5. Best Practice Modelle

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "5. Best Practice Modelle"

Transcriptie

1 5. Best Practice Modelle Nu worden er drie geselecteerde best-practice modellen voor grensoverschrijdende praktijkcontacten voorgesteld. Deze onderscheiden zich in hun conceptuele aanpak en in de selectie van de methodes: 1. Praktijkcontact in de Duits-Poolse grensregio: vijfdaagse praktijkcontact met betrokkenheid van alle drie partnerscholen. Focus op de erkenning van beroep, opleidingsen studie in bedrijven, op een opleidingsbeurs en een universiteit, interculturele verkenning en taalpraktijk. 2. Praktijkcontact in de Duits-Nederlandse grensregio: vierdaagse praktijkcontact met betrokkenheid van beide partnerscholen. Focus op de bedrijfsverkenning, combineren van economie met een vreemde taal, interculturele competenties, verankeringsmogelijkheden van grensoverschrijdende praktijkcontacten binnen het curriculum van de school en evaluatie van praktijkcontacten. 3. Praktijkcontact in de Duits-Nederlandse grensregio: ééndaagse praktijkcontact zonder betrokkenheid van een partnerschool. Focus op verkenning van beroeps- en opleidingswegen in het buitenland en vreemde taalpraktijk, tweede kans voor jonge volwassenen. 1. Grenzregion Praktijkcontact in de Duits-Poolse grensregio In de Pools-Duitse grensregio namen drie scholen aan het project IMPULS deel: de middelbare school Ehm-Welk in Angermünde, het ZSE-ZESPÓ Szkól Ekonomicznych (centrum voor economische scholen (bovenbouw)) uit Midzyrzecz en het ZSO-ZESPÓ Szkó Ogólnoksztaccych (centrum voor algemene middelbare scholen, onderbouw) nr. 3 uit Gorzów Wielkopolski. De betrokken scholen kunnen met het oog op de realisatie van praktijkcontacten in eigen land op verschillende ervaringen teruggrijpen. De Ehm-Welk-school werkt al sinds vele jaren met bijna alle in afbeelding 6 genoemde vormen van praktijkcontacten, in het bijzonder de bedrijfs- en beroepsverkenningen, leerdagen in de praktijk en werk in opdracht zijn in de beroepsgerichte maatregelen van de school reeds verankerd (afbeelding 15). 33

2 Afbeelding 15: Conceptuele lijn van beroepsoriëntatie aan de Ehm-Welk-school van klas 1-3 onderbouw (BKP = beroepskeuzepas) 34

3 Ook de ZSE werkt als economische middelbare school al jaren met bedrijfsverkenningen en experteninterviews en voert succesvol simulatie- en scholierenfirma's uit. Daarentegen is de algemene middelbare school ZSO tot dusver op het gebied van praktijkcontacten nog onervaren. Niet zonder betekenis in deze samenhang is het feit dat in Polen pas in 2003 het vak economie (grondbeginselen van het ondernemerschap) in de algemene middelbare scholen werd ingevoerd en de coöperaties tussen algemene middelbare scholen en de economie in Polen eerder tot de uitzondering behoort. Voor alle drie scholen was echter de grensoverschrijdende aanzet in de samenwerking tussen school en economie nieuw. Via deze grondbeginsel hebben de drie scholen een gezamenlijk concept voor de realisatie van grensoverschrijdende praktijkcontacten ontwikkeld en getest. In de Duits-Poolse regio werden daarmee grensoverschrijdend bedrijfs- en beroepsverkenningen met geïntegreerde experteninterviews gerealiseerd, alsmede een gezamenlijke verkenning van de Duits-Poolse opleidings- en studiebeurs Vocatium in Frankfurt aan de Oder. De Duitse en Poolse scholieren verkenden samen eveneens de Europa- Universiteit Viadrina waar ze informatie hebben verzameld over de toelating tot studies aan de Europa-Universiteit maar ook in het algemeen over een studie in Duitsland of Polen. De deelnemende scholen hebben de voorbereidingen en evaluatie van de praktijkcontacten in de beide grensregio's als volgt betrokken bij het bestaande aanbod van de school: Duitsland, Brandenburg: middelbare school Ehm-Welk in Angermünde De voorbereiding van de praktijkcontacten werd schoolorganisatorisch verankerd: in het vak economie-werk-techniek de volgende onderwerpen: regionale economische ruimte, branches, ondernemingen, beroepen in het vak levensbeschouwing-ethiek-religie het onderwerp interculturele competenties in het kader van lesuren volgde de voorbereiding op de beursverkenning Polen, Lebuser Woiwodschaft: Zespó Szkó Ekonomicznych (ZSE) in Midzyrzecz (bovenbouw) De voorbereiding van de praktijkcontacten werd schoolorganisatorisch verankerd: in het vak Grondbeginselen van het ondernemerschap onderwerpen zoals economische ruimte, branches, ondernemingen en beroepen bij Duits volgde de taalkundige voorbereiding Polen, Lebuser Woiwodschaft: Zespó Szkó Ogólnoksztaccych (ZSO) Nr. 3 in Gorzów Wielkopolski (onderbouw) De voorbereiding van de praktijkcontacten werd schoolorganisatorisch verankerd: 35

4 bij het vak maatschappijleer de onderwerpen: economische ruimte, branches, ondernemingen, beroepen, evaluatie van praktijkcontacten in de beroepsgerichte maatregelen door de school onderwerpen rondom beroepen en beroepskeuze bij het vak informatica: het maken van multimediale presentaties over het onderwerp regionale economische ruimte, branches en ondernemingen en een presentatie over de verzamelde ervaringen uit de deelname aan het project bij het vak Duits volgde de taalkundige voorbereiding De grensoverschrijdende praktijkcontacten voor jongeren uit de Duits-Poolse regio begon met een driedaags verblijf van de scholieren van de middelbare school Ehm-Welk in Polen. De scholieren van Ehm-Welk en de jongeren van ZSE Midzyrzecz waren allereerst in de ZSO in Gorzów Wlkp. Op de tweede en derde dag was de ZSO Midzyrzecz gastheer, waar de Duitse en Poolse scholieren van de ZSO uit Gorzów Wlkp. heen zijn gereisd. In het kader van deze drie dagen werden drie ondernemingen en specifieke beroepsprofielen voor een bepaalde branches verkend. Het tweedaagse tegenbezoek van de Poolse scholieren uit ZSE en ZSO in Duitsland vond in Frankfurt aan de Oder en in Angermünde plaats. Het begon met een gezamenlijk bezoek aan de Duits-Poolse opleidings- en studiebeurs Vocatium en de Europa-Universiteit Viadrina, allebei in Frankfurt/Oder. Op dezelfde dag reden alle scholieren naar Angermünde, leerden daar de school en de stad kennen en doorbrachten de avond met een gezamenlijk cultureel programma. Op de volgende dag stond de verkenning van de papierfabriek Leipa in Schwedt en de kennismaking met verschillende opleidingsmogelijkheden centraal. Organisatorische en inhoudelijke voorbereidingen op alle drie scholen door de leerkrachten (5 maanden voor het eerste praktijkcontact in Polen) De leerkrachten definieerden samen de doelen van de grensoverschrijdende praktijkcontacten: 1) dide grensoverschrijdende beroeps- en studie-oriëntatie door beroeps- en werkplekverkenningen in de beide regio's, vergelijking van opleidingen in Polen en Duitsland. 2) de wederzijdse kennismaking en het versterken van interculturele competenties Om de ontstane kosten voor de geplande mobiliteit van de scholieren te dekken werden voor beide praktijkcontacten opdrachten aan het Duits-Poolse jeugdwerk gesteld (telkens door de gastheer). Deze moesten minimaal drie maanden voor de termijn van de realisatie afgegeven worden. Het jeugdwerk financierde een behoorlijk deel van de mobiliteitskosten van de scholieren. 36

5 Voor de realisatie van de eerste doelen werden bedrijfsverkenningen met geïntegreerde experteninterviews in Duitsland en Polen gekozen alsook de gezamenlijke verkenning van de opleidings- en studiebeurs Vocatium in Frankfurt aan de Oder en de Europa-Universiteit Viadrina, tevens in Frankfurt aan de Oder. Aan het project namen telkens 12 scholieren uit iedere school deel. In de Poolse en Duitse scholen solliciteerden ze naar de deelname. Zowel in Duitsland als in Polen werd een informatiebijeenkomst voor de uitgenodigde scholieren georganiseerd waarin de doelen en afloop van de ontmoetingen met de scholieren werden voorgesteld. Voor de bedrijfsverkenningen in Polen werden in totaal drie bedrijven uitgekozen: Mestil in Gorzów Wlkp., S-Moda in Midzyrzecz en Phoenix Wielkopolska in Nowy Tomyl. Voor de bedrijfsverkenning in Duitsland de onderneming Leipa Georg Leinfelder GmbH. Voor ieder bedrijf werden vijf specifieke beroepen voor een branche bepaald. Doel 1) De grensoverschrijdende beroeps- en studie-oriëntatie door beroeps- en werkplekverkenningen in de beide regio's, vergelijking van opleidingen in Polen en Duitsland. Voor de eerste ontmoeting zetten alle scholieren in het vakonderwijs zich uiteen met de analyse van de eigen regionale economische ruimte en werkruimte (zie hoofdstuk 7, aanhang 1), bereidden hun presentatie digitaal voor en stelden als gastheer de gasten uit de andere scholen voor. Het speerpunt van de presentatie lag daarbij op de branches die een stempel drukken op de regio. Daarnaast onderzochten de scholieren de gekozen ondernemingen, bereidden een PPT voor en presenteerden deze aan de gasten voor de bedrijfsverkenning. 12 scholieren uit iedere school vormden groepjes van drie, iedere groep zette zich met 5 uitgekozen beroepen uit een bedrijf uiteen en werkten profielen over ieder beroep uit. Daarmee werden 15 beroepen die de scholieren gezamenlijk in Polen en in Duitsland verkenden, afgedekt. De focus in de bedrijven lag op de volgende beroepen: 1) In MESTIL Sp. z.o.o. 5 in Gorzów Wielkopolski verkenning van beroepen rondom metaalverwerking ontwikkeling en productie van vervangingsonderdelen voor industriemachines montage en demontage van loopbandproductie 5 bekijk de homepage ook in het Pools, Duits en Engels: 37

