Zakelijk communiceren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zakelijk communiceren"

Transcriptie

1 Zakelijk communiceren

2

3 Zakelijk communiceren vijfde editie John V. Thill Courtland L. Bovée Nederlandse bewerking door J. Piet Verckens Een imprint van Pearson Education

4 ISBN: NUR: 163 Trefw.: communicatie, zakelijke Vertaling: Tijmen Roozenboom, Gassel Lay-out: Blom & Ruysink, Lexmond Omslag: Joep Becx, Amsterdam Dit boek is gedrukt op een papiersoort die niet met chloorhoudende chemicaliën is gebleekt. Hierdoor is de productie van dit boek minder belastend voor het milieu. Copyright 2004 Pearson Education Benelux, Amsterdam voor de Nederlandstalige editie. Authorized translation from the English language edition, entitled Excellence in Business Communication, 5th Edition by Thill, John V.; Bovée, Courtland L. published by Pearson Education, Inc, publishing as Prentice Hall, Copyright 2002 by Bovée and Thill LLC. All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or by any information storage retrieval system, without permission from Pearson Education, Inc. Dutch language edition published by Pearson Education Benelux BV, Copyright Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1985, St.b. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht. Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatie- of andere werken (artikel 16 Auteurswet 1912), in welke vorm dan ook, dient men zich tot de uitgever te wenden. Ondanks alle aan de samenstelling van dit boek bestede zorg kan noch de redactie, noch de auteur, noch de uitgever aansprakelijkheid aanvaarden voor schade die het gevolg is van enige fout in deze uitgave.

5 Verkorte inhoudsopgave Inleiding xii Deel 1 Grondbeginselen van zakelijk communiceren 1 Inleiding in zakelijk communiceren 1 2 Communicatie in teams: leren samenwerken, luisteren, non-verbaal communiceren en vergaderen 25 3 Interculturele communicatie 49 Deel 2 Het schrijfproces in drie stappen 4 Zakelijke boodschappen plannen 73 5 Zakelijke boodschappen schrijven 99 6 Zakelijke berichten afwerken 133 Deel 3 Brieven, memo s, en andere korte boodschappen 7 Routineboodschappen, goednieuwsboodschappen en goodwillboodschappen schrijven Slechtnieuwsboodschappen schrijven Overredende boodschappen schrijven 217 Deel 4 Verslagen en mondelinge presentaties 10 Zakelijke verslagen en voorstellen plannen Zakelijke verslagen en voorstellen schrijven Formele verslagen en voorstellen afwerken Toespraken en mondelinge presentaties 377 Deel 5 Solliciteren 14 Cv s en sollicitatiebrieven Sollicitatiegesprekken en het vervolg 447 Bijlagen A Vormgeving en lay-out van zakelijke documenten 473 B Bronvermelding 495 C Correctietekens 505 D NVP-sollicitatiecode 507 Eindnoten 509 Trefwoordenregister 525 v

6 inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding xii Over dit boek xii Praktische competenties xiii De belevingswereld van de student xiii Didactische extra s xiii Leerdoelen xiii Uit de praktijk -kaders xiv Talloze voorbeelden van brieven, memo s, boodschappen en verslagen xiv Documenten ter analyse xiv Schrijven voor het web xiv Checklists xv Vragen aan het eind van het hoofdstuk xv Oefeningen en cases xv Bijlagen xv Website xv Deel 1 Grondbeginselen van zakelijk communiceren 1 Inleiding in zakelijk communiceren 1 Succes boeken in je carrière door effectieve communicatie 3 Je aanpassen aan veranderingen op het werk 4 Je koers naar communicatieve communicatie uitzetten 6 Communicatie in organisaties 7 Interne communicatie 7 Externe communicatie 10 De beginselen van het communicatieproces 13 Obstakels in de communicatie herkennen 14 Verschillen in beleving 14 Beperkende omgevingen 14 Afleiding 15 Misleidingtactieken 15 Communicatie verbeteren door hindernissen weg te nemen 16 Richtlijn 1: publiekgerichte aanpak 17 Richtlijn 2: open communicatieklimaat 17 Richtlijn 3: bondige, efficiënte boodschappen 18 Richtlijn 4: jezelf verplichten tot ethische communicatie 19 Je communicatieve vaardigheden versterken 20 Toepassen wat je hebt geleerd 21 2 Communicatie in teams: leren samenwerken, luisteren, non-verbaal communiceren en vergaderen 25 Werken in teams 27 Soorten teams 27 Voor- en nadelen van teams 28 Groepsdynamiek 28 Een effectief team ontwikkelen 30 Inzicht in conflicten 31 Conflicten oplossen 32 Weerstand overwinnen 32 vi

7 inhoudsopgave Samenwerken aan teamboodschappen 33 Samenwerken met behulp van technologie 33 Effectieve teamboodschappen opstellen 33 Spreken met teamleden 34 Luisteren naar teamleden 35 De beginselen van non-verbale communicatie 37 De productiviteit van vergaderingen verhogen 41 Je voorbereiden op vergaderingen 41 Een vergadering leiden en deelnemen aan een vergadering 42 3 Interculturele communicatie 49 Het belang van interculturele communicatie 51 De mondiale markt 51 Multiculturele arbeidsbevolking 52 Je gevoel voor interculturele aangelegenheden verbeteren 53 Culturele verschillen herkennen 53 Je culturele superioriteitsgevoel overwinnen 58 De communicatie tussen culturen verbeteren 60 De taalbarrière overwinnen 60 Bestudeer andere culturen 62 Effectieve interculturele vaardigheden ontwikkelen 64 Deel 2 Het schrijfproces in drie stappen 4 Zakelijke boodschappen plannen 73 De drie stappen van het schrijfproces 75 Wat zijn de drie stappen van het schrijfproces 75 Hoe werkt het schrijfproces in drie stappen? 76 Je doel en je publiek analyseren 76 Je doel definiëren 76 Een profiel maken van je doelpubliek 77 De nodige informatie zoeken en analyseren 78 Nagaan wat je publiek precies wil 79 Alle vereiste informatie geven 79 De boodschap aanpassen om je publiek en doel te dienen 81 Het geschikte kanaal en medium kiezen 81 Een goede relatie opbouwen met je publiek 87 5 Zakelijke boodschappen schrijven 99 Je boodschap indelen 101 Wat is een goede indeling? 101 Waarom een goede indeling belangrijk is 102 Hoe je maak je een goede indeling? 103 De ruwe versie van je boodschap schrijven 111 Kies bewust een stijl en toon 112 De beste woorden kiezen 114 Effectieve zinnen maken 116 Samenhangende alinea s maken 120 Elegante berichten opstellen 123 Effectief webmateriaal maken met hyperlinks Zakelijke berichten afwerken 133 Na het eerste concept 135 De tekst reviseren 135 De inhoud en de indeling evalueren 135 vii

