NIEUWSBRIEF. Inhoudsopgave. Veiligheid in de lift. Veiligheid in de lift 1. Van het bestuur..., Verenigingsgegevens, NVRB excursie 2

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "NIEUWSBRIEF. Inhoudsopgave. Veiligheid in de lift. Veiligheid in de lift 1. Van het bestuur..., Verenigingsgegevens, NVRB excursie 2"

Transcriptie

1 NIEUWSBRIEF augustus nummer Inhoudsopgave Veiligheid in de lift 1 Van het bestuur..., Verenigingsgegevens, NVRB excursie 2 De Pen... Luc Smid, Agenda 3 Wetenschapswaardigheden, Universitair nieuws 4 Even voorstellen... Nick Zegers en Simon Broos 5 Verslag NVRB lezing 14/06/ Veiligheidsmanagement bij Rijkswaterstaat 7 Verslag IPMA lezing 05/03/2012, Nieuwsberichten 9 Risicozoeker 16: Beperkte beheersing 10 7e Nationaal Congres Risicomanagement 11 Sprekers Congres Risicomanagement, Colofon 12 Veiligheid in de lift Zoals de trouwe NVRB nieuwsbrief lezer ongetwijfeld weet, ben ik ook actief als Bedrijfshulpverlener (BHV). Als BHV-ers zorgen we er voor dat er snel EHBO verleend wordt, helpen we bij ontruimingen en gidsen we de professionele hulpdiensten het pand in. Uiteraard volgen we daar trainingen voor en oefenen we regelmatig. Niet alleen is het aanstellen van BHV-ers een wettelijke verplichting, ik merk gelukkig ook dat de waardering stijgt en ook bij het management de noodzaak wordt onderstreept. Het onderwerp veiligheid zit duidelijk in de lift! Dit kan echter ook wel heel letterlijk opgepakt worden. Recent vroeg men of er BHV-ers waren die zich ook wilden opwerpen als bevrijders: iets te vaak kwam het voor dat mensen opgesloten zaten in een van onze liften en om de gevangenistijd te bekorten leek het logisch om een aantal BHVers te onderrichten in het bevrijden van liftpassagiers. En zo kreeg ik van alles te horen over tractieliften, mechanische beveiligingen, kermisattracties (ook dat zijn bijzondere liften) en natuurlijk ook praktijkles! Even wat geruststellende feiten voor diegenen die ooit in een lift zijn opgesloten of daar niet aan moeten denken: Een lift kan echt niet zomaar naar beneden vallen. Sterker nog, dat is nagenoeg onmogelijk. Er zitten namelijk diverse mechanische vergrendelingen op een lift die actief ontgrendeld moeten worden. Ofwel: in ruststand (geen electra, geen besturing) staat de liftkooi muurvast stil. Verder zijn de kabels sterk overgedimensioneerd. Een liftcabine is geen volledig dichte kooi. Er wordt continu lucht ververst. Ja, natuurlijk is het benauwd in een kleine ruimte met meerdere mensen maar zuurstoftekort kan echt niet optreden. In de schacht vallen (zoals in de toepasselijke film De Lift) is schier onmogelijk. De deuren zijn vergrendeld met een speciale liftsleutel en alleen die deuren waar de lift voor staat gaan open. Ook als de lift half voor een verdieping staat kun je er niet onder vallen, want onder de lift hangt nog een flinke plaat juist om het in de schacht vallen tegen te gaan. Maar goed, na het roepen naar de liftpassagiers, oefenen met het tornen van de lift, het ontgrendelen en zelf uit de weg stappen van de losstormende gevangenen, kreeg ik mijn certificaat. Ik was er helemaal klaar voor! En toen werd Westraven ontruimd. Peter Blanker

2 Van het bestuur... Beste leden, De komende bestuursvergadering vindt plaats op 12 september Tijdens de vergadering worden punten als "ESREL 2013" en "Universiteitendag 2013" besproken. Momenteel is het bestuur druk bezig met voorbereiding van activiteiten in het najaar: interessante lezingavonden en een excursie komen aan bod. We vragen uw aandacht voor het Nationaal Congres Risicomanagement op 9 oktober Het congres wordt voor de zevende keer georganiseerd. Samen met RISNET en IPMA-NL organiseert de NVRB het congres; inschrijvingen voor dit evenement zijn via onze website mogelijk. We wensen uw veel plezier met lezen van deze dikke zomereditie van de nieuwsbrief. Namens het bestuur, Karolina Wojciechowska Secretaris Verenigingsgegevens Het doel van de NVRB is "bijdragen aan de ontwikkeling van de analyse en beheersing van risico's en bedrijfszekerheid alsmede de toepassing en kwaliteit daarvan te bevorderen door kennisoverdracht en uitwisseling van ervaring." Aanmelding lidmaatschap en wijziging gegevens leden Secretariaat NVRB Karolina Wojciechowska p/a HKV lijn in water Botter JN Lelystad Aanmelding en informatie NVRB-bijeenkomsten Programma Commissie NVRB b/a bestuur NVRB NVRB excursie Dinsdag 25 september 2012 Bediengebouw Volkeraksluizen Hellegatsweg 16, 4797 SM Willemstad Op 25 september 2012 organiseert de Nederlandse Vereniging voor Risicoanalyse en Bedrijfszekerheid een excursie naar de grootste binnenvaartsluizen van Europa: het Volkeraksluizencomplex. U bent van harte uitgenodigd om aan de excursie deel te nemen. De Volkeraksluizen vormen de verbinding tussen het Hollandsch Diep en het Volkerak. De sluizen zijn in 1967 voor het eerst in gebruik genomen en bestaan uit drie beroepsvaartkolken en een recreatievaartkolk. De Volkeraksluizen zijn in de periode gerenoveerd en waar nodig vernieuwd. De Volkeraksluizen zijn een belangrijk punt in de Rijn-Scheldeverbinding. Per jaar passeert hier 240 miljoen ton laadruimte (geladen en ongeladen schepen), goed voor een file vrachtwagens van drie keer de wereld rond. Het is ook een belangrijk punt voor schepen om bevoorraad te worden of bemanningen af te lossen, want de vaarweg kruist hier de snelweg A29. Het beheer en onderhoud van dit sluizencomplex vindt plaats op basis van prestaties. Op basis van risicoanalyses is de prestatie van het complex bepaald waarna het zogeheten Risicogestuurd Beheer en Onderhoud wordt toegepast. Tijdens de excursie krijgt u een kijkje in de keuken van dit sluizencomplex en zal worden uitgelegd hoe een en ander er in de dagelijkse praktijk aan toe gaat. Programma 15u00 15u30 17u00 17u00 Ontvangst in het bediengebouw Excursie Volkeraksluizen Borrel in het nabijgelegen Willemstad (locatie ntb) Deelname en aanmelden Deelname aan het evenement is gratis. U kunt zich aanmelden door een te sturen naar - pagina 2 -

3 De Pen... Luc Smid Sinds begin jaren 90 ben ik lid van de NVRB en ik heb nog in het bestuur gezeten met Tim Bedford als voorzitter. Na mijn verhuizing naar Zeeland, ruim 10 jaar geleden, is een bezoek aan de lezingenavonden wat lastiger geworden. Vergaderen in een zeilende Valk en het eten van zelfgekweekte oesters is echter ook wat waard. Het valt overigens best wel mee om als jurist in een doorgaans technische omgeving te werken. Het kan natuurlijk geen kwaad als je een beetje kunt rekenen en affiniteit met techniek hebt. Bij veel projecten gaat het echter fout doordat contractuele afspraken wat in de vergetelheid raken en dat er teveel ruimte en voedingsbodem wordt gegeven voor claims. Dit blijft voor mij een interessant werkterrein dat in de technische wereld nogal eens onderschat wordt. Begin 1989 werd mijn interesse gewekt voor risicoanalyse. Mijn studie bedrijfsrecht was afgerond en samen met een medicijnman en een historicus ging ik een eigen bedrijf opzetten: een maandblad voor studenten. Dat was er nog niet. Studenten hadden geen geld wisten wij dus die moesten het blad gratis krijgen en de adverteerders zouden het gaan betalen. Nu was er een paar maanden voordat wij de banken gingen benaderen een soortgelijk concept failliet gegaan dus de heren bankiers waren wat gereserveerd. Bij elke venture capital club waar wij op gesprek kwamen hoorden wij vanachter uit de keel: Het risico is te groot. Met enige naïviteit vroegen wij dan welk risico en hoe groot. Op deze vragen hebben wij nooit een zinnig antwoord gekregen. Naar aanleiding van deze alfa analyses ben ik mij gaan verdiepen in een Monte Carlo model op basis van een cashflow planning waaraan wij de risico s en onzekerheden konden koppelen en waarmee wij wel een zinnig antwoord op deze vragen konden geven. Dit model, dat draaide op een handzame Atari computer, namen wij vervolgens mee naar nieuwe afspraken met venture capital bedrijven. Geweldig om de reacties te zien maar de benodigde 1,7 mio aan guldens werd vreemd genoeg toch niet toegezegd. Uiteindelijk is het Specifiek Universitair Magazine (SUM) er toch gekomen en het bestaat nog steeds en ik had een leuke nieuwe hobby: risicoanalyse. Een vriendje uit Delft, die mij geholpen heeft met het rekenmodel, bood mij een 50% baan aan bij Volker Stevin en een half jaar later hadden wij de kleine risicoanalyse BV samen uitgekocht en waren wij zelfstandig risicoanalyses aan het maken voor grote bouwprojecten en waren wij software aan het ontwikkelen in het WTC in Rotterdam. Het is goed te zien hoe het vakgebied zich verder ontwikkeld van sommetjes maken op deelprojectniveau naar ERM (Enteprise Risk Management). Zelf vind ik echter dat deze ontwikkeling veel te langzaam gaat. Om met Martin Luther King Jr. te spreken: The soft-minded man always fears change. He fears security in the status quo, and he has an almost morbid fear of the new. For him, the greatest pain is the pain of a new idea. Het is toch op zijn minst frappant te noemen dat het initiatief voor de toepassing en ontwikkeling van nieuwe risicomanagement toepassingen in de Nederlandse GWW sector bij Rijkswaterstaat ligt en niet bij het zo innovatieve bedrijfsleven? Nu willen aannemers natuurlijk ook niet alle later te claimen onvoorziene omstandigheden van te voren al gaan voorzien maar toch, hier is mijns inziens veel ruimte voor verbetering. Suggesties zijn welkom. Voor mij is er de komende jaren in ieder geval nog voldoende werk om de RiskScope en Risicoraming software in deze lijn verder door te ontwikkelen. Graat tot ziens op een volgende lezingenavond. Luc Smid Agenda IPMA-IG Risicomanagement lezingen De data voor de komende lezingen van de IPMA Interessegroep Risicomanagement 2012 zijn 3 september, 1 oktober, 5 november en 3 december. In juli en augustus is er geen bijeenkomst. NVRB excursie Volkeraksluizencomplex Dinsdag 25 september 2012, Willemstad. Zie ook de aankondiging in deze nieuwsbrief. Gaandeweg kom je erachter dat de risicoanalyse methodiek overal bruikbaar is. Het is een leuke entree in de meest vreemde branches en bij prachtige projecten. Nu 30 jaar later houd ik mij bij CIT-Group nog steeds voor een groot deel van mijn tijd bezig met risicomanagement advieswerk en risicomanagement software ontwikkeling. 7e Nationaal Congres Risicomanagement 9 oktober 2012, Ede. Zie ook elders in deze nieuwsbrief. ESREL 2013 Zondag 29 september - woensdag 2 oktober 2013, Beurs van Berlage, Amsterdam. Zie - pagina 3 -

