Regionale marktintegratie van de elektriciteitsgroothandelsmarkten van België, Nederland en Frankrijk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Regionale marktintegratie van de elektriciteitsgroothandelsmarkten van België, Nederland en Frankrijk"

Transcriptie

1 Regionale marktintegratie van de elektriciteitsgroothandelsmarkten van België, Nederland en Frankrijk Een gemeenschappelijke samenvatting van de antwoorden op het raadplegingsdocument, opgemaakt door CREG, Dte en CRE

2 Inhoud van de gemeenschappelijke samenvatting 1 Algemene opmerkingen Expliciete veilingmechanismen voor de lange en middellange termijn Evaluatie van de day-ahead marktkoppeling Grensoverschrijdende intradag-handel Grensoverschrijdende balancing-handel Markttransparantie Marktoverwicht en samenwerking tussen de regulatoren opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 2 of 35

3 1 Algemene opmerkingen Alle marktspelers juichen dit gezamenlijke initiatief van de regulatoren, dat gericht is op de integratie van de Franse, Belgische en Nederlandse energiemarkten, enthousiast toe. De marktspelers danken de regulatoren voor deze gelegenheid om hun standpunten over de eventuele verdere integratie van de elektriciteitsgroothandelsmarkten in Frankrijk, België en Nederland te formuleren. De implementatie van op de markt gebaseerde mechanismen voor het beheer van grensoverschrijdende congestie wordt in het algemeen beschouwd als een belangrijke stap naar marktintegratie en een mogelijkheid om een doeltreffende toewijzing van interconnectorcapaciteit te bevorderen. Een correcte constructie van de capaciteitstoewijzingssystemen is in dat opzicht cruciaal. Toch is een meerderheid van marktspelers van mening dat de introductie van verbeterde, op de markt gebaseerde mechanismen niet voldoende zal zijn als bepaalde, belangrijke voorwaarden niet vervuld zijn. Voorbeelden van dergelijke voorwaarden: - de voor de markt beschikbare capaciteit, moet aanzienlijk toenemen, - transparante, controleerbare regels voor de berekening van de beschikbare transmissiecapaciteit, en dezelfde toegang tot de informatie voor alle marktspelers, - coördinatie (veilingprogramma s, voorwaarden geveilde producten enz.) tussen nationale regulatoren en TNB s, - transparant en efficiënt gebruik van veilinginkomsten overeenkomstig Verordening van de Europese Unie nr. 1228/2003. Onverhoopte winsten voor gereguleerde activiteiten zijn te vermijden, - afbouwen van dominante posities van historische spelers, - deelneming en medewerking van de Duitse TNB's. 1.1 Status van het document De standpunten die in deze gemeenschappelijke samenvatting worden uiteengezet, zijn gebaseerd op de antwoorden van de marktspelers tot het raadplegingsdocument over de regionale integratie van de elektriciteitsgroothandelsmarkten. Het raadplegingsdocument werd in juli 2005 gepubliceerd door CRE, CREG en DTe. De antwoorden van de marktspelers worden enkel om praktische redenen samengevat in dit document 1. Deze gemeenschappelijke samenvatting bevat geen wettelijke beslissingen vanwege de deelnemers aan de raadpleging, noch vanwege CRE, CREG en/of DTe. Bovendien weerspiegelt de samenvatting van de antwoorden van de individuele marktspelers niet noodzakelijk het standpunt van 1 Omwille van confidentialiteitsredenen, zijn de auteurs van sommige commentaren weergegeven onder een pseudoniem. opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 3 of 35

4 CRE, CREG en/of DTe. Alle publieke antwoorden op het raadplegingsdocument zijn beschikbaar op de respectieve websites 2 van de regulatoren. 2 Zie en opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 4 of 35

5 Expliciete veilingmechanismen voor de lange en middellange termijn 1.2 Vragen voor raadpleging Preciseer voor de Frans-Belgische grens en/of de Belgisch-Nederlandse grens: 1. Welke tijdsbestekken verkiest u voor het expliciete veilingmechanisme (jaarlijks, driemaandelijks, maandelijks, wekelijks en day-ahead)? De algemene tendens en accenten neigen naar de lange termijn, van meerjarig (FEBELIEC-GABE- UNIDEN 3, APX, EDF, ENERGIENED TRADE & SUPPLY) en jaarlijks (allen) tot driemaandelijks (ENDEX, APX, ELECTRABEL, ENERGIENED GENERATION, ENERGIENED TRADE & SUPPLY, CENTRICA, IBERDROLA, een geïntegreerde maatschappij en een energieleverancier) en maandelijks (allen). Ongeveer de helft van de respondenten vermeldt expliciete day-ahead veilingen (FEBELIEC-GABE-UNIDEN, twee geïntegreerde maatschappijen, EDF, een energieleverancier, IBERDROLA, RWE TRADING). Toch nemen enkelen een standpunt tegen dit mechanisme in (ENECO, ENERGIENED GENERATION). 2. De toewijzing van de beschikbare capaciteiten in verschillende tijdsbestekken kan gebaseerd zijn op de volgende principes: a. Een maximale capaciteit wordt toegewezen op langere termijn, en de resterende capaciteiten worden toegewezen over kortere tijdsbestekken. b. Voor de diverse tijdsbestekken wordt een vooraf bepaalde verhouding (%) gekozen. c. Voor specifieke tijdsbestekken wordt een minimumcapaciteit vooropgesteld. Welke van de bovengenoemde principes (of een combinatie) beveelt u aan voor de toewijzing van de beschikbare capaciteit over verschillende tijdsbestekken? Een vierde van alle respondenten is voorstander van a (FEBELIEC-GABE-UNIDEN, EDF, EFET en een geïntegreerde maatschappij), nog een vierde van c (APX, ELECTRABEL, ENERGIENED TRADE & SUPPLY, IBERDROLA), en de resterende helft verkiest b (ENDEX, twee geïntegreerde maatschappijen, ELECTRABEL, ENECO, ENERGIENED GENERATION, CENTRICA, een energieleverancier, STATKRAFT, RWE TRADING). De voorstellen voor b zijn: accent op langere termijn (ENDEX), gelijkmatig verdeeld (een energieleverancier, RWE TRADING), 40% jaarlijks/ 30% driemaandelijks/ 30% day-ahead (een geïntegreerde maatschappij), veel op day-ahead (een geïntegreerde maatschappij). Zelfs met een vooraf bepaalde ratio willen de meeste respondenten dat de resterende capaciteiten achteraf aan de kortere tijdsbestekken worden toegewezen. De meeste partijen die c antwoordden, dringen erop aan dat een minimumcapaciteit wordt gereserveerd voor stilzwijgende impliciete day-ahead handel /DAMC (APX, ELECTRABEL, 3 De volgende partijen wensten te benadrukken dat zij het antwoord van FEBELIEC-GABE ten volle steunen: Prayon N.V., Borealis Polymers N.V., Degussa Antwerpen N.V. en Solvay N.V. opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 5 of 35

6 ENERGIENED TRADE & SUPPLY). Een aantal partijen die b' antwoordden, delen die bezorgdheid en stellen een percentage (20-33%) voor dat voor DAMC moet worden gereserveerd (ENECO, ENERGIENED GENERATION, CENTRICA), veeleer dan een absolute capaciteitswaarde. 3. Welk type van prijsbepalingsmechanisme (marginale prijs, pay-as-bid, oplopend enz.) beveelt u aan voor producten op lange en middellange termijn (bijv. jaarlijks, maandelijks) en waarom? Bijna alle respondenten pleiten voor een marginaal prijsbepalingsmechanisme. Enkele respondenten vragen pay-as-bid (STATKRAFT, FEBELIEC-GABE-UNIDEN) voor de lange termijn of voor alle tijdsbestekken. 4. Is het nodig de koppelverbindingscapaciteit te beperken 4 (volumelimiet voor import- en/of exportcapaciteit) die aan een marktspeler kan worden gegeven 5 en indien nodig, welke waarde moet worden opgelegd voor de diverse tijdsbestekken? De helft van de respondenten (IBERDROLA, RWE TRADING, ENERGIENED TRADE & SUPPLY, CENTRICA, EDF, ENECO, APX, een geïntegreerde maatschappij en een andere maatschappij) vreest dat deze beperking tot inefficiëntie zal leiden en de secundaire markt zal hinderen, en is gekant tegen iedere vorm van beperking. Volgens een minderheid van respondenten is de beperking alleen nodig voor partijen met marktoverwicht (VOEG, een geïntegreerde maatschappij, VEMW), terwijl één vierde (ELECTRABEL, etc.) verder wil gaan en een capaciteitsgrens wil toepassen, voor alle tijdsbestekken bijeengevoegd, en voor alle partijen (verwijzend naar de Nederlandse grenzen). Vermelde percentages en waarden zijn (o.a.): 400MW per speler (STATKRAFT, een energieleverancier), 5% van de totale capaciteit per groep van verbonden maatschappijen (FEBELIEC-GABE-UNIDEN). Sommigen overwegen de mogelijkheid dominante spelers die meer dan 10% leveren op de markt van bestemming, uit te sluiten (FEBELIEC-GABE-UNIDEN). 5. In hoeverre beveelt u de toewijzing aan van jaarlijkse en/of maandelijkse capaciteiten in één ronde of in twee of meer sessies per jaar, en waarom? De meeste respondenten zijn voorstander van verschillende rondes voor de jaarcapaciteit en één ronde voor de maandcapaciteiten (ELECTRABEL, EDF, ENECO, VOEG, IBERDROLA, een geïntegreerde maatschappij en een andere maatschappij), als de capaciteit groot genoeg is (APX, ENERGIENED TRADE&SUPPLY, een geïntegreerde maatschappij, STATKRAFT). 4 Noteer dat de Nederlandse groothandelsmarkt voor elektriciteit een importlimiet van 400 MW per marktspeler heeft. 5 Rekening houdend met het mogelijke familieverband van bepaalde marktspelers met andere marktspeler. opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 6 of 35

