensbeheer

Active Share. De toegevoegde waarde van Ostrica door actief vermogensbeheer Active Share De toegevoegde waarde van Ostrica door actief vermogensbeheer MSc. A.M. Koen Portfolio Management Ostrica BV 11 juni 2012 MSc. P.C.M. Snoek Portfolio Management Ostrica BV Samenvatting Ostrica

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak Gespecialiseerd team onderhoudt en ontwikkelt LCM WWW.INGIM.COM 2 ING INVESTMENT MANAGEMENT

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 September 2015 AF Advisors Content - Introductie - Nominatiemethodiek op hoofdlijnen - Methodiek Beste Beleggingsfonds - Methodiek Beste Duurzame Beleggingsfonds

Nadere informatie

Einddatumgericht Beleggen

Einddatumgericht Beleggen Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Einddatumgericht Beleggen Een goede balans tussen rendement en risico Einddatumgericht Beleggen Bouwen aan een goed pensioen betekent voor u een afweging maken

Nadere informatie

1. Wat is uw voornaamste beleggingsdoel? Punten

1. Wat is uw voornaamste beleggingsdoel? Punten NnL Wat is uw beleggersprofiel? Wat voor belegger bent u? Accepteert u risico's? Of speelt u liever op zeker? Door de onderstaande vragen te beantwoorden, brengt u uw risicoprofiel en uw beleggingshorizon

Nadere informatie

Beleggingsfondsanalyse door Morningstar

Beleggingsfondsanalyse door Morningstar Beleggingsfondsanalyse door Morningstar Trends Finance Day Brussel, 24 mei 2014 Ronald van Genderen, CFA Fund Analyst Morningstar Benelux 2013 Morningstar, Inc. Alle rechten voorbehouden. Overzicht Morningstar

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

Doelbeleggen. Dirk van Ommeren, 5 maart 2015

Doelbeleggen. Dirk van Ommeren, 5 maart 2015 Doelbeleggen Dirk van Ommeren, 5 maart 2015 I 09/03/2015 I 2 Mijn financiële tijdslijn Doelbeleggen of doelsparen? 2025 2030 2035 EUR 15.000? EUR 25.000? EUR 35.000? I 09/03/2015 I 3 Doelbeleggen of doelsparen

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Zuivel en aanverwante industrie (BPZ) Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft de uitgangspunten

Nadere informatie

UW MENSEN, UW KAPITAAL. Beleggingsinformatie. Vrij beleggen. Life Cycle beleggen. Rendement en risico s. Kosten

UW MENSEN, UW KAPITAAL. Beleggingsinformatie. Vrij beleggen. Life Cycle beleggen. Rendement en risico s. Kosten UW MENSEN, UW KAPITAAL Beleggingsinformatie 2 Life Cycle beleggen Vrij beleggen Rendement en risico s 4 6 8 Kosten 9 Beleggingsinformatie Hoe werkt het beleggingspensioen van Cappital? In de pensioenregeling

Nadere informatie

Handleiding. Haalbaarheidsanalyse. Technische informatie. - Internet Explorer vanaf versie 8. - Mozilla Firefox vanaf versie 13

Handleiding. Haalbaarheidsanalyse. Technische informatie. - Internet Explorer vanaf versie 8. - Mozilla Firefox vanaf versie 13 Handleiding Haalbaarheidsanalyse Technische informatie De door Vermogensdidact geleverde tools werken correct onder Windows met de browsers: - Internet Explorer vanaf versie 8 - Mozilla Firefox vanaf versie

Nadere informatie

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA

Verklaring van Beleggingsbeginselen. Joachim Aelvoet CBFA Verklaring van Beleggingsbeginselen Joachim Aelvoet CBFA 17 maart 2011 Onderzoek 29 IBP's +/- 4,5 miljard euro vermogen +/- 100.000 aangeslotenen methode: eerste analyse individueel gesprek conclusies

Nadere informatie

Kennisgeving van Fusie tussen Compartimenten

Kennisgeving van Fusie tussen Compartimenten Kennisgeving van Fusie tussen Compartimenten Samenvatting Dit deel bevat belangrijke informatie over de fusie die voor u als aandeelhouder van belang is. Meer informatie kunt u vinden in de Gedetailleerde

Nadere informatie

METHODE VAN FINANCIËLE PLANNERS

METHODE VAN FINANCIËLE PLANNERS METHODE VAN FINANCIËLE PLANNERS De MeDirect-planningsinstrumenten bieden online oplossingen voor het plannen van uw financiële toekomst en beleggingen. Ze bieden beleggingsadvies en voorspellingen van

Nadere informatie

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Deelnemersbrochure Mijn Pensioen 2014 Stichting Pensioenfonds Gasunie Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Een unieke pensioenoplossing: Pensioenopbouw op maat; Altijd online inzage in uw vermogensopbouw.