8 inhoudsopgave Kritisch kijken naar stijl en leesbaarheid 136 Gerichte en opbouwende kritiek 142 Je boodschap vormgeven 143 Je boodschap zorgvuldig ontwerpen 143 Technologie om boodschappen te maken en verspreiden 148 Tekst invoeren 149 Tekst reviseren 149 Afbeeldingen, geluid en hypertekst invoegen 151 Proeflezen 152 Waarop te letten bij het proeflezen 152 Aangepast proeflezen 153 Deel 3 Brieven, memo s, en andere korte boodschappen 7 Routineboodschappen, goednieuwsboodschappen en goodwillboodschappen schrijven 159 Het schrijfproces in drie stappen voor routineboodschappen 161 Stap 1: routineboodschappen plannen 161 Stap 2: routineboodschappen schrijven 161 Stap 3: routineboodschappen afronden 161 Routineverzoeken 162 Strategie voor routineverzoeken 162 Soorten routineverzoeken 164 Routineantwoorden en positieve boodschappen zenden 170 Strategie voor routineantwoorden en positieve boodschappen 170 Soorten routineantwoorden en positieve boodschappen Slechtnieuwsboodschappen schrijven 191 Het schrijfproces in drie stappen voor slechtnieuwsboodschappen 193 Stap 1: slechtnieuwsboodschappen plannen 193 Stap 2: slechtnieuwsboodschappen schrijven 193 Stap 3: slechtnieuwsboodschappen afwerken 193 Slechtnieuwsboodschappen zenden 193 Strategieën voor slechtnieuwsboodschappen 194 Soorten slechtnieuwsboodschappen Overredende boodschappen schrijven 217 Het schrijfproces in drie stappen voor overtuigende boodschappen 219 Stap 1: Overredende boodschappen plannen 219 Stap 2: Overredende boodschappen schrijven 222 Stap 3: Overredende boodschappen afwerken 224 Overredende boodschappen zenden 224 Strategieën voor overredende boodschappen 224 Soorten overredende boodschappen 230 Verkoop- en fondsenwervingboodschappen zenden 233 Strategieën voor verkoopboodschappen 234 Strategieën voor fondsenwervingboodschappen 241 Deel 4 Verslagen en mondelinge presentaties 10 Zakelijke verslagen en voorstellen plannen 251 Waarom bedrijven verslagen nodig hebben 253 De invloed van technologie op zakelijke verslagen 253 Rubricering van verslagen 253 viii

9 inhoudsopgave Soorten zakelijke verslagen 254 Informatieverslagen 255 Analyseverslagen 263 Zakelijke verslagen plannen analyse 268 Het probleem definiëren 268 De omvang van het onderzoek beperken 269 Een overzicht maken van te onderzoeken vraagstukken 270 Doelstelling formuleren 271 Het werkplan opstellen 272 Zakelijke verslagen plannen onderzoek 273 Secundaire informatie zoeken en opvragen Primaire informatie vergaren 278 Je bronnen evalueren en een uiteindelijke keuze maken 282 Je informatie verwerken 284 Je gegevens analyseren 286 Je gegevens interpreteren 287 Zakelijke verslagen plannen aanpassen 288 Een goede relatie opbouwen met je publiek 288 Het juiste kanaal en medium kiezen Zakelijke verslagen en voorstellen schrijven 295 Zakelijke verslagen en voorstellen indelen 297 De vorm en lengte kiezen 297 De directe aanpak of de indirecte aanpak 298 Informatieverslagen structureren 300 Analyseverslagen structureren 300 Het uiteindelijke overzicht maken 309 Visuele elementen voor zakelijke verslagen indelen 309 Betere verslagen met visuele elementen 310 Informatie visualiseren 310 De juiste grafische illustratie kiezen Illustraties ontwerpen voor verslagen 320 Zakelijke verslagen en voorstellen schrijven 323 De juiste mate van formaliteit keizen 323 Een tijdperspectief kiezen 324 De lezers helpen hun weg te vinden 325 Het begin 325 Koppen en lijsten Formele verslagen en voorstellen afwerken 335 Formele verslagen en voorstellen reviseren 337 Formele verslagen en voorstellen produceren 337 Onderdelen van een formeel verslag 337 Voorin 338 Onderdelen van een formeel voorstel 364 Formele verslagen en voorstellen proeflezen 369 Het tekstmateriaal controleren 369 Visuele elementen controleren 369 Feedback krijgen uit formele verslagen en voorstellen Toespraken en mondelinge presentaties 377 De drie stappen van het schrijfproces voor mondelinge presentaties 379 Stap 1: toespraken en presentaties plannen 379 Je doel definiëren 380 Een profiel ontwikkelen van je publiek 380 ix

10 inhoudsopgave Stap 2: toespraken en presentaties schrijven 380 Je toespraak of presentatie indelen 381 Je toespraak of presentatie formuleren 384 Stap 3: toespraken en presentaties afwerken 389 Visueel materiaal voor presentaties ontwerpen en produceren 389 De kunst van het spreken zelf 394 Deel 5 Solliciteren 14 Cv s en sollicitatiebrieven 405 Een carrière opbouwen 407 Je cv plannen 407 De onderdelen van cv s analyseren 408 Vacatures en informatie zoeken 411 Je cv aanpassen aan je publiek 412 Je cv schrijven 412 Je cv indelen rond je sterke punten 413 Schrijf je cv om indruk te maken 417 Je cv afwerken 422 Je cv reviseren 422 Je traditionele cv produceren 424 Je cv omzetten in elektronische vorm 424 Je cv proeflezen 428 Sollicitatiebrieven 429 Sollicitatieformulieren en vervolgboodschappen 436 Verzoeken om sollicitatieformulier 436 Sollicitatieformulieren 436 Vervolgacties na de sollicitatiebrief Sollicitatiegesprekken en het vervolg 447 Het proces van de sollicitatiegesprekken 449 De normale reeks gesprekken 449 Soorten sollicitatiegesprekken 449 Wat werkgevers zoeken 450 Hoe werkgevers zoeken: tests 451 Je voorbereiden op een sollicitatiegesprek 451 Doe extra onderzoek 452 Je zelfvertrouwen opbouwen 455 Je stijl in sollicitatiegesprekken bijschaven 456 Let op dat je er verzorgd uitziet 456 Wees voorbereid 457 Succes in sollicitatiegesprekken 457 De opwarming 458 De vraag-en-antwoordfase 458 Afsluiting 459 Na het sollicitatiegesprek 461 Bedankje 461 Schriftelijk informeren naar beslissing 462 Verzoek om meer tijd 462 Aanvaardingsbrief 464 Brief om een aangeboden functie af te wijzen 464 Ontslagbrief 465 x

