3 Mondiale economische ontwikkelingen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "3 Mondiale economische ontwikkelingen"

Transcriptie

1 3 Mondiale economische ontwikkelingen Meerkeuzevragen Tot de Triade behoren a Azië, Latijns-Amerika en Centraal- en Oost-Europa. b West-, Centraal- en Oost-Europa. c de Verenigde Staten, de Europese Unie en Japan. d de industrielanden, de ontwikkelingslanden en de emerging markets Het aandeel van de industrielanden in de wereldbevolking en de wereldproductie bedroeg in 2007 respectievelijk ongeveer a 15% en 55%. b 25% en 55%. c 40% en 60%. d 40% en 80% We zien in de praktijk de volgende verschuiving in de wereldproductie: het aandeel van de a industrielanden neemt toe, waarbij het aandeel van de Europese Unie het snelst toeneemt. b industrielanden neemt toe, ondanks het groeiende aandeel van Azië in de wereldproductie. c ontwikkelingslanden neemt toe, wat vooral is toe te schrijven aan het groeiende aandeel van Azië. d ontwikkelingslanden neemt toe, wat vooral is toe te schrijven aan het groeiende aandeel van Oost-Europa De wereldhandel is gelijk aan a de som van de productie in de wereld. b de som van alle export en import in de wereld. c de som van alle export in de wereld. d het verschil tussen de export en de import in de wereld De exportquote van een land a kan nooit hoger zijn dan 100%. b neemt toe door globalisering. c is hoger naarmate de grootte van het land toeneemt. d neemt af door intraregionale handel We kunnen spreken van globalisering als de internationale handel a sneller toeneemt dan de productie en het aandeel van de intraregionale handel afneemt. b sneller toeneemt dan de productie en het aandeel van de intraregionale handel toeneemt. c minder snel toeneemt dan de productie en het aandeel van de intraregionale handel afneemt. d minder snel toeneemt dan de productie en het aandeel van de intraregionale handel toeneemt. 24 Oefeningen hoofdstuk 3

2 De intraregionale handel is het hoogst in de regio a West-Europa. b Noord-Amerika. c Latijns-Amerika. d Azië Een directe investering is erop gericht a zeggenschap in een buitenlandse onderneming te verwerven. b een joint venture aan te gaan met een buitenlandse onderneming. c een minderheidsbelang te verwerven in een buitenlandse onderneming. d direct zaken te doen met een buitenlandse afnemer In het afgelopen decennium is de internationale handel a minder snel toegenomen dan de wereldproductie, maar de handel heeft wel steeds meer een wereldwijd karakter gekregen. b sneller toegenomen dan de wereldproductie, maar de handel heeft nog geen wereldwijd karakter gekregen. c sneller gestegen dan de wereldproductie en heeft bovendien een wereldwijd karakter gekregen. d sneller gestegen dan de buitenlandse directe investeringen In de afgelopen twee decennia gold op mondiaal niveau dat (> = groter dan) a groei van de wereldproductie > groei van de wereldhandel > groei van de directe investeringen. b groei van de wereldhandel > groei van de wereldproductie > groei van de directe investeringen. c groei van de directe investeringen > groei van de wereldhandel > groei van de wereldproductie. d groei van de wereldhandel > groei van de directe investeringen > groei van de wereldproductie De omzet op de valutamarkt is de afgelopen jaren sterk gegroeid. De belangrijkste oorzaak voor deze groei is de sterke toename van a de internationale handel. b de internationale reserves van centrale banken. c het internationale kapitaalverkeer. d de interventies door centrale banken Het agio is gelijk aan het positieve verschil tussen a de verkoopkoers en de aankoopkoers van een bank. b de termijnkoers en de contante koers van een valuta. c de contante koers en de termijnkoers van een valuta. d de verkoopkoers en de aankoopkoers van een valuta Een identiek pakket goederen kost aan het begin van het jaar in de Verenigde Staten USD en in de EMU euro De inflatie in de Verenigde Staten bedraagt 4% en de inflatie in de EMU 1%. Aan het eind van het jaar bedraagt de koers van de euro volgens de koopkrachtpariteittheorie: a EUR 1 = USD 0,9521 b EUR 1 = USD 1,0098 c EUR 1 = USD 1,0503 d EUR 1 = USD 1,0095 Oefeningen hoofdstuk 3 25