Nadere informatie

Waarom, wanneer en hoe te beleggen in Europese smallcaps? Daniel Haesen

Waarom, wanneer en hoe te beleggen in Europese smallcaps? Daniel Haesen Waarom, wanneer en hoe te beleggen in Europese smallcaps? Daniel Haesen De meeste institutionele beleggers volgen een top-downbenadering 1 voor hun assetallocatie, waarbij ze kiezen tussen obligaties,

Nadere informatie

Klant. Pensioen life cycle indicators

Klant. Pensioen life cycle indicators Pensioen life cycle indicators Klant Rapport om een gefundeerde keuze te maken tussen verschillende premiepensioenproducten. Gebaseerd op analyses op het gebied van beleggingsbeleid, duurzaamheid, rendement

Nadere informatie

Uw gids voor financiële eenvoud

Uw gids voor financiële eenvoud SPUYBROEK ADVIES Het realiseren van uw doelen, wensen en dromen Januari 2015 Uw gids voor financiële eenvoud Beleggingsbeleid Spuybroek Advies in het kort Uw doelen, wensen en dromen gerangschikt naar

Nadere informatie

Het valutarisico is volledig afgedekt naar de euro. Het model maakt gebruik van futures, wat kan leiden tot leverage.

Het valutarisico is volledig afgedekt naar de euro. Het model maakt gebruik van futures, wat kan leiden tot leverage. Essentiële Beleggersinformatie Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven en is bedoeld

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Essentiële Beleggersinformatie 19 februari 2014

Essentiële Beleggersinformatie 19 februari 2014 Essentiële Beleggersinformatie 19 februari 2014 Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven

Nadere informatie

De AFM en de toekomst van vermogensbeheer. Tim Mortelmans, Paul Schuiling en Elke Geerdink,Toezichtgroepen Financiële Ondernemingen 14 mei 2013

De AFM en de toekomst van vermogensbeheer. Tim Mortelmans, Paul Schuiling en Elke Geerdink,Toezichtgroepen Financiële Ondernemingen 14 mei 2013 De AFM en de toekomst van vermogensbeheer Tim Mortelmans, Paul Schuiling en Elke Geerdink,Toezichtgroepen Financiële Ondernemingen 14 mei 2013 Agenda 1. Context: Thema Vermogensopbouw 2. Enkele specifieke

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Decompositie van het dekkingsgraad risico

Decompositie van het dekkingsgraad risico FOR PROFESSIONAL INVESTORS Decompositie van het dekkingsgraad risico Anton Wouters, Head of Customized & Fiduciary Solutions, Amsterdam, 19 mei 2015 Multi Asset Solutions I mei 2015 I 2 Risico management

Nadere informatie

32.0039.15. Stichting Pensioenfonds voor de Woningcorporaties. Beleggingsbeginselen SPW

32.0039.15. Stichting Pensioenfonds voor de Woningcorporaties. Beleggingsbeginselen SPW 32.0039.15 Stichting Pensioenfonds voor de Woningcorporaties Beleggingsbeginselen SPW 28 juni 2016 Inleiding Beleggingsbeginselen zijn de belangrijkste overtuigingen die ten grondslag liggen aan de strategie,

Nadere informatie

GLOBAL ANALYZER HANDLEIDING

GLOBAL ANALYZER HANDLEIDING HANDLEIDING GLOBAL ANALYZER RAPPORTS 1 Het Identificatie blok 1 Het Diagnose blok 1 Het Conclusies blok 1 Het bedrijfsprofiel 2 De verschillende Onderdelen 2 DE WAARDERING 2 Koop laag, verkoop hoog! 2

Nadere informatie

Vaak is de eenvoudigste oplossing ook de beste!