11 inhoudsopgave Bijlagen A Vormgeving en lay-out van zakelijke documenten 473 Eerste indruk 473 Papier 473 Speciale componenten 474 Uiterlijk van de brief 474 Brieven 475 Standaard briefonderdelen 475 Overige briefonderdelen 480 Vormgeving van brieven 483 Enveloppen 486 Adressering op de envelop 486 Goed vouwen 486 Internationale post 487 Memo s Kop 489 Kern 490 Tijdsbesparende berichten 490 Verslagen 492 Marges 492 Koppen 492 Regelafstand en inspringen 492 Paginering 493 Vergaderdocumenten 493 B Bronvermelding 495 Chicago-stijl 496 APA-stijl 500 Bronvermelding in de tekst APA-stijl 500 Literatuurverwijzingen APA-stijl 500 MLA-stijl 502 Bronvermelding in de tekst MLA-stijl 502 Literatuurverwijzingen MLA-stijl 502 C Correctietekens 505 D NVP-sollicitatiecode 507 Eindnoten 509 Trefwoordenregister 525 xi

12 Inleiding Inleiding Over dit boek Succes in het bedrijfsleven staat of valt met de wijze waarin mensen met elkaar communiceren. Communicatie het zenden en ontvangen van boodschappen is alleen effectief wanneer mensen elkaar begrijpen, anderen prikkelen tot actie en stimuleren tot vernieuwend denken. Effectief communiceren is van groot belang voor individuen en organisaties. Met effectieve communicatie kun je je eigen productiviteit verhogen en die van de mensen om je heen. Je ziet problemen eerder aankomen en je kunt betere beslissingen nemen. Effectieve communicatie draagt bij tot een betere coördinatie van de werkstroom en beter leidinggeven. Effectief communiceren is bevorderlijk voor het opbouwen van relaties en de promotie van producten en bepaalt mede de indruk die je maakt op collega s, werknemers, superieuren, klanten en anderen om je heen. Regelmatig gaan er zaken verkeerd doordat mensen niet goed met elkaar communiceren: er kunnen misverstanden ontstaan en informatie wordt verkeerd geïnterpreteerd. Ideeën floppen of krijgen geen aandacht, mensen of organisaties raken de draad kwijt. Of je nu een presentatie houdt over nieuwe ideeën, reageert op een informatieverzoek van buiten of een procedure uitlegt aan je teamgenoten: zonder effectief communiceren wordt dit allemaal een stuk lastiger. Kennis van de theorie en praktijk van zakelijk communiceren is voor de student van tegenwoordig dan ook van onschatbare waarde. De auteurs van dit boek benaderen het schrijven van zakelijke boodschappen als een proces dat bestaat uit drie gemakkelijk te volgen stappen: zakelijke boodschappen plannen, schrijven en afwerken. Deze praktische strategie voor het oplossen van communicatieproblemen is zeer bruikbaar, niet alleen voor schriftelijke communicatie, maar ook wanneer je bijvoorbeeld een mondelinge presentatie voorbereidt. De opbouw van dit boek is als volgt: Deel 1 Grondbeginselen van zakelijk communiceren Deel 2 Het schrijfproces in drie stappen Deel 3 Brieven, memo s, en andere korte boodschappen Deel 4 Rapporten en mondelinge presentaties Deel 5 Solliciteren Nadat in de eerste drie hoofdstukken de basisprincipes van de zakelijk communiceren worden uitgelegd, wordt uitvoerig ingegaan op het proces voor het schrijven van zakelijke boodschappen in drie stappen (hoofdstuk 4-6). Vervolgens wordt dit proces toegepast op specifieke soorten zakelijke boodschappen: brieven, memo s en boodschappen (hoofdstuk 7-9); verslagen en voorstellen (hoofdstuk 10-12) en toespraken en mondelinge presentaties (hoofdstuk 13). Het schrijfproces in drie stappen dient zelfs als kader voor de hoofdstukken over solliciteren en alles wat daarbij komt kijken (hoofdstuk 14-15). De Nederlandse bewerking van dit boek is gedaan door J. Piet Verckens, hoofddocent Communicatievaardigheden aan de Lessius Hogeschool te Antwerpen. Bij de bewerking is ernaar gestreefd zo veel mogelijk materiaal te lokaliseren, gezien de verschillen die er bestaan tussen het bedrijfsleven en de zakelijke communicatie in de Verenigde Staten en Nederland en België. In sommige gevallen is er juist voor gekozen om de verschillen tussen deze landen te bena- xii