4 Wetenschapswaardigheden Integrated failure rate estimation in the process industry with non-parametric BBN s Coen van Gulijk, Daniea Hanea, Pei-Hui Lin, Simone Sillem, Ben Ale. Safety Science group, Delft University of Technology, PO. Box GA, Delft. Introduction According to Gupta (2002) fewer accidents happen in the chemical process industry than would have happened if the Bhopal catastrophe had not changed managers and governments attitudes towards safety in the chemical process industry. Despite that the occurrence of major accidents persists (Nivolianitou et al. 2006). And yet again we were surprised by the Deepwater Horizon disaster, its extensive environmental consequences and its staggering cost. The staggering cost, the loss of industry good-will, and international attention to safety have changed the attitude to safety gain and prompted Shell to join forces with the safety science group to refine its safety models. Research approach Today, QRA methods based on the purple book (1999) work with fixed failure rates for equipment. In this work, the estimates are refined with organizational and human factors. This refinement yields to improved identification of safety critical equipment and processes and leading indicators for safety. The required refinement of failure rate estimates is based on non-parametric BBN s (Bayesian Belief networks) that were developed earlier in the CATS project (Ale, 2009). Important advantages are that the connection between nodes is less restricted than in fault tree methods and that uncertainties are an intrinsically part of the method. Similar to the CATS method, the BBN structure is built up in three layers: the technical layer, the management layer and the human factors layer. The technical layer is subdivided into three aggregate levels that are familiar from QRA methods in the purple book: factories, units and components. In this project, the building blocks are designed to be generic so that a single BBN structure can be used over and over again in the calculation structure. The building blocks are similar to the ones in the purple book (e.g.: pipes, vessels and pumps). Example: generic safeguard BBN The occurrence of the events for the activation of a safeguard can be best described in an event sequence diagram. The figure shows the translation into a generic BBN, which can be used over and over again for any safeguard in the process. Without prior knowledge, it is assumed that the distributions are normal with mean equal to point value Px and standard deviation 0.1x Px. If detailed information is available, the distributions can be changed accordingly. In addition, managerial and human factors models can easily be linked into the nodes of this generic BBN. Outlook Currently, generic BBN s are developed for units and components of chemical plants. Also, research is proceeding on the development of management factors and human factors. These methods will be integrated later on in 2012 to yield proof-of-concept model. Those developments will be reported in the open literature. References Gupta, J.P. (2002) The bophal gas tragedy, could it have happened in a developed country? J. Loss prevention in the process industries 15 pp 1-4. Nivonianitou, Z, Konstandinidou, M & Michalis Crhistou (2006) Statistical analysis of major accidents in petrochemical industry notified to the major accident reporting system (MARS). J. hazardous materials A137, pp 1-7. Uit de Haag, P.A.M & Ale, B.L.M. (1999) Purple book CPR18E part 1: establishments, RIVM, The Netherlands. Ale, B. J. M., Bellamy, L. J., Cooke, R. M., Kurowicka, D., Lin, P. H., Morales, O., Roelen, A. L. C. and Spouge, J. (2009). Causal Model for Air Transport Safety (final report). Den Haag, Netherlands, Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Universitair nieuws Bas Jonkman en Matthijs Kok zullen Han Vrijling opvolgen als hoogleraar. Han Vrijling was professor Probabilistisch ontwerpen en constructieve waterbouwkunde. Zijn leerstoel zal in twee delen verder gaan: Integrale waterbouwkunde (Bas Jonkman) en Overstromingsrisicoanalyse (Matthijs Kok). Ben Ale zal dit najaar met emeritaat gaan. Er ontstaat daarom een vacature voor de leerstoel Veiligheidskunde aan de faculteit Technologie, Beleid en Management (TBM) van de TUDelft. Voor verdere info, zie vacancy/14987/lang/en/ - pagina 4 -

5 Even voorstellen... Al tijden stond het NVRB-lidmaatschap op mijn verlanglijstje, en nu is het zover en mag ik mezelf voorstellen. Een aantal van jullie zullen mij wel kennen, ik ben Nick Zegers en per 1 juli 2012 zit m n eerste lustrum als Faalkansspecialist Oosterscheldekering bij het waterdistrict Zeeuwse Delta van Rijkswaterstaat Zeeland er op. Ik heb een hbo elektrotechniek, afstudeerrichting installatietechniek, achtergrond. Nadat ik ongeveer 5 jaar bij een ingenieursbureau had gewerkt, ben ik in 1990 overgestapt naar Rijkswaterstaat Zeeland. Tot 2007 heb ik me bezig gehouden met de voorbereiding en uitvoering van (grote) elektrotechnische en werktuigbouwkundige onderhoudsprojecten en renovaties. Eén van mijn projecten waarbij betrouwbaarheid en bedrijfszekerheid een rol speelde was de vervanging van de dynamische noodstroomvoorziening van de Vlaketunnel door een statische. Het was een leuke eerste uitdaging om met de niet-beschikbaarheid van het openbare net, de statische noodstroomvoeding en de noodstroomaggregaten een voldoende betrouwbare energievoorziening te creëren, opdat de kans op uitval van de tunnelverlichting zeer gering zou zijn. Mijn interesse in beschikbaarheid en betrouwbaarheid was gewekt. De functie van faalkansspecialist Oosterscheldekering was dan ook een lot uit de loterij (winkans 1 op 6). De Oosterscheldekering wordt sinds april 2010 onderhouden volgens een risicogestuurde wijze (de ProBO-werkwijze). Als faalkansspecialist Oosterscheldekering houd ik me vooral bezig met de processen Check en Act (twee van de vier activiteiten binnen de kwaliteitscirkel van Deming, de ander twee zijn Plan en Do ) en focus daarbij op de analyse van storingen, de testresultaten, en de afwijkingen van inspectiegegevens. Halfjaarlijks, aan het begin en aan het einde van het stormseizoen, wordt de status van de Oosterscheldekering geanalyseerd en gerapporteerd aan de directeur Water en Scheepvaart. Is door mijn NVRB-lidmaatschap de faalkans van de Oosterscheldekering verbeterd? Zo-ja dan zou elke foutenboom de basigebeurtenis "lid van NVRB" moeten bevatten! Groet, Nick Zegers Mijn naam is Simon Broos. Ik werk als adviseur bij de Inspectie ILT/Rail en Wegvervoer van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Ik adviseer de organisatie o.a. over de prioriteiten in het toezicht, die mede bepaald worden o.b.v. risicoanalyses. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) is een samengaan van de Inspectie Verkeer en Waterstaat en de VROM-inspectie, welke vanaf begin dit jaar van start is gegaan. Mijn onderdeel ILT/Rail en Wegvervoer houdt toezicht op hoofdspoorwegnet, tram en metro en de overige spoorwegen, alsmede taxi, bus en goederenvervoer. ILT wil, net als alle (rijks)inspecties, meer risicogericht werken. Dat wil zeggen, meer toezicht op gebieden en bedrijven waar de risico s hoog zijn en minder waar de risico s laag zijn. Dit om de toezichtlast te verminderen en het toezicht effectiever en efficiënter uit te voeren. Om dit te bewerkstelligen moet er middels risicoanalyses zicht verkregen worden op de risico s in de domeinen van toezicht, zowel op het niveau van subdomein/ deelmarkt, als op de niveaus van bedrijf en onderwerp. Vervolgens moet via analyses ook duidelijk worden wat de relatie is tussen risico s en de bepalingen uit wet- en regelgeving, waar ILT toezicht op houdt. En dat valt niet altijd mee! Neem als voorbeeld de zgn. STS-passages (rood seinpassages door treinen). Sinds de frontale treinbotsing van 21 april 2012 te Amsterdam (1 dode, 18 zwaargewonden en 99 licht gewonden) staat het probleem STS hoog op de (politieke) agenda. De minister en Prorail lijken bereid vergaande investeringen te doen om het aantal STS te verminderen. Maatschappelijk wordt STS dus als een groot veiligheidsrisico gezien, maar is het dat ook, objectief gezien en kan ILT in het toezicht bijdragen aan de vermindering ervan? In de afgelopen 10 kalenderjaren zijn er 2 doden en 29 zwaargewonden gevallen als gevolg van STS-passages. Dat is maar een klein deel van het totaal aantal slachtoffers op het spoor: 214 doden (waarvan 170 overweggebruikers) en 143 zwaargewonden in die periode (exclusief suicides). Verder is de naleving van het verbod om door rood sein te rijden zeer hoog: 99,995%! Toch staat STS al enige jaren op plaats nummer 1 van onze toezichtprioriteiten. Dit komt mede omdat in de risicoanalyse naast aantallen slachtoffers tevens criteria worden meegenomen als beleidsdoelstellingen, trends, groepsrisico en de mate van vrijwilligheid, waarmee risicodragers aan de risico s worden blootgesteld. c.q. zich aan risico s blootstellen. Het toezicht richt zich daarbij op zaken als afleiding, seinen, communicatie enz., maar ook op de beheersing van het risico door de spoorwegondernemer en de infrastructuurbeheerder in het kader van hun veiligheidzorgsystemen. Simon Broos Website ILT (www.ilent.nl) - pagina 5 -