6 productie en montage van airconditioning, centrale verwarming, water- en afvalwaterkring organisatie en management van de onderneming 2) S-MODA s. c. 6 in Midzyrzecz naaister strijkster cutter versteller modenaai(st)er, boekhouder, personeelschef 3) PHOENIX CONTACT 7 Wielkopolska Sp. z.o.o elektronicus automatenchauffeur CNC-werktuigmachines mechanicus/mechatronicus procesingenieur vakkracht voor optimalisering van productie boekhouder, personeelschef 4) Voor Leipa Georg Leinefelder GmbH 8 Schwedt papiermaker industrie mechanicus commercieel-administratief medewerkster vakkracht voor magazijnlogistiek Bij de uitwerking van een profiel voor ieder beroep stelden alle groepen scholieren informatie over de volgende vragen samen: 6 bekijk de homepage ook in het Engels en Duits: 7 zie homepage https://www.phoenixcontact.com/online/portal/pc 8 bekijk de homepage ook in het Engels en Duits: 38

7 o Hoe lang duurt de opleiding? o Welke schoolvakken zijn belangrijk? o Welke talenten en vaardigheden zijn behulpzaam? o Is er behoefte aan dit beroep (in dit bedrijf en in het algemeen)? o Hoe hoog is het salaris in dit beroep (in relatie met het landelijk gemiddelde)? o Hoe leer ik het beroep aan in mijn eigen land? Daarnaast formuleerden ze vragen die ze ter plekke aan de vertegenwoordigers van de beroepen stelden (experteninterviews): De door de scholieren van de ZSO in Gorzów Wlkp. opgestelde vragen over het werk in de firma Mestil Sp. z.o.o. in Gorzów Wlkp. Productie: 1. Welke beroepen worden door de medewerkers van de productie-afdeling uitgeoefend? 2. Hoe had u zich voor de uitoefening van uw beroepen voorbereid (welke school, cursussen gevolgd)? 3. Is de productie in stappen opgedeeld of wordt een bouwelement soms door een medewerker volledig geproduceerd? 4. Welke machines worden ingezet? 5. Wat wordt op de aparte werkplekken uitgevoerd? Technologie-ontwikkeling en constructies: 1. Welke beroepen worden door de medewerkers van de technologie-ontwikkeling en constructies uitgeoefend? 2. Welke opleiding heeft men nodig om technoloog of constructeur te worden? 3. Waarmee houdt een technoloog zich bezig en welke opdrachten heeft een constructeur? 4. Hoe zijn de opdrachten ingedeeld, vindt hun uitvoering in etappes plaats of in zijn geheel? 5. Welk gereedschap wordt door de vakkrachten ingezet? 6. Wat zijn de eindresultaten van het werk in de afdeling technologie en constructie? 39

8 Administratie: 1. Wat zijn de opdrachten van de aparte afdelingen? 2. Welke beroepen zijn hier vertegenwoordigd? 3. Welke opleiding heeft men nodig voor het werk in de administratie? 4. Hoe vindt de aanwerving van personeel plaats? 5. In welke afdelingen deelt de administratie zich op? Evaluatie van de beroepsverkenningen Na de beroepsverkenningen met geïntegreerde experteninterview volgde de evaluatie: de scholieren wisselden zich na iedere verkenning in de scholen met behulp van gemodereerde discussies over de verzamelde ervaringen uit, noemden overeenkomsten en verschillen bij de opleiding voor de beroepen waarmee ze kennis hebben gemaakt in Polen en Duitsland. Ze gingen met name in op de vragen die in het profiel geformuleerd werden. Beursverkenning De scholieren verkenden de Duits-Poolse opleidings- en studiebeurs Vocatium die een keer per jaar in Frankfurt aan de Oder plaatsvindt. Ze wordt door het instituut voor talentontwikkeling en de KvK Oost-Brandenburg georganiseerd. De scholieren van de Ehm-Welk werden op school tijdens de les voorbereid op de beursverkenning. Ze verkregen: informatie over de afloop van de Vocatium-beurs, een informatiemap over de aanwezige ondernemingen met de opdracht om drie ondernemingen van tevoren uit te kiezen, waarmee ze op de beurs kennis zouden willen maken en zich over deze ondernemingen te informeren. De focus lag in het bijzonder op de opleidingsplekken die de ondernemingen aanbieden, de scholieren verkregen een vragencatalogus (zie hoofdstuk 7, bijlage 4) die ze bij de beursverkenning gebruikten. De Poolse scholieren werden op het beursbezoek door een medewerkster van het Instituut voor Talentontwikkeling (IFT) voorbereid. Ze bezocht de school en stelde de scholieren naast het idee de mogelijkheden die de opleidings- en studiebeurs biedt eveneens de afloop en informatiemateriaal over de beurs voor. De focus lag op de standhouders, ondernemingen en 40

9 instellingen die zichzelf op de beurs presenteerden. De IFT-medewerkster lege met de scholieren een geschiktheidstest af en wisselde met hen uit over hun wensen en beroepsvoorstellingen. Vergelijkbaar met de scholieren uit Brandenburg zochten de Poolse scholieren drie standhouders uit waarmee ze tijdens de beurs in gesprek gingen. De IFTmedewerkster legde afspraken met de standhouders op de beurs vast en deelde de data twee weken voor het begin van de beurs aan de scholieren mee, zodat ze genoeg tijd hadden om zich op het twintig minuten durende gesprek in te spelen en zichzelf voor te bereiden. Beide groepen scholieren namen aan een informatiebijeenkomst van de KvK Oost-Brandenburg deel die in het kader van de beurs plaatsvond. Hier konden ze zich informeren over de opleidingsmogelijkheden in Duitsland en Polen. Doel 2) de wederzijdse kennismaking en het versterken van interculturele competenties Iedere scholier bereidde een profiel (zie hoofdstuk 7, bijlage 4) over zichzelf voor alle scholieren bereidden zich, zover mogelijk, ook mondeling op de praktijkcontacten voor: o o de scholieren uit Polen in het kader van de Duitse les. Aanvullend werd de taalgids Duits voor in je broekzak 9 voorgesteld. de scholieren uit Angermünde bereidden een mini-woordenboek (tabel Duits-Engels- Pools) voor. Er werd bovendien gebruik gemaakt van de taalgids Pools voor in je broekzak 10. Op de eerste ontmoetingsdag van de jongeren werd het inhoudelijke speerpunt op de wederzijdse kennismaking gelegd. De leerkrachten uit Gorzów Wlkp., de school waar de jongeren zich voor het eerst ontmoetten en leerden kennen, bereidden voor alle deelnemers talrijke integratiespelletjes direct ter plekke voor. De spelletjes werden in telkens nieuw gemengde, maar wel steeds Duits-Poolse groepen uitgevoerd, bijvoorbeeld: Spel 1: de scholieren vormen een cirkel en stellen zich op een touw. Dan moeten ze zichzelf in de cirkel op alfabetische volgorde opnieuw indelen. Bij plaatswisseling moeten ze echter steeds ten minste met een voet in contact blijven met het touw. Spel 2: iedere scholier stelt de anderen in de cirkel zijn buurman rechts en links van hem voor, maar noemt bij iedere naam een beschrijvend adjectief om de buurman te beschrijven (sympathiek, aardig, grappig, etc.) aldaar 41

10 Spel 3: de scholieren gooien een bal naar elkaar en zeggen daarbij de voornaam van de scholier die de bal moet vangen. Spel 4: de scholieren vormen twee groepen die tegenover elkaar staan. In het midden spannen de spelleiders een deken en wel zo dat de twee groepen elkaar niet kunnen zien. Iedere groep kiest een scholier die dicht bij de deken gaat staan. Bij drie werd de deken naar beneden gehaald zodat de uitgekozen scholieren die direct voor de deken stonden elkaar zien. De groep die de voornaam van de scholier aan de andere kant van de deken het snelst zegt, krijgt een punt. Spel 5: er werden meerdere groepen gevormd, iedere groep kreeg lucifers, munten en bandjes. Op het schoolbord werden verschillende puzzels in elkaar gezet die de andere groepen moesten oplossen. De beste groep kreeg ijs. Bij de wederzijdse kennismaking en interculturele uitwisseling waren de volgende activiteiten ook behulpzaam: de school bezichtigen en de rondleiding door Gorzów Wlkp. een gezamenlijke bowlingavond een workshop voor glasschilderen in Midzyrzecz waaraan de scholieren deelnamen 's avonds gingen ze samen zwemmen in het dichtstbijzijnde zwembad. Een evaluatie van de in totaal vijfdaagse grensoverschrijdende praktijkcontacten vond met behulp van vragenlijsten M10 uit module 5 mijn indrukken in het buitenland (zie hoofdstuk 7, bijlage 7) plaats. De documentatie gebeurde aan de hand van een map (portfolio) dat werd gemaakt en continu bijgehouden. Daarin staan alle uitgewerkte documenten en een zelf in elkaar gezet voorblad. Voorbeelden voor de verdere inzet van de in het project ontwikkelde aanzetten en materiaal op de Ehm-Welk school De werkbladen uit module 5 mijn gezin, mijn vrienden, mijn woonplaats, wat vind ik leuk en mijn toekomst zijn geschikt voor het werken met de beroepskeuzepas en de inzet tijdens mentoruren in de eerste klas van de middelbare school. Daar zou dan het werkblad profiel (zie hoofdstuk 7, bijlage 5) ook bij komen dat als inleiding in het project grensoverschrijdende praktijkcontacten werd gebruikt. Het lesmateriaal stereotypes (zie hoofdstuk 7, bijlage 6) en de powerpoint-presentatie M03 culturele verschillen uit module 5 wordt ter voorbereiding op de Duits-Poolse uitwisseling in het vak LER (levensbeschouwing-ethiek-religie) ingezet. 42