13 Inleiding drukken. De hoofdstukken in deel 5, Solliciteren, zijn grondig aangepakt. Daarnaast zijn er cases en voorbeelden opgenomen die betrekking hebben op Nederlandse en Vlaamse bedrijven, en krijgt de communicatie tussen mensen uit verschillende culturen veel aandacht. Praktische competenties Meer dan enige ander leerboek over zakelijke communicatie benadrukt dit boek de vaardigheden en competenties die studenten nodig hebben om de overstap van de academische wereld naar de wereld van werk te maken. Het is belangrijk dat studenten voldoen aan normen voor academische en beroepsvaardigheden. Dit boek biedt vormen van interactieve pedagogiek, veelal gebaseerd op werkelijke situaties. De belevingswereld van de student De grenzen van zakelijke communicatie worden steeds verlegd. Naast de traditionele onderwerpen bevat Zakelijk communiceren materiaal om je in zakelijke communicatie te leren omgaan met deze belangrijke actuele vraagstukken. Ethiek. Er is meer nodig dan alleen moed om een ethisch standpunt in te nemen en niet te bezwijken voor druk of verleiding: ook goede communicatieve vaardigheden zijn onmisbaar. Communicatieobstakels. De verschuiving naar de diensteneconomie betekent dat steeds meer carrières afhankelijk zijn van intermenselijke vaardigheden. Het is cruciaal dat mensen communicatieobstakels overwinnen. Culturele diversiteit. Doordat de beroepsbevolking verandert, zijn sterke communicatieve vaardigheden nodig om te kunnen omgaan met oudere werknemers, vrouwen, leden van diverse socio-economische groepen, immigranten en anderen. Ook heb je sterke vaardigheden nodig om effectief te communiceren met mensen van andere culturen. Communicatietechnologie. Steeds meer maakt contact van mens tot mens plaats voor contact via computers. Deze trend zal nog verder gaan. Als je wilt overleven in het moderne bedrijfsleven, moet je hightech communicatieve vaardigheden onder de knie hebben. Juridische aspecten. Aangezien mensen steeds meer geneigd zijn om naar de rechter te stappen is het belangrijk om de juridische implicaties van schriftelijke en mondelinge communicatie te begrijpen. Carrièreplanning. Steeds meer mensen veranderen steeds vaker tijdens hun carrière van richting, ofwel uit vrije keuze, ofwel omdat hun bedrijven inkrimpen of een vlakkere structuur invoeren. Deze mensen moeten nieuwe communicatieve vaardigheden leren om te concurreren op de arbeidsmarkt van nu. Veelzijdigheid in communicatie. Kleine bedrijven creëren de meeste nieuwe banen en hebben meer mensen in dienst dan grote concerns. Aangezien deze kleine bedrijven zich geen communicatiespecialisten kunnen veroorloven voor specifieke taken, moeten de mensen die daar werken veelzijdige communicatieve vaardigheden hebben. Didactische extra s Leerdoelen Aan het begin van het hoofdstuk worden de leerdoelen duidelijk geformuleerd. Je weet zo welke concepten je wordt geacht te beheersen aan het eind van het hoofdstuk. Bovendien staan de genummerde doelen in de marge bij het betreffende materiaal. En aan het eind van het hoofdstuk worden in de samenvatting van de leerdoelen de basisconcepten nog eens samengevat. xiii

14 Inleiding Uit de praktijk -kaders Na de leerdoelen begint elk hoofdstuk met een exclusief onderdeel: Uit de praktijk: een communicatiedilemma. Dit levensechte kader geeft een beeld van een communicatieprobleem in een echt bedrijf, zoals McDonald s, Brantano, de Nederlandse en Belgische Munt, Patagonia en Dell Computer. De oplossing van het dilemma vind je in de concepten die in het hoofdstuk aan de orde komen. Het bedrijf in kwestie verschijnt in het hoofdstuk af ten toe op het toneel om het verband tussen de theoretische principes en de praktijk te versterken. Maar daar blijft het niet bij. Elk hoofdstuk eindigt met: Uit de praktijk: een communicatiedilemma oplossen. Deze simulaties vormen een voortzetting van het begindilemma en spelen zich af binnen het genoemde bedrijf. Je wordt verzocht situaties op te lossen volgens de zojuist behandelde principes. Je neemt een beslissing over het communicatieproces en selecteert de beste mogelijkheden uit de geboden keuzen. Zo krijg je de kans om je te oefenen in realistische besluitvorming. Bovendien koppelen deze stukken de informatie uit de tekst aan voorbeelden uit de praktijk. Je kunt hier de principes uit het hoofdstuk testen. Het werkelijkheidsgehalte van deze onderdelen is ongeëvenaard onder handboeken op dit terrein. Talloze voorbeelden van brieven, memo s, boodschappen en verslagen Deze tekst bevat uitstekende voorbeelden van documenten van allerlei organisaties en mensen uit diverse bedrijfsfuncties. Veel van deze documenten zijn volledig opgemaakt, sommige zijn gepresenteerd op het briefhoofd van bedrijven. De begeleidende analyse geeft studenten inzicht hoe ze de besproken principes kunnen toepassen. Aan de hand van slechte en verbeterde voorbeelden worden veelgemaakte fouten geïllustreerd en worden effectieve manieren gegeven om ze te verbeteren. In de kantlijn staan opmerkingen over specifieke onderdelen. Zo kunnen de studenten precies zien hoe ze de besproken principes kunnen toepassen. Bij veel voorbeelden staat ook een illustratie van het schrijfproces in drie stappen. Deze geeft inzicht in het plannen, schrijven en afwerken van het behandelde document. Ook in de hoofdstukken over het schrijven van verslagen vind je talloze voorbeelden. In hoofdstuk 12, het laatste hoofdstuk over verslagen, wordt een lang verslag stapsgewijs opgebouwd. Het hele verslag is opgenomen zodat je kunt zien hoe alle onderdelen in elkaar passen. Documenten ter analyse Dit boek bevat allerlei documenten die bedoeld zijn om te becommentariëren en te herzien, zoals brieven, memo s en boodschappen, sollicitatiebrieven en cv s. Deze praktische ervaring in het analyseren en verbeteren van voorbeelddocumenten helpt je om je eigen zakelijke boodschappen te reviseren. Schrijven voor het web Schrijven voor het web is iets heel anders dan schrijven voor een gedrukt medium. Iedereen die effectief wil schrijven voor het web, moet zich nieuwe vaardigheden eigen maken. Het onderwerp wordt aangestipt in hoofdstuk 1 en 4 en uitvoeriger behandeld in hoofdstuk 5, waar je ook een checklist vindt. Bovendien is in elk hoofdstuk een kader Effectieve communicatie voor e-business opgenomen. Met webpagina s van echte bedrijven als voorbeeld bieden deze onderdelen belangrijke richtlijnen over onder werpen als: Snel terzake komen (Belagcom), Een vergadering beleggen in cyberspace (WebEx), De wereld op het web zetten (REI), Boodschappen ontwerpen om gemakkelijk te navigeren (UPS), Jaarverslagen in cyberspace (Shell) en Toespraken die voortleven (ING). xiv