7 6. Vindt u het belangrijk ex ante de mogelijkheid voor een marktspeler om energie in beide richtingen te nomineren, te beperken om het strategisch inhouden van capaciteit te vermijden? Zo ja, welke voorstellen zou u aanbevelen? Bijna alle respondenten vinden deze beperking niet noodzakelijk (STATKRAFT, IBERDROLA, RWE TRADING, VEMW en een andere maatschappij,) zolang het Use-It-Or-Lose-It principe en de netting van nominaties in beide richtingen, toegepast worden (ENERGIENED TRADE & SUPPLY, CENTRICA, VOEG, EFET, twee geïntegreerde maatschappijen, EDF, ENECO, ENERGIENED GENERATION, APX). Volgens de meeste respondenten moet dit de volledige beschikbare capaciteit voor expliciete day-ahead veilingen en DAMC vrijmaken en in voldoende mate de strategische achterhouding van capaciteit inperken (voor dit laatste: centrica, EDF, een geïntegreerde maatschappij). Eén marktspeler is gekant tegen nominaties in de twee richtingen (FEBELIEC-GABE- UNIDEN). 7. Vindt u anderzijds dat een ex post markttoezicht voldoende kan zijn om dit type van concurrentievervalsend gedrag tegen te gaan? De meeste antwoorden zijn bevestigend (STATKRAFT, IBERDROLA, RWE TRADING,, ELECTRABEL, EDF, ENECO en een andere maatschappij), soms met een voorwaarde: het bestaan van marktoverwicht moet duidelijk worden vastgesteld op basis van goed begrepen normen (VOEG en een geïntegreerde maatschappij). Bepaalde respondenten laten verstaan dat dit ex post markttoezicht onvoldoende is, en verkiezen een systeem dat geen ruimte laat voor dergelijk concurrentievervalsend gedrag (twee geïntegreerde maatschappijen, FEBELIEC-GABE-UNIDEN). 8. Vindt u het belangrijk een secundaire markt in te voeren voor de uitwisseling van grensoverschrijdende transmissiecapaciteitsrechten? Zo ja, welke vorm van uitwisseling van capaciteitsrechten moet toegestaan zijn: a. Een vrije uitwisseling van capaciteitsrechten via een bilaterale secundaire markt met eindreconciliatie door de TNB? b. Een georganiseerde uitwisseling van capaciteitsrechten via een gecentraliseerde hertoewijzing, onder verantwoordelijkheid van de TNB, in de tijdsbestekken van de latere expliciete veilingen? Bijna alle antwoorden pleiten voor een secundaire markt (VOEG, ENDEX, etc.). Sommigen vinden dat het aan de markt moet worden overgelaten om de secundaire markt te voorzien (een geïntegreerde maatschappij en een andere maatschappij). Optie a (STATKRAFT, RWE TRADING, CENTRICA, ELECTRABEL, ENECO, ENERGIENED GENERATION, twee geïntegreerde maatschappijen en een andere maatschappij) wordt drie keer zoveel gekozen als optie b (EFET, APX, ENERGIENED TRADE&SUPPLY). Die moet, volgens bepaalde respondenten (ENERGIENED TRADE&SUPPLY, APX), bepalen dat, wanneer verworven capaciteit wordt teruggegeven aan de TNB, de inkomsten uit de day-ahead veiling van deze capaciteit opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 7 of 35

8 naar de oorspronkelijke eigenaar van de capaciteit gaan. Enkelen verkiezen een mengvorm: b boven op a (IBERDROLA, EDF). 9. Welk type van verbintenis moeten de TNB's bieden met betrekking tot de toegewezen capaciteiten/ genomineerde programma s? a. Vast en onherroepelijk in beide gevallen, uitgezonderd bij overmacht? 6 b. Vermindering van de capaciteit en/of de genomineerde programma s is mogelijk in het kader van een zeer strenge regulering met betrekking tot de duur van de vermindering, het compensatiemechanisme voor verminderingen, enz.? 7 c. Geen vaste regeling? 8 d. Een combinatie van gevallen a, b en/of c? Gelieve uw voorkeuren inzake verbintenissen toe te lichten. Een grote meerderheid van respondenten beschouwt antwoord a als een basisvereiste die de risico's voor houders van capaciteit beperkt (STATKRAFT, IBERDROLA, RWE TRADING, VOEG, ELECTRABEL, EDF, ENECO, ENERGIENED GENERATION, een energieleverancier, drie geïntegreerde maatschappijen en een andere maatschappij). De weinige b -antwoorden vermelden een terugbetaling tegen marktprijs (CENTRICA, EFET) of een combinatie met a (FEBELIEC-GABE- UNIDEN), om een vaste capaciteit te waarborgen in een normale situatie, maar een onderbreekbare capaciteit bij een incident. 10. In het geval van de vragen 9b en 9c, waarbij een vermindering van de beschikbare koppelverbindingscapaciteit/genomineerde programma s mogelijk is, welke reductieregel zou u verkiezen (vooral wanneer de reductie bekend is na de kortetermijntoewijzing): a. eerst de toewijzingen op lange termijn verminderen? b. eerst de toewijzingen op korte termijn verminderen? c. de toewijzingen op lange en korte termijn proportioneel verminderen? Aangezien slechts enkele b - en c -antwoorden werden gegeven op vraag 9, geven de meeste respondenten een theoretisch antwoord. De meeste respondenten opteerden voor de kortermijnoplossing (b) (VOEG, drie geïntegreerde maatschappijen, een energieleverancier, ELECTRABEL, ENERGIENED GENERATION, FEBELIEC-GABE-UNIDEN). 11. Beveelt u het verplichte gebruik (een constante strip voor de volledige duur van het product) van producten op lange en middellange termijn aan? 6 Er wordt verondersteld dat met deze graad van vastheid, het financiële risico voor de marktpartijen tot het minimum zal worden herleid in het geval van een fysieke vermindering van de capaciteit op de koppelverbindingen. 7 Er wordt verondersteld dat met deze graad van vastheid, het financiële risico zal worden gedeeld door de TNB en de markpartijen in het geval van een fysieke vermindering van de capaciteit op de koppelverbindingen. 8 Er wordt verondersteld dat met deze graad van vastheid, de marktpartijen alle financiële risico s aanvaarden in het geval van een fysieke vermindering van de capaciteit op de koppelverbindingen. opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 8 of 35

9 Het algemene gevoel (STATKRAFT, IBERDROLA, RWE TRADING, CENTRICA, VOEG, ELECTRABEL, EDF, ENECO, ENERGIENED GENERATION, een energieleverancier, drie geïntegreerde maatschappijen en een andere maatschappij), over verplicht gebruik is: oneconomisch, niet efficient, niet optimaal, leidt tot evenwichtsverstoringen op de markt enz. Het facultatieve karakter van de producten is van groot belang voor de meeste respondenten ( een energieleverancier, VOEG, een geïntegreerde maatschappij, ELECTRABEL, ENERGIENED GENERATION), hoewel sommigen opwerpen dat het verplichte gebruik gaming zou beperken en het volledige gebruik van de capaciteit zou bevorderen (FEBELIEC-GABE-UNIDEN). 12. Hoe belangrijk vindt u het de marktspelers te verplichten hun capaciteitsrechten op lange en middellange termijn lang genoeg voor de day-ahead toewijzing vast te nomineren 9, en waarom? Voor de meesten is dit nuttig (een energieleverancier, een geïntegreerde maatschappij, ENERGIENED GENERATION). Sommigen vinden dat dit belangrijk is: de uiterste limiet voor nominaties moet één dag voor de dagelijkse allocatie zijn, of zo laat mogelijk (STATKRAFT, IBERDROLA, RWE TRADING, EFET, ELECTRABEL, ENECO, een geïntegreerde maatschappij en een andere maatschappij). Sommigen vinden dat een te vroege nominatie de efficiëntie ongunstig zal beïnvloeden (Centrica). Verder is het Use-It-Or-Lose-It principe (of alternatieven) belangrijk om aanvullende (nl. alle ongebruikte) capaciteit vrij te maken voor de dagelijkse toewijzing (VOEG, EFET, ELECTRABEL, EDF, ENERGIENED GENERATION, drie geïntegreerde maatschappijen en een andere maatschappij). 13. Onder voorwaarde dat een expliciete day-ahead veiling wordt geïmplementeerd, tot op welke hoogte beschouwt u de vaste nominatie bij de TNB van deze day-ahead capaciteitsrechten op een voldoende voorafgaand moment t.o.v. de intradag-sessies als een doeltreffende manier om het strategisch inhouden van capaciteit tegen te gaan, en waarom? 10 Voor velen was deze vraag niet duidelijk. De algemene tendens is dat aan day-ahead nominatie moet worden gedaan, gevolgd door netting. De dan beschikbare capaciteit kan worden gebruikt voor intradaghandel. Die volgorde moet in acht genomen worden om de gewenste efficiëntie te verkrijgen (IBERDROLA, ELECTRABEL, twee geïntegreerde maatschappijen, EDF, ENERGIENED GENERATION). 14. Welk harmoniseringsniveau (veilingregels, gate closure time enz.) beveelt u aan voor de organisatie van expliciete capaciteitsveilingen voor de lange, middellange en korte termijn op de twee grenzen? Gelieve te preciseren voor welke aspecten harmonisering nodig is. 9 Om de toepassing van het zogenaamde use-it-or-use-it' principe toe te laten. 10 Anderzijds, zijn de houders van day-ahead capaciteitsrechten op de Nederlandse groothandelsmarkt voor elektricitteit verplicht om grensoverschrijdende capaciteit te verhandelen via de APX voor importcapaciteit naar Nederland. opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 9 of 35