6 NVRB lezing 14/06/2012 De aftrap werd gegeven door Professor Warren Walker, hoogleraar aan de TU Delft, ex-medewerker van de RAND Corporation, met de titel Decisionmaking under deep uncertainty. Hij startte met de volgende quotes: [Under deep uncertainty] there is no scientific basis on which to form any calculable probability whatever. We simply do not know. Nevertheless, the necessity for action and for decision compels us as practical men to do our best to overlook this awkward fact (John Maynard Keynes, 1937) It is not the strongest species that survive, nor the most intelligent, but the ones most responsive to change. (Charles Darwin, Origin of Species, 1859) You can't control the wind, but you can adjust your sails. (Yiddish proverb) De geschiedenis kent een reeks van gebeurtenissen die door de mensen die ze meemaakten als vrijwel onvoorstelbaar werden beschouwd. Dit noemt men het black swan effect. Niemand geloofde in het bestaan van zwarte zwanen tot de dag dat er echt één opdook. De lezing van Warren gaat over het omgaan met grote onzekerheden in model gebaseerde beslissingsondersteuning. Hij beschrijft een nieuwe benadering, bekend onder de naam Dynamic Adaptive Policies (DAP) en illustreert deze aan de hand van de zorg rond de rijzing van de zeespiegel in Nederland. Onzekerheden kunnen zich voordoen in verschillende locaties van modellen: de context, de structuur van het model zelf, input en output en de gewichten die hieraan gegeven worden. Daarnaast is de mate van onzekerheid bepalend, met als hoogste niveau things that we don t know that we don t know, het volstrekt onbekende of onvoorstelbare, ofwel black swans. Deze gebeurtenissen liggen buiten het bereik van onze normale verwachtingen en zijn pas na hun optreden enigszins te verklaren. Gangbare trendanalyses leveren geen enkele bijdrage aan de voorspelling ervan. Belangrijkste kenmerken van Dynamic Adaptive Policies zijn met name (vooraf) een zorgvuldige identificatie van kwetsbaarheden en manieren waarop deze beschermd kunnen worden, scherpe monitoring van het verloop van het proces en aanpassingen tijdens het proces in reactie op veranderende interne en externe condities. In het geval van zeespiegelstijging zijn bijvoorbeeld de volgende kwetsbaarheden te onderscheiden: Ontstaan van gebrek aan financiële middelen voor noodzakelijke maatregelen; Gebrek aan draagvlak bij belangrijke actoren; Snellere of tragere zeespiegelstijging dan verwacht. Elk van deze kan vertaald worden in een handelingsscenario, dat aan de hand van de werkelijke ontwikkelingen (en vooraf bepaalde triggers ) kan worden ingezet of bijgesteld. Dit maakt het ook mogelijk om in latere fases nieuwe inzichten en (technische) mogelijkheden toe te passen en een werkelijk lerend proces vorm te geven. Uit de vragen van aanwezigen bleek dat men het een boeiende lezing vond. Daarbij kwamen vooral recente gebeurtenissen die we al dan niet terecht- als black swans ervaren, aan de orde, zoals de kredietcrisis en de millennium bug (the black swan that didn t happen). Denken over hoe je plannen kunnen mislukken is in feite het meest krachtige onderdeel van de beschreven benadering, dan weet je later in het proces iets beter waar je op moet letten. Grootste probleem is het overtuigen van de politiek dat deze benadering gewenst is. Walker: ik vertrouw erop dat ze uiteindelijk toch geïnteresseerd zijn in de waarheid. De tweede lezing werd gegeven door Mart Janssen van het Transfusion Technoloy Assessment (TTA) Group, UMC Utrecht, getiteld Beslissen over bloedveiligheid: balans tussen risico s, kosten en onzekerheid. TTA ontwikkelt kwantitatieve modellen te ondersteuning van het beleid van bloedbanken, zoals bepaling van kosteneffectiviteit van beveiligingsmaatregelen en kwantificering van transmissierisico s van infectiezieketen voor plasma medicijnen. Dit is een gecompliceerd werkveld, zowel door de complexiteit van het product bloed zelf, als door de gevoeligheden rond de besluitvorming en de voortdurende veranderende externe omstandigheden, met black swans zoals Kreutzfeld Jacob. IN 1992 werden drie hoge Franse ambtenaren veroordeeld, die verantwoordelijk werden gehouden voor te late check op HIV van donorbloed (1500 hemofilie patiënten geïnfecteerd, 256 gestorven aan AIDS). Logisch dat politici zich laten leiden door angst en iedere kans op zulke voorvallen willen uitsluiten. Maar wat kost dat ons? Dure testen voorkomen 2 tot 3 overdrachten per jaar met kosten die kunnen oplopen tot 45 miljoen euro per gewonnen levensjaar. En dat is veel als je het vergelijkt met allerlei andere maatregelen zoals rookmelders en verkeersveiligheidsmaatrege - pagina 6 -

7 Veiligheidsmanagement RWS SAMEN WERKEN AAN VEILIGHEID GEWOON DOEN! Veiligheidsmanagement bij Rijkswaterstaat Dik de Weger & Wim de Rijke RWS Dienst Infrastructuur, afdeling Veiligheid, Utrecht len. Omdat bloedveiligheid relatief veel kost wil de overheid van maximale veiligheid naar optimale veiligheid, maar het RIVM heeft in 2006 al geconcludeerd dat er geen eenduidig kader bestaat beslissingen te nemen op basis van kosten per gewonnen levensjaar. Ter illustratie bespreekt Mart eerst het voorbeeld van de uitsluiting en later weer toelating tot het bloeddonorschap van homosexuele mannen. Uitsluiten leek goedkoper dan systematisch testen, maar dat betekende vertrouwen op vrijwillige opgave van sexuele contacten tussen mannen, hetgeen tot een veel hoger risico op overdracht zou leiden. Bij algemene screening bestaat er een kleine kans op overdracht via donorbloed, die bepaald wordt door de mogelijkheid dat een infectie pas te detecteren is na een periode van 10 dagen nadat deze is opgetreden. Bij uitsluiting van mannen die aangeven sexueel contact met andere mannen te hebben gehad, zou dit kunnen leiden tot verzwijgen van dergelijke contacten. Dit in combinatie met de kans op niet detecteren van een infectie zou juist tot een hogere kans op overdracht kunnen leiden. Ander voorbeeld: het uitsluiten van donoren uit Q-koorts gebieden: ook hier bleek uitsluiten van donoren uit bepaalde gebieden niet op te wegen tegen een algemene screening van donorbloed, ook al omdat de noodzakelijke periode van uitsluiting niet te bepalen was. Paul Heimplaetzer Inleiding Helaas wordt onze samenleving eens in de zoveel tijd geconfronteerd met een ongeval, waarbij doden en gewonden te betreuren zijn. Toch is Nederland een veilig land. Calamiteiten met grote aantallen slachtoffers komen slechts zelden voor, mede dankzij de inspanningen van de overheid. Ook Rijkswaterstaat draagt hieraan zijn steentje bij. Ondanks de toenemende waterafvoer en veranderende klimaatomstandigheden is de laatste grote overstroming in ons land meer dan een halve eeuw geleden. Het aantal verkeersdoden per jaar neemt gestaag af. Kortom, de veiligheid waarvoor Rijkswaterstaat (RWS) mede verantwoordelijk is lijkt in orde. De overheid kan het zich echter niet permitteren om achterover te leunen. Elke dode of gewonde is er één teveel. Enige jaren geleden hebben we moeten vaststellen dat veiligheid bij het beheer en de aanleg van de (rijks)infrastructuur een onvoldoende beheerst proces is. Deze constatering heeft geleid tot een veranderde kijk op veiligheid binnen de rijksoverheid. Rijkswaterstaat heeft als een van de eerste overheidsinstanties het initiatief genomen om veiligheidsmanagement in te voeren en te streven naar een niveau dat al langer gebruikelijk is in andere sectoren zoals de (petro)chemie, luchtvaart en off-shore. De ambitie van RWS is een nul doden en nul zwaargewonden onder eigen personeel en opdrachtnemers en een proactieve veiligheidscultuur in de hele organisatie. En RWS doet het samen met de opdrachtnemers, onze partners in de Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW). Hoewel de gewenste situatie nog niet bereikt is, heeft de genoemde ontwikkeling inmiddels al wel aansprekende resultaten opgeleverd. Historie Rijkswaterstaat is ruim 200 jaar geleden opgericht met als voornaamste doel het bevorderen van de veiligheid van de bevolking in de laaggelegen delen van het land. Niet alleen aan de kust, maar vooral in het rivierengebied vormde het water een steeds terugkerende bedreiging van de bewoners van onze delta. Bescherming tegen overstromingen was aanvankelijk dus een hoofdtaak van RWS. Al snel kwam daar de verantwoordelijkheid voor het (vaar)wegennet bij, met in toenemende mate de zorg voor bruggen, viaducten en tunnels (de zgn. kunstwerken), en later ook de informatie voor gebruikers en beheerders. Zowel over de weg als over het water vindt niet alleen personenvervoer maar ook veel goederenvervoer plaats; ongevallen met gevaarlijke stoffen kunnen in sommige gevallen ook de omgeving treffen ook een zorg voor de wegbeheerder. Rijkswaterstaat is dus nog altijd voor veel verschillende vormen van veiligheid verantwoordelijk. - pagina 7 -