15 Inleiding Checklists De vele checklists in dit boek dienen om studenten te helpen hun gedachten te ordenen aan het begin van een communicatieproject, bij beslissingen tijdens het schrijven en het controleren van hun eigen werk. In deze editie zijn de checklists gestroomlijnd en gecondenseerd, zodat ze makkelijker zijn in gebruik. Deze checklists staan zo dicht mogelijk bij het gedeelte waar ze besproken worden en dienen als geheugensteuntje, niet als recept. Ze vormen een nuttige richtlijn voor het schrijven, zonder de creativiteit te beperken. Vragen aan het eind van het hoofdstuk De vragen aan het eind van de hoofdstukken zijn verdeeld in twee categorieën: Je kennis toepassen en Je kennis oefenen. Eén toepassingsvraag in elk hoofdstuk is gericht op ethiek en heet Ethische keuzen. Deze vragen zijn bedoeld om je aan het denken te zetten over de concepten die in het hoofdstuk worden behandeld of om je te stimuleren meer te leren dan het hoofdstuk biedt. De vragen zijn niet alleen nuttig als examentraining, maar de docent kan ze ook gebruiken om onderwerpen in de klas te bespreken waarop geen gemakkelijk antwoord te geven is. Oefeningen en cases Oefeningen en cases (bijna allemaal uit werkelijk bestaande bedrijven) illustreren de rol van communicatie in het echte bedrijfsleven. Hierbij horen opdrachten zoals je die ook in werksituaties kunt tegenkomen. Vaak moet je een memo of schrijven. Voor elke oefening is aangegeven om welke categorie het gaat: team, ethische keuzes, zelfbeoordeling of internet. De oefeningen en cases gaan over allerlei grote en kleine organisaties in het binnen- en buitenland. Er zijn ook oefeningen waarvoor je het web op moet. Zo oefen je ook met deze snelgroeiende communicatietechnologie. Bijlagen Zakelijk communiceren bevat vier bijlagen. Bijlage A: Vormgeving en lay-out van zakelijke documenten. Hierin wordt de opmaak voor alle soorten documenten besproken. Bijlage B: Bronvermelding. Hierin vind je richtlijnen over de aanpak van citaten, bibliografie en bronverwijzingen. Bijlage C: Correctietekens, biedt gemakkelijke symbolen die je kunt gebruiken om documenten te corrigeren. Bijlage D: NVP-sollicitatiecode, waarin staat waar werknemers zich aan dienen te houden bij sollicitatiegesprekken. Website Extra materiaal staat op de bijbehorende website Hier vind je onder andere extra oefeningen en opdrachten, aanvullende cases, relevante links en een overzicht van de Engelse grammatica. De Engelse taal speelt immers een steeds grotere rol in het bedrijfsleven, en een goede beheersing in woord en geschrift is dan ook onmisbaar. xv

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Rapportagetechniek. Schrijven voor lezers met weinig tijd Rien Elling Bas Andeweg Jaap de Jong Christine Swankhuisen. Vierde druk

Rapportagetechniek. Schrijven voor lezers met weinig tijd Rien Elling Bas Andeweg Jaap de Jong Christine Swankhuisen. Vierde druk Rapportagetechniek Schrijven voor lezers met weinig tijd Rien Elling Bas Andeweg Jaap de Jong Christine Swankhuisen Vierde druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten rapportagetechniek boek.indb 1 23-03-11

Nadere informatie

Nederlands. Burgerschap voor AG. M.C. Arnold-Klaarhamer

Nederlands. Burgerschap voor AG. M.C. Arnold-Klaarhamer Nederlands Nederlands Burgerschap voor AG M.C. Arnold-Klaarhamer Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 Ó Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij, 2008 Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 ISBN: 978-90-817910-7-6 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I Een Goed Feedbackgesprek Tussen kritiek en compliment Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: mei 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: mei 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners 2013 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: mei 2013 ISBN: 978-90-817910-8-3 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

De Kern van Veranderen

De Kern van Veranderen De Kern van Veranderen #DKVV De kern van veranderen marco de witte en jan jonker Alle rechten voorbehouden: niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Visio 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2012

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Visio 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2012 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Visio 2010 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2012 ISBN: 978-90-817910-1-4 Dit boek is gedrukt op een papiersoort die niet

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie -begeleiding

Loopbaanoriëntatie -begeleiding Ik, leren en werken Loopbaanoriëntatie en -begeleiding Loopbaanlogboek voor fase 2 Voorbereiding Colofon Auteur: Edu Actief b.v. Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Edu Actief b.v. Illustraties: Edu

Nadere informatie

Belastingwetgeving 2015

Belastingwetgeving 2015 Belastingwetgeving 2015 Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Uitgeverij Educatief Belastingwetgeving Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Eerste druk Uitgeverij

Nadere informatie

Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8

Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8 Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8 2014, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: Augustus 2014 ISBN: 978-94-91998-03-4

Nadere informatie

Routeboek Onderleggers voor de ISK

Routeboek Onderleggers voor de ISK Routeboek Onderleggers voor de ISK ISK Utrecht Boom, Amsterdam Deze uitgave is gemaakt in opdracht van ISK Utrecht. Tweede herziene uitgave 2014 2011 ISK Utrecht Behoudens de in of krachtens de Auteurswet

Nadere informatie

Wat maakt je zo boos?

Wat maakt je zo boos? Shari Klein en Neill Gibson Wat maakt je zo boos? 10 stappen om boosheid te transformeren naar een win-win situatie. Een presentatie van de ideeën van Geweldloze Communicatie en hoe je ze kunt toepassen

Nadere informatie

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis s-gravenhage, 2015 Omslagfoto Het voorbereiden van renovatiewerkzaamheden

Nadere informatie

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel 3/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel Pagina 1 van 9 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker 0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I Een Goed Tweegesprek Mart Bakker I 0695019x_binnen 21-06-2004 11:51 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017 3 Een goed feedbackgesprek

Nadere informatie

Zelfstandige Externe Stage

Zelfstandige Externe Stage IK, LEREN EN WERKEN Zelfstandige Externe Stage deel 4 van 6 Colofon Auteur: Marian van der Meijs, werkzaam bij ICBA Inhoudelijke redactie: Jacobien Ubbink Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: PPMP Prepress,

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010 WIJZIGINGSBLAD A2 Nationale Beoordelingsrichtlijn BORG 2005 versie 2 Procescertificaat voor het ontwerp, de installatie en het onderhoud van inbraakbeveiliging BORG 2005 versie 2 / A2 Publicatiedatum :

Nadere informatie

2015, Uitgeverij Boom, Amsterdam

2015, Uitgeverij Boom, Amsterdam 2015, Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP 12/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP Pagina 1 van 10 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012 WIJZIGINGSBLAD A2 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 Publicatiedatum : 1 april 2012 Ingangsdatum : 1 april 2012 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING VOORWOORD A2:2012/BMI 2002 Pagina 2/5 Dit wijzigingsblad

Nadere informatie

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail Aan de slag in beroep en bedrijf Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel openbaar gemaakt

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Jaarrekening Opgaven- en werkboek Jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

Basisvaardigheden Nederlands Deel 1 van 2

Basisvaardigheden Nederlands Deel 1 van 2 Basisvaardigheden Nederlands Deel 1 van 2 Colofon Auteur: Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Crius Group Illustraties: Edu Actief b.v. Titel: Basisvaardigheden