10 De diverse aspecten kunnen als volgt worden samengevat: één gemeenschappelijk veilingkantoor op regionaal niveau (ELECTRABEL, EDF en een andere maatschappij), synchronisatie van gate closures (IBERDROLA, RWE TRADING, CENTRICA, ELECTRABEL, EDF, een geïntegreerde maatschappij), veilingregels/-procedures (IBERDROLA, RWE TRADING, CENTRICA, EFET, een geïntegreerde maatschappij), duur (CENTRICA, EDF), taal (EFET), toewijzingsregels (IBERDROLA, EFET, ENECO), IT-systemen (RWE TRADING, EFET, EDF), wettelijke voorschriften (EFET, EDF), krediet (IBERDROLA), enz. De veilingen georganiseerd door TSO-auction worden meermaals vermeld als een goed voorbeeld van wat de harmoniseringsnorm zou moeten zijn (VOEG, een geïntegreerde maatschappij, ENERGIENED GENERATION). 15. De bepaling van de verwachte grensoverschrijdende capaciteiten voor jaarlijkse en maandelijkse allocatie is niet altijd gecoördineerd over de grenzen. Hoeveel belang hecht u aan de implementatie van een meer gecoördineerde methode voor capaciteitsberekening? Dit is een cruciaal element voor alle respondenten. De coördinatie moet zoveel mogelijk onafhankelijk gebeuren (twee geïntegreerde maatschappijen, ENERGIENED GENERATION) om de beschikbare transmissiecapaciteit te optimaliseren (IBERDROLA), op basis van een mathematisch model van het netwerk (EDF, FEBELIEC-GABE-UNIDEN). Dit impliceert een centrale rol voor de TNB's, waarbij een transparante methode wordt gebruikt (RWE TRADING, ELECTRABEL, een geïntegreerde maatschappij, FEBELIEC-GABE-UNIDEN). De integratie van het Duitse netwerk wordt ook als essentieel beschouwd (FEBELIEC-GABE-UNIDEN). De conclusie lijkt te zijn: een gebrek aan coördinatie leidt tot risico (wat de vaste beschikbare transmissiecapaciteit betreft), en risico doet de kosten stijgen (VOEG). 16. Wat de vragen hierboven (1 tot 15 betreft), in hoeverre zijn uw antwoorden ook toepasselijk voor de andere grenzen (koppelverbindingen Frankrijk Verenigd Koninkrijk, Frankrijk Duitsland en Nederland Duitsland)? De meeste respondenten geloven dat hun antwoorden van toepassing zijn op alle of bijna alle grenzen. opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 10 of 35

11 2 Evaluatie van de day-ahead marktkoppeling 2.1 Vragen voor raadpleging 17. Welke market-based methode voor congestiebeheer verkiest u voor het beheer van de dayahead grensoverschrijdende congestie op de Frans-Belgische en Belgisch-Nederlandse grenzen; a. een trilateraal DAMC-mechanisme tussen de drie energiebeurzen, APX, BELPEX en POWERNEXT? b. een day-ahead expliciete veiling tussen de drie TNB's, TENNET, ELIA en RTE, of c. een combinatie van de bovengenoemde methoden? Gelieve te preciseren. Een meerderheid van marktspelers is voorstander van een trilaterale DAMC (ELECTRABEL, FEBELIEC-GABE-UNIDEN, UNIVERSITEIT VAN LEUVEN-UNIVERSITE DE PARIS XI, ENECO, twee geintegreerde maatschappijen, CENTRICA, ENERGYNED TRADE & WHOLESALE, ENERGYNED GENERATION, EFET en APX), wat in het algemeen theoretisch het meest efficiënte mechanisme is. Bepaalde marktspelers (STATKRAFT, ENERGYNED TRADE & WHOLESALE, een geïntegreerde maatschappij en ENERGYNED GENERATION) vrezen dat nog niet alle voorafgaande voorwaarden voor een gezonde introductie van DAMC vervuld zijn (bijvoorbeeld wegens de dominante positie van de historische spelers, het gebrek aan onafhankelijkheid van de TNB s, het gebrek aan medewerking vanwege de TNB's bij de berekening van de beschikbare capaciteit, het gebrek aan transparantie op de markt), en dat de specifieke voordelen van DAMC nog moeten worden vastgesteld. Volgens VOEG en een geïntegreerde maatschappij moet de DAMC rechtstreeks door de TNB worden beheerd, en niet door de energiebeurzen. Daarom is er voor de day-ahead-capaciteit geen duidelijke consensus tussen de marktspelers over de vraag of een gecoördineerde expliciete day-ahead veiling moet worden geïmplementeerd, op zijn minst als een eerste stap (STATKRAFT, IBERDROLA, een energieleverancier en ENDEX), dan wel een rechtstreekse implementatie van DAMC mogelijk is. EDF vindt de twee methoden voor congestiebeheer (DAMC en expliciete veilingen) even geschikt op een day-ahead basis. RWE TRADING ten slotte merkt op dat de toewijzing van grensoverschrijdende capaciteit voor day-ahead moet worden beheerd via een gemengd systeem, d.w.z. een combinatie van impliciete en expliciete veiling. opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 11 of 35

12 18. Kunt u uw mening geven over de voor- en nadelen van de congestiebeheersmethoden waarvan sprake is in vraag 17, meer in het bijzonder wat de flexibiliteit, de eenvoud, de inperking van het marktoverwicht, het risicobeheer, de implementatiekosten, de netting van capaciteiten (netto waarde beschouwen van in tegengestelde richting toegewezen capaciteiten), de liquiditeit enz. betreft? Hierna worden de door de marktspelers aangehaalde argumenten samengevat die de implementatie van de DAMC al dan niet verantwoorden. In het algemeen zijn de voordelen van het DAMCmechanisme de nadelen van het day-ahead expliciete veilingmechanisme en omgekeerd. Op het vlak van de efficiëntie: + efficiënte toewijzing van schaarse capaciteit; + laat automatische netting toe (ELECTRABEL); - verhoogt het risico van grensoverschrijdende investeringen voor TNB s die zij aan de netwerkgebruikers doorberekenen in de vorm van hogere grid fees (STATKRAFT); - De TNB s zullen zich misschien terughoudender opstellen dan voorheen wanneer zij moeten beslissen hoeveel capaciteit in DAMC wordt gebracht, aangezien het risico van capaciteitsinkrimping na de day-ahead markt clearing volledig bij de TNB's ligt; ± alleen TSO s kunnen een efficiënte marktkoppeling verwezenlijken. Alle anderen zijn aangewezen op marktspelers die aan koppeling doen door vooraf te plannen. Op het vlak van de liquiditeit: + zou de marktliquiditeit op de drie markten verhogen (een geïntegreerde maatschappij). + zou de volatiliteit van de day-ahead referentieprijs verminderen (UNIVERSITEIT VAN LEUVEN-UNIVERSITE DE PARIS XI); - de markten aan beide zijden van de koppelverbinding moeten liquide zijn en goed functioneren (wat momenteel niet het geval is) (IBERDROLA). Op het vlak van eenvoud en flexibiliteit: + makkelijker werken voor marktspelers: toewijzing en nominatie gebeuren in één bewerking; - EDF, een energieleverancier en een andere maatschappij wijzen op de complexiteit van het berekeningsalgoritme (het gemeenschappelijk beheer van blokken en uren lijkt al complex te zijn binnen één energiebeurs); - uiteindelijk zal de flexibiliteit voor de marktspelers afnemen, omdat men meer aangewezen is op een algoritmeoplossing (een energieleverancier); - potentieel hogere transactiekosten dan met OTC-handel (energiebeurs-vergoeding t.o.v. makelaarsprovisie). De methode kan ook leiden tot een artificiële spread tussen de markten (gelijk aan de som van de energiebeurs-vergoedingen) (STATKRAFT, EDF, EFET en een andere maatschappij). Op het vlak van de inperking van het marktoverwicht: opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 12 of 35

13 + vermindert marktmanipulatie (ELEKTRABEL, een geïntegreerde maatschappij); + bevordert de markttransparantie (een geïntegreerde maatschappij); - beperkingen zoals volume cap zijn niet meer mogelijk (ELECTRABEL); Op het vlak van de implementatiekosten: - geen ervaring met de implementatie van dit systeem (IBERDROLA), bestaat alleen in theorie (een andere maatschappij); - moeilijk uit te breiden naar andere tijdsbestekken (EDF); - marktkoppeling mag niet leiden tot nieuwe monopolierechten. Regelgeving zou nodig zijn. (EFET en een andere maatschappij). Op het vlak van het risicobeheer: + beperkt het financiële risico, er worden geen kostbare capaciteitsrechten meer gekocht (CENTRICA); - een marktkoppeling zonder financiële rechten kan geen afdoende indekking vormen voor de markt (STATKRAFT, EDF en een andere maatschappij). 19. Geef, in het geval van een implementatie van de DAMC, uw mening over de grensoverschrijdende capaciteit die moet worden toegewezen aan het DAMC-proces: a. de potentieel vluchtige resterende capaciteit (na de toewijzing van expliciete veilingen op lange en middellange termijn en het vrijgeven van capaciteit door de marktspelers, uit hoofde van artikel 6.4 van de reglementering)? b. Een vooraf bepaalde vaste minimumcapaciteit? Zo ja, welke? c. De potentieel vluchtige resterende capaciteit plus een vooraf bepaalde vaste minimumcapaciteit? d. De volledige capaciteit? STATKRAFT, FEBELIEC-GABE-UNIDEN, EDF, VOEG, IBERDROLA, drie geïntegreerde maatschappijen en een andere maatschappij verkiezen dat alleen de resterende capaciteit (plus de niet-gebruikte langetermijncapaciteit, de aanvullende capaciteit vrijgekomen na de netting van LT en de betere verwachtingen dichter bij de levertijd en de potentiële capaciteit die op het einde nog kan worden vrijgemaakt door de TNB s) wordt toegewezen aan de DAMC (oplossing a). IBERDROLA preciseert dat, als DAMC wordt geïmplementeerd, die moet worden aangevuld met een day-ahead veiling. RWE TRADING verkiest dat een vooraf bepaalde aanvullende capaciteit (oplossing c) wordt toegewezen, maar aan het gemengde systeem (combinatie van impliciete en expliciete veiling). Volgens ELECTRABEL, CENTRICA en ENECO, moet een vooraf bepaalde aanvullende capaciteit worden toegekend aan de DAMC (oplossing c): - 1/3 tot 1/4 van de totale capaciteit (ELECTRABEL), - 1/3 van de totale capaciteit voor (CENTRICA), - 20% van de totale capaciteit voor (ENECO). opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 13 of 35

14 ENDEX vindt dat de beschikbare hoeveelheid day-ahead grensoverschrijdende capaciteit beperkt moet worden in evenredigheid met de hoeveelheid grensoverschrijdende capaciteit die voor de langere termijn beschikbaar is. EFET tenslotte gelooft dat, na de eerste introductie van Belpex, een vaste proportie van de dagelijkse capaciteit moet worden gereserveerd voor de werking van het impliciet veilingmechanisme. Wanneer het systeem eenmaal van de grond is, pleit EFET voor een 100% commerciële toewijzing van de verwachte beschikbare capaciteit, jaren of maanden vooraf. opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 14 of 35