11 Al het materiaal en werkbladen over het onderwerp regionale economische ruimte (module 1) zouden vanaf het schooljaar 2014/15 voor het vak WAT, thema economie in klas 3 tijdens de les worden ingezet. De vragenlijst indrukken in het buitenland (zie hoofdstuk 7, bijlage 7) wordt deel van de gidsmap (portfolio) van de scholieren en daarmee deel van de beroepskeuzepas. In ZSO en ZSE: Het materiaal uit module 2 vormen van praktijkcontacten ter voorbereiding op een praktijkcontact (zie hoofdstuk 7, bijlage 3) of bijvoorbeeld mijn indrukken uit het buitenland (zie hoofdstuk 7, bijlage 7) en al het materiaal uit module 1 analyse van de regionale economische ruimte worden tijdens de les als grondbeginsels van het ondernemerschap en maatschappijleer als voorbereiding ingezet. De pedagogische adviseurs zullen met name het materiaal ter analyse van de eigen competenties begeleidend voor het beroepsgerichte proces gebruiken. De vragenlijst beursverkenning beroepsoriëntatie op de beurs (zie hoofdstuk 7, bijlage 3) is geschikt voor de voorbereiding en evaluatie van het beursbezoek met de scholieren. In de Duitse les worden naast de algemene vreemde taalverwerving module 5 voor de interculturele voorbereiding geïntegreerd. Op beide Poolse scholen wekte de Duitse beroepskeuzepas (BWP) die de scholieren uit Duitsland bij het proces van de beroepsvinding begeleidt, een groot interesse. Er wordt gezocht naar mogelijkheden om zo'n soort instrument in Polen in te voeren. Samenvatting van de grensoverschrijdende praktijkcontacten voor de Poolse en Brandenburgse scholen De realisatie van de grensoverschrijdende praktijkcontacten was zowel voor de scholen als de leraren en scholieren aan beide kanten van de Duits-Poolse grens met een grote didactische meerwaarde verbonden. Het betrof met name: De kennismaking met de economische regio aan beide kanten van de grens; De vergelijking tussen de organisaties, technologieën en arbeidsvoorwaarden in de bedrijven aan de Poolse en Duitse zijde; De kennismaking van de arbeidsmarkt in het buitenland, de aanvragen en werkgelegenheidsmogelijkheden; Tussen de theoretische kennis en de praktijk in het beroep; Uitkomst over de mogelijkheden van de verdere opleiding (studie) aan beide kanten van de grens; Communiceren in vreemde talen (Pools, Duits, Engels); Internationale contacten aanknopen; Contact met de multiculturele scholieren- en studentengemeenschap; 43

12 De intensieve uitwisseling tussen de scholen die in het project een verschillende achtergrond met betrekking tot de realisatie en invoering van praktijkcontacten meebrachten, waardoor een hoog leer-leer-effect werd bereikt. De meerwaarde van de grensoverschrijdende praktijkcontacten berust zich daarop dat de scholieren het talent hebben opgedaan om in een multicultureel milieu samen te werken, elementen van de cultuur, traditie en arbeidswereld van de beide landen te leren kennen en hun taalkennis te verbeteren. Ze dienden de integratie en overwinning van culturele barrières en stereotypes uit de kennismaking en de vergelijking van de verhoudingen tussen scholierscholier, scholier-leraar en werkgever-werknemer in beide landen. De scholieren van de scholen bij de grens hadden de kans om de scholen en bedrijven in het andere land te leren kennen en vergelijkingen te trekken uit de organisatie van het school- en opleidingswezen, de inrichting van de scholen en de lesondersteunende middelen te leren kennen. Tevens konden ze een blik werpen op het systeem van de beoordeling en bevordering van de scholieren in het hogere schooljaar of overgang in een beroep alsmede de bevestiging van de beroepskwalificaties. Ze konden hun kennis van de cultuur van de beide regio's verruimen doordat ze bouwmonumenten hebben bezocht, de regionale keuken hebben leren kennen, gezamenlijk deelgenomen hebben aan glas-in-lood-workshops of in Duits-Poolse groepen aan de opstelling van een samenvatting na de bedrijfsverkenningen hebben gewerkt. Afsluitend kunnen we vasthouden aan het feit dat het bezoek aan de sollicitatiebeurs Vocatium en de Europa-Universiteit aan een dag bestanddeel van de beroeps- en studieoriëntatie aan alle drie betrokken scholen blijft en hoe in dit project ook in de toekomst met geselecteerde scholieren zal plaatsvinden. Het is op zijn plaats om een financiering voor het project te zoeken en daarmee een gezamenlijke overnachting van de scholieren van de EWO, ZSE en ZSO in Slubice te bekostigen om de volgende dag nog samen beroepen van een onderneming te plekke te kunnen verkennen. 44

13 2. Praktijkcontact in de Duits-Nederlandse grensregio met betrokkenheid van partnerscholen In de Nederlands-Duitse grensregio namen vier scholen aan het project IMPULS deel: de Michaelschule uit Papenburg (middelbare school), het beroepscollege Ennepetal (bovenbouw, beroepsgymnasium) uit Ennepetal, de scholengemeenschap de Waerdenborch (locatie Holten) en het beroepsopleidende college ROC van Twente uit de regio Twente. Alle vier scholen hebben al omvangrijke ervaringen met praktijkcontacten in het eigen land, het speerpunt ligt op het werk in opdracht en bedrijfs- en beroepsverkenningen. Alhoewel alle vier scholen al een sterk internationaal netwerk hebben opgebouwd, geeft de verbinding van de internationaliseringsstrategie door scholen met de bedrijfsoriëntatie en praktijkcontacten een nieuwe uitdaging weer. Bij de realisatie van de grensoverschrijdende praktijkcontacten hebben deze vier scholen verschillende conceptuele aanzetten ontwikkeld. De grensoverschrijdende praktijkcontact tussen de Michaelschule Papenburg en de Waerdenborch vond telkens twee dagen in iedere regio met een dag pauze ertussen plaats. Dezelfde benadering werd ook bij de doelgroep de Waerdenborch en het beroepscollege Ennepetal gekozen. ROC van Twente heeft gekozen voor een ééndaagse praktijkcontact in Duitsland zonder verbintenis met een Duitse partnerschool. In de Duits-Nederlandse regio werden grensoverschrijdende bedrijfsverkenningen en een verkenning van het Duitse opleidingssysteem uitgevoerd door middel van een experteninterview. Ook in deze grensregio hebben de deelnemende scholen de voorbereidingen en evaluatie van de praktijkcontacten in de beide grensregio's in het bestaande concept van de school als volgt geïntegreerd: DUITSLAND Michaelschule Papenburg (derde klas onderbouw) De voorbereiding van de praktijkcontacten werd schoolorganisatorisch verankerd: in het verplichte keuzevak Economie met de volgende modules: a) analyse van de regionale economische ruimte, branches, ondernemingen, beroepen en b) voorbereiding taal en interculturaliteit voor Nederland Beroepscollege Ennepetal (11e en 12e klas beroepsgymnasium) De voorbereiding van de praktijkcontacten werd schoolorganisatorisch verankerd: in het vak VWL met de focus op de regionale economische ruimte tijdens de Engelse les voor de taalkundige competentie NEDERLAND Scholengemeenschap de Waerdenborch, locatie Holten (HAVO 3 en HAVO 4/5) 45