Nadere informatie

Leidraad inbrengwaarde

Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde drs. ing. F.H. de Bruijne RT ir. ing. T.A. te Winkel RT ISBN: 978-90-78066-47-7 NUR 820-823 2010, Instituut voor Bouwrecht Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/5 De Vereniging van Inspectie-instellingen

Nadere informatie

Periodeafsluiting. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Periodeafsluiting. Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Periodeafsluiting Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Periodeafsluiting Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Tweede

Nadere informatie

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk opgaven- en werkboek Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Expert 2013. 2013, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: November 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Expert 2013. 2013, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: November 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Expert 2013 2013, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: November 2013 ISBN: 978-90-820856-4-8 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

De basis van het Boekhouden

De basis van het Boekhouden De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Lodewijk het lieve beestje

Lodewijk het lieve beestje Lodewijk het lieve beestje Uitgeverij, training en diensten Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Vormgeving: Force digitale producties Illustraties:

Nadere informatie

06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina I. Goede. Een. Zin. Yolanda Mante Laura Vening

06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina I. Goede. Een. Zin. Yolanda Mante Laura Vening 06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina I Een Goede Zin Yolanda Mante Laura Vening I 06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017 3 Een goed feedbackgesprek

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine)

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag in beroep en bedrijf Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 ISBN: 978-90-820856-9-3 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Spreken en gesprekken voor 1F

Spreken en gesprekken voor 1F NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 2 van 5 Colofon Auteur: Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Crius Group Illustraties: Edu Actief b.v.

Nadere informatie

Basisstudie in het boekhouden

Basisstudie in het boekhouden OPGAVEN Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren, P. Kuppen, E. Rijswijk Zevende druk Basisstudie in het boekhouden Opgavenboek Opgavenboek Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren

Nadere informatie

LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 1. Dit boek is van

LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 1. Dit boek is van LEEFSTIJL VOORTGEZET ONDERWIJS KLAS 1 Dit boek is van Jaar Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v., Meppel Auteurs: José Banens, Erwin Tielemans Redactie: Robert Slagt Inhoudelijke redactie: Alje Heinkens;

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A1 Regeling Brandmeldinstallaties 2002

WIJZIGINGSBLAD A1 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 WIJZIGINGSBLAD A1 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A1 Publicatiedatum : 1 juli 2010 Ingangsdatum : 1 juli 2010 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING VOORWOORD A1:2010/BMI 2002 Pagina 2/6 Dit wijzigingsblad

Nadere informatie

Basiskennis Calculatie

Basiskennis Calculatie Basiskennis Calculatie Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Derde druk Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Basiskennis Calculatie Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren Derde druk Noordhoff

Nadere informatie

Handleiding Eetmeter. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Eetmeter. februari 2007

Handleiding Eetmeter. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Eetmeter. februari 2007 Aan de slag in beroep en bedrijf februari 2007 Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel

Nadere informatie

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Niveau 4 P Mariëlle de Kock elementaire praktijk van de kostencalculatie Niveau 4 (P) Werkboek Mariëlle de Kock Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Goed- en afkeurcriteria bouwkundige brandveiligheid

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Goed- en afkeurcriteria bouwkundige brandveiligheid INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID bouwkundige brandveiligheid Versie : 1.0 Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/6 De Vereniging van Inspectie-instellingen

Nadere informatie

Nederlands voor Arabisch taligen A0 A1/A2

Nederlands voor Arabisch taligen A0 A1/A2 Auteur boek: مو لف الكتاب: Vera Lukassen Titel boek: Nederlands voor Arabisch taligen كتاب : الھولندي للناطقین باللغة العربیة المستوى Niveau A0 A2, A0 A2 2015, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl

Nadere informatie

Helder rapporteren. BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V)

Helder rapporteren. BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V) Helder rapporteren BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V) Helder rapporteren Een handleiding voor het opzetten en schrijven van rapporten, scripties, nota s en artikelen Peter Nederhoed Tiende, herziene

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN Tweede druk Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Yvonne van de Voort Tweede

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie Denken en intuïtie Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Denken en intuïtie Den Haag, 2015 Eerste druk, november 2015 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright

Nadere informatie

INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Vakbekwaamheid en ervaring

INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Vakbekwaamheid en ervaring INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Publicatiedatum : 1 februari 2016 Ingangsdatum : 1 februari 2016 VOORWOORD Pagina 2/7 De Vereniging van Inspectie-instellingen voor Veiligheid en Brandveiligheid (VIVB)

Nadere informatie

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Vincie van Gils Klantencommunicatie Zo krijg je en houd je u tevreden klanten Spectrum Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Spectrum maakt deel uit van Uitgeverij Unieboek Het Spectrum

Nadere informatie

Blommaert. Bedrijfseconomische Analyses OPGAVEN. Blommaert & Bedrijfseconomie vanuit managementperspectief. Zevende druk

Blommaert. Bedrijfseconomische Analyses OPGAVEN. Blommaert & Bedrijfseconomie vanuit managementperspectief. Zevende druk Blommaert Blommaert & Bedrijfseconomische Analyses Bedrijfseconomie vanuit managementperspectief OPGAVEN Zevende druk Bedrijfseconomische Analyses Opgaven en uitwerkingen Bedrijfseconomische Analyses

Nadere informatie

Financiële rapportage en analyse MBA

Financiële rapportage en analyse MBA Financiële rapportage en analyse MBA Henk Fuchs Sarina van Vlimmeren UITWERKINGEN Tweede druk Financiële rapportage en analyse Uitwerkingen Financiële rapportage en analyse Uitwerkingen Henk Fuchs Sarina

Nadere informatie

Bedrijfsadministratie

Bedrijfsadministratie Bedrijfsadministratie Opgaven Niveau 5 MBA Peter Kuppen Frans van Luit Bedrijfsadministratie MBA Niveau 5 Opgaven Opgaven Bedrijfsadminstratie MBA Niveau 5 P. Kuppen F. van Luit Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie.

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Nederlands in beeld Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Vervolgmogelijkheid: Basiscursus 1 ISBN 9789461057228 www.nt2.nl

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Zevende druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Zevende druk Noordhoff

Nadere informatie

www.dubbelklik.nu Handleiding Homeplanner

www.dubbelklik.nu Handleiding Homeplanner www.dubbelklik.nu Handleiding Homeplanner Deze extra opdrachten zijn onderdeel van Dubbelklik, een lesmethode Technologie, ICT/ Loopbaanoriëntatie en Intersectoraal Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

HORECA EN BAKKERIJ REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ TENDENS WERKBOEK REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ

HORECA EN BAKKERIJ REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ TENDENS WERKBOEK REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ HORECA EN BAKKERIJ REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ TENDENS WERKBOEK REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG. Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v.