15 20. Denkt u dat de lancering van de Belgische Energiebeurs kan worden doorgevoerd zonder gelijktijdige implementatie van de DAMC? Hoewel zij erkennen dat de liquiditeit uitermate beperkt zou zijn, geloven STATKRAFT, IBERDOLA, ENECO ENERGY, een energieleverancier, ENERGYNED GENERATION, een geïntegreerde maatschappij, VOEG en RWE TRADING dat de Belgische energiebeurs eerst gelanceerd kan worden zonder de DAMC te implementeren. ELECTRABEL, CENTRICA en een andere maatschappij zijn ervan overtuigd dat de implementatie van DAMC de ontwikkeling van BELPEX als een handelsmarkt met een zekere liquiditeit zal bevorderen. Een geïntegreerde maatschappij, FEBELIEC-GABE-UNIDEN en EDF vinden dat er in België niet voldoende spelers met een flexibele portefeuille zijn om BELPEX succesvol te maken zonder grensoverschrijdende aanbiedingen. DAMC is noodzakelijk voor het BELPEX-project. 21. Welke harmoniseringsproblemen tussen de bestaande Energiebeurzen beschouwt u als belangrijk voor de implementatie van de DAMC (omschrijving en behandeling van block bids, prijsbepaling, tijdsbestekken enz.)? Kunt u voor elk van deze problemen uw voorkeur vermelden? 11 Voor alle marktspelers is de harmonisering van handelsplatformen (gestandaardiseerde producten, systeem voor het indienen van biedingen, clearing van de markten) een logische en belangrijke stap naar de implementatie van DAMC. Volgens ELECTRABEL, een geïntegreerde maatschappij en ENECO, zou er ideaal maar één energiebeurs zijn, of op zijn minst maar één biedsysteem voor de drie markten. ELECTRABEL preciseert dat dit de biedingen zou vergemakkelijken voor de deelnemers, vooral dan voor de nieuwkomers, en de duur van het dagelijkse clearing-algoritme zou verkorten. Bovendien denkt een geïntegreerde maatschappij dat dit de werkingskosten en het risico zou beperken. Volgens ENERGYNED GENERATION is Nord Pool het beste voorbeeld. Volgens VOEG en een geïntegreerde maatschappij is de herstructurering van het balancing-mechanisme tot een echte balancing-markt met prijssignalen, gebaseerd op de werkelijke markteconomie, een essentiële voorwaarde. Voor FEBELIEC-GABE-UNIDEN zijn de kosten op de effectenbeurs dikwijls onverenigbaar met occasioneel gebruik voor enkele MW. Als dagelijkse grensoverschrijdende capaciteiten worden toegewezen aan marktkoppeling, vraagt FEBELIEC-GABE-UNIDEN dat het systeem voor 'kleine' gebruikers toegankelijk zou zijn met een zeer lage jaarlijkse abonnementsprijs, zodat een beperkt 11 Rekening houdend dat bij de implementatie van DAMC op de NorNed-kabel ook harmonisering met Nord Pool nodig is. opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 15 of 35

16 aantal uren van transacties voor enkele dozijnen MW (bijvoorbeeld: 1000 uur, 100 MW) beschikbaar zouden zijn. RWE TRADING en een handelsmaatschappij raden aan de clearing van de DAMC vóór EEX te plaatsen, en stellen voor hem op 11:00 (GMT +1) te bepalen (dezelfde clearingtijd als op Powernext). RWE TRADING vraagt ook de tijd voor de nominaties bij de netwerkoperators (TENNET, ELIA en RTE) te verlengen, en verkiest ten vroegste 13u voor alle landen. Ten slotte dringt RWE TRADING aan op de harmonisering van de producten (blokken) en definities. Als producten verkiest RWE TRADING die welke succesvol geïmplementeerd werden bij EEX. Volgens een andere maatschappij is het uiterst belangrijk dat DAMC de verhandeling toelaat van daluurproducten (van 1 tot 8u en van 21 tot 24 u einde uur), die momenteel slechts gedeeltelijk beschikbaar zijn op POWERNEXT (1 tot 8 en 21 tot 24 producten zijn niet gebundeld), en helemaal niet op APX. Wat block bids betreft, verkiezen ELECRABEL, ENERGYNED GENERATION en een geïntegreerde maatschappij flexibele (zoals op APX) boven gestandaardiseerde (op POWERNEXT) block bids. Volgens een geïntegreerde maatschappij zou de introductie van meer uitgewerkte block bids, zoals voorwaardelijke biedingen/aanbiedingen, een nuttig werkmiddel zijn voor producenten die de beurzen gedeeltelijk willen gebruiken als hun production dispatchers. Volgens EDF en een geïntegreerde maatschappij moeten, naast de tijdschema s en productomschrijvingen, ook de contractuele aspecten, de IT-systemen (één website voor het beheer van drie day-ahead beurzen verdient de voorkeur) en de kosten voor deelneming aan de energiebeurs worden geharmoniseerd tussen de energiebeurzen. opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 16 of 35

17 3 Grensoverschrijdende intradag-handel. 3.1 Vragen voor raadpleging 22. Vindt u de invoering van een grensoverschrijdende intradaghandel wenselijk, en waarom: a. om de day-ahead positie te herzien in geval van fysieke storingen (uitvallen van een generatie-eenheid, bijvoorbeeld)? b. om tot een nieuw, of nog niet eerder toegepaste vorm van prijsarbitrage te komen? c. Voor alle doeleinden? d. Voor andere doeleinden? Alle marktspelers pleiten uitdrukkelijk voor de invoering van een grensoverschrijdende intradaghandel in de Beneluxlanden, al is dit aspect voor CENTRICA een ondergeschikte prioriteit. Volgens STATKRAFT, kan de meest efficiënte toewijzing van interconnectorcapaciteit enkel bereikt worden als intradag- en balancing-handel mogelijk zijn in het kader van het toewijzingsmechanisme. Met uitzondering van FEBELIEC-GABE-UNIDEN, dat oplossing a verkiest, vinden alle marktspelers dat grensoverschrijdende intradaghandel mogelijk moet zijn voor alle doeleinden (oplossing c ), net als intradaghandel binnen een TNB-zone. ELECTRABEL denkt dat fysieke storingen niet de enige reden zijn voor intradaghandel, aangezien verschijnselen zoals temperatuurstijgingen, plotselinge bewolking en regenval (waardoor meer energie kan worden gewonnen uit water), stakingen (verbruik of generatie), problemen met gasvoorziening enz. intradaghandel noodzakelijk kunnen maken. STATKRAFT voegt hieraan toe dat intradaghandel in een geliberaliseerde energiemarkt geïntegreerd moet worden omdat hij dezelfde voordelen biedt als groothandel in het algemeen. IBERDROLA vindt deze grensoverschrijdende intradaghandel een noodzakelijke voorwaarde voor deelneming aan de balancing-markt. 23. Vindt u dat grensoverschrijdende intradaghandel beperkt moet blijven tot één van de bovengenoemde specifieke doeleinden? Zo ja, waarom? Volgens alle marktspelers mag de grensoverschrijdende intradaghandel niet beperkt blijven tot één specifiek doeleinde. EDF gelooft dat het essentieel is dat een speler zijn fysieke positie kan aanpassen en eventuele beschikbare reservecapaciteit op intradagbasis kan optimaliseren. ELECTRABEL, een energieleverancier en CENTRICA voegen hieraan toe dat de doeleinden onmogelijk kunnen worden uitgesplitst, en dat de deelnemers bovendien, omwille van de hoge onbalansprijzen, altijd geneigd zullen zijn een gebalanceerd day-aheadprogramma in te dienen, en zij hun intradagpositie bijgevolg alleen zullen aanpassen wanneer dat echt nodig is (bv. om de onbalanskosten te beperken). opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 17 of 35

18 24. Als u instemt met de invoering van grensoverschrijdende intradaghandel, welke struikelblokken met betrekking tot de markt en/of de regelgeving moeten worden weggewerkt om een dergelijke handel in de praktijk te kunnen brengen? Gelieve te preciseren. Volgens VOEG en een geïntegreerde maatschappij is de herstructurering van de balancing-markt van het grootste belang, net zoals de spot-markets, beheerd door TNB (een geïntegreerde maatschappij), de UIOLI-voorwaarden in transmissiecontracten (een geïntegreerde maatschappij), de coördinatie tussen TNB s (VOEG) en de mogelijkheid TNB s te vragen op te treden voor eigenaars van transmissiecapaciteit door van arbitrages van de intradagprijzen te profiteren (VOEG). Hoewel de Franse intradag-capaciteitstoewijzingen in dit stadium niet op de markt gebaseerd zijn, vindt EFET dat hun bestaan op zijn minst aantoont dat functionele grensoverschrijdende intradaghandel op een objectieve en vrij transparante basis mogelijk is. Daarom dringt EFET er bij ELIA en TENNET op aan nauw samen te werken met RTE om compatibele oplossingen te introduceren op hun grenzen, en zo een gemeenschappelijk gebruik van flexibiliteitsbronnen mogelijk te maken. Volgens ENECO moeten de regelgevingen veranderen om intradaghandel mogelijk te maken. De TNB s zouden dan intradag-planningsprogramma s moeten aanvaarden en bevorderen. Voor STATKRAFT is dit vooral een kwestie van samenwerking tussen de TNB s. In het algemeen (ELECTRABEL, EDF, IBERDROLA en een andere maatschappij) wordt de harmonisering van de tijdregeling voor intradag gate closures uiterst belangrijk geacht. IBERDROLA voegt toe dat de TNB s tijdelijk grensoverschrijdende posities in onbalans moeten aanvaarden (tot laatst beschikbare intradag-gate). Volgens RWE TRADING, is een liquide intradag- en grensoverschrijdende markt alleen mogelijk als de marktspelers nieuwe nominaties kunnen instellen binnen het intradag-tijdsbestek. Aangezien de intradaghandel dicht bij de afleveringstijd wordt gevoerd, vindt ELECTRABEL dat een efficiënt volledig automatisch verwerkingssysteem moet worden geïmplementeerd (principe van de impliciete toewijzing). Ideaal zouden alle intradagtransacties voor marktspelers via één gemeenschappelijk systeem plaatsvinden, terwijl de TNB's hun nominatiegegevens rechtstreeks uit dit systeem zouden halen in plaats van ze van de spelers te ontvangen. Dit zou potentiële verkeerde nominaties en vertragingen in de capaciteitsupdates beperken en de netting van de stromen verbeteren. Een andere maatschappij pleit voor een samenhangende regeling voor grensoverschrijdend intradagverkeer in de drie landen, eventueel op basis van de huidige Franse of Duitse voorschriften. Volgens ELECTRABEL en EDF, moeten tijdschema s voor nominaties en IT-systemen compatibel zijn voor alle landen. opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 18 of 35