14 De voorbereiding op de praktijkcontacten werd schoolorganisatorisch verankerd: in het vak/profielvak management & organisatie (M&O) internationale business klassen (IBC) tijdens de Engelse les voor de taalkundige competentie ROC van Twente (jongeren vanaf 16 jaar ( tweede kans ), ook volwassenenonderwijs) De voorbereiding op de praktijkcontacten werd schoolorganisatorisch verankerd: in het vak economie/ondernemingen in het vak Duits voor de taalvaardigheid en vergelijking van opleidingssystemen in het vak geschiedenis voor interculturele competenties Conceptuele aanzet van de Scholengemeenschap de Waerdenborch (locatie Holten) Er zijn vier soorten voorwaarden waaraan het programma voor grensoverschrijdende praktijkcontacten moest voldoen: 1) invoering in het leeraanbod van de HAVO, 2) de opvatting van onderwijs, 3) de daaruit afleidende structuur van een programma voor praktijkcontacten en 4) de praktische randvoorwaarden. Nu worden deze voorwaarden systematisch voorgesteld. 1) Invoering in het leeraanbod van de HAVO Voor de invoering van grensoverschrijdende contacten moet er met twee soorten doorlopende leerplannen in het HAVO-aanbod rekening gehouden worden: a) specifieke, doorgaande vakinhoudelijke leerplannen (en het daartoe behorende onderwijs) en b) niet-specifieke, doorgaande leerplannen voor de (studie-) loopbaanoriëntatie (en de daartoe behorende begeleiding). Bovendien moeten twee leerplannen op basis van ervaringen van scholieren met een grensoverschrijdende praktijkcontact op elkaar betrokken kunnen worden. a) De specifieke, doorgaande vakinhoudelijke leerplannen betreffen de onderbouw en bovenbouw. In de onderbouw gaat het om de vakken economie, management & organisatie en Duits. In de bovenbouw van de havo in het profiel economie & maatschappij vooral om het verplichte profielvak economie, de profielkeuzevakken management & organisatie (M&O) en een (extra) moderne taal (vaak Duits, Frans of Spaans). Hier dient opgemerkt te worden dat in de bovenbouw met een ander soort scholieren gerekend moet worden die (naast de verplichte vakken Nederlands en Engels) eigenlijk alleen het vak economie gezamenlijk volgen. Bij dit geval van grensoverschrijdende praktijkcontacten zou het natuurlijk erg handig zijn als de scholieren profielkeuzevakken zoals M&) (met onderdelen zoals interne organisatie en personeelspolitiek, financiering van activiteiten, marketingspolitiek en financiële politiek) en Duits hadden gekozen, maar hiervan kan niet uitgegaan worden. De 46

15 grensoverschrijdende praktijkcontacten passen perfect bij het onderdeel van M&O bovenbouw International Business College (IBC), waarin ondernemingen en internationalisering samenkomen. b) Het niet-specifieke, doorlopende leerplan voor (studie)loopbaanoriëntatie (SLOB) en de daartoe behorende begeleiding van scholieren vinden sinds de brugklas plaats. Hier gaat het in het bijzonder om de begeleiding door de mentor bij de vakken- en profielkeuze, de keuze voor het MBO, VWO, HBO en de daarbij passende beroepskeuze. Het doorlopende SLOB-leerplan zet zich, zoals in afbeelding 16 weergegeven, voort. Afbeelding 16: Doorlopend leerplan voor studieloopbaanoriëntatie op de havo: doelen van de havo en het Hbo-jaar (uit: Marian Kienhuis (2011): Naar een model van geïntegreerde doorlopende studieloopbaanbegeleiding havo-hbo; Enschede: Saxion / Kenniscentrum Onderwijs & innovatie 2) De opvatting van onderwijs De Waerdenborch vindt een belangrijke reden om grensoverschrijdende praktijkcontacten in te zetten met name in haar eigen opvatting van onderwijs terug, zoals in de grondgedachte 'Waerdecreatie (K)aders anno 2013' geformuleerd is. Men wil scholieren graag optimaal op de maatschappij van de 21ste eeuw voorbereiden. Wat betekent dat voor het leerplan? Het gaat om een breed onderwijsaanbod met speerpunten voor talentontwikkeling en begeleiding op maat. 47

16 3) Praxiskontakte De algemene structuur van een programma voor praktijkcontacten De structuur bestaat uit de doelgroepen, de globale leerdoelen, het soort uit te voeren leeractiviteiten, duur van het programma, de soort leercontrole en beoordeling van de betrokken partners. a) Doelgroep: de Waerdenborch (locatie Holten) heeft besloten om een programma voor havo 3- en havo 4-scholieren te ontwerpen, omdat beide groepen in hun schoolloopbaan voor belangrijke beslissingen staan: de keuze van het profiel voor havo 3 en de daarop volgende studiekeuze (vaak HBO) voor Havo4/5. In het laatste geval werd een IBC-groep uitgekozen. Dan is het belangrijk om een qua niveau, leeftijd en samenstelling (jongens/meisjes) vergelijkbare groep scholieren in Duitsland te vinden. Voor havo 3 werd dit de negende klas van de Michaelschule (middelbare school in Papenburg, Nedersaksen) met het verplichte keuzevak Economie en voor Havo4/5 het elfde en twaalfde schooljaar van het beroepscollege Ennepetal van het beroepsgymnasium, afdeling Economie (Ennepetal, Noordrijn-Westfalen); b) Algemene leerdoelen: er waren drie soorten leerdoelen. Ten eerste besloot men zich vakinhoudelijk voor een vergelijkbare analyse van de regionale economie in een Nederlandse regio (Twente) en een Duitse regio (in Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen) aan de hand van een analysepatroon (zie hoofdstuk 7, bijlage 1). Het ging hierbij zowel om een vergelijkende analyse van de regio als de van een (nader te bepalen) bedrijf verbonden met de onder a.) genoemde vakken. Ten tweede ging het om de focus op de studie- en beroepskeuze. Ten derde was een leerdoel het verwerven van interculturele ervaringen (inclusief het gebruik van een vreemde taal) tijdens de uitwisseling in de school, in het gastgezin en bedrijf in het buitenland. Het gaat hier vooral om het verwerven van leerervaringen; c) Leeractiviteiten: gezien de onderwijsopvatting moet een speerpunt op activerende leeractiviteiten liggen die zo veel mogelijk zelfstandig en/of in kleine groepjes uitgevoerd worden. Het gebruik van ICT is daarbij ondersteunend. Een kernactiviteit is een bedrijfsgerichte leeractiviteit van het programma waarin scholieren zich voorbereiden en na de uitvoering wat betreft studie- en beroepskeuze en interculturaliteit daarover kunnen reflecteren. Ook in de school die bezocht wordt en, indien mogelijk, ook in het gastgezin, moet er gelegenheden zijn voor interculturele leerervaringen die dan gereflecteerd kunnen worden. Leraren hebben hierbij hoofdzakelijk de opdracht om de scholieren bij hun activiteiten inspirerend te begeleiden (inclusief feedback); d) Duur van het programma: er wordt uitgegaan dat de uitwisseling telkens twee dagen duurt. De uitvoering van zo'n wederzijdse uitwisseling binnen een week is aanbevolen. Afgezien daarvan moet er nog tijd voor de voorbereiding van de scholieren (en leraren) voorzien zijn; e) Leerdoelcontrole/beoordeling: het moet zichtbaar gemaakt of aangetoond worden in hoeverre de deelnemende scholieren de leerdoelen met betrekking tot leerervaringen 48

17 bereiken. Hierbij kan bijvoorbeeld aan mondelinge of schriftelijke presentaties met behulp van powerpoint en/of plakkaten gedacht worden. Bij deze vormen gaat het eerder om zelfcontrole/-beoordeling. Zo'n soort leerdoelcontrole/beoordeling kan versterkt worden doordat datgene wat gepresenteerd wordt in de groep besproken en/of door leraren becommentarieerd wordt. Een beoordeling/evaluatie met betrekking tot een verbetering kan via een vragenlijst plaatsvinden; f) Partners: hierbij gaat het om de partnerschool en scholieren, de gastgezinnen, medewerkers van de deelnemende bedrijven en begeleidende medewerkers van Saxion/IÖB. In Abb. 17 ist die allgemeine Struktur eines Programms zusammengefasst: In afbeelding 17 is de algemene structuur van een programma samengevat: Structuur van de grensoverschrijdende praktijkcontacten voor de analyse van de regionale economie in Nederland en Duitsland a) Doelgroep Nederland: havo 3 en havo 4/5 Duitsland: middelbare school (9e klas) en beroepsgymnasium (11e/12e schooljaar) b) Algemene leerdoelen, te verwerven leerervaringen 1. Vergelijkende analyse van de regionale economie in twee regio's en twee bedrijven in Nederland en Duitsland 2. Focus op studie- en beroepskeuze; en 3. Verwerven van internationale ervaringen in school, gastgezin en bedrijf. c) Leeractiviteiten Gebruik van internet Bedrijfsbezoek/verkenning Groepswerk Mondelinge en schriftelijke presentaties (PPT en plakkaat) Interculturele ontmoetingen d) Duur van het programma Twee dagen in Duitsland en twee dagen in Nederland, wanneer mogelijk binnen een week. Daarbij komt nog de voorbereidingstijd van scholieren en leraren. e) Leerdoelcontrole/be Zelftest met presentaties oordeling Commentaar van medescholieren en leraren Vragenlijst f) Partners Gastscholen Gastgezinnen Deelnemende bedrijven Saxion Hogeschool/IÖB Afbeelding 17: Algemene structuur van de grensoverschrijdende praktijkcontacten voor de analyse van de regionale economie in Nederland en Duitsland 4) Praktische randvoorwaarden Hierbij gaat het om de volgende randvoorwaarden waarmee constant rekening gehouden moet worden: 49