Nadere informatie

Nicolien van Halem Inge Müller. Handboek studievaardigheden voor het hbo

Nicolien van Halem Inge Müller. Handboek studievaardigheden voor het hbo Nicolien van Halem Inge Müller Handboek studievaardigheden voor het hbo Toegang tot de website Op deze website vindt u het ondersteunend materiaal behorende bij Handboek studievaardigheden voor het hbo.

Nadere informatie

Wondverzorging. Let op: het is belangrijk om precies deze schrijfwijze aan te houden, dus met tussenstreepjes.

Wondverzorging. Let op: het is belangrijk om precies deze schrijfwijze aan te houden, dus met tussenstreepjes. M Wondverzorging Website In de oorspronkelijke uitgave van Wondverzorging was een cd-rom toegevoegd met aanvullend digitaal materiaal. Vanaf deze editie is echter al dit aanvullende materiaal vindbaar

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Tijd voor jezelf

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Tijd voor jezelf PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Tijd voor jezelf Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Mieke van Wieringen, Caroline van den Kommer Ina Berlet

Nadere informatie

REKENEN Getallen en bewerkingen. voor 1F Deel 2 van 2

REKENEN Getallen en bewerkingen. voor 1F Deel 2 van 2 REKENEN Getallen en bewerkingen voor 1F Deel 2 van 2 Colofon Auteur: Lisanne Martens Eindredactie: Jiska van Hall Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: DTP-Studio Joke Wensing Illustraties: Edu Actief

Nadere informatie

Werken in een bouwmarkt

Werken in een bouwmarkt 16 Werken in een bouwmarkt Naam:... Klas:... Colofon Uitgeverij: Edu Actief bv Meppel Auteur: Arie Reijn Redactie: Edu Actief bv Meppel Inhoudelijke redactie: Arie Reijn Stramienontwerp: Herman ten Kate

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs UITWERKINGEN OPGAVEN Tweede druk Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

In deze handleiding gaan we een voorbeeld geven hoe u een bepaalde situatie kunt oplossen doormiddel van een aantal Firewall >> Filter Rules.

In deze handleiding gaan we een voorbeeld geven hoe u een bepaalde situatie kunt oplossen doormiddel van een aantal Firewall >> Filter Rules. Firewall Cases Firewall Cases In deze handleiding gaan we een voorbeeld geven hoe u een bepaalde situatie kunt oplossen doormiddel van een aantal Firewall >> Filter Rules. Situatie: Bedrijf U heeft van

Nadere informatie

Opstal en erfpacht als juridische instrumenten voor meervoudig grondgebruik

Opstal en erfpacht als juridische instrumenten voor meervoudig grondgebruik Opstal en erfpacht als juridische instrumenten voor meervoudig grondgebruik Opstal en erfpacht als juridische instrumenten voor meervoudig grondgebruik mr. B.C. Mouthaan s-gravenhage - 2013 1 e druk ISBN

Nadere informatie

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3 N W Fase B O Z Entree Leerstijlen Versie 0.1: januari 20]3 2013 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 Inleiding 2 Indeling 4 Strategie 6 Leerstijl Ieder mens heeft zijn eigen leerstijl. Deze natuurlijke

Nadere informatie

Werken in het management

Werken in het management 13 Werken in het management Naam:... Klas:... Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Monique de Bree Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Arie Reijn

Nadere informatie

Arbeidsovereenkomst 2016/2017

Arbeidsovereenkomst 2016/2017 Arbeidsovereenkomst en aanverwante regelgeving 2016/2017 Redactie: Ars Aequi Libri Ars Aequi Libri Nijmegen 2016 ISBN: 978-90-6916-839-5 NUR 825 2016 Ars Aequi Libri, Nijmegen. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn HOTEL HALLO Werkboek Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn, Amsterdam 2014, Uitgeverij Boom, Amsterdam, Kim Koelewijn Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde

Nadere informatie

12 merken, 13 ongelukken

12 merken, 13 ongelukken 12 merken, 13 ongelukken Karel Jan Alsem & Robbert Klein Koerkamp Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp omslag: G2K Designers, Groningen/Amsterdam Aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Taal op niveau Schrijven Op weg naar niveau

Taal op niveau Schrijven Op weg naar niveau Taal op niveau Schrijven Op weg naar niveau 1F Naam: Groep: Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Annemieke Struijk Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Elma Draaisma en Willem

Nadere informatie

Ambitie.info. BPV Verkoop optimaliseren

Ambitie.info. BPV Verkoop optimaliseren Ambitie.info BPV Verkoop optimaliseren 1 Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: M. Steenbergen Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: R. van Midde Vormgeving:

Nadere informatie

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen m * * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden L E X I C O N van arbeidsrecht en arbeidsverhoudingen ** k EUR op ir EUROPESE STICHTING TOT VERBETERING VAN DE LEVENS- EN

Nadere informatie

INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Specifieke normen en verwijzingen

INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Specifieke normen en verwijzingen INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Specifieke normen en verwijzingen Publicatiedatum : 1 februari 2016 Ingangsdatum : 1 februari 2016 VOORWOORD Inspectie gasdetectiebeveiliging Pagina 2/6 De Vereniging van

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen. Ontwerp kaft: Hans Kappers Titel boek: PowerPoint 2010

Auteur boek: Vera Lukassen. Ontwerp kaft: Hans Kappers Titel boek: PowerPoint 2010 Auteur boek: Vera Lukassen Ontwerp kaft: Hans Kappers Titel boek: PowerPoint 2010 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2016 ISBN: 978-94-91998-25-6 Dit boek is gedrukt

Nadere informatie

Address Mapping Address Mapping regels:

Address Mapping Address Mapping regels: Address Mapping Address Mapping Met de optie Address Mapping kunt u het uitgaande publieke IP-adres instellen voor bepaalde interne IP-adressen. Het verkeer afkomstig van dit desbetreffende interne IP-adres

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Achtste druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Achtste druk Noordhoff

Nadere informatie

Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet

Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet Preadviezen voor de Vereniging voor Bouwrecht Nr. 38 Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet prof. mr. J.M.