8 Veranderend getij Voor de meeste veiligheidsthema s zijn de randvoorwaarden vastgelegd in wet- en regelgeving of in politieke doelstellingen. Er zijn eisen om de constructieve veiligheid van de kunstwerken te waarborgen, verplichtingen krachtens de Arbowet ten behoeve van de veiligheid van werknemers, verkeersveiligheidsrichtlijnen, etc. Het primaire uitgangspunt bij de werkzaamheden van RWS is uiteraard dat aan de wet wordt voldaan. Toch ontstond ruim 10 jaar geleden het gevoel dat het beter kon en moest. Hiervoor zijn een aantal omstandigheden aan te wijzen. Om te beginnen werd Nederland in 2001 geconfronteerd met de rampen in Enschede en Volendam en ook het vliegtuigongeluk in de Bijlmer (1992) lag nog vers in het geheugen. De overheid stelde zichzelf nadrukkelijk de vraag of de veiligheid werkelijk onder controle was. Bijna tegelijkertijd werd de werkwijze van RWS onder druk van de politiek ingrijpend veranderd. Een kleiner ambtenarenapparaat en stimulering van de particuliere sector vormden de drijfveren tot een fundamentele verandering van de werkwijze, waarbij een groot deel van de verantwoordelijkheid aan de markt werd overgedragen: Markt, tenzij. Deze ontwikkeling had grote invloed op de verhouding tussen RWS als opdrachtgever en de bouwbedrijven als opdrachtnemers. Sturing op afstand werd het adagium, maar wel met behoud van de zorg die de overheid draagt voor het publieke belang ( De markt en wij ). Ook de marktpartijen moesten leren omgaan met de veranderde verhoudingen, wat hoge eisen stelde aan onder andere de aansturing van veiligheid. Corporate Visie op Veiligheid Na de vuurwerkramp in Enschede werd de schijnwerper op de betrokken Ministeries gericht en kwam dus ook het veiligheidsbeleid van het toenmalige Ministerie van Verkeer en Waterstaat onder een vergrootglas te liggen. Het antwoord van het departement kwam in de vorm van een Corporate Visie op Veiligheid, bestaande uit vier beleidsuitgangspunten: 1. Permanente verbetering van de veiligheid; 2. Expliciet en transparant afwegen van maatregelen; 3. Voorbereid zijn op restrisico s; 4. Een passende vorm van veiligheidsmanagement. Op basis van deze uitgangspunten werden de activiteiten van alle Directoraten-Generaal doorgelicht. Rijkswaterstaat nam, als grootste DG, het initiatief tot een Nulmeting Veiligheidsmanagement onder de RWS-diensten. Aan de hand van de uitkomsten formuleerde RWS een Programmaplan Versterking Veiligheidsmanagement, gericht op het optimaliseren en planmatiger aansturen van veiligheid in de werkprocessen van RWS. De daarbij gehanteerde aanpak werd ontleend aan veiligheidsmanagementconcepten die waren toegepast in andere sectoren. Veiligheidsmanagement Veiligheid heeft een harde en een zachte kant. De harde kant is meetbaar en kan uitgedrukt worden in de kans op een ongewenste gebeurtenis met een bepaalde impact (schade en/of slachtoffers). De zachte kant is de veiligheidsbeleving en het beheersproces. Veiligheidsmanagement staat of valt met een goede aansturing van de bedrijfsprocessen. De belangrijkste elementen daarvan zijn commitment en leiderschap, beleid en organisatie, risicobeheersing, incidentmanagement en monitoring, audits en reviews. Commitment van de top en leiderschap zijn essentieel om een cultuurverandering te laten slagen. Vanaf het begin is de directie van RWS dan ook bij de invoering van veiligheidsmanagement betrokken, wat onder meer heeft geresulteerd in de aanstelling bij elke dienst van een DT-lid tot portefeuillehouder Veiligheidsmanagement. In 2007 werd de eerste RWS Beleidsverklaring Veiligheid ondertekend. Daarbij wordt nadrukkelijk gesteld dat veiligheid een ieders verantwoordelijkheid is en dat RWS op een transparante manier over veiligheid wil communiceren, zowel intern als extern. De verantwoordelijkheden en bevoegdheden op het gebied van veiligheid zijn vastgelegd in kaders en richtlijnen voor de primaire processen. Met name op het gebied van arbeidsomstandigheden en voor aanleg en onderhoud zijn deze goed uitgewerkt. De aansturing van veiligheid bij de aannemers wordt geborgd in het contract en er zijn instrumenten voor monitoring en toetsing van veiligheid tijdens de contractuitvoering, waarbij de toetsing zoveel mogelijk risicogestuurd plaatsvindt. Naast een stevige en heldere structuur is een goede veiligheidscultuur een absolute randvoorwaarde voor succes; ook daaraan heeft RWS de afgelopen jaren nadrukkelijk gewerkt. Een ander belangrijk kenmerk van de aanpak is de analogie met bekende cyclische managementconcepten die uitgaan van goed functionerende feedback-mechanismen en concrete follow-up-activiteiten. De Deming- cirkel (Plan-Do-Check-Act) vormt dan ook de ruggengraat van het veiligheidsmanagement bij Rijkswaterstaat. Gaat het ondanks alle aandacht toch een keer fout, dan is er een centraal Meldpunt Incidenten Rijkwaterstaat ( ) waar alle ongevallen en acuut onveilige situaties kunnen worden gemeld. De daar binnenkomende informatie wordt doorgeleid naar degene die voor een snelle afhandeling kan zorgen; door de informatie centraal te verzamelen wordt tevens een overzicht opgebouwd van de risico s en beheersmaatregelen en kunnen trendanalyses worden uitgevoerd. Ernstige ongevallen waarbij RWS in enige vorm is betrokken worden altijd grondig geanalyseerd en de resultaten daarvan worden teruggekoppeld met de betrokkenen en met de Dienstleiding. Op deze manier wordt concreet invulling gegeven aan het streven van RWS om een lerende organisatie te zijn. Conclusie De invoering van veiligheidsmanagement volgens de bovengenoemde concepten in een organisatie waarvoor dit relatief nieuw is, is een proces van kleine stappen, waarbij, terugkijkend, grote vorderingen zijn gemaakt. De uitdaging voor de komende jaren is om samen met de markt en instellingen voor onderwijs en onderzoek de ingezette verandering door te zetten en veiligheid tot een standaarduitgangspunt te maken voor de gehele sector. - pagina 8 -

9 Verslag IPMA 05/03/2012 Risicomanagement op het snijvlak van project en lijnorganisatie De Kenniskring Risicomanagement van het IPMA was op maandag 5 maart bijeen bij Twynstra Gudde in Amersfoort om het jaarthema verder te verdiepen. Het jaarthema van 2012 ( Risicomanagement als kritische succesfactor in de relatie tussen staande organisatie en project ) werd deze avond benaderd met een concrete praktijkcasus. Sjoerd Blokpoel, adviseur bij Twynstra Gudde, bracht een van zijn opdrachten in om het thema uit te diepen: het Hoogwater-beschermingsprogramma bij het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Dit forse uitvoeringsprogramma bij het waterschap (ruim 100 km dijkverbetering, investeringsvolume circa 1 miljard euro) wordt binnen het hoogheemraadschap voorbereid en uitgevoerd door een programma organisatie. Hierin worden 9 (nog lopende) projecten uitgevoerd. De relatie tussen de bestaande organisatie van het waterschap en de verschillende projecten is ook daar sterk gebaat bij expliciet en transparant risicomanagement. De overtuiging die een rode lijn vormt in het verhaal van de avond is dat binnen organisaties ingebakken tegenstrijdige stuurmechanismen zitten; dit is extra sterk aanwezig bij organisaties met (ruimtelijke investerings) projecten. Door deze tegenstrijdigheden niet te erkennen, of zelfs te negeren, wordt de spanning te groot en leidt dit tot inefficiency, of zelfs tot het niet realiseren van doelen. Risicomanagement is een bruikbaar denkkader om tegenstrijdige sturingsmechanismen bloot te leggen en om een keuzemogelijkheden op tafel te leggen om hiermee om te gaan. Een aantal voorbeelden van dilemma s die kunnen ontstaan tussen het programma en de lijnorganisatie zijn: - Klassiek: Project versus Beheer & Onderhoud - Life cycle costs; investeren of onderhouden? - Innoverend: aanbestedingsvormen en invloed - Meer geïntegreerde contracten en de activiteiten van staande organisatie. - Omgevingsmanagement: resultaat of imago? Impact project op duur-zame relatie met omgeving. - Financiering: subsidiabiliteit project of eigen verantwoordelijkheid van het hoogheemraadschap. In een geanimeerde discussie met circa 20 deelnemers uit het werkveld is eerst stilgestaan bij de eigenschappen en context van het programma aan de hand van een presentatie van Sjoerd Blokpoel. Op basis daarvan is in drie verschillende groepen gediscussieerd over de volgende stellingen die de spanning tussen project- en lijnorganisatie en de rol van risicomanagement centraal stellen: - Projecten, programma, lijn-opgaven; elke activiteit binnen een organisatie zou maar op één type (/focus) risico s gestuurd moeten worden. - Door meer risico s naar aannemers (ofwel; externe partijen) te verplaatsen, wordt een belangrijk stuurmiddel uit handen gegeven om om te gaan met de interne spanning van tegengestelde risico s. - Binnen projecten zou op andere KPI s gestuurd moeten worden dan in de lijnorganisatie. Na de discussies in de groepen zijn plenair de rode lijnen besproken. De discussies vormden een bewijs dat een simpele, algemene oplossing niet bestaat. Tegelijkertijd onderschreef het de meerwaarde van expliciet en transparant risicomanagement om programma s, projecten en organisaties te sturen en activiteiten te prioriteren. Sjoerd Blokpoel Nieuwsberichten... Op de NVRB-site vindt u o.a. de volgende nieuwsberichten: - Gebouwbeheerders slecht zicht op staat van onderhoud - Hackers ontfutselen bedrijfsinformatie man keren zich tegen hulpverleners in Noordwijk - CNV-bond bezorgd over veiligheid OV - Asbestflats Utrecht nog niet veilig - Onderzoek VS naar Boeing-motoren - Hackers belangrijker dan tanks in toekomst - EU verklaart Borssele veilig - Milieu, zorg en veiligheid onvoldoende - Security-training voor personeel is geen geldverspilling - Verkeerde zuinigheid kan riskant zijn - Onderzoeksraad voor Veiligheid onderzoekt Odfjell Voor alle informatie gaat u naar - pagina 9 -