19 Volgens EDF moeten gemeenschappelijke regels van toepassing zijn voor de drie landen: - in Frankrijk kunnen de verwittigingsperiodes voor grensoverschrijdende handel geharmoniseerd worden tot één uur (NEB). - Grenstoegang op intradagbasis: deze optie is momenteel niet beschikbaar bij de Belgische of Nederlandse grenzen. Eén handelsmaatschappij beschrijft de huidige situatie in de buurlanden van de Benelux-regio: - Frankrijk: er is een goed functionerende intradagmarkt, en grensoverschrijdend intradagverkeer is mogelijk met Spanje, het VK, Zwitserland en Duitsland. - België: er is een zeer kleine bilaterale intradagmarkt, die niet liquide is. - Nederland: er is geen intradagmarkt. Wij moeten een E-programma in balans indienen bij TENNET, anders zal het worden afgewezen. - Duitsland: er is een goed functionerende intradagmarkt, en grensoverschrijdend intradagverkeer is op zijn minst mogelijk met Frankrijk. - Verenigd Koninkrijk: er is een goed functionerende intradagmarkt, en grensoverschrijdend intradagverkeer is mogelijk met Frankrijk, zelfs al wordt het ingeperkt door onbillijke 'intradag-transferlimieten'. Volgens een geïntegreerde maatschappij, moeten de volgende hindernissen in de regulering worden weggenomen om grensoverschrijdende daghandel te kunnen implementeren. Volgens een andere geïntegreerde maatschappij zou het opstarten van de grensoverschrijdende intradaghandel middels een impliciete veiling, met achterhouding van een minimumcapaciteit van MW, een goede eerste stap zijn. Voor een andere geïntegeerde maatschappij en ENERGYNED GENERATION moeten bepaalde door TNB's opgelegde vergoedingen worden afgeschaft of geharmoniseerd. De limiet van 400 MW die DTe in Nederland toepast, moet worden afgeschaft. De restcapaciteit moet zonder beperkingen ter beschikking van de markt worden gesteld. 25. Vindt u het aangewezen een deel van de grensoverschrijdende capaciteit te reserveren voor het intradag-toewijzingsmechanisme, of moet voor de intradaghandel alleen capaciteit beschikbaar worden gesteld die voorheen niet werd toegewezen en/of gebruikt bij de dayahead toewijzing? Volgens STATKRAFT moet een zekere capaciteit gereserveerd worden voor de grensoverschrijdende intradagtoewijzing. Een geïntegreerde maatschappij, CENTRICA, ENERGYNED TRADE en ENECO delen in dit standpunt, hoewel zij vinden dat die gereserveerde capaciteit in het algemeen marginaal dient te blijven. Anderzijds vinden twee geïntegreerde maatschappijen, ENERGIENED GENERATION, ENDEX, IBERDROLA, ELECTRABEL, EDF, een maatschappij, een energieleverancier, FEBELIEC-GABE- opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 19 of 35

20 UNIDEN, VOEG en RWE TRADING dat een reserve voor de intradagcapaciteit niet nodig is en dat alleen de reservecapaciteit, verkregen door netting tijdens de vorige rondes, aangevuld met eventueel gedetecteerde extra capaciteit, moet worden toegewezen voor dit tijdsbestek. 26. Vindt u het nuttig de nominatiemogelijkheden op de intradagmarkt ex ante te beperken om potentiële ongewenste marktresultaten te voorkomen zoals: a. een marktspeler die energie in twee richtingen nomineert om capaciteit achter te houden of, b. een marktspeler die zijn onbalansen naar de naburige markt verschuift om voordeel te halen uit verschillen in de opzet van de balancing-markten c. andere vormen van concurrentievervalsing of free-ride gedrag? Zo ja, welke voorstellen beveelt u aan? Alle marktspelers vinden het niet nuttig ex ante de nominatiemogelijkheden op de intradagmarkt te beperken. Slechts één geïntegreerde onderneming gelooft dat het onmogelijk maken van wangedrag van elke aard ook te verkiezen valt boven ex post markttoezicht. Volgens IBERDROLA moet een goed ontworpen veilingmechanisme het achterhouden van capaciteit onaantrekkelijk maken omwille van de prijs die voor capaciteit moet worden betaald. Hetzelfde geldt voor onbalansverschuivingen als de prijs voor onbalans op alle markten wordt bepaald door één marktmecanisme. Voor RWE TRADING, een maatschappij en ELECTRABEL moeten er geen beperkingen zijn, omdat ondoeltreffende resultaten zeldzaam zijn, gelet op de geringe hoeveelheden die via het intradagmechanisme worden verhandeld. EDF voegt hieraan toe dat de omstandigheden voor de transacties drastisch veranderd kunnen zijn tussen day-ahead en intradag, zodat het zinvol kan zijn over de mogelijkheid te beschikken om efficiënt zijn real-time posities aan te passen. Een maatschappij gelooft dat het onmogelijk te voorspellen is wat de onbalansprijzen zullen zijn, en dat de meeste marktspelers liever zullen vermijden via onbalans aan arbitrage te doen tussen de diverse balancing-markten. Een geïntegreerde maatschappij preciseert dat het risico, eigen aan het verschuiven van onbalansen tussen markten, niet moet worden beschouwd als een onwerkzaam marktresultaat, maar als een voorbeeld van een efficiënte markt. Een geïntegreerde maatschappij voegt hier nog aan toe dat dit verschijnsel beperkt blijft tot de beschikbare capaciteit en door de kostprijs van de transmissiecapaciteit. Volgens ELECTRABEL en EDF verschilt de constructie van de balancing-markt licht van land tot land, maar zal intradaghandel leiden tot de harmonisering van deze balancing-stelsels en dus tot betere prijssignalen. Volgens RWE TRADING zijn alle balancing-methoden van de TNB s bestemd om onbalansen in de netwerken te compenseren. Als het mogelijk is de balancing-methode in de netwerken aan arbitrage opgesteld door de CRE, de CREG en de DTe Page 20 of 35

VRIJE VERTALING UIT HET FRANS. 16 december 2015

VRIJE VERTALING UIT HET FRANS. 16 december 2015 16 december 2015 Openbare gemeenschappelijke raadpleging van 16 december 2015 over de evolutie van de toewijzing van intraday capaciteiten op de elektrische koppelverbinding tussen Frankrijk en België

Nadere informatie

Informatie ten dienste van de markt

Informatie ten dienste van de markt Informatie ten dienste van de markt De publicatie van gegevens over de interconnecties: informatie ten dienste van de markt Als facilitator van de Belgische energiemarkt publiceert Elia op zijn website

Nadere informatie

Regionale energiemarkt Central West Electricity

Regionale energiemarkt Central West Electricity Regionale energiemarkt Central West Electricity ACTIEPLAN 0. Achtergrond en inleiding Op 27 februari 2006 heeft de European Regulators Group for Electricity and Gas (ERGEG Europese Groepering van Regulators

Nadere informatie

BESLISSING (B)071211-CDC-733

BESLISSING (B)071211-CDC-733 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS BESLISSING

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N EU - Contractenrecht A03 Brussel, 9 december 2010 MH/SL/AS A D V I E S over DE CONSULTATIE VAN DE EUROPESE COMMISSIE OVER HET EUROPEES CONTRACTENRECHT VOOR CONSUMENTEN

Nadere informatie

Dynamieken in de elektriciteitsmarkt

Dynamieken in de elektriciteitsmarkt 2 oktober 2013 Dynamieken in de elektriciteitsmarkt Eneco Energy Trade Paul Hendrix, Bart van Paassen Kengetallen Eneco Groep 2,2 miljoen klanten in Nederland en België 7.000 vakkundige en betrokken medewerkers

Nadere informatie

Verslag werkgroep System Operations 18/03/2010

Verslag werkgroep System Operations 18/03/2010 Verslag werkgroep System Operations 18/03/2010 Aanwezig: S. Harlem (FEBEG) M. Cailliau (FEBEG) F. Demaret (FEBEG) D. Hendrix (FEBEG) T. Waal (FEBEG) B. Larielle (FEBEG) H. Goris (EFET) B. Van der Spiegel

Nadere informatie

EINDBESLISSING (B)130926-CDC-1270

EINDBESLISSING (B)130926-CDC-1270 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02 289 76 11 Fax: 02 289 76 09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS EINDBESLISSING

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/ Zaaknummer:

BESLUIT. Besluit. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/ Zaaknummer: Besluit Ons kenmerk: ACM/DE/2015/201829 Zaaknummer: 13.0852.52 BESLUIT Besluit van de Autoriteit Consument en Markt op grond van artikel 5, zesde lid, van de Elektriciteitswet 1998 over de goedkeuring

Nadere informatie

BESLISSING (B)070412-CDC-677

BESLISSING (B)070412-CDC-677 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS BESLISSING

Nadere informatie

Flexibiliteit op de elektriciteitsmarkt

Flexibiliteit op de elektriciteitsmarkt Flexibiliteit op de elektriciteitsmarkt Achtergrond Industriële demand response is één van de mogelijke aanbieders van flexibiliteit op de elektriciteitsmarkten van de toekomst en ook nu al. Dit heeft

Nadere informatie

ADVIES (A)070510-CDC-690

ADVIES (A)070510-CDC-690 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS ADVIES

Nadere informatie

Pagina 1/8. 1 Inleiding

Pagina 1/8. 1 Inleiding Zaaknummer: 104068 Datum: Verslag van de Autoriteit Consument en Markt in de zin van artikel 6.5 van Bijlage I van Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende

Nadere informatie

BESLISSING (B)090903-CDC-896

BESLISSING (B)090903-CDC-896 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS BESLISSING

Nadere informatie

Openbare raadpleging over de middelen die moeten toegepast worden om de toegang tot het vraagbeheer (demand side flexibility) in België te faciliteren

Openbare raadpleging over de middelen die moeten toegepast worden om de toegang tot het vraagbeheer (demand side flexibility) in België te faciliteren Openbare raadpleging over de middelen die moeten toegepast worden om de toegang tot het vraagbeheer (demand side flexibility) in België te faciliteren Definities Vraagbeheer: het vermogen van een verbruiker

Nadere informatie

Juridische implicaties Aanpassingen Technisch Reglement

Juridische implicaties Aanpassingen Technisch Reglement Juridische implicaties Aanpassingen Technisch Reglement Infosessie POM-ODE 05/04/11 Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt Vaststellingen Net uitgebouwd vanuit centrale filosofie Centrale

Nadere informatie

Strategische Reserve Voorstellen van wijzigingen ARP-contract. Elia Users Group 05/06/2014

Strategische Reserve Voorstellen van wijzigingen ARP-contract. Elia Users Group 05/06/2014 Strategische Reserve Voorstellen van wijzigingen ARP-contract Elia Users Group 05/06/2014 Wijzigingen ARP-contract (1/2) 1. Definities Hernemen producten SDR en SGR zoals ze momenteel bestaan Mogelijke

Nadere informatie

De markten voor decentrale elektriciteitsproducenten

De markten voor decentrale elektriciteitsproducenten De markten voor decentrale elektriciteitsproducenten Sjak Lomme SLEA Baarn, 19 mei 2006 Introductie Clustering De markten voor elektriciteit Missing link: intraday markt Risico s en mogelijkheden onbalansmarkt

Nadere informatie

Uitgebreide samenvatting

Uitgebreide samenvatting Uitgebreide samenvatting Bereik van het onderzoek De Nederlandse minister van Economische Zaken heeft een voorstel gedaan om het huidig toegepaste systeem van juridische splitsing van energiedistributiebedrijven

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie interne markt en consumentenbescherming. Commissie interne markt en consumentenbescherming

EUROPEES PARLEMENT. Commissie interne markt en consumentenbescherming. Commissie interne markt en consumentenbescherming EUROPEES PARLEMENT 2004 2009 Commissie interne markt en consumentenbescherming 9.11.2007 WERKDOCUMENT over het voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn

Nadere informatie

Toelichting bij de raadpleging over de tariefmethodologie voor de transmissie van elektriciteit

Toelichting bij de raadpleging over de tariefmethodologie voor de transmissie van elektriciteit Toelichting bij de raadpleging over de tariefmethodologie voor de transmissie van elektriciteit I. DOEL VAN HET RAADPLEGINGSPROCES Met het ontwerp van tariefmethodologie dat nu voorligt, zet de CREG een

Nadere informatie

ALGEMEEN MODEL VOOR DE BEREKENING VAN DE TOTALE MODEL VAN TOEPASSING OP DE BELGISCHE GRENZEN VOOR JAAR EN MAAND

ALGEMEEN MODEL VOOR DE BEREKENING VAN DE TOTALE MODEL VAN TOEPASSING OP DE BELGISCHE GRENZEN VOOR JAAR EN MAAND ALGEMEEN MODEL VOOR DE BEREKENING VAN DE TOTALE OVERDRACHTCAPACITEIT EN DE MODEL VAN TOEPASSING OP DE BELGISCHE GRENZEN VOOR JAAR EN MAAND CAPACITEITEN Inhoudstafel 1. Introductie... 3 2. Veronderstellingen

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 4, vierde lid, van het Besluit marktmisbruik Wft;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 4, vierde lid, van het Besluit marktmisbruik Wft; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 8349 12 mei 2011 Regeling van de Minister van Financiën van 4 mei 2011, nr. FM/2011/8728M, tot aanwijzing van categorieën,

Nadere informatie

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006).

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006). RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 24 februari 2006 (16.03) (OR. en) 6682/06 ENER 61 NOTA Betreft: Werking van de interne energiemarkt - Ontwerp-conclusies van de Raad De delegaties treffen in bijlage

Nadere informatie

Pagina BESLUIT. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/ Zaaknummer:

Pagina BESLUIT. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/ Zaaknummer: Ons kenmerk: ACM/DE/2015/405554 Zaaknummer: 15.0731.52 BESLUIT Besluit van de Autoriteit Consument en Markt op grond van artikel 36 van de Elektriciteitswet 1998, betreffende de verkorting van de sluitingstijd

Nadere informatie

Febeliec represents the industrial consumers of electricity and natural gas in Belgium

Febeliec represents the industrial consumers of electricity and natural gas in Belgium Slim met energie opportuniteiten voor de industrie Smart Energy Solutions - 4 december 2012 Febeliec represents the industrial consumers of electricity and natural gas in Belgium FEBELIEC STELT ZICH VOOR

Nadere informatie

STUDIE (F)050908-CDC-455

STUDIE (F)050908-CDC-455 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. : 02/289.76.11 Fax : 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS STUDIE

Nadere informatie

De energiemarkt: een ruim aanbod met voor ieders wat wils 23 oktober 2013

De energiemarkt: een ruim aanbod met voor ieders wat wils 23 oktober 2013 De energiemarkt: een ruim aanbod met voor ieders wat wils 23 oktober 2013 Zero Emission Solutions Een energieadviesbureau met zowel overall-services als à la carte Duurzaamheid Kennis Procurement Duurzaamheidsstrategie

Nadere informatie

N.V. Jean VERHEYEN (Verzekeringsagent) Bedrijfspolitiek op het gebied van de belangenconflicten

N.V. Jean VERHEYEN (Verzekeringsagent) Bedrijfspolitiek op het gebied van de belangenconflicten MiFID Belangenconflicten beleid Versie 18/08/2014 - Deze versie annuleert en vervangt alle vorige versies 1. Inleiding Conform de Europese reglementering (Markets in Financial Instruments Directive, hierna

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 28.10.2016 COM(2016) 694 final 2016/0343 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD inzake de sluiting, namens de Europese Unie, van een overeenkomst tot wijziging van de Overeenkomst

Nadere informatie

02/02/2001. 1. Aanwijzing van Belgacom Mobile NV als operator met een sterke marktpositie

02/02/2001. 1. Aanwijzing van Belgacom Mobile NV als operator met een sterke marktpositie ADVIES VAN HET BIPT OVER DE AANWIJZING VAN BELGACOM MOBILE NV ALS OPERATOR MET EEN STERKE POSITIE OP DE MARKT VOOR OPENBARE MOBIELE TELECOMMUNICATIENETWERKEN EN OP DE NATIONALE MARKT VOOR INTERCONNECTIE

Nadere informatie

Koningskade 4 Postbus 91503 2509 EC Den Haag. Veilingen emissierechten 2014

Koningskade 4 Postbus 91503 2509 EC Den Haag. Veilingen emissierechten 2014 Koningskade 4 Postbus 91503 2509 EC Den Haag Veilingen emissierechten 2014 1 maart 2015 Samenvatting Veilingopbrengst Nederland Aantal rechten Opbrengst ( ) Gemiddelde veilingprijs ( ) EUA 1e kwartaal

Nadere informatie

Pagina 1/7. Prikkel relatieve beschikbaarheid 2012. Besluit. Ons 104407/12 kenmerk: Zaaknummer: 104407 / NorNed bonus_malus 2012.

Pagina 1/7. Prikkel relatieve beschikbaarheid 2012. Besluit. Ons 104407/12 kenmerk: Zaaknummer: 104407 / NorNed bonus_malus 2012. Besluit Ons 104407/12 kenmerk: Zaaknummer: 104407 / NorNed bonus_malus 2012. Prikkel relatieve beschikbaarheid 2012 Pagina 1/7 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt ter vaststelling van de prikkel

Nadere informatie

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin

Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin Verdere evolutie van de geharmoniseerde werkloosheid in ruime zin ruime zin in België, Duitsland, Frankrijk en Nederland in 2014 Directie Statistieken, Begroting en Studies stat@rva.be Inhoudstafel: 1

Nadere informatie

Verslag van de consultatie van de ontwerpmededeling van de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt van 14 augustus 2013

Verslag van de consultatie van de ontwerpmededeling van de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt van 14 augustus 2013 Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt Publiekrechtelijk vormgegeven extern verzelfstandigd agentschap Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B-1000 Brussel Gratis telefoon

Nadere informatie

Stimuleren van een energienet in evenwicht - Commissie VP

Stimuleren van een energienet in evenwicht - Commissie VP Stimuleren van een energienet in evenwicht - Commissie VP 17 februari 2016 VREG uw gids op de energiemarkt Elementen voor een energienet in evenwicht Slimme meters Nieuwe technologie (achter de meter)

Nadere informatie

VRIJSTELLING KOSTEN OP 5 MW ONEVENWICHT

VRIJSTELLING KOSTEN OP 5 MW ONEVENWICHT E VRIJSTELLING KOSTEN OP 5 MW ONEVENWICHT Bij elektriciteitshandel is er steeds kans op onevenwicht tussen injectie en afname van het net. Iedere ARP, of evenwichtsverantwoordelijke, moet de stroomafname

Nadere informatie

Technische Briefing. Overzicht Nucleair Park. 11 januari 2016

Technische Briefing. Overzicht Nucleair Park. 11 januari 2016 Technische Briefing Overzicht Nucleair Park 11 januari 2016 Overzicht van het nucleair park Doel 1 15 februari 2015: volgens de wet van 2003 wordt de elektriciteitsproductie na 40 jaar uitbating stop gezet

Nadere informatie

CONCEPT 30 januari 2008

CONCEPT 30 januari 2008 CONCEPT 30 januari 2008 Regeling van de Minister van Economische Zaken van, nr. WJZ, houdende vaststelling van correcties ten behoeve van de voorschotverlening voor de stimulering van duurzame energieproductie

Nadere informatie

Pagina. Besluit van de Autoriteit Consument en Markt op grond van artikel 5, zesde lid, van de. Ons kenmerk: ACM/DE/2014/ Zaaknummer:

Pagina. Besluit van de Autoriteit Consument en Markt op grond van artikel 5, zesde lid, van de. Ons kenmerk: ACM/DE/2014/ Zaaknummer: Ons kenmerk: ACM/DE/2014/207218 Zaaknummer: 14.1334.15 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt op grond van artikel 5, zesde lid, van de Elektriciteitswet 1998. Pagina 1/7 Muzenstraat 41 2511 WB Den

Nadere informatie

7768/15 ADD 1 REV 1 mak/hh 1 DPG

7768/15 ADD 1 REV 1 mak/hh 1 DPG Raad van de Europese Unie Brussel, 17 april 2015 (OR. fr) Interinstitutioneel dossier: 2013/0025 (COD) 7768/15 ADD 1 REV 1 CODEC 463 EF 65 ECOFIN 235 DROIPEN 30 CRIMORG 32 NOTA I/A-PUNT van: aan: Betreft:

Nadere informatie

BESLISSING (B)130131-CDC-1221 E/1

BESLISSING (B)130131-CDC-1221 E/1 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS BESLISSING

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 8 september 2003 ME/EM/3051226 1 Onderwerp Besluit tot verlenging termijn beschermde afnemer Gaswet en Elektriciteitswet 1998 E-en G-wet.mbo Besluit van, tot verlenging

Nadere informatie

Directie Toezicht Energie (DTe)

Directie Toezicht Energie (DTe) Directie Toezicht Energie (DTe) Aan Ministerie van Economische Zaken T.a.v. de heer mr. L.J. Brinkhorst Postbus 20101 2500 EC Den Haag Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 102238/1.B999 Rapport Frontier

Nadere informatie

Een Flexibele energiemarkt

Een Flexibele energiemarkt Een Flexibele energiemarkt Watt connects 14-juni-2016 Erik van der Hoofd Uitdaging Meer duurzame energie: vooral wind- en zonne-energie Een sterk stijgend aantal marktdeelnemers Garandeer een stabiel systeem

Nadere informatie

Realiteit en perspectieven van de geliberaliseerde elektriciteitsmarkt

Realiteit en perspectieven van de geliberaliseerde elektriciteitsmarkt Realiteit en perspectieven van de geliberaliseerde elektriciteitsmarkt Inhoudstafel Editoriaal, Raf Steyaert, Elia Geliberaliseerde Elektriciteitsmarkt Réflexions sur la mise en concurrence de la production

Nadere informatie

BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL

BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL EUROPESE COMMISSIE Brussel, 14.11.2013 C(2013) 7725 final OPENBARE VERSIE Dit document is een intern document van de Commissie dat louter ter informatie is bedoeld. Betreft: Steunmaatregel SA.37017 (2013/N)

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 29.4.2003 COM(2003) 219 definitief 2003/0084 (COD) Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot wijziging van Richtlijn 2002/96/EG

Nadere informatie

Pagina 1/6. 1 Inleiding

Pagina 1/6. 1 Inleiding Zaaknummer: 16.0529.29 Datum: 8 september 2016 Verslag van de Autoriteit Consument en Markt in de zin van artikel 6.5 van Bijlage I van Verordening (EG) nr. 714/2009 van het Europees Parlement en de Raad

Nadere informatie

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE BESLUIT VAN DE RAAD VAN HET BIPT van 18 januari 2011 met betrekking tot DE HERTOEWIJZING VAN EEN AANTAL NUMMERBLOKKEN BIPT - Ellipse Building -

Nadere informatie

Verzilvering van flexibiliteit

Verzilvering van flexibiliteit Verzilvering van flexibiliteit Sjak Lomme SLEA B.V. De Vrieslaan 16 6705AV Wageningen The Netherlands Tel: +31 317 427 217 Mob: +31 6 4478 4990 E-mail: info@slea.nl Internet: www.slea.nl Inleiding: Commodities

Nadere informatie

Consultatie volumebepaling strategische reserve

Consultatie volumebepaling strategische reserve Consultatie volumebepaling strategische reserve Samenvatting Een consultatie aangaande de volumebepaling in het kader van de strategische reserve is georganiseerd. Dit document omvat feedback van Elia

Nadere informatie

6325/03 md 1 DG C II

6325/03 md 1 DG C II RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 12 februari 2003 (13.02) (OR. fr) Interinstitutioneel dossier: 2001/0078 6325/03 ENER 43 CODEC 156 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Sylvain BISARRE, directeur, namens

Nadere informatie

BESLUIT VAN DE COMMISSIE

BESLUIT VAN DE COMMISSIE L 231/16 Publicatieblad van de Europese Unie 28.8.2012 BESLUIT VAN DE COMMISSIE van 24 augustus 2012 houdende wijziging van bijlage I bij Verordening (EG) nr. 715/2009 van het Europees Parlement en de

Nadere informatie

MAANDELIJKSE BOORDTABEL ELEKTRICITEIT - APRIL DNB Synergrid GWh nog niet beschikbaar Andere klanten Synergrid GWh 2.

MAANDELIJKSE BOORDTABEL ELEKTRICITEIT - APRIL DNB Synergrid GWh nog niet beschikbaar Andere klanten Synergrid GWh 2. 1/12/2010 1/01/2011 1/02/2011 1/03/2011 1/04/2011 1/05/2011 1/06/2011 1/07/2011 1/08/2011 1/09/2011 1/10/2011 1/11/2011 1/12/2011 1/01/2012 1/02/2012 1/03/2012 1/04/2012 1/05/2012 1/06/2012 1/07/2012 1/08/2012

Nadere informatie

ONTWERPBESLISSING (B)150129-CDC-1402

ONTWERPBESLISSING (B)150129-CDC-1402 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: +32 2 289 76 11 Fax: +32 2 289 76 09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS

Nadere informatie

MAANDELIJKSE BOORDTABEL ELEKTRICITEIT - JANUARY nog niet beschikbaar nog niet beschikbaar = Andere klanten Synergrid MWh

MAANDELIJKSE BOORDTABEL ELEKTRICITEIT - JANUARY nog niet beschikbaar nog niet beschikbaar = Andere klanten Synergrid MWh 1/11/2010 1/12/2010 1/01/2011 1/02/2011 1/03/2011 1/04/2011 1/05/2011 1/06/2011 1/07/2011 1/08/2011 1/09/2011 1/10/2011 1/11/2011 1/12/2011 1/01/2012 1/02/2012 1/03/2012 1/04/2012 1/05/2012 1/06/2012 1/07/2012

Nadere informatie

N Uitzwerming A2 Brussel, 25 november 2014 MH/BL/AS 722-2014 ADVIES. over DE TECHNIEK VOOR OPRICHTING VAN ONDERNEMINGEN, UITZWERMING GENAAMD

N Uitzwerming A2 Brussel, 25 november 2014 MH/BL/AS 722-2014 ADVIES. over DE TECHNIEK VOOR OPRICHTING VAN ONDERNEMINGEN, UITZWERMING GENAAMD N Uitzwerming A2 Brussel, 25 november 2014 MH/BL/AS 722-2014 ADVIES over DE TECHNIEK VOOR OPRICHTING VAN ONDERNEMINGEN, UITZWERMING GENAAMD (goedgekeurd door het bureau op 10 juni 2014, bekrachtigd door

Nadere informatie

I. De tariefbepaling voor de toegang tot het net: de principes

I. De tariefbepaling voor de toegang tot het net: de principes Toegang Toegang tot het net: objectieve, transparante en gereguleerde tarieven De diensten voor toegang tot het net die Elia levert, omvatten de terbeschikkingstelling van de netinfrastructuur, het beheer

Nadere informatie

ADVIES COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS

ADVIES COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS ADVIES

Nadere informatie

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België

Datum 12 september 2014 Betreft Beantwoording van vragen inzake de precaire situatie wat betreft de energievoorziening in België > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Op-/aanmerkingen Evaluatie accijnsverhoging op diesel en LPG en Bijlage, d.d. 28-5-2014

Op-/aanmerkingen Evaluatie accijnsverhoging op diesel en LPG en Bijlage, d.d. 28-5-2014 Op-/aanmerkingen Evaluatie accijnsverhoging op diesel en LPG en Bijlage, d.d. 28-5-2014 1. In de Brief (pag. 4) en Bijlage (pag. 3) wordt gesproken van 51 miljoen extra belastingopbrengsten in het eerste

Nadere informatie

Energy Matters 6 maart 2015. Waarde creatie door inzet WKK op onbalans & Intra-day

Energy Matters 6 maart 2015. Waarde creatie door inzet WKK op onbalans & Intra-day Energy Matters 6 maart 2015 Waarde creatie door inzet WKK op onbalans & Intra-day Energy Matters 6 maart 2015 www.tenergy.nl Korte introductie Tenergy Willem Bijlsma Waarde creatie korte termijnmarkt elektriciteit

Nadere informatie

Artikel 1 In dit besluit wordt verstaan onder wet: Wet op het financieel toezicht.