18 de ter beschikking staande tijd in het leer- en lesrooster voor de voorbereiding van de scholieren op de uitwisseling en de uitvoering van de uitwisseling, de ter beschikking staande gastouders, leraren en medewerkers van de bedrijven, het ter beschikking staande transport naar de eindbestemming en tijdens de uitwisseling, de organisatie en verzorging, het informeren van andere betrokkenen in de school (mensa, conciërge, etc.), met name het onderwijzende personeel, de voorbereidende, gezamenlijke bespreking van Nederlandse en Duitse leraren over de precieze organisatie en realisatie van het programma op een van de locatie, de voorbereiding van de gastouders. Het ontwerp van een programma: Voorbereiding van de uitwisseling: circa 1 maand voor de uitwisseling Week 1: 1 uur De klassenmentor: (een tweede klassenleraar is erbij betrokken) (a) informeert de klas (b) stelt kleine groepen van 3-4 scholieren voor de voorbereidende (Engelstalige) internetopdracht analyse van de regionale economische ruimte (bijlage 2, zie hoofdstuk 7) samen (c) legt de internetopdracht en de werkwijze uit (d) verdeelt een social media opdracht: verzoekt scholieren individueel contact met Duitse scholieren op te nemen t.b.v. een eerste kennismaking (huiswerkopdracht). Week 2: 1 uur Scholieren maken de internet- en social media-opdrachten. Een van de VOleraren en een Hbo-leraar zijn ter begeleiding aanwezig. Week 3: 1 uur Scholieren maken de internet- en social media-opdrachten (voortzetting). Een van de VO-leraren en een Hbo-leraar zijn ter begeleiding aanwezig. Week 4: 1 uur Presentatieopdracht: iedere kleine groep krijgt de opdracht om de resultaten van de internetopdracht in een presentatie (Powerpoint) vorm te geven (deels huiswerkopdracht). Indien mogelijk is de taal Duits, anders Engels. De leraar Duits of Engels corrigeert de PPT en geeft t.b.v. verbetering commentaar. Woche 4: 20 Min Er wordt een internetgestuurde vragenlijst ingevuld waarin de scholieren hun verwachtingen over de overeenkomsten en verschillen tussen Nederland en Duitsland wat betreft vrije tijd & cultuur, werk & bedrijven en school & omgeving kunnen aangeven. Tegelijkertijd worden ze gevraagd om hun huidige studie- en beroepskeuze aan te geven alsook de (toekomstige) bereidheid om in Nederland/Duitsland te studeren en te werken. Alternatief: de leraren organiseren met de scholieren zelf een evaluatie. Week 5: dag 1 Nederlanders in Duitsland 8:00 Vertrek Nederlandse scholieren met een bus naar Duitsland 50

19 10:00 Ontvangst 11:00 Presentaties van de Duitse scholieren over hun omgeving Vrije tijd en cultuur Werk en bedrijven School en omgeving 12:00 Middageten 13:00 Lesbezoek bij een uitgekozen vak 16:00 Bij de Duitse gastgezinnen Avondprogramma (vrij in te richten met de gastgezinnen) Week 5: dag 2 Nederlanders in Duitsland 10:00 Bezoek van Duitse en Nederlandse scholieren aan een Duits bedrijf 12:30 Middageten 13:30 Creatieve activiteiten 16:00 Vertrek Nederlandse scholieren naar Nederland 18:00 Aankomst in Nederland Week 5: dag 3 PAUSE Week 5: dag 4 Duitsers in Nederland 8:00 Vertrek van Duitse scholieren met de bus naar Nederland 10:00 Ontvangst 10:30 Rondleiding door de school 11:00 Umgebung Presentaties van Nederlandse scholieren over hun omgeving vrije tijd en cultuur werk en bedrijven school en omgeving 12:00 Middageten 13:00 Lesbezoek aan een uitgekozen vak 15:45 Afsluiting 16:00 Naar de Nederlandse gastgezinnen Avondprogramma (vrij in te richten met de gastgezinnen) Week 5: dag 5 Duitsers in Nederland 10:00 Bezoek van Duitse en Nederlandse scholieren aan een Nederlands bedrijf 12:30 Middageten 51

20 13:30 Evaluatie (taal: Duits of Engels) Scholieren evalueren in drie groepen (Duitse en Nederlandse scholieren door elkaar) datgene wat ze gezien hebben Per groep wordt een poster gemaakt over de overeenkomsten en verschillen tussen Duitsland en Nederland wat betreft vrije tijd & cultuur, werk & bedrijven en school & omgeving. Wat valt het meeste op? Uit iedere groep presenteren twee scholieren de poster van de hele groep (max. 5 minuten) + stellen vragen en discussie 16:00 Vertrek van Duitse scholieren naar Duitsland 1800 Aankomst in Duitsland Week 6: reflectie over de uitwisseling 20 Minuten Abnahme eines Internetfragenkatalogs, in dem die Schüler angeben können in welchem Ausmaß ihre Erwartungen an Übereinstimmungen und Unterschiede zwischen den Niederlanden und Deutschland bezüglich Freizeit & Kultur, Arbeit & Betriebe und Schule & Umfeld bestätigt wurden. Gleichzeitig werden sie gefragt, wie sie nun ihre Studien- und Berufswahl und die (zukünftige) Bereitschaft in den Niederlanden/Deutschland zu studieren und zu arbeiten sehen. Abnahme eines Fragenkatalogs durch die teilnehmenden Lehrer. Invullen van een vragenlijst via internet, waarin de scholieren kunnen aangeven in welke omvang hun verwachtingen aan overeenkomsten en verschillen tussen Nederland en Duitsland wat betreft vrije tijd & cultuur, werk & bedrijven en school & omgeving werden bevestigd. Tegelijkertijd worden ze gevraagd hoe ze nu hun studie- en beroepskeuze en de (toekomstige) bereidheid om in Nederland/Duitsland te studeren en te werken zien. Afname van een vragenlijst door de deelnemende leraren. 1 uur (optioneel) Gesprek van de mentor met de klas over de opgedane ervaringen in Nederland/Duitsland en de huidige of ook latere betekenis voor de eigen studie- en beroepskeuze. Hieraan kan ook een medewerker van de Hogeschool Saxion deelnemen. Er werd gekozen om het tegenbezoek binnen 1 week te realiseren om zo een zo groot mogelijke werking te behalen. Op grond van praktische randvoorwaarden (zie boven) kan het noodzakelijk zijn om tussen de wederzijdse bezoeken meer tijd in te plannen. Een voorbereiding moet bij de betrokkenheid van een Duitse partnerschool tegelijkertijd ook in Duitsland plaatsvinden. Conceptuele aanzet van de partnerschool Michaelschule Papenburg Met de deelname aan het project Impuls invoeren van praktijkcontacten in ondernemingen voor leraren en scholieren ging het om de ontwikkeling en het testen van een perspectief overdraagbaar concept op andere regio's, dat grensoverschrijdende praktijkcontacten school economie in het kader van het schoolse beroepsonderwijs en het vak economie toekomstgericht en duurzaam ondersteunt. 52

Grensoverschrijdende praktijkcontacten in Duitsland, Polen en Nederland

Grensoverschrijdende praktijkcontacten in Duitsland, Polen en Nederland Grensoverschrijdende praktijkcontacten in Duitsland, Polen en Nederland Handreiking voor scholen Dit project werd gefinancierd met de steun van de Europese Commissie. De verantwoordelijkheid voor deze

Nadere informatie

Wat is het Heerbeeck International College?

Wat is het Heerbeeck International College? Wat is het Heerbeeck International College? Het HIC is een onderwijsstroom in ons havo en vwo waarin we leerlingen voorbereiden op studeren, leven en werken in een internationaal georiënteerde wereld.

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2009-2010 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties :

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties : Inhoud Inleiding...3 Competenties...4 1. Interpersoonlijk competent...5 2. Pedagogisch competent...5 3. Vakinhoudelijk en didactisch competent...6 4. Organisatorisch competent...6 5. Competent in samenwerking

Nadere informatie

Ouderavond Profielkeuze 3 HAVO

Ouderavond Profielkeuze 3 HAVO Ouderavond Profielkeuze 3 HAVO Donderdag 12 november 2015 Schooljaar 2015-2016 Inhoud Belang van juiste profiel Keuzebegeleiding Profielen Dominicuscollege.dedecaan.net Belang van juiste profiel Veel vervolgopleidingen

Nadere informatie

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau 2011 2014 Projectnummer 517575-LLP-1-2011-1-CH- ERASMUS-EMCR OVEREENKOMST NR. 2011-3648 / 001-001 Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Nadere informatie

Elke dag inspirerend. vwo / havo. elke dag een uitdaging

Elke dag inspirerend. vwo / havo. elke dag een uitdaging Elke dag inspirerend vwo / havo elke dag een uitdaging Samen met uw zoon of dochter staat u voor een belangrijke keuze. Op basis van het advies van de basisschool ligt de uitdaging op vwo of havo-niveau.

Nadere informatie

EEN WERELD SCHOOL. lyceum (h)tl vakcolleges (b/k) lwoo. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen.

EEN WERELD SCHOOL. lyceum (h)tl vakcolleges (b/k) lwoo. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen. lyceum (h)tl vakcolleges (b/k) lwoo EEN WERELD SCHOOL vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen Gemini (H)TL Gemini (H)TL, iets voor jou! De HTL- route Je hebt advies

Nadere informatie

OPEN DAG 2015. www.staring.nl. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. Borculo Beukenlaan

OPEN DAG 2015. www.staring.nl. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. Borculo Beukenlaan OPEN DAG 2015 Borculo Beukenlaan 24 januari 10 tot 13 uur Borculo Herenlaan bovenbouw vmbo 24 januari 10 tot 13 uur Lochem Zutphenseweg 24 januari 10 tot 13 uur www.staring.nl Het Staring College daagt

Nadere informatie

KEUZEBEGELEIDING KLAS 3

KEUZEBEGELEIDING KLAS 3 KEUZEBEGELEIDING KLAS 3 2013-2014 Afdelingsleiders Decanen dhr. drs. G.C. Zijlstra (vwo) en dhr. R de Boef (havo) mw. E. de Neef en mw. drs. A.C.R.I. Govaarts Mentoren 3A mw. E.A.M. van Veen 3GA dhr.