10 Beperkte beheersing Risicozoeker 16, door Johan de Knijff Er bestaan nogal radicale manieren om risico's te beperken. Het Bouwbesluit bijvoorbeeld bevat tegen het optreden van te grote branden simpelweg een grootst toegelaten gebruiksoppervlak. Wie meer wil dan het maximum van 1000 m2, zal de zaak moeten onderverdelen in compartimenten, gescheiden door slecht passeerbare brandwerende constructies. Branden groter dan een brandcompartiment worden gezien als onbeheersbaar en dienen te worden uitgesloten, los van beschikbare brandweer of vrije ligging. Dat in Nederland nog wel eens een nieuwe concertzaal, warenhuis, distributiehal en dergelijke vergund wordt, is te danken aan een gelijkwaardigheidsartikel, uitgewerkt als de methode "Beheersbaarheid van brand" (BvB voor ingewijden). Te grote ruimten kunnen toch worden vergund indien de beoogde brandbeperking door aanvullende maatregelen alsnog wordt gerealiseerd, zoals door veel sprinklers of weinig brandbare inhoud. Zulke invalshoeken zijn niet nieuw. Kletz wees er al in 1978 op dat beperking van een ongeval in de chemische industrie helemaal vooraan in de keten begint, door in de ontwerpfase gevaarlijke tussenproducten en procescondities te vermijden. In datzelfde jaar benoemde Fischoff (gebrek aan) "control" als onderdeel van risicoperceptie. Uit empirisch werk van Slovic bleek vervolgens (on)beheersbaarheid een bepalende factor in risicogrootte. Perrow maakte in '84 duidelijk dat actieve systemen, mensen daaronder inbegrepen, niet noodzakelijk tot meer beheersing leiden. Het begrip passieve veiligheid was geboren, en werd in de jaren '80 geoperationaliseerd met "weglooptijd". Hoe hoger deze tijd, hoe langer ingrijpen achterwege kan blijven, met name door enge combinaties als veiligheidssystemen in onvoorziene - en operators in verstoorde situaties. In het limietgeval van "inherente veiligheid" zijn dit soort actoren in de ongevalsfase geheel geëlimineerd en vervangen door fysische zekerheden. Dat brandcompartiment is daarvan een voorbeeld: niet een tankautospuit met bemanning beheerst de brand, maar muurtjes en soortgelijke solide materie stoppen branduitbreiding. Het maximale verlies is nooit meer dan één compartiment. Om nu lieden die beroepshalve branden komen weren weer in het verhaal te krijgen, ligt de volgende interpretatie van het BvB voor de hand. Een compartiment beperkt een brand zo lang, dat de brandweer voldoende opkomst- en ontplooiingstijd heeft, de bestrijdingscapaciteit dus aanwezig is op het moment dat de voorzieningen van het object bezwijken. Vervolgens berust gelijkwaardigheid bij grotere oppervlakken logischerwijze op combinaties van tragere brandontwikkeling, snellere opkomst, meer rode voertuigen, of acceptatie van grotere schade: de methode heet immers "beheersbaarheid van brand", niet "willekeurig beperkte oppervlakken"? He-le-maal mis. In de methode BvB staat ondermeer de volgende zin. Een brandcompartiment is bedoeld als een zelfstandige "stoplijn" voor brand. Het behoudt die functie gedurende de gehele brandduur. Binnen het compartiment wordt geen schadebeperking ge-eist, buiten die onfeilbare beperking is nooit brand, dus brandweer en soortgelijke actoren zijn overbodig en conceptueel inderdaad geëlimineerd. Een brand is beperkt (intrinsiek door het object) op deze wijze, het beheerst worden (door actoren buiten dat compartiment) is niet aan de orde. Het is geen toeval dat de Van Dale niet spreekt van beheersbaarheid maar alleen het werkwoord "beheersen" vermeldt. Beheersen is transitief, heeft een actor nodig, en die is lastig. Zo zijn calamiteitenbestrijders vrijwel de hele werkweek niet met schadebeperking bezig, wat veel geld kost. Ontwikkelt zich een ongeval, dan is dat op een locatie en veelal binnen minuten, terwijl grootschalige inzet uit een urengrote omgeving moet komen. In MKBA-termen hebben we te maken met een beroerde gemiddelde opbrengst, zeker in vergelijking met preventieve interventiemogelijkheden. Uit dit soort logica ontstaat regelmatig politiek krakeel, bijvoorbeeld sinds de opkomsttijden op het platteland de (oude) norm overschrijden. En minder regelmatig maar wel heel pregnant na een ramp: dat er meer schade, doden zelfs, voorkomen hadden kunnen worden als er meer hulpverleningscapaciteit was geweest en dus bestuurlijke keuzes onnodige, althans vermijdbare, schade geven. Zoals al in Risicozoeker (RZ 1) voorbij kwam: een no-winsituatie voor de overheid met weinig hoop op verbetering. Ondertussen hebben burgers continu kosten: als exploitant met een sprinkler die snel duurder uitpakt dan een collectieve voorziening, als omwonende met kans op brandoverslag, als belastingbetaler van onbalans tussen preventie en repressie, en met een beetje pech ook nog als slachtoffer in de triage vanwege geringe hulpverleningscapaciteit. (Zelfs het bepálen van hulpverleningsbehoefte blijkt bij dit soort beheersing van de materie een probleem, onderwerp voor RZ 17). En dat allemaal omdat betrokkenen het voor omgaan met risico's zo interessante begrip "beheersing" ontglipt, zelfs in een mate dat hun eigen bestaansrecht vervalt en een gelijkwaardigheidsregeling degenereert tot beperkt oppervlak. Het laatste nieuws in de herziening BvB is dat het ministerie het bespreekbare oppervlak wil uitbreiden tot de perceelsgrootte (met nog steeds een standaardbrandverloop zonder specifieke brandweerinzet) en de NVBR (geen typefout: Nederlandse Vereniging voor Brandweerzorg en Rampenbestrijding) niet. Kennelijk is men het niet eens over betaalbare en toereikende hulpverleningscapaciteit. - pagina 10 -

11 7 e Nationaal Congres Risicomanagement 9 oktober 2012 De Reehorst in Ede Thema: Waarde(n) van Risicomanagement Toonaangevende sprekers uit Nederland. Risicomanagement belicht vanuit verschillende sectoren. Een bron van inspiratie en een ontmoetingsplek voor professionals. En van het allerhoogste niveau: drie internationale keynotes waarover nog lang zal worden nagepraat. Programma Naast de drie keynotesessies biedt het Nationaal Congres Risicomanagement een inspirerend programma met tal van interessante sprekers in parallelsessies. Het volledige programma wordt binnenkort bekendgemaakt via de CROW-website. Het thema van deze 7e editie van het Nationaal Congres Risicomanagement is tweeledig. In het eerste deel staat de waarde van risicomanagement centraal: de relatie met geld. De rest van de dag richt zich op waarden van risicomanagement: de relatie met de menselijke factor. De sprekers nemen u mee in hun wereld en presenteren verschillende invalshoeken, vanuit de theorie en de praktijk. In risicotermen: de kans op inspiratie is groot en de impact daarvan zal aanzienlijk zijn. Beheersmaatregel: kom naar het congres en wees voorbereid op een geweldige dag! Keynote 1 Dean Kashiwagi: Best Value Procurement Gunnen op laagste prijs zorgt vaak voor problemen en is een risico op zich. Dat besef wordt in Nederland langzaamaan gemeengoed. Maar wat is het alternatief? Dean Kashiwagi is professor aan de Arizona State University en bedenker van een aanpak die verder gaat dan gunnen op basis van kwaliteit. Zijn methode Best Value Procurement (BVP) betekent een nieuwe manier van aanbesteden en samenwerken. BVP wint aan populariteit en wordt o.a. toegepast door Rijkswaterstaat. Kom naar het congres en hoor van de goeroe van BVP zelf wat zijn methode voor u kan betekenen. Keynote 2 Jeevan Perera: Hoe beheerst NASA risico s? Wat is de meest uitdagende functie op het gebied van risicomanagement? Misschien wel die van Jeevan Perera. Hij is risicomanager bij NASA in Houston, Texas. Hij heeft jaren gewerkt aan het Orion-project, de opvolger van de Space Shuttle met als doel mensen naar Mars te sturen. Perera ontwikkelde een verbeterde methode voor risicomanagement die nu dé standaard is binnen NASA. De aanpak is methodisch maar richt zich ook op cultuuraspecten. Ontdek op het congres of u elementen herkent en of de methode toepasbaar is binnen uw eigen praktijk. Keynote 3 Paul Barach: Hoe dood je een 15-jarige jongen? Paul Barach is werkzaam in Australië en als arts gespecialiseerd in risicomanagement: hoe kunnen ziekenhuizen en bedrijven ongevallen en letsel minimaliseren? En dit tegen een achtergrond van kritische patiënten/consumenten en een klimaat waarin je constant moet innoveren. Hij onderbouwt zijn relaas met een dramatische anekdote over de dood van een jongen, veroorzaakt door de focus op de monitor in plaats van de patiënt zelf. Tot vandaag had u zijn naam nog nooit gehoord. Na 9 oktober vergeet u zijn naam en verhaal nooit meer. Schrijf nu alvast in en profiteer van 50,- vroegboekkorting! Tot 30 juni betaalt u 375, in plaats van 425,. Het 7 e Nationaal Congres Risicomanagement wordt georganiseerd door: Normale prijs: 425, Reductietarief: 375,. Dit tarief geldt voor: Werknemers van RISNET partnerorganisaties Leden van IPMA-NL en de NVRB Leden van Bouwend Nederland en NL-ingenieurs Studenten: 25, Alle genoemde prijzen zijn exclusief btw. De vroegboekkorting geldt alleen op het normale tarief. Inschrijven via - pagina 11 -