3 Een identiek pakket goederen kost in de VS $ en in de EMU 850. De wisselkoers op de Amsterdamse valutamarkt luidt: EUR 1 = USD 1,12. Op basis van de koopkrachtpariteittheorie kan worden geconcludeerd dat a de euro overgewaardeerd is. b de export van Europa naar de VS zal afnemen. c de dollar overgewaardeerd is. d de dollar juist gewaardeerd is Volgens de koopkrachtpariteittheorie wordt een daling van de dollarkoers ten opzichte van de euro veroorzaakt door a een rentedaling in de VS en een rentestijging in de eurolanden. b een hogere inflatie in de VS dan in de eurolanden. c een hoogconjunctuur in de VS en een laagconjunctuur in de eurolanden. d een hogere inflatie in de eurolanden dan in de VS De vraag naar dollars op de valutamarkt van New York stijgt overige omstandigheden gelijkblijvend als a de Amerikaanse import stijgt. b de Amerikaanse kapitaalexport toeneemt. c de inflatie in de VS stijgt. d de Amerikaanse kapitaalimport stijgt Als het groeipotentieel van de eurozone verbetert ten opzichte van de Verenigde Staten, zal a de kapitaalinstroom in de eurozone toenemen waardoor de vraag naar euro s toeneemt en de koers van de euro stijgt. b de kapitaalinstroom in de eurozone afnemen waardoor het aanbod van euro s toeneemt en de koers van de euro stijgt. c de kapitaalinstroom in de eurozone toenemen waardoor het aanbod van euro s toeneemt en de koers van de euro daalt. d de kapitaalinstroom in de eurozone afnemen waardoor de vraag naar euro s afneemt en de koers van de euro daalt Als de rente in de Verenigde Staten stijgt, zal bij een gelijkblijvende rente in het eurogebied a de vraag naar dollars toenemen, waardoor de koers van de dollar stijgt. b de vraag naar dollars afnemen, waardoor de koers van de dollar stijgt. c de vraag naar dollars toenemen, waardoor de koers van de dollar daalt. d de vraag naar dollars afnemen, waardoor de koers van de dollar daalt De centralebankpresident van Groot-Brittannië kan de koers van het Britse pond omhoog praten door in een openbare toespraak a te suggereren dat er een renteverlaging op komst is. b te stellen dat het Britse pond overgewaardeerd is. c te stellen dat hij denkt dat het Britse pond zal appreciëren. d te stellen dat de concurrentiekracht van de Britse economie afneemt Het is misleidend om de concurrentie tussen landen te vergelijken met de concurrentie tussen bedrijven, omdat landen a naast concurrenten ook elkaars afzetmarkten zijn. b niet dezelfde producten maken. c dezelfde producten maken. d naar marktaandeel en bedrijven naar winst streven. 26 Oefeningen hoofdstuk 3