Nadere informatie

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding 1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding De afsluitende bijeenkomst van het Leonardo-project Key to Mobility vond plaats in september 2011. Het resultaat van het project was een trainingscursus

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012 Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

EEN WERELD SCHOOL. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen. Gemini (H)TL

EEN WERELD SCHOOL. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen. Gemini (H)TL EEN WERELD SCHOOL vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen Gemini (H)TL Gemini (H)TL is iets voor jou! Je hebt advies vmbo theoretische leerweg Vmbo theoretische leerweg

Nadere informatie

KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3

KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3 KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3 2014-2015 Belangrijke data i.v.m. profielkeuze schooljaar 2014 2015 9 dec. Ouderavond 10 dec. Mentoravond 26-30 jan. Elke derde klas gaat één dag op keuzedag 2 feb

Nadere informatie

LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management

LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management LEERACTIVITEIT IJs verkopen op straat Ent-teach Module 6 Project management Beschrijving van de leeractiviteit Voor de volgende opdracht zullen de studenten plannen* hoe ze gedurende een week ijs gaan

Nadere informatie

Internationale leerresultaten in het curriculum. Workshop

Internationale leerresultaten in het curriculum. Workshop Internationale leerresultaten in het curriculum Workshop Structuur van de sessie 1. Overlopen lijst competenties en deze koppelen aan een concrete opleiding 2. Het meten van draagvlak bij docenten: de

Nadere informatie

Januari 2015 INFORMATIEBOEKJE KLAS 2 OP WEG NAAR KLAS 3 VMBO 2 TH

Januari 2015 INFORMATIEBOEKJE KLAS 2 OP WEG NAAR KLAS 3 VMBO 2 TH Januari 2015 INFORMATIEBOEKJE KLAS 2 OP WEG NAAR KLAS 3 VMBO 2 TH Inhoudsopgave 1. Inleiding... blz. 1 2. Hoeveel jaar heb je nog voor de boeg op de SGL?... blz. 2 3. Het schooladvies... blz. 3 4. Revisie...

Nadere informatie

Wmo-werkplaats Twente. Scholingshandleiding voor cursist en trainer. Samenwerken met vrijwilligers

Wmo-werkplaats Twente. Scholingshandleiding voor cursist en trainer. Samenwerken met vrijwilligers Wmo-werkplaats Twente Scholingshandleiding voor cursist en trainer Samenwerken met vrijwilligers De vrijwilliger als vanzelfsprekende partner in zorg en welzijnswerk juli 2011 Saxion. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt

Methodiekbeschrijving Januari 2008. Laat Zien Wat Je Kunt Methodiekbeschrijving Januari 2008 Laat Zien Wat Je Kunt Deel 1: Methodiekbeschrijving Het is bij de juiste methodiekvaststelling bepalend uit welke personen de doelgroep bestaat. De methodiek is vooral

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2007-2008 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Inleiding. Keuzes in:

Inleiding. Keuzes in: Keuzes in: 5 Inleiding Tijdens de ouderavond heb ik u uitgelegd hoe de keuzebegeleiding in klas 3 plaats vindt. In dit artikel zet ik de belangrijkste punten nog even op een rij. Mocht u na het lezen ervan

Nadere informatie

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT NAAR VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VERDIEPT, VERRIJKT EN VERBINDT De VU wil graag met u werken aan de versterking van de kwaliteit van het voortgezet

Nadere informatie

Profielkeuze 2014-2015. M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo

Profielkeuze 2014-2015. M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Profielkeuze 2014-2015 M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Inrichting tweede fase 4 havo 4 vwo 5 havo 5 vwo 6 vwo Opbouw vakkenpakket havo en vwo algemeen deel profieldeel vrij deel Het algemene

Nadere informatie

Van Mavo-4 naar Havo-4

Van Mavo-4 naar Havo-4 Van Mavo-4 naar Havo-4 Doorstromen naar HAVO-4 met een Mavodiploma. Een leerling kan er voor kiezen om na het behalen van het Mavodiploma door te stromen naar Havoo-4 op het Hoeksch Lyceum. De overstap

Nadere informatie

Profielkeuze Vwo 3. Het doel is: Op basis van reële zelfkennis, een gedegen keuze maken!

Profielkeuze Vwo 3. Het doel is: Op basis van reële zelfkennis, een gedegen keuze maken! Profielkeuze Vwo 3 Profielkeuze in het algemeen Dit jaar maakt uw dochter/zoon een belangrijke keuze in haar/zijn schoolloopbaan. Er moet een profiel gekozen worden: vakken waarin uw kind eindexamen gaat

Nadere informatie

Informatica. VWO 5 en 6 HAVO 4 en 5

Informatica. VWO 5 en 6 HAVO 4 en 5 Informatica VWO 5 en 6 HAVO 4 en 5 informatiekunde - informatica Onderbouw: Word Excel Bovenbouw: Nieuw vak Inhoud komt straks Powerpoint E-mail Internet Studielast Havo HAVO 4 3 lesuren per week HAVO

Nadere informatie

OUDERAVOND DINSDAG 17 NOVEMBER 2015

OUDERAVOND DINSDAG 17 NOVEMBER 2015 OUDERAVOND DINSDAG 17 NOVEMBER 2015 2 OUDERAVOND 3 (T)VWO 2015-16 Dinsdag 17 november 2015 Op deze speciale ouderavond voor de leerlingen van klas 3 tvwo en 3 vwo krijgt u informatie over de inrichting

Nadere informatie

Welkom. Voorlichtingsavond voortgezet onderwijs Goeree-Overflakkee

Welkom. Voorlichtingsavond voortgezet onderwijs Goeree-Overflakkee Welkom Voorlichtingsavond voortgezet onderwijs Goeree-Overflakkee Goeree-Overflakkee Kwalitatief goed onderwijs www.scholenopdekaart.nl www.samenwerkingsverband-vo.nl Expertisecentrum Goeree-Overflakkee

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen Ronde 5 Bert de Vos APS, Utrecht Contact: b.devos@aps.nl Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen 1. Over de drempels met taal Het rapport Over de drempels met taal is al ruim een jaar oud.

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Achtergrondinformatie

Achtergrondinformatie Achtergrondinformatie Opdracht 1, module 4, les 2 Tijdens hun puberteit maken kinderen verschillende veranderingen door en moeten zij keuzes maken die belangrijk zijn voor hun toekomst. Daarbij hebben

Nadere informatie

OVERSTAP 4-VMBO -> 4-HAVO 2015-2016. Bertrand Russell College havo en vwo

OVERSTAP 4-VMBO -> 4-HAVO 2015-2016. Bertrand Russell College havo en vwo OVERSTAP 4-VMBO -> 4-HAVO 2015-2016 Bertrand Russell College havo en vwo Waarom doorstromen naar 4havo? Stel, je zit in 4 VMBO-t. Je haalt goede resultaten, het ziet ernaar uit dat je zult gaan slagen.

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

Ouderavond Profielkeuze 3 VWO

Ouderavond Profielkeuze 3 VWO Ouderavond Profielkeuze 3 VWO Donderdag 12 november 2015 Schooljaar 2015-2016 Informatie over Belang van juiste profiel Keuzebegeleiding Profielen Dominicuscollege.dedecaan.net Belang van juiste profiel

Nadere informatie

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie?

Handleiding Mbo-hbo doorstroomassessment jij en het hbo ..een succesvolle combinatie? Handleiding jij en het hbo..een succesvolle combinatie? Inhoudsopgave Leeswijzer 3 Inleiding 4 1. Het portfolio 5 1.1 Kwaliteitseisen 5 1.2 Samenstelling van het portfolio 5 1.3 Inleveren portfolio 6 1.4

Nadere informatie

Hardenberg Tel 0524 593800. Coevorden. Your next step! Tel 0523 262170. www.denieuweveste.nl

Hardenberg Tel 0524 593800. Coevorden. Your next step! Tel 0523 262170. www.denieuweveste.nl Van Heeckerenlaan 2 Piet Heinstraat 1 Coevorden Hardenberg Tel 0524 593800 Your next step! Tel 0523 262170 www.denieuweveste.nl Your next step! informatie 2014/2015 ontwikkel(t) je talent De Nieuwe Veste

Nadere informatie

Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas

Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas 24 november 2015 26-06-14 1 Na vanavond begrijpt en weet U: Wat profielen zijn. Welke profielen er op het Cosmicus College zijn. Hoe een profiel gekozen

Nadere informatie

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie.

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. ROWF Les op locatie in de beroepsopdracht van de HvA. De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. Het doel is de

Nadere informatie

Profielkeuze-test (PKT)

Profielkeuze-test (PKT) Profielkeuze-test (PKT) Anoniem 2014 TalentFocus Inleiding Het kiezen van een profiel is voor veel leerlingen lastig. Want als je nog niet precies weet wat je later wilt studeren is het moeilijk om op

Nadere informatie

Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontdekken?

Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontdekken? Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontdekken? Bèta in bedrijf De terugloop van het aantal bètaleerlingen en -studenten is landelijk een bron van zorg. Ook u ervaart wellicht hoe moeilijk

Nadere informatie

En Profil 4 HAVO 2015-2016. Informatie over de Tweede Fase en de profielkeuze.

En Profil 4 HAVO 2015-2016. Informatie over de Tweede Fase en de profielkeuze. En Profil 4 HAVO 2015-2016 Informatie over de Tweede Fase en de profielkeuze. INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 3 2 DE TWEEDE FASE... 3 2.1 HET KIEZEN VAN EEN PROFIEL... 3 2.2 DE KEUZEPROCEDURE... 4 2.3 DE

Nadere informatie

Welk profiel past bij mij?