Vaak is de eenvoudigste oplossing ook de beste! Vaak is de eenvoudigste oplossing ook de beste! 12 december 2014 Martijn Rozemuller Thinketfs.nl Wat is indexbeleggen? Indexbeleggen is passief beleggen Ac8ef beleggend fonds Er wordt geprobeerd een hoger

Nadere informatie

Individuele aandelen, Individuele obligaties, Vastgoed, Grondstoffen, Beleggingsfondsen, Trackers

Individuele aandelen, Individuele obligaties, Vastgoed, Grondstoffen, Beleggingsfondsen, Trackers Bedrijfsprofiel Care IS Vermogensbeheer Vermogensbeheerder Naam Website Beschrijving Care IS Vermogensbeheer www.careis.nl/ Care IS Vermogensbeheer is sinds 2010 actief en gevestigd in Volendam. Care IS

Nadere informatie

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN Introductie Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van SPA.

Nadere informatie

Beleggingsprincipes. Wetenswaardigheden over beleggen, risico en rendementen. De effecten van inflatie en looptijd. Balans tussen risico en rendement

Beleggingsprincipes. Wetenswaardigheden over beleggen, risico en rendementen. De effecten van inflatie en looptijd. Balans tussen risico en rendement Beleggingsprincipes Wetenswaardigheden over beleggen, risico en rendementen De effecten van inflatie en looptijd Balans tussen risico en rendement De kracht van herbeleggen Risico neemt af naarmate de

Nadere informatie

Presentatie Pensioen voor de ondernemer Loege Schilder

Presentatie Pensioen voor de ondernemer Loege Schilder Presentatie Pensioen voor de ondernemer Loege Schilder Volendam, 18 juni 2014 Beleggen voor Pensioen Regeling -lijfrente/banksparen -pensioen eigen beheer -sparen/beleggen Risico -beweeglijkheid -liquiditeit

Nadere informatie

Fondshuis Analyse -11,00% -37,24% 38,20% 26,72% ,51% 20,14% Benchmark ,81% -1,84%

Fondshuis Analyse -11,00% -37,24% 38,20% 26,72% ,51% 20,14% Benchmark ,81% -1,84% Track record Jaarrendementen 01 jan 2008-31 dec 2008 2009-11,00% -37,24% 38,20% 26,72% Wat is het track record? De tabel hiernaast toont twee beleggingsmogelijkheden. De eerste regels laten het rendement

Nadere informatie

Beleggingsinformatie over

Beleggingsinformatie over Beleggingsinformatie over LifeCycle Beleggen van Bewust Pensioen LifeCycle Beleggen van Bewust Pensioen Visie van vermogensopbouw met LifeCycle Beleggen Over het onderwerp pensioen bestaan veel misverstanden.

Nadere informatie

Risk Management. "Don't focus on making money; focus on protecting what you have." - Paul Tudor Jones

Risk Management. Don't focus on making money; focus on protecting what you have. - Paul Tudor Jones Risk Management "Don't focus on making money; focus on protecting what you have." - Paul Tudor Jones Inleiding Het doel van dit document is het introduceren van wat, denken wij, de belangrijkste factor

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

2. STrUCTUUr 3. De BeHeerDer Michiel Goris (1956)

2. STrUCTUUr 3. De BeHeerDer Michiel Goris (1956) 1. profiel Het MM Fortune Fund ( hierna: het fonds) is een open-end beleggingsfonds voor gemene rekening, opgericht op 15 april 2008 en gevestigd te Rijswijk. Een fonds voor gemene rekening is geen rechtspersoon

Nadere informatie

Presentatie ETF s voor BSC Duitenberg. Dinsdag 17 februari 2015

Presentatie ETF s voor BSC Duitenberg. Dinsdag 17 februari 2015 Presentatie ETF s voor BSC Duitenberg Dinsdag 17 februari 2015 De agenda Wat is een ETF De impact van kosten Wat is een index Manieren om een index te volgen Dividendlekkage Portefeuillemanagement & verhandeling

Nadere informatie

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk

Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk Beleggingsaspecten voorontwerp van wet herziening ftk De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid publiceerde op vrijdag 12 juli 2013 het lang verwachte consultatiedocument over de uitwerking

Nadere informatie

Einddatumgericht Beleggen

Einddatumgericht Beleggen Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Einddatumgericht Beleggen Allianz DGA Pakket Einddatumgericht Beleggen Bouwen aan een goed pensioen betekent voor u een afweging maken tussen rendement en risico.