4 De stijging van de loonsom per werknemer in een land hoeft niet tot een daling van de concurrentiepositie te leiden als de loonstijging gepaard gaat met een a appreciatie van de valuta van het land. b een daling van de productiviteit in het land. c depreciatie van de valuta van het land. d een stijging van de overige kosten Welk argument hanteren de zogenoemde antiglobalisten niet tegen globalisering? Globalisering leidt tot: a beleidsconcurrentie tussen landen. b minder culturele diversiteit. c hogere landbouwprijzen voor boeren in de ontwikkelingslanden. d een ongelijkere inkomensverdeling in de wereld Volgens critici profiteren de ontwikkelingslanden te weinig van internationale handel omdat de industrielanden a hoge handelsmuren opwerpen voor landbouw en textiel en lage voor hoogwaardige producten. b zowel hoge handelsmuren opwerpen voor landbouw en textiel als voor hoogwaardige producten. c zowel lage handelsmuren opwerpen voor landbouw en textiel als voor hoogwaardige producten. d lage handelsmuren opwerpen voor landbouw en textiel en hoge voor hoogwaardige producten Tot de functies van de World Trade Organisation (WTO) behoort niet a het organiseren van handelsrondes tussen de deelnemers. b het beslechten van handelsconflicten tussen landen. c het verlenen van tijdelijke hulp aan lidstaten met betalingsbalansproblemen. d het bevorderen van een vrijere wereldhandel De World Trade Organisation (WTO) hanteert de meestbegunstigingsclausule. Deze clausule houdt in dat een tariefsverlaging die aan één land wordt toegestaan ook moet worden toegekend aan een aantal andere landen. Aan welke landen moet de tariefsverlaging worden toegestaan? a Aan alle WTO-deelnemers. b Alleen aan de landen die het meest profiteren van de tariefsverlaging. c Alleen aan de ontwikkelingslanden. d Alleen aan de landen die zelf hun tarieven ook verlagen De World Trade Organisation (WTO) hanteert de meestbegunstigingsclausule in de onderhandelingen die moeten leiden tot een vrijere wereldhandel. Op de toepassing van de meestbegunstigingsclausule is een aantal uitzonderingen gemaakt. De meestbegunstigingsclausule is niet van toepassing op tariefsverlagingen a in de landbouw. b in de textielindustrie. c die worden toegekend aan ontwikkelingslanden. d die tussen twee industriële landen onderling worden afgesproken. Oefeningen hoofdstuk 3 27

5 Tot de functies van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) behoort a het toezicht op het monetair beleid op wereldniveau. b het beslechten van handelsconflicten tussen landen. c het verlenen van kredieten aan lidstaten met betalingsbalansproblemen. d het verstrekken van ontwikkelingshulp aan ontwikkelingslanden Als een land een tekort op de lopende rekening heeft, kan het een beroep doen op de kredietfaciliteiten van het IMF. Aan deze kredietverlening verbindt het IMF vaak de voorwaarde dat de overheid van het ontvangende land a de belastingen verlaagt. b haar tekort vermindert. c invoertarieven instelt. d exportsubsidies verstrekt Tot de functies van de Wereldbank behoort het a toezicht op het monetair beleid op wereldniveau. b beslechten van handelsconflicten tussen landen. c verlenen van tijdelijke hulp aan lidstaten met betalingsbalansproblemen. d verstrekken van leningen aan ontwikkelingslanden tegen redelijke rentepercentages Tot de functies van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) behoort het a toezicht op het monetair beleid van de aangesloten landen. b beslechten van handelsconflicten tussen de aangesloten landen. c verlenen van tijdelijke hulp aan lidstaten met betalingsbalansproblemen. d adviseren van de aangesloten landen bij het economische beleid Welke van de volgende internationale organisaties heeft tot doel een vrij betalingsverkeer in de wereldeconomie te bevorderen? a De Wereldbank. b De World Trade Organisation (WTO). c De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). d Het Internationaal Monetair Fonds (IMF). 28 Oefeningen hoofdstuk 3