12 Indien onbestelbaar retour: Secretariaat NVRB, Botter 1129, 8232 JN Lelystad Congres Risicomanagement Tijdens het Nationaal Congres Risicomanagement op 9 oktober 2012 worden onder andere de volgende lezingen en workhops aangeboden: COLOFON De NVRB-nieuwsbrief is een periodieke uitgave van de Nederlandse Vereniging voor Risicoanalyse en Bedrijfszekerheid. Blok 1: waarde van risicomanagement Risicomanagement bij Best Value Procurement-projecten: leveranciers in de lead. Wiebe Witteveen en Johannes Hiemstra (inkoopmanagers Rijkswaterstaat) Business survival binnen de cyberketen: Voorwaartse risicobeheersing nodig. Ronald Paans (Hoogleraar Vrije Universiteit en directeur Noordbeek IT Audit) Risicomanagement bij woningcorporaties: nog forse stappen nodig. Jan van der Moolen (Directeur Centraal Fonds Volkshuisvesting) Goedkoop is duurkoop: het risico van gunnen op laagste prijs. Alexander Heeren (Manager Technisch Stafbureau, BESIX Nederland B.V.) Blok 2: Waarden van Risicomanagement - inspiratie Lessen uit het DNB-toezicht op gedrag en cultuur Wijnand Nuijts (Afdelingshoofd van het Expertisecentrum Cultuur, Organisatie en Integriteit van de Nederlandse Bank) De Menselijke Maat - Risicomanagement in communicatieve context. Karel de Bakker (Consultant Het Expertise Centrum en winnaar Innovatie Award 2011) Help het zijn net mensen! Wat te doen met je grootste risico? Judith Wensink (Zelfstandig sociaal- & organisatiepsycholoog) en Pieter Raven (Procesmanager gebouw- en gebiedsontwikkeling bij BBN adviseurs) Total Risk Management: Soft focus or hard line? Tjeerd Roozendaal (Adjunct-directeur Ingenieursbureau Amsterdam) Blok 3: Waarden van Risicomanagement - praktijk No fuel, no flight, No Business. Hoe word je een High Reliable Organisation? Praktijk lessen. Klaas Winters (GM Aircraft Fuel Supply B.V.) Professioneel werken aan omgevingsissues Philip Drontmann (Manager en Adviseur Twynstra Gudde) en Daniella van Well-Stam (Managing partner Twynstra Gudde) De controlkramp voorbij.. Werken aan een alerte veiligheidscultuur bij SABIC Europe. Wil Ernes (Director Manufacturing SABIC Geleen), Gerard Uittenhout (Programme Manager Occupational and Behavioural Safety) en Bert Slagmolen (Managing partner Apollo13 Consult) Pilot Zandmotor. Veiligheid als top issue. Zjev Ambagts (Senior Projectmanager, Provincie Zuid-Holland) Redactie NVRB-nieuwsbrief Peter Blanker, Ronny van den Heuvel Bijdragen aan deze uitgave van: Peter Blanker, Ronny van den Heuvel, Karolina Wojciechowska, Ruben Jongejan, Luc Smid, Joris ter Heijne, Nick Zegers, Simon Broos, Sjoerd Blokpoel, Wim de Rijke, Dik de Weger, Paul Heimplaetzer. Redactieadres Peter Blanker p/a RWS Dienst Infrastructuur Postbus LA Utrecht T: Sluitingsdatum kopij voor de volgende nieuwsbrief: 15 oktober (c) 2012 NVRB Alle bijdragen in deze nieuwsbrief zijn geschreven op persoonlijke titel, tenzij anders vermeld. Wilt u (delen van) deze nieuwsbrief gebruiken of heeft u kopij? Neem dan contact op met de redactie en/of bestuur! Zie voor meer informatie ook de flyer elders in de nieuwsbrief! - pagina 12 -

ExxonMobil SHE beleid

ExxonMobil SHE beleid ExxonMobil SHE beleid Samen werken aan Veiligheid Contractors én eigen personeel VOMI Themamiddag Veiligheid Focus op Veiligheid! Delta hotel, Vlaardingen, 12 oktober 2010 Ton Jeen, Environmental Advisor

Nadere informatie

BSCAT en Managementsystemen

BSCAT en Managementsystemen BSCAT en Managementsystemen Veiligheidsdag Apply 15 april 2015 1 SAFER, SMARTER, GREENER De praktijk 2 Risicomanagementproces De Deming SAFER, SMARTER, GREENER Risico s zijn ook kansen No Risk no business

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bijlagen 121 Literatuur 144

Inhoudsopgave. Bijlagen 121 Literatuur 144 Inhoudsopgave 5 Voorwoord 7 Ten geleide 9 1 Inleiding 11 2 De risicoanalyse 25 3 Uitvoeren van de risicoanalyse 65 4 Risicomanagement 77 5 Uitvoeren van risicomanagement 85 6 Implementatie van risicomanagement

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Toetsen van Asset Management tegen ISO 55001

Toetsen van Asset Management tegen ISO 55001 Toetsen van Asset Management tegen ISO 55001 KIVI Bijeenkomst Alex Roovers 14 mei 2014 Working together for a safer world Inhoud presentatie Asset Management en basis principes Toets ervaringen Asset Management;

Nadere informatie

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz Group Director, QHSE 11 September 2014. ABOUT US FTS Hofftrans Oil transportation

Nadere informatie

Notulen van de Algemene Ledenvergadering 2012

Notulen van de Algemene Ledenvergadering 2012 Notulen van de Algemene Ledenvergadering 2012 Datum: woensdag 8 maart 2012, Utrecht Verslag: Karolina Wojciechowska Aanwezigen: Van het bestuur: Bert Knegtering (Voorzitter), Karolina Wojciechowska (Secretaris),

Nadere informatie

Hans Wijnbergen CCZ. Adviseur Veiligheid. Afdeling Advies & Monitoring

Hans Wijnbergen CCZ. Adviseur Veiligheid. Afdeling Advies & Monitoring Hans Wijnbergen CCZ Adviseur Veiligheid Afdeling Advies & Monitoring 1 Doelstelling van de afdeling Advies & Monitoring Ondersteunen van regiodirecteuren op het gebied van naleving van normen die s Heeren

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

Kansen & Ontwikkelingen met Lean

Kansen & Ontwikkelingen met Lean NETWERK VOOR EN DOOR DE TECHNOLOGISCHE INDUSTRIE LEAN MANAGEMENT PROGRAMMA Kansen & Ontwikkelingen met Lean BE SMART: SAMEN KANSEN CREËREN MET SMART INDUSTRY 10-12-2015 I 1 AGENDA Kansen & Ontwikkelingen

Nadere informatie

De Crowdfunding Safari workshop

De Crowdfunding Safari workshop De Crowdfunding Safari workshop Veel organisaties kampen met dalende subsidies, hebben moeite met het ophalen van investeringen of leningen en kunnen doelen daardoor steeds moeilijker halen. Crowdfunding

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

Parallelsesssie "Lean bij Aon Nederland"

Parallelsesssie Lean bij Aon Nederland Parallelsesssie "Lean bij Aon Nederland" Lean succesvol implementeren zonder grootscheeps veranderprogramma!! Peter Dijkstra, Senior Business Consultant, @PDleanAon Rob de Bruin, Managing Director Afdeling

Nadere informatie

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS 26 november 2014 Aart Bitter@ISGcom.nl www.information-security-governance.com Disaster Recovery Plan 2 The Bitter Brew Case To Brew or not to Brew, That s

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Het succes van de A12

Het succes van de A12 Het succes van de A12 Meer markt én meer samenwerking!! Carel van Belois (RWS) Jan Willem Bruining (BAM) Oktober 2014 1 Inhoud presentatie Het project A12 Luve: wat behelsde het? Wat was het Samenwerkingsmodel?

Nadere informatie

Algemeen Werkplan 2013

Algemeen Werkplan 2013 Algemeen Werkplan 2013 1 Inleiding Het Algemeen Werkplan 2013 (AW) is opgesteld met als doelstellingen: Het aangeven van prioriteiten voor de korte termijn (lopende verenigingsjaar). Een leidraad te zijn

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS opleider

EXIN WORKFORCE READINESS opleider EXIN WORKFORCE READINESS opleider DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

Brandveiligheid in de zorg. Vluchten kan niet meer.. Ing. Tom de Nooij, CFPS Senior Consultant Marsh Risk Consulting NFPA Instructor

Brandveiligheid in de zorg. Vluchten kan niet meer.. Ing. Tom de Nooij, CFPS Senior Consultant Marsh Risk Consulting NFPA Instructor Brandveiligheid in de zorg Vluchten kan niet meer.. Ing. Tom de Nooij, CFPS Senior Consultant Marsh Risk Consulting NFPA Instructor 4/23/2013 Brandveiligheid in de zorg.. Branden in zorginstellingen ontwikkelen

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Afdeling RISICO BEHEER en TECHNIEK

Afdeling RISICO BEHEER en TECHNIEK Afdeling RISICO BEHEER en TECHNIEK Hoofdpunten Parallelsessie Werkgroep Praktijk & Implementatie Afdeling RBT KIVI NIRIA 9 oktober 2013 Den Haag Verslag door Martin van Staveren Werkgroep Praktijk en Implementatie

Nadere informatie

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

Change. Making Change Happen!