Welk profiel past bij mij? Welk profiel past bij mij? Informatie over de profielkeuze voor havoleerlingen op Lariks havo INHOudsopgave Bijna naar de bovenbouw 3 Wat verandert er? 4 Wat is een profiel? 5 Welk profiel kies jij? 6

Nadere informatie

werkbladen, telefoons en opnametoestel

werkbladen, telefoons en opnametoestel DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo 2015-2016

Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo 2015-2016 Beroepenwerkstuk 3 havo / 3 vwo 2015-2016 INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Opdracht 4 Stappenplan 4 Logboek 8 Overzicht van taken 9 Langetermijnplanning 10 Overzicht informatiebronnen profielkeuze 13 2 INLEIDING

Nadere informatie

PVA Jaar 2. Stefan Timmer S1001410 Klas: CE 2b

PVA Jaar 2. Stefan Timmer S1001410 Klas: CE 2b PVA Jaar 2 Stefan Timmer S1001410 Klas: CE 2b Inhoudsopgave blz. Voorblad - Inhoudsopgave 2 Plan van aanpak tweede jaar 3-4 Bijlage 1: Algemene domeincompetenties 5-6 (wat heb ik geleerd) Bijlage 2: Belangrijkste

Nadere informatie

VOORLICHTINGSAVOND. 3e klas havo en vwo. Donderdag 15 januari 2015. Welkom!

VOORLICHTINGSAVOND. 3e klas havo en vwo. Donderdag 15 januari 2015. Welkom! VOORLICHTINGSAVOND 3e klas havo en vwo Donderdag 15 januari 2015 Welkom! Begeleiding profielkeuze 2014-2015 mentorlessen met profielkiezer (okt apr) decaaninfo: stencil 4 profielen (nov) Afname ILIAS-test

Nadere informatie

Habilis Executive Search. Productie en Techniek

Habilis Executive Search. Productie en Techniek Habilis Executive Search Productie en Techniek Habilis mens en organisatie Mensen zijn voortdurend in beweging. Organisaties zijn continu in beweging. Met als hoogste doel het meest optimale resultaat

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPEN INSCHRIJVING IN UTRECHT WAT IS MISSION POSSIBLE? Bent u geïnteresseerd te ontdekken waar de motivatie van jongeren ligt om hun problemen zelf

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie

Samenvatting opleidingsinitiatieven waterschappen 2013

Samenvatting opleidingsinitiatieven waterschappen 2013 Samenvatting opleidingsinitiatieven waterschappen 2013 Introductie In dit rapport wordt een samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten die naar voren zijn gekomen n.a.v. de enquête over opleidingsinitiatieven

Nadere informatie

1.Inleiding. 2.Profielen per 1 augustus 2007

1.Inleiding. 2.Profielen per 1 augustus 2007 logoocw De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Den Haag Ons kenmerk VO/OK/2003/53723 Uw kenmerk Onderwerp tweede fase havo/vwo 1.Inleiding In het algemeen

Nadere informatie

KIESWIJZER 2015. Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO

KIESWIJZER 2015. Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO KIESWIJZER 2015 Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO INHOUD INLEIDING... 3 STROOMKEUZE V3 EN T3... 4 PROFIELKEUZE HAVO... 5 Maatschappijprofielen in havo 4 en 5... 6 Natuurprofielen

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

PrOmotie, Hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs

PrOmotie, Hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs Hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs hét leermiddelenpakket voor het praktijkonderwijs De leeromgeving biedt het praktijkonderwijs, zijn leerlingen en docenten een volwaardig en betaalbaar

Nadere informatie

Decanaat Lekkerkerk. Loopbaanoriëntatie en begeleiding in VMBO-BK2. Loopbaan Oriëntie en Beroep (LOB)

Decanaat Lekkerkerk. Loopbaanoriëntatie en begeleiding in VMBO-BK2. Loopbaan Oriëntie en Beroep (LOB) Decanaat Loopbaanoriëntatie en begeleiding in VMBO-BK2 Loopbaan: Als je bezig bent met je schoolloopbaan dan ben je bezig met vragen over jouw toekomst. Wat voor beroepen vind je interessant? Wat voor

Nadere informatie

Beschrijving Basiskwalificatie onderwijs

Beschrijving Basiskwalificatie onderwijs universitair onderwijscentrum groningen hoger onderwijs Beschrijving Basiskwalificatie onderwijs 2008-2009 september 2008 Basiskwalificatie onderwijs 2 Wat is de basiskwalificatie onderwijs (BKO)? De basiskwalificatie

Nadere informatie

CarrièreBoost. Jezelf succesvol presenteren op de arbeidsmarkt anno nu

CarrièreBoost. Jezelf succesvol presenteren op de arbeidsmarkt anno nu CarrièreBoost Jezelf succesvol presenteren op de arbeidsmarkt anno nu Op zoek naar een nieuwe baan waar begin ik?! Reorganisatie, inkrimping, u bent ontslagen! Veranderingen, verschuivingen u wordt herplaatst!

Nadere informatie

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl 2013 Actief burgerschap 0 Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl Inhoudsopgave Pagina Inleiding 2 Hoofdstuk 1 : 3 Hoofdstuk 2 : : een doel en een middel

Nadere informatie

WOORD VOORAF. Leny Pet

WOORD VOORAF. Leny Pet WOORD VOORAF Voor de leerlingen uit de derde klassen en hun ouders of verzorgers is dit boekje gemaakt. Het eerste deel geeft informatie over de diverse keuzemogelijkheden en de belangrijkste veranderingen

Nadere informatie

Informatieavond profielkeuze Porta Mosana College

Informatieavond profielkeuze Porta Mosana College Havo-3, wat dan.? Informatieavond profielkeuze Porta Mosana College WO WO HBO HBO VWO 6 MBO Havo 5 VWO 5 *niet zonder meer mogelijk! TL 4 Havo 4 TL 3 Havo 3 Toekomstplan opstellen Wie ben ik? Wat kan ik?

Nadere informatie

Na vmbo-t 4 naar havo 4

Na vmbo-t 4 naar havo 4 Na vmbo-t 4 naar havo 4 decaan vmbo-t: Kitty Bijenhof (bye@hermannwesselinkcollege.nl) teamleider havo 123 en vervangend teamleider havo bovenbouw : Yvette Thorn (tho@hermannwesselinkcollege.nl) Emmie

Nadere informatie

Doelomschrijving vier deelnemende scholen

Doelomschrijving vier deelnemende scholen Doelomschrijving vier deelnemende scholen 1 doelgroepomschrijvingen Leerbedrijf BAVA (ROC-AKA) Het leerbedrijf Basisvaardigheden (BAVA) is onderdeel van de school voor AKA van het ROC Midden Brabant. Bij

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk Werk Structuurgericht werken. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk Werk Structuurgericht werken. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is om een uitgebreid overzicht te krijgen van de invulling en opbouw van de module. Er bestaat slechts één ECTS-fiche voor elke module. 1. Identificatie Opleiding Module

Nadere informatie

Hoofdstuk 18. Volwasseneneducatie

Hoofdstuk 18. Volwasseneneducatie Hoofdstuk 18. Volwasseneneducatie Samenvatting Vier op de tien Leidenaren heeft na zijn 25 e jaar een opleiding of volwassenenonderwijs gevolgd. Dit kunnen studies zijn (meestal HBO, Universitair of MBO)

Nadere informatie

Gap Year onderzoek. 1. Uitkomsten Jongeren

Gap Year onderzoek. 1. Uitkomsten Jongeren Samenvatting Gap Year onderzoek Mei 2012 Gap Year onderzoek In april 2012 hebben het Europees Platform en de Nuffic onderzoek gedaan naar de toekomstplannen van leerlingen na hun eindexamen. De focus van

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

De lessen vinden plaats op school, op een zo gunstig mogelijk tijdstip, maar er moet rekening gehouden worden met een 9e uur.

De lessen vinden plaats op school, op een zo gunstig mogelijk tijdstip, maar er moet rekening gehouden worden met een 9e uur. Hardenberg, 20 april 2016 Beste leerlingen en ouders/verzorgers, Spaans wordt op het Vechtdal College gegeven als extra vak met 1 lesuur in de week. Volgend schooljaar, 2016-2017, begint er voor leerlingen

Nadere informatie

School- en functieprofiel. Bonhoeffer College. Afdelingsleider bovenbouw Havo/VWO. Bruggertstraat. Enschede

School- en functieprofiel. Bonhoeffer College. Afdelingsleider bovenbouw Havo/VWO. Bruggertstraat. Enschede School- en functieprofiel Bonhoeffer College Afdelingsleider bovenbouw Havo/VWO Bruggertstraat Enschede Enschede, Februari 2015 Bonhoeffer College, locatie Bruggertstraat Organisatie Het Bonhoeffer College

Nadere informatie

Informatieavond profielkeuze 3 vwo. 19 januari 2015

Informatieavond profielkeuze 3 vwo. 19 januari 2015 Informatieavond profielkeuze 3 vwo 19 januari 2015 Programma 20.00 uur: Welkom en inleiding Informatie over culturele kunstzinnige vorming en maatschappijleer Informatie over de profielen 20.45 uur: Bijeenkomst

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 Schooljaar 2015-2016 E-mail: ka.wetteren@g-o.be atheneum@campuskompas.be Website: www.campuskompas.be/atheneum Scholengroep Schelde Dender

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

vmbo theoretische leerweg (tl), havo, atheneum, atheneum+ 820 leerlingen

vmbo theoretische leerweg (tl), havo, atheneum, atheneum+ 820 leerlingen vmbo theoretische leerweg (tl), havo, atheneum, atheneum+ 820 leerlingen De CSG Wessel Gansfort is een open christelijke school, waar elke dag ongeveer 820 leerlingen onderwijs volgen. Iedereen is van

Nadere informatie

REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN. Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar 2015-2016

REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN. Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar 2015-2016 REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar 2015-2016 Vastgesteld door de medezeggenschapsraad d.d. 27 mei 2015 ALGEMEEN In gevallen waarin deze

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Programma. Voorstellen Overzicht over het derde leerjaar Havo en VWO Profielen en dedecaan.net Profielkeuze traject Kennismaking met de mentoren

Programma. Voorstellen Overzicht over het derde leerjaar Havo en VWO Profielen en dedecaan.net Profielkeuze traject Kennismaking met de mentoren Programma Voorstellen Overzicht over het derde leerjaar Havo en VWO Profielen en dedecaan.net Profielkeuze traject Kennismaking met de mentoren 3 Decanen Mw. Eijkholt (VWO) Dhr. Bosma (Havo) 3e klas HAVO

Nadere informatie

Profielkeuze 3 vwo 2013-14

Profielkeuze 3 vwo 2013-14 Profielkeuze 3 vwo 2013-14 2 stromen, 4 profielen N-stroom M-stroom Natuur & Techniek (N&T) Natuur & Gezondheid (N&G) Economie & Maatschappij (E&M) Cultuur & Maatschappij (C&M) Roosterlijnen 4 VWO 2014-2015

Nadere informatie

Q1 In welke hoedanigheid neemt u deel aan deze enquête:

Q1 In welke hoedanigheid neemt u deel aan deze enquête: Q1 In welke hoedanigheid neemt u deel aan deze enquête: Answered: 280 Skipped: 0 Leerkracht Schoolhoofd Leerling Ouder Vertegenwoor... Leerkracht Schoolhoofd Leerling Ouder Vertegenwoordiger van een andere

Nadere informatie

Verleg je grenzen! Visser t Hooft Lyceum Leiden. vhl.nl Kagerstraat 1 KANSRIJK EN UITDAGEND

Verleg je grenzen! Visser t Hooft Lyceum Leiden. vhl.nl Kagerstraat 1 KANSRIJK EN UITDAGEND Visser t Hooft Lyceum Leiden KANSRIJK EN UITDAGEND Verleg je grenzen! i tweetalig gymnasium (tweetalig) atheneum (tweetalig) havo 1 1 mavo (vmbo-t) vhl.nl Kagerstraat 1 q Ik vind het een mooie, gezellige

Nadere informatie

Als huiswerk voor de tweede bijeenkomst moeten de cursisten oefening 03.2 & 03.3 maken

Als huiswerk voor de tweede bijeenkomst moeten de cursisten oefening 03.2 & 03.3 maken Bijeenkomst 1 De trainer stelt zichzelf voor en geeft een korte toelichting over de inhoud en het doel van de training. Licht de afspraken en regels toe die gelden voor deelname. Neemt hier de tijd voor,

Nadere informatie

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012 Sociale innovatie De volgende vragen gaan over sociale innovatie en innovatief ondernemingsbeleid. Sociale Innovatie is een vernieuwing of een verbetering in de arbeidsorganisatie en in de arbeidsrelaties

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Pleincollege Sint Joris PRO PRO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Pleincollege Sint Joris PRO PRO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Pleincollege Sint Joris PRO PRO Plaats : Eindhoven BRIN nummer : 20AT C6 BRIN nummer : 20AT 05 PRO Onderzoeksnummer : 273588 Datum onderzoek : 16 april 2014

Nadere informatie

FUNCTIE PROFIELDOCENT LB SCHOLENGEMEENSCHAP BONAIRE

FUNCTIE PROFIELDOCENT LB SCHOLENGEMEENSCHAP BONAIRE FUNCTIE PROFIELDOCENT LB SCHOLENGEMEENSCHAP BONAIRE FUNCTIE-INFORMATIE Functienaam Docent LB Codering 004 Organisatie Scholengemeenschap Bonaire Salarisschaal 10 Werkterrein Onderwijsproces Docenten Activiteiten

Nadere informatie

3 december 2015 Science. Talentstroom voor leerjaar 1,2,3 havo/vwo met de mogelijkheid tot voortzetting in de bovenbouw in het vak NLT.

3 december 2015 Science. Talentstroom voor leerjaar 1,2,3 havo/vwo met de mogelijkheid tot voortzetting in de bovenbouw in het vak NLT. 3 december 2015 Science Talentstroom voor leerjaar 1,2,3 havo/vwo met de mogelijkheid tot voortzetting in de bovenbouw in het vak NLT. Het doel Leerlingen voorbereiden op natuurwetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

kempelscan K1-fase Eerste semester

kempelscan K1-fase Eerste semester kempelscan K1-fase Eerste semester Kempelscan K1-fase eerste semester 1/6 Didactische competentie Kern 3.1 Didactisch competent Adaptief omgaan met leerlijnen De student bereidt systematisch lessen/leeractiviteiten

Nadere informatie

Women Entrepreneurship and Professionals. Capacity building and Leadership development. Tegen alle verwachtingen in?

Women Entrepreneurship and Professionals. Capacity building and Leadership development. Tegen alle verwachtingen in? Women Entrepreneurship and Professionals GreenDreamCompany organiseert de inspirerende expeditie Women Entrepreneurship and Professionals speciaal voor vrouwelijke professionals en ondernemende Nederlandse

Nadere informatie

De lessen. In de onderstaande tabel staan de vakken die worden gegeven in het Engels: Aantal lesuren

De lessen. In de onderstaande tabel staan de vakken die worden gegeven in het Engels: Aantal lesuren 2015-2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Wat houdt de pilot tweetalig onderwijs op het Dollard College in?... 3 De lessen... 3 Device... 4 Taalvaardigheid... 4 Internationalisering... 5 Kosten... 5 Bevorderingsnormen...

Nadere informatie

VOORLICHTING 2016 - vmbo WELKOM

VOORLICHTING 2016 - vmbo WELKOM VERBINDEND ONDERWIJS VOORLICHTING 2016 - vmbo WELKOM C O N N E C TC O L L E G E. N L KIND Aanleg Belangstelling Schoolpresta2es Beroepswens BASISSCHOOL Leerlingvolgsysteem Toetsen Leerpresta2es Interesses

Nadere informatie

FORMATION-RELAIS. 1996-2015 C P F B H o g e r o n d e r w i j s v o o r s o c i a l e p r o m o t i e, v e r b o n d e n a a n d e U C L 26/03/2015

FORMATION-RELAIS. 1996-2015 C P F B H o g e r o n d e r w i j s v o o r s o c i a l e p r o m o t i e, v e r b o n d e n a a n d e U C L 26/03/2015 JE HOGERE STUDIES ONDERBREKEN OM DE 1996-2015 C P F B H o g e r o n d e r w i j s v o o r s o c i a l e p r o m o t i e, v e r b o n d e n a a n d e U C L TIJD TE NEMEN VOOR EEN HERORIËNTERING EN EEN HERONTDEKKING

Nadere informatie

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven.

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Wat is het technasium? Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Hoe werkt het? De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Handleiding sectoronderzoek V4 2014-2015

Handleiding sectoronderzoek V4 2014-2015 Handleiding sectoronderzoek V4 2014-2015 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Het kompas 3 2.1 Aanleiding 3 2.2 Betekenis 3 2.3 Doelen 3 2.4 Definitie van sectoronderzoek gereed 4 2.5 Waarde 4 2.6 Kompas 5

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12 16 jaar vmbo kader/gl/tl De leerlingen in route 3 uitstroomprofiel vmbo k/gl/t worden voorbereid op instroom in de onderbouw van het vmbo (kader, gemengde

Nadere informatie

Cambridge. Engels VWO. www.staring.nl. 1039042 Staring A5 brochure Cambridge Engels.indd 1

Cambridge. Engels VWO. www.staring.nl. 1039042 Staring A5 brochure Cambridge Engels.indd 1 Cambridge Engels VWO www.staring.nl 1039042 Staring A5 brochure Cambridge Engels.indd 1 19-01-16 13:33 Wat is Cambridge Engels? De Universiteit van Cambridge heeft een serie cursussen en examens Engelse

Nadere informatie

Doel: Creativiteit. Middel: ICT onderbenut (bij voorbeeld Sociale media, faceboekgroepen

Doel: Creativiteit. Middel: ICT onderbenut (bij voorbeeld Sociale media, faceboekgroepen Menselijk niveau: Het is nodig dat het onderwijs NU massaal ICT hulpmiddelen integreert in het onderwijzen en leren om zo de kinderen voor te bereiden op de toekomst waarin creatieve en innovatieve vaardigheden

Nadere informatie

Acadin voor talenten in uw klas!

Acadin voor talenten in uw klas! Acadin voor talenten in uw klas! Dé digitale leeromgeving met uitdagend onderwijsaanbod voor talentvolle leerlingen. Acadin voor talenten in uw klas! In het Bestuursakkoord primair onderwijs (2014) staat

Nadere informatie

Op het Morgen College helpen wij jou om je goed voor te bereiden op je toekomst. Naast het aanbieden van allerlei vakken en vaardigheden waarmee jij

Op het Morgen College helpen wij jou om je goed voor te bereiden op je toekomst. Naast het aanbieden van allerlei vakken en vaardigheden waarmee jij Profielen 1 Op het Morgen College helpen wij jou om je goed voor te bereiden op je toekomst. Naast het aanbieden van allerlei vakken en vaardigheden waarmee jij je diploma kunt halen, is LOB bij ons een

Nadere informatie

Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad

Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad Film bekijken? Scan met Layar! vmbo-theoretisch leerweg (tl) havo, atheneum, atheneum+ 900 leerlingen Uit de kunst! Ongeveer 900 leerlingen komen elke dag naar

Nadere informatie