Artikel 1 In dit besluit wordt verstaan onder wet: Wet op het financieel toezicht. Besluit van [datum] houdende bepalingen ter uitvoering van artikel 5:81, eerste lid, van de Wet op het financieel toezicht (Vrijstellingsbesluit overnamebiedingen Wft) Op voordracht van Onze Minister van

Nadere informatie

Beleid inzake het beheer van belangenconflicten in de VMOB «Ziekenfonds voor Hospitalisatiekosten»

Beleid inzake het beheer van belangenconflicten in de VMOB «Ziekenfonds voor Hospitalisatiekosten» Department Legal Affairs Beleid inzake het beheer van belangenconflicten in de VMOB «Ziekenfonds voor Hospitalisatiekosten» 1. Inleiding Overeenkomstig de bepalingen van de wet van 30 juli 2013 tot versterking

Nadere informatie

BESLISSING (B) CDC-711

BESLISSING (B) CDC-711 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. 02/289.76.11 Fax 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS BESLISSING

Nadere informatie

Voorstel voor een UITVOERINGSBESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een UITVOERINGSBESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 10.2.2016 COM(2016) 80 final 2016/0045 (NLE) Voorstel voor een UITVOERINGSBESLUIT VAN DE RAAD inzake de tijdelijke opschorting van de herplaatsing van 30 % van de verzoekers

Nadere informatie

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE Kenmerk : SAMENVATTING VAN DE RESULTATEN AANGAANDE DE PUBLIEKE CONSULTATIE OVER DE 2,6 GHZ BAND BIPT - Astrotoren - Sterrenkundelaan 14 bus 21-1210

Nadere informatie

gezien het gemeenschappelijk standpunt van de Raad (15853/2/2002 C5-0137/2003) 1,

gezien het gemeenschappelijk standpunt van de Raad (15853/2/2002 C5-0137/2003) 1, P5_TA-PROV(2003)0325 Verlening van luchtvaartnavigatiediensten ***II Wetgevingsresolutie van het Europees Parlement betreffende het gemeenschappelijk standpunt, door de Raad vastgesteld met het oog op

Nadere informatie

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 1 september 2008 (02.09) (OR. en) 12583/08 ADD 2 FISC 109

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 1 september 2008 (02.09) (OR. en) 12583/08 ADD 2 FISC 109 RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 1 september 2008 (02.09) (OR. en) 12583/08 ADD 2 FISC 109 I GEKOME DOCUME T van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal van de Europese

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, 1 COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr 19 / 94 van 6 juni 1994 ------------------------------------------- O. ref. : A / 94 / 011 BETREFT : Ontwerp van koninklijk besluit

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Autoriteit Consument en Markt en Stichting Autoriteit Financiële Markten,

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Autoriteit Consument en Markt en Stichting Autoriteit Financiële Markten, STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 14473 26 mei 2014 Samenwerkingsprotocol tussen Autoriteit Consument en Markt en Stichting Autoriteit Financiële Markten

Nadere informatie

De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België

De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België Jaar 2004 Marktstatistieken www.creg.be www.cwape.be www.ibgebim.be www.vreg.be 1/11 I. MARKTAANDELEN VAN DE ACTIEVE AARDGASLEVERANCIERS

Nadere informatie

EU ETS herziening post 2020. Standpunt van de elektriciteitssector. FEBEG. Silvie Myngheer. 30.09.2015 CCIM Stakeholders dialoog

EU ETS herziening post 2020. Standpunt van de elektriciteitssector. FEBEG. Silvie Myngheer. 30.09.2015 CCIM Stakeholders dialoog EU ETS herziening post 2020. Standpunt van de elektriciteitssector. FEBEG Silvie Myngheer 30.09.2015 CCIM Stakeholders dialoog Federatie van de Belgische Elektriciteits- en Gasbedrijven Fédération Belge

Nadere informatie

Gezamenlijke mededeling van de energieregulatoren CREG, CWaPE en VREG. Liberalisering van de gasmarkt op distributieniveau

Gezamenlijke mededeling van de energieregulatoren CREG, CWaPE en VREG. Liberalisering van de gasmarkt op distributieniveau Gezamenlijke mededeling van de energieregulatoren CREG, CWaPE en VREG Liberalisering van de gasmarkt op distributieniveau Inleiding De snelle liberalisering van de gasmarkt op distributieniveau confronteerde

Nadere informatie

BAWI/U200801717 Lbr. 08/170

BAWI/U200801717 Lbr. 08/170 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft Meerjarig aanvullende Uitkering I-deel WWB uw kenmerk ons kenmerk BAWI/U200801717 Lbr. 08/170 bijlage(n) datum

Nadere informatie

Aanpassing te reserveren biedladder middelen

Aanpassing te reserveren biedladder middelen Aanpassing te reserveren biedladder middelen Door Walter F. Crommelin Afdeling Gastransport Planning Rapport Aanpassing te reserveren hoeveelheid biedladder capaciteit Gereed 15 januari 2013 Document Document1

Nadere informatie

Goedkeuring plan Wathelet door kern

Goedkeuring plan Wathelet door kern Staatssecretaris voor Leefmilieu, Energie, Mobiliteit en Staatshervorming Secrétaire d Etat à l'environnement, à l'energie, à la Mobilité et aux Réformes institutionnelles Melchior Wathelet Goedkeuring

Nadere informatie

BESLISSING B 030820-CDC-206/1

BESLISSING B 030820-CDC-206/1 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS BESLISSING

Nadere informatie

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening?

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? 1 Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? Prof. dr. Machiel Mulder Faculteit Economie en Bedrijfskunde, RUG Economisch Bureau, Autoriteit Consument en Markt 2 e NLVOW

Nadere informatie

MAANDELIJKSE BOORDTABEL ELEKTRICITEIT EN AARDGAS - AUGUSTUS

MAANDELIJKSE BOORDTABEL ELEKTRICITEIT EN AARDGAS - AUGUSTUS GROOTHANDELSMARKT Bron 05/2013 Evolutie 06/2013 Evolutie 07/2013 Evolutie Energie afgenomen van Elia-net [1] Synergrid GWh 6.415 6.047 DNB Synergrid GWh 4.191 3.934 nog niet beschikbaar Andere klanten

Nadere informatie

6. Raad van Commissarissen Vermindering van het aantal leden van de Raad van Commissarissen van negen naar acht (besluit)

6. Raad van Commissarissen Vermindering van het aantal leden van de Raad van Commissarissen van negen naar acht (besluit) Agenda voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Akzo Nobel N.V. (de Vennootschap ), te houden in het Hilton hotel, Apollolaan 138 te Amsterdam, op maandag 27 april 2009, aanvang 14.00

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 362 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

FACTSHEET EMISSIEHANDEL

FACTSHEET EMISSIEHANDEL FACTSHEET EMISSIEHANDEL feiten en standpunten I. FACTS OMTRENT EMISSIEHANDEL Het EU emissiehandelssysteem bestaat uit 12000 installaties uit de volgende sectoren: elektriciteitssector, cement, papier,

Nadere informatie

Flexibiliteit als alternatief voor bijkomende capaciteit. Smart Energy Solutions 04/12/12

Flexibiliteit als alternatief voor bijkomende capaciteit. Smart Energy Solutions 04/12/12 Flexibiliteit als alternatief voor bijkomende capaciteit Smart Energy Solutions 04/12/12 Inhoud Netinvesteringen Netaansluitingen Gesloten distributienetten Directe lijnen Nettoegang Flexibiliteit VREG

Nadere informatie

MAANDELIJKSE BOORDTABEL ELEKTRICITEIT EN AARDGAS - JANUARI

MAANDELIJKSE BOORDTABEL ELEKTRICITEIT EN AARDGAS - JANUARI GROOTHANDELSMARKT Bron 10/2013 Evolutie 11/2013 Evolutie 12/2013 Evolutie Energie afgenomen van Elia-net [1] Synergrid GWh 6.655 6.910 DNB Synergrid GWh 4.471 4.734 Andere klanten Synergrid GWh 2.184 2.176

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.952 ------------------------------- Zitting van dinsdag 14 juli 2015 -------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.952 ------------------------------- Zitting van dinsdag 14 juli 2015 ------------------------------------------- A D V I E S Nr. 1.952 ------------------------------- Zitting van dinsdag 14 juli 2015 ------------------------------------------- Elektronische ecocheques Follow-up en monitoring Ontwerp van koninklijk

Nadere informatie

Autoriteit Financiële Markten

Autoriteit Financiële Markten AFM consulteert Concept Beleidsregel aangaande de methodiek voor het berekenen van het aantal aandelen waarop financiële instrumenten betrekking hebben en de meldingsplicht bij indices en mandjes Ter consultatie

Nadere informatie

Corporate Governance Charter

Corporate Governance Charter Corporate Governance Charter Dealing Code Hoofdstuk Twee Euronav Corporate Governance Charter December 2005 13 1. Inleiding Op 9 december 2004 werd de Belgische Corporate Governance Code door de Belgische

Nadere informatie

STUDIE COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS

STUDIE COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. 02/289.76.11 Fax 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS STUDIE

Nadere informatie

STUDIE COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS. het beheer van energiebeurzen: mededinging of regulering? over (F)140130-CDC-1289

STUDIE COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS. het beheer van energiebeurzen: mededinging of regulering? over (F)140130-CDC-1289 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS STUDIE

Nadere informatie

Commissie economische en monetaire zaken. van de Commissie economische en monetaire zaken. aan de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken

Commissie economische en monetaire zaken. van de Commissie economische en monetaire zaken. aan de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie economische en monetaire zaken 19.11.2012 2012/2234(INI) ONTWERPADVIES van de Commissie economische en monetaire zaken aan de Commissie werkgelegenheid en sociale

Nadere informatie

Betalingsachterstand bij handelstransacties

Betalingsachterstand bij handelstransacties Betalingsachterstand bij handelstransacties 13/05/2008-20/06/2008 408 antwoorden 0. Uw gegevens Land DE - Duitsland 48 (11,8%) PL - Polen 44 (10,8%) NL - Nederland 33 (8,1%) UK - Verenigd Koninkrijk 29

Nadere informatie

Pagina. Besluit Openbaar. Ons kenmerk: ACM/DJZ/2016/207216_OV Zaaknummer: Datum:

Pagina. Besluit Openbaar. Ons kenmerk: ACM/DJZ/2016/207216_OV Zaaknummer: Datum: Ons kenmerk: ACM/DJZ/2016/207216_OV Zaaknummer: 15.0001.52.1.01 Datum: Besluit van de Autoriteit Consument en Markt als bedoeld in artikel 7:11 van de Algemene wet bestuursrecht naar aanleiding van het

Nadere informatie

Bijlage 11: Specificaties van de Gedeelde Aansluiting

Bijlage 11: Specificaties van de Gedeelde Aansluiting Bijlage 11: Specificaties van de Gedeelde Aansluiting Deze Bijlage is enkel geldig indien ondertekend door elke Partij. Overeenkomstig artikel 24.3 geeft Elia haar toestemming met de verdeling of de overdracht

Nadere informatie

NOTA (Z) CDC-1507

NOTA (Z) CDC-1507 Niet-vertrouwelijk Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2012 352 Besluit van 17 juli 2012 tot vaststelling van de procedure voor verlenging van vergunningen als bedoeld in artikel 20.2 van de Telecommunicatiewet

Nadere informatie

De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België

De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België Jaar 2006 Marktstatistieken www.creg.be www.cwape.be www.brugel.be www.vreg.be 1/11 I. MARKTAANDELEN VAN DE ACTIEVE ELEKTRICITEITSLEVERANCIERS

Nadere informatie