Change. Making Change Happen! Change MANaGEMENT Making Change Happen! 2 Uw organisatie verandert. Vaak onder druk van de markt, aandeelhouders of belanghebbenden. Maar soms gewoon omdat u zelf gelooft dat het beter kan. Het merendeel

Nadere informatie

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer

Virtual Design & Construction. Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Virtual Design & Construction Sneller, beter, slimmer Royal HaskoningDHV biedt u met Virtual Design & Construction (VDC) een unieke methode om integraal

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

Opdrachtgeverschap en samenwerking in een gekanteld sociaal domein

Opdrachtgeverschap en samenwerking in een gekanteld sociaal domein Opdrachtgeverschap en samenwerking in een gekanteld sociaal domein Noortje Gerritsen en Alinda van Bruggen 25 maart 2014 Casus Gedoe in raad over veronderstelde willekeur bij toekenning voorzieningen en

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

ARUP studie Groningen 2013

ARUP studie Groningen 2013 ARUP studie Groningen 2013 Strategie voor structurele versteviging van gebouwen Nederlandse samenvatting Issue 17 januari 2014 Nederlandse samenvatting 1 Inleiding Dit rapport omvat een samenvatting van

Nadere informatie

VEILIGE ZORG BEGINT BIJ Q-ACADEMY! Trainingen veiligheids- en risicomanagement

VEILIGE ZORG BEGINT BIJ Q-ACADEMY! Trainingen veiligheids- en risicomanagement VEILIGE ZORG BEGINT BIJ Q-ACADEMY! Trainingen veiligheids- en risicomanagement Veilige zorg Met de trainingen van Q-Academy Veilige zorg voor cliënten en patiënten wordt steeds belangrijker. Bewustwording

Nadere informatie

10/09/2013. 4 Maatregelen Nederrijn. Wie zijn we. Wat doen we. Wat doen we anders. Waarom doen we dit? Rijkswaterstaat Boskalis.

10/09/2013. 4 Maatregelen Nederrijn. Wie zijn we. Wat doen we. Wat doen we anders. Waarom doen we dit? Rijkswaterstaat Boskalis. Nederland efficiënter beschermen tegen hoogwater 4 Maatregelen Nederrijn 10 september 2013 Waterschap Rivierenland, Tiel Dirk-Jan Zwemmer (PM Boskalis) Jeroen Eikholt (CM ) Wie zijn we Wat doen we Wat

Nadere informatie

Veiligheidsladder ProRail

Veiligheidsladder ProRail Welkom Veiligheidsladder ProRail NVVK Veiligheidscongres 2015 Eigenaar: Dieter van Delft 31 maart 2015 Status: Definitief Vooraf 18-10-2014 de Volkskrant Veiligheidsladder ProRail 2 Agenda Aanleiding en

Nadere informatie

Contractmanagement voor Software-ontwikkeling

Contractmanagement voor Software-ontwikkeling Contractmanagement voor Software-ontwikkeling Presentatie PIANO / NEVI Regionale bijeenkomst Den Haag nieuwe inzichten in contracteren en besturen November 2009 Marcel Blommestijn 2 Doel van deze presentatie

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Programma 5 Module Management Accounting & Control 5 Module Externe Verslaggeving 6 Module Management Control & Information Systems 7 Rooster 8 Opleidingskosten 9 Netherlands

Nadere informatie

Duurzame energie. Leveranciersdag Rijk 27 november 2015. Piet Glas

Duurzame energie. Leveranciersdag Rijk 27 november 2015. Piet Glas Duurzame energie Leveranciersdag Rijk 27 november 2015 Piet Glas P.Glas@mindef.nl Categoriemanager Energie Frans van Beek frans.beek@minbzk.nl BZK - DG Organisatie Bedrijfsvoering Rijk Opzet workshop 1.

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA LINCOLN STEFFENS I have seen the future and it works IiP = Meer dan Opleiden! (veel meer.) Recent Onderzoek Informeel Leren ( Research voor Onderwijs &

Nadere informatie

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement

Programma 14 november middag. Risicomanagement Modellen. Strategisch risicomanagement Programma 14 november middag Risicomanagement Modellen Strategisch risicomanagement Kaplan 1www.risicomanagementacademie.nl 2www.risicomanagementacademie.nl Risicomanagement modellen Verscheidenheid normen

Nadere informatie

Safety en Security. Overeenkomsten, verschillen, synergie? TBM/Safety Science Group. Coen van Gulijk. Jan. 21, 2010 TBM

Safety en Security. Overeenkomsten, verschillen, synergie? TBM/Safety Science Group. Coen van Gulijk. Jan. 21, 2010 TBM Safety en Security Overeenkomsten, verschillen, synergie? TBM/Safety Science Group Coen van Gulijk Jan. 21, 2010 1 TBM Safety & Security Ontstaan safety en security Bindende factoren Complicerende factoren

Nadere informatie

Michiel de van der Schueren

Michiel de van der Schueren Michiel de van der Schueren Voorzitter Business Solutions Sales Manager @ Verizon Business mail: michiel.devanderschueren@nl.verizonbusiness.com twitter: @michieldevander Het stelt zich tot doel SaaS-

Nadere informatie

Presentatie bevindingen workshops vg-documenten addendum gebruik. NOGEPA OIM-dagen: 5/3/14 Bonden & branche: 19/3/14 NOGEPA HSE-COM: 14/5/14

Presentatie bevindingen workshops vg-documenten addendum gebruik. NOGEPA OIM-dagen: 5/3/14 Bonden & branche: 19/3/14 NOGEPA HSE-COM: 14/5/14 Presentatie bevindingen workshops vg-documenten addendum gebruik NOGEPA OIM-dagen: 5/3/14 Bonden & branche: 19/3/14 NOGEPA HSE-COM: 14/5/14 Februari 2014 Doelstelling project vg-documenten voor SodM Inzicht

Nadere informatie

Welkom. Vooraf. Bekend? 18 november. Ongevalsonderzoek discussieavond AUB..

Welkom. Vooraf. Bekend? 18 november. Ongevalsonderzoek discussieavond AUB.. Welkom 18 november Ongevalsonderzoek discussieavond Vooraf AUB.. Bekend? 2 1 Introductie Ron Bours Boursconsulting.bv Programma Ongevalsonderzoek Introductie Proces Analyse methoden Methodes Verbeteringen

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Digitale Walvisgeluiden najaar 2010

Digitale Walvisgeluiden najaar 2010 Hoe maken we interne audits effectiever? Er gaat best wat tijd en energie zitten in interne kwaliteitsaudits. Je mag dus verwachten dat het ook wat oplevert. Gelukkig is dat vaak ook wel zo, zeker in de

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT WHITEPAPER BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT RISICOMANAGEMENT IN BALANS Ondernemen betekent risico s nemen om de

Nadere informatie

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken Innovatie en RWS Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken In today s business environment, Innovation means survival. David Gann. 2 RWS Innovatie Innovatie Innovation is the process by

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

FM in de zorg. Syllabus. Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen.

FM in de zorg. Syllabus. Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Syllabus FM in de zorg Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief best practices bij onder meer UMC Utrecht, GGZ ingeest en Domus Medica.

Nadere informatie

Handhaven Veiligheidscultuur Bevindingen en Dilemma s. Prof. dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Drs. Robert A. Bezemer MTD

Handhaven Veiligheidscultuur Bevindingen en Dilemma s. Prof. dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Drs. Robert A. Bezemer MTD Bevindingen en Dilemma s Prof. dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Drs. Robert A. Bezemer MTD 1 Opbouw Wat is veiligheidscultuur? - Wat merk je ervan? Quick Scan Veiligheidscultuur bij 14 BRZO-bedrijven: werkwijze

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

Haai RISK Leren van incidenten? Van aanbeveling naar daadwerkelijke verbetering. 30 October 2014 Peter A. Berlie, Senior Consultant, Teacher/Assessor

Haai RISK Leren van incidenten? Van aanbeveling naar daadwerkelijke verbetering. 30 October 2014 Peter A. Berlie, Senior Consultant, Teacher/Assessor Haai RISK Leren van incidenten? Van aanbeveling naar daadwerkelijke verbetering. 30 October 2014 Peter A. Berlie, Senior Consultant, Teacher/Assessor Business Process Management, en het managen van risico

Nadere informatie

Hans de Jonge 29 oktober2009

Hans de Jonge 29 oktober2009 Hans de Jonge 29 oktober2009 Strategische doelen Rendement Risico s Monitoring en verantwoording Risico- en lifecycle management Veroudering & lifecycle Besluitvorming en prioritering Operationele werkzaamheden

Nadere informatie

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Scenario planning voor verzekeraars onder solvency II Onno de Vrij, Head of Risk andfraud-sas

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Scenario planning voor verzekeraars onder solvency II Onno de Vrij, Head of Risk andfraud-sas IPFOS Bestuurders Conferentie Scenario planning voor verzekeraars onder solvency II Onno de Vrij, Head of Risk andfraud-sas SCENARIO PLANNING DE TOEKOMST VOOR PENSIOENFONDSEN? Onno de Vrij, SAS HET

Nadere informatie

De nieuwe Nederlandse Technische Afspraak 8620 NTA 8620. Mareille Konijn 4 juni 2015

De nieuwe Nederlandse Technische Afspraak 8620 NTA 8620. Mareille Konijn 4 juni 2015 De nieuwe Nederlandse Technische Afspraak 8620 NTA 8620 Mareille Konijn Voorstellen Mareille Konijn Lid van de NEN-werkgroep NTA8620 Senior HSE consultant Industry, Energy & Mining T: 088 348 21 95 M:

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN NVZD najaarscongres 25 november 2015, Nyenrode Business Universiteit, Breukelen GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN Naar permanente leiderschapsontwikkeling Ambitie De NVZD wil met dit congres onderstrepen

Nadere informatie

ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE

ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE ORGANISATORISCHE IMPLENTATIE BEST VALUE EEN ONDERZOEK NAAR DE IMPLEMENTATIE VAN BEST VALUE BINNEN EEN SYSTEMS ENGINEERING OMGEVING STEPHANIE SAMSON BEST VALUE KENNIS SESSIE WESTRAVEN 17 JUNI 09.00 12.00

Nadere informatie

Visie op de ontwikkelingen in Nethersourcing en Outsourcing. Peter Muilwyk. Waar elke euro telt

Visie op de ontwikkelingen in Nethersourcing en Outsourcing. Peter Muilwyk. Waar elke euro telt Visie op de ontwikkelingen in Nethersourcing en Outsourcing Peter Muilwyk Waar elke euro telt 1 Managementondersteuning Advisering Training Waar elke euro telt 2 Missie InkooPManagement is gespecialiseerd

Nadere informatie

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014 1 Brainport Industries Towards integrated supply networks Turnhout, 27 februari 2014 John Blankendaal Managing Director Coöperatie van 85 suppliers 2 Brainport Industries richt zich primair op 5 markten