Nadere informatie

Manual e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Manual e-mail

Manual e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Manual e-mail Aan de slag in beroep en bedrijf Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel openbaar gemaakt

Nadere informatie

Training. Methodisch verzamelen van informatie

Training. Methodisch verzamelen van informatie Training Methodisch verzamelen van informatie Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Nienke Koopman Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel:

Nadere informatie

Ben jij wel MerkWaardig genoeg

Ben jij wel MerkWaardig genoeg Toolbox bij het boek Ben jij wel MerkWaardig genoeg Kasper Klaarenbeek INCL. GRATIS BELBINTEST EN ONLINE TOOLBOX Ben jij wel MerkWaardig genoeg? VA N D UUR EN MAN AGEMENT Dit boek is genoeg vin Kasper

Nadere informatie

Leven met ongewenste kinderloosheid

Leven met ongewenste kinderloosheid nadia garnefski vivian kraaij maya schroevers Leven met ongewenste kinderloosheid Boom Hulpboek amsterdam mmxiii 2013 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

Nederlands. Schrijven. voor 1F Deel 1 van 5

Nederlands. Schrijven. voor 1F Deel 1 van 5 Nederlands Schrijven voor 1F Deel 1 van 5 Colofon Auteur: Mieke Lens Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: PPMP Prepress, Wolvega Illustraties: Edu Actief b.v. Titel:

Nadere informatie

Universal Repeater AP700

Universal Repeater AP700 Universal Repeater AP700 Universal Repeater De universal repeater mode in de VigorAP 700 is een efficiënte manier om het bereik van uw draadloze netwerk te vergroten. Door Universal repeater mode te gebruiken

Nadere informatie

handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg

handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: A. Reijn, J. Abbes, J. Crins, R. Heynen, M. Verrij Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie:

Nadere informatie

OENOE WOENOE NOE WOENOE

OENOE WOENOE NOE WOENOE NOE WOENOE ENOE WOENOE OENOE WOENOE NOE WOENOE WOENOE WOE WOENOE WOENO WOENOE WO WOENOE IN WOENO DE OR Wel over eens, niet over eens Een luchtige inleiding in OR-land A. Maat Samensteller(s) en uitgever

Nadere informatie

Een eigen bedrijf beginnen

Een eigen bedrijf beginnen 9 Een eigen bedrijf beginnen Naam:... Klas:... Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Arie Reijn Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Arie Reijn, Ingrid

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners , Serasta Uitgegeven in eigen beheer Eerste druk: december 2012

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners , Serasta Uitgegeven in eigen beheer Eerste druk: december 2012 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners 2010 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: december 2012 ISBN: 978-90-817910-4-5 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Frank en Vrij. Thunnissen-bundel. onder redactie van. mr. J.F. de Groot / mr. H.M. Slaghekke

Frank en Vrij. Thunnissen-bundel. onder redactie van. mr. J.F. de Groot / mr. H.M. Slaghekke Frank en Vrij Frank en Vrij Thunnissen-bundel onder redactie van mr. J.F. de Groot / mr. H.M. Slaghekke ISBN 978-90-78066-26-2 NUR 820 Omslagontwerp en binnenwerk: Rob Kluitenberg 2009, Stichting Instituut

Nadere informatie

Handleiding bij Beter beginnen

Handleiding bij Beter beginnen Handleiding bij Beter beginnen Handleiding bij Beter beginnen Trudy Mooren en Maartje Schoorl Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 Ó 2008 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij Alle

Nadere informatie

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Ed de Moor Willem Uittenbogaard Sieb Kemme eindredactie Noordhoff Uitgevers Groningen Houten Eventuele op- en aanmerkingen

Nadere informatie

handel en verkoop thema visuele presentatie Kaderberoepsgerichte leerweg

handel en verkoop thema visuele presentatie Kaderberoepsgerichte leerweg handel en verkoop thema visuele presentatie Kaderberoepsgerichte leerweg colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: A. Reijn, J. Abbes, J. Crins, R. Heynen, M. Verrij Redactie: Edu Actief b.v.

Nadere informatie

Activiteiten uitvoeren

Activiteiten uitvoeren Activiteiten uitvoeren Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Hanneke Jansen Inhoudelijke redactie: Patricia Streng Eindredactie: Astrid Habraken

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Werk en inkomen

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Werk en inkomen PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Werk en inkomen Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Mieke van Wieringen, Caroline van den Kommer, Mary Korten,

Nadere informatie

Les 7 Doen: Windows Live Mail

Les 7 Doen: Windows Live Mail Wegwijs in Windows 7 Les 7 Doen: Windows Live Mail Vervangende les voor Windows Live Mail versie 2011 Hannie van Osnabrugge bussum 2011 Deze vervangende les voor Windows Live Mail versie 2011 hoort bij

Nadere informatie

Praktische sectororiëntatie. De 4 sectoren

Praktische sectororiëntatie. De 4 sectoren Praktische sectororiëntatie De 4 sectoren Colofon Auteurs: Jacobien Ubbink, Ronald Broos (ROC West Brabant), Hanneke Molenaar, Anja Reimert (Graafschapcollege), Clem Witsel (Graafschapcollege) Redactie:

Nadere informatie

Woord vooraf. Zoetermeer, augustus 2005

Woord vooraf. Zoetermeer, augustus 2005 i Woord vooraf Op basis van het aantal in omloop gebrachte varianten in fittersboekjes kan verondersteld worden, dat aan dergelijke boekjes een grote behoefte bestaat. Een aantal bij de VOMI, Branchevereniging

Nadere informatie

leven! Dr. Wayne W. Dyer met Kristina Tracy palaysia 10 geheimen voor kampioenen

leven! Dr. Wayne W. Dyer met Kristina Tracy palaysia 10 geheimen voor kampioenen Oorspronkelijke titel: UNSTOPPABLE ME Copyright 2006 by Wayne W. Dyer Illustraties Stacy Heller Budnick Ontwerp: Jenny Richards Foto van Wayne: Greg Bertolini Original English language publication in 2006

Nadere informatie

Rekenen Meten en meetkunde. voor 1F

Rekenen Meten en meetkunde. voor 1F Rekenen Meten en meetkunde Tijd voor 1F Colofon Auteur: Daphne Ariaens Eindredactie: Jiska van Hall, Christie Hofmeester Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: Crius Group Illustraties: Edu Actief b.v.,

Nadere informatie

handel en administratie automatisering in de economie

handel en administratie automatisering in de economie handel en administratie automatisering in de economie Basisberoepsgerichte leerweg Kaderberoepsgerichte leerweg Toon Bolk Caroline Kok Teun de Lange Joke van Lienen colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v.

Nadere informatie