Nadere informatie

Top speler in Europa. BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro

Top speler in Europa. BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro Top speler in Europa BNP Paribas L1 Equity Best Selection Euro 1 Wij denken dat dit een goed moment is om in Europese ondernemingen te beleggen en wel om de volgende redenen: Ze zijn momenteel sterk: ondanks

Nadere informatie

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Pag. /8 Delta Lloyd garandeert de opgebouwde aanspraken en tarieven. Het Garantiepensioen

Nadere informatie

EMPEN C REDIT L INKED N OTE

EMPEN C REDIT L INKED N OTE EMPEN C REDIT L INKED N OTE per juli 2011 Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico De Europese rente staat momenteel op

Nadere informatie

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur

Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Vastgoedbeleggingsresultaten van Nederlandse pensioenfondsen: internationale diversificatie stelt teleur Veel Nederlandse pensioenfondsen hebben in de afgelopen jaren hun vastgoedportefeuilles opnieuw

Nadere informatie

Een introductie tot factor beleggen

Een introductie tot factor beleggen WHITE PAPER September 2013 Voor professionele beleggers Een introductie tot factor beleggen Door David Blitz PhD, Hoofd Quantitative Equity Research Joop Huij PhD, Senior Quantitative Researcher Pim van

Nadere informatie

de besloten vennootschap Paerel Vermogensbeheer B.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

de besloten vennootschap Paerel Vermogensbeheer B.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2014-267 d.d. 14 juli 2014 (mr. J.S.W. Holtrop, voorzitter, drs. L.B. Lauwaars RA en J.C. Buiter, leden, mr. I.M.M. Vermeer, secretaris) Samenvatting

Nadere informatie

Gestructureerde ProductenWijzer

Gestructureerde ProductenWijzer Gestructureerde ProductenWijzer Producten met gehele of gedeeltelijke hoofdsombescherming U bent mogelijk geïnteresseerd in beleggen in gestructureerde producten. Maar wat zijn gestructureerde producten?

Nadere informatie

HANDREIKING BELEGGINGSBELEID PARTICULIERE CLIËNTEN

HANDREIKING BELEGGINGSBELEID PARTICULIERE CLIËNTEN HANDREIKING BELEGGINGSBELEID PARTICULIERE CLIËNTEN Contactgegevens DSI Postbus 3861 1001 AR Amsterdam Telefoon: 020 620 12 74 Email: info@dsi.nl DUFAS Bordewijklaan 8 2591 XR Den Haag Telefoon: 070 333

Nadere informatie

Zelf Beleggen en Sparen

Zelf Beleggen en Sparen de vrijheid van Zelf Beleggen en Sparen 1 inhoud Omschrijving Pagina 1. Wat is Zelf Beleggen en Sparen? 2 2. Hoe werkt Zelf Beleggen en Sparen bij ABN AMRO Pensioenen? 2 3. Hoeveel rendement kunt u behalen?

Nadere informatie

Passief beleggen bestaat niet

Passief beleggen bestaat niet Passief beleggen bestaat niet Auteur Hendrik Jan Davids 1 Beleggers omarmen steeds meer de voordelen die geboden worden door passieve vormen van beleggen, mede vanwege de kostenvoordelen. Het vinden van

Nadere informatie

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011 Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs December 2011 Inleiding Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-,

Nadere informatie

Onderdeel 1: Beleggingsbeleid

Onderdeel 1: Beleggingsbeleid Inleiding De AFM heeft de afgelopen jaren verschillende marktbrede onderzoeken naar de kwaliteit van de beleggingsdienstverlening uitgevoerd. Dit heeft onder andere geresulteerd in de publicatie van diverse

Nadere informatie

Stichting Personeelspensioenfonds Cordares. Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Stichting Personeelspensioenfonds Cordares. Verklaring inzake beleggingsbeginselen Stichting Personeelspensioenfonds Cordares Verklaring inzake beleggingsbeginselen 1. Inleiding De verklaring beschrijft de door het bestuur vastgestelde uitgangspunten voor het beleggingsbeleid van de

Nadere informatie

ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen

ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen ETF s als bouwblokken voor een goed gespreide portefeuille Kant-en-klaar indexbeleggen Vrijdag 22 april 2016 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Voormalig arbitrage handelaar bij Optiver Oprichter

Nadere informatie

Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen

Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Samen uw risicoprofiel bepalen - Natuurlijke personen Elke belegger staat voor de moeilijke keuze om zijn portefeuille samen te stellen uit de diverse mogelijke beleggingsvormen (beleggingsfondsen, aandelen,

Nadere informatie