Nadere informatie

De waterschappen als publieke opdrachtgever

De waterschappen als publieke opdrachtgever De waterschappen als publieke opdrachtgever (periode 2014-2016) Voor iedereen die met de waterschappen te maken krijgt als opdrachtgever voor de realisatie van, of het beheer en onderhoud aan, (waterschaps)werken,

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR

MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR PROFESSIONAL LEARNING & DEVELOPMENT EXECUTIVE EDUCATION MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR MASTERCLASS RISICO MANAGEMENT IN DE PUBLIEKE SECTOR HET BEOORDELEN EN BEHEERSEN VAN PUBLIC SECTOR

Nadere informatie

Veiligheid & cultuur vanuit luchtvaartperspectief

Veiligheid & cultuur vanuit luchtvaartperspectief Veiligheid & cultuur vanuit luchtvaartperspectief Marijn Giesberts en Gerben van Baren Luchtvaartveiligheidspecialisten Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) marijn.giesberts@nlr-atsi.nl gerben.van.baren@nlr-atsi.nl

Nadere informatie

Risicocommunicatie. Gezondheid als uitgangspunt, een kwestie van vertrouwen?? Henk Jans, arts Inhoudsmanager Bureau GMV 10 juli 2008

Risicocommunicatie. Gezondheid als uitgangspunt, een kwestie van vertrouwen?? Henk Jans, arts Inhoudsmanager Bureau GMV 10 juli 2008 Risicocommunicatie Gezondheid als uitgangspunt, een kwestie van vertrouwen?? Henk Jans, arts Inhoudsmanager Bureau GMV 10 juli 2008 Presentatie Beleving risico s in relatie tot (praktijk) Wat is een risico?

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

8-6-2010. Status van risicomanagement 2010. Risico, Innovatie & Verandering Implementatie van Risicomanagement in Organisaties als Project?

8-6-2010. Status van risicomanagement 2010. Risico, Innovatie & Verandering Implementatie van Risicomanagement in Organisaties als Project? Risico, Innovatie & Verandering Implementatie van Risicomanagement in Organisaties als Project? Status van 2010 Dr. Ir. Martin Th. van Staveren MBA Consultant, Auteur, Docent, Coach Naast ontwikkeling

Nadere informatie

Omdat er schakelkasten zijn waar absoluut niks mis mee mag gaan.

Omdat er schakelkasten zijn waar absoluut niks mis mee mag gaan. Omdat er schakelkasten zijn waar absoluut niks mis mee mag gaan. NOFIQ heeft een uniek en innovatief concept om branden in schakelkasten te voorkomen en hiermee de continuïteit van kritisch-efficiënte

Nadere informatie

PROGRAMMA MASTERCLASS 24 APRIL 2014 \ OKURA HOTEL TE AMSTERDAM

PROGRAMMA MASTERCLASS 24 APRIL 2014 \ OKURA HOTEL TE AMSTERDAM PROGRAMMA MASTERCLASS 12.00-13.00 uur LUNCH & REGISTRATIE 13.00-15.00 uur INTRODUCTIE BEST VALUE BUSINESS MODEL door Prof.dr. Dean Kashiwagi (Arizona State University VS) 15.00-15.45 uur BEST VALUE CASES

Nadere informatie

Wat gebeurt er met de conclusies en aanbevelingen van ongevallenonderzoek. Hans van Ruler 14 oktober 2013

Wat gebeurt er met de conclusies en aanbevelingen van ongevallenonderzoek. Hans van Ruler 14 oktober 2013 Wat gebeurt er met de conclusies en aanbevelingen van ongevallenonderzoek Hans van Ruler 14 oktober 2013 Programma Introductie OVV Wettelijk kader aanbevelingen Over aanbevelingen Proces Twee voorbeelden

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE PROJECTMANAGEMENT George van Houtem 1 SITUATIE Het werken in en het leidinggeven aan projecten is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering voor de hedendaagse manager. In elk bedrijf of organisatie komen

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Woensdag 6 juni 2012, Utrecht. bij! Beeldverslag Netwerkbijeenkomst GWW-sector. Voor bedrijven en instanties in de grond-, weg- en waterbouw!

Woensdag 6 juni 2012, Utrecht. bij! Beeldverslag Netwerkbijeenkomst GWW-sector. Voor bedrijven en instanties in de grond-, weg- en waterbouw! GWW tankt Woensdag 6 juni 2012, Utrecht bij! Beeldverslag Netwerkbijeenkomst GWW-sector Voor bedrijven en instanties in de grond-, weg- en waterbouw! Organisator: Inspectie SZW Presentatie: Ministerie

Nadere informatie

Ervaring of Wetenschap? Loop even mee door de wereld van veiligheid

Ervaring of Wetenschap? Loop even mee door de wereld van veiligheid Ervaring of Wetenschap? Loop even mee door de wereld van veiligheid Dr Linda J. Bellamy, White Queen BV linda.bellamy@whitequeen.nl 1 Maar.. is WETENSCHAP een onderdeel van VEILIGHEID? http://mrlowerynewtonfalls.weebly.com/lab-safetyand-safety-procedures.html

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Piet-Hein Kolff Hoofd Ingenieursbureau s-hertogenbosch Commissielid Aanbesteden en Inkopen VNG 6 Omgaan met partners in de markt De bouwaffaire heeft er toe geleid dat Gemeenten en opdrachtnemers op afstand

Nadere informatie

Naar een gemeenschappelijk beeld. Jeroen Neuvel

Naar een gemeenschappelijk beeld. Jeroen Neuvel Naar een gemeenschappelijk beeld Jeroen Neuvel Context Achtergrond PhD in ruimtelijke planning: Geographical dimensions of risk management Docent Integrale veiligheidskunde Deventer en Enschede Onderzoeker

Nadere informatie

Asset Management is duurzaam. 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco

Asset Management is duurzaam. 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco Asset Management is duurzaam 20 april 2011 ir. Nico J. Groen Managing Director Traduco Traduco bedrijfsvestigingen Traduco vestiging noordwest Heerhugowaard Traduco vestiging oost i/o Traduco vestiging

Nadere informatie

Oplossingsvrij specificeren

Oplossingsvrij specificeren Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen.

Nadere informatie

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling Ruimte voor ontwikkeling Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling U WILT UW GEBIED ONTWIKKELEN. DAT ROEP VEEL VRAGEN OP: HOE PAK IK DAT AAN? EN IS HET FINANCIEEL WEL HAALBAAR IN DEZE

Nadere informatie

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING

INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING INNOVATION BY MAKING LEARNING BY DOING 1 INNOVATION BY MAKING, LEARNING BY DOING Bij alles wat we doen, hanteren we deze twee principes. Innovation happens by making. The only way to learn innovation is

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Wat dienstverlenende organisaties kunnen leren van de manier waarop Toyota zijn auto s maakt. Wees bereid anders te denken Wij nodigen u uit om eens

Nadere informatie

Condition Based Maintenance klinkt logisch, maar hoe krijg ik het georganiseerd.

Condition Based Maintenance klinkt logisch, maar hoe krijg ik het georganiseerd. Condition Based Maintenance klinkt logisch, maar hoe krijg ik het georganiseerd. Jan van der Lee 3 november 2011 Onderhoud ProRail, Lightrail en Industrie Bruggen, Tunnels, Sluizen, Rivieroevers, Waterkeringen

Nadere informatie

Winst behalen met PPSconstructies

Winst behalen met PPSconstructies Winst behalen met PPSconstructies Er valt veel winst te behalen met PPS-constructies. Maar dan moeten opdrachtgever en opdrachtnemer goed samenwerken. Daar komt wel wat bij kijken. Het denken in PPS is

Nadere informatie

Protocol Schuilen of ontruimen/evacueren

Protocol Schuilen of ontruimen/evacueren Protocol Schuilen of ontruimen/evacueren Bij incidenten met gevaarlijke stoffen Johan de Cock Kenniscongressen Protocol Leren 2007 Dinsdag 20 februari, Ede Dinsdag 27 februari, Den Haag Dinsdag 6 maart,

Nadere informatie

NTA 8620 versus ISO-systemen. Mareille Konijn 20 april 2015

NTA 8620 versus ISO-systemen. Mareille Konijn 20 april 2015 NTA 8620 versus ISO-systemen Mareille Konijn Voorstellen Mareille Konijn Lid van de NEN-werkgroep Senior HSE consultant Industry, Energy & Mining T: 088 348 21 95 M: 06 50 21 34 27 mareille.konijn@rhdhv.com

Nadere informatie

Brochure ISO 27002 Advanced

Brochure ISO 27002 Advanced Brochure ISO 27002 Advanced Over Pink Elephant Bedrijfshistorie Pink Elephant is een Nederlandse IT onderneming die rond 1980 is ontstaan als bijverdienste van een drietal studenten aan de Technische Universiteit

Nadere informatie

Algemene Ledenvergadering NVRB

Algemene Ledenvergadering NVRB Algemene Ledenvergadering NVRB Welkom! 3/4/2011 ALV 1 Agenda Opening Notulen ALV 2010 Jaarverslag 2010 en Werkplan 2011: Algemeen Programma Commissie Research Development & Onderwijs Public Relations Goedkeuren

Nadere informatie

Wie is leidend of lijdend?

Wie is leidend of lijdend? Organisatie Medische Technologie en ICT Wie is leidend of lijdend? Martijn Schasfoort Manager Zorg en Informatie Technologie Deze presentatie. Het betreft ervaringen uit Máxima Medisch Centrum Cultuur

Nadere informatie

CIRM & SSC. Meerwaarde creëren met Corporate Infrastructure Resources Management en Shared Service Centeres

CIRM & SSC. Meerwaarde creëren met Corporate Infrastructure Resources Management en Shared Service Centeres CIRM & SSC Meerwaarde creëren met Corporate Infrastructure Resources Management en Shared Service Centeres Inhoud Voorwoord Corporate Infrastructure Resource Management 1. People, Process, Place 2. Veranderingen

Nadere informatie