6 Opgaven Lichtdivisie Philips heeft draai gevonden De lichtdivisie van elektronicaconcern Philips is goed op weg zijn doelstellig voor 2010, een winstmarge (ebita) van zo n 12 tot 14%, te halen. We hebben vorig jaar flink geïnvesteerd in nieuwe technieken, en daar plukken we nu de vruchten van, stelt een woordvoerder van het concern. Philips gaat er dan ook van uit dat zijn positie als wereldwijde marktleider alleen nog maar sterker zal worden. Vooral in ledverlichting schuilt in de ogen van Philips een enorm potentieel. Naar de huidige ontwikkelingen gekeken zou het in de toekomst wel eens de voornaamste vorm van verlichting kunnen worden. Ten eerste omdat je via deze techniek veel intenser licht kunt creëren, en ten tweede omdat het een heel milieuvriendelijke oplossing is, beschrijft een woordvoerder. Ook zal de lichtdivisie van de elektronicareus volop in blijven zetten op opkomende markten als Azië en Zuid-Amerika. Nu al zorgen deze landen voor 32% van onze omzet, maar daar valt nog een veel grotere slag te maken. Bron: De Telegraaf, 24 september 2008 a b Welke regio s in de wereldeconomie worden tot de ontwikkelingslanden gerekend? In welke regio binnen de ontwikkelingslanden zijn de afzetverwachtingen het best? a Wat verstaan we onder globalisering? b In hoeverre is op dit moment sprake van globalisering? c Noem en beschrijf enkele voor- en nadelen van globalisering voor ondernemingen in de industrielanden In de volgende tabel is de ontwikkeling van de marktkoers van de Amerikaanse dollar en de koopkrachtpariteit van de dollar weergegeven (de koopkrachtpariteit is berekend op basis van de prijzen van het BBP). Marktkoers en koopkrachtpariteit van de dollar in euro s Marktkoers 0,884 0,804 0,804 0,796 Koopkrachtpariteit 0,871 0,866 0,859 0,854 Bron: OESO, Main Economic Indicators, oktober 2007; ECB, Maandbericht, oktober 2007 a b c d e Leg uit wat met de koopkrachtpariteit van de dollar wordt bedoeld. Wat kunt u op basis van de tabel concluderen over de prijsontwikkeling in de EMU en de Verenigde Staten in de periode ? Wanneer spreken we van een overwaardering van een munt? Noem en beschrijf een voor- en een nadeel van een overgewaardeerde munt voor een land. Welke oorzaken zijn er voor het verschil tussen de koopkrachtpariteit (op basis van de prijzen van het BBP) en de marktkoers van de dollar? Oefeningen hoofdstuk 3 29

7 f g Het IMF verwachtte in oktober 2007 dat de prijsstijging van het BBP in de Verenigde Staten en het eurogebied in 2007 respectievelijk 2,6% en 2,0% zou bedragen. Bereken de verwachte koopkrachtpariteit van de dollar aan het eind van Men kan de koopkrachtpariteittheorie gebruiken om de koers van de dollar te voorspellen. Zou u deze voorspelling gebruiken voor de besluitvorming over het afdekken van een exportorder naar de VS? Verandert uw antwoord als het gaat om een directe investering in de VS? WTO: crisis geen reden protectionisme De financiële crisis mag geen reden zijn om pogingen tot een vrijere wereldhandel te ondermijnen. Dit heeft directeur-generaal Pascal Lamy van de Wereldhandelsorganisatie WTO woensdag gezegd. Volgens Lamy leren de lessen van de Grote Depressie dat protectionisme de toestand voor de economie alleen maar verergert. De huidige orkaan die de financiële markten heeft getroffen, mag de internationale gemeenschap niet afleiden van het streven naar meer economische samenwerking en openheid, aldus Lamy tijdens een toespraak op een bijeenkomst van de WTO. In een financiële crisis en een tijd van scherp stijgende voedselprijzen, hebben armere huishoudens juist nodig dat hun koopkracht verbetert en niet verslechtert. Volgens de WTO-bestuurder is het belangrijk dat de Doha-handelsronde, met nieuwe afspraken over een vrijere wereldhandel, alsnog van de grond komt om ontwikkelingslanden te helpen meer te exporteren. Het laatste topoverleg in juli liep opnieuw uit op een deceptie. Het nieuwste doel is om tegen het einde van het jaar op hoofdlijnen alsnog een akkoord te bereiken, vertelde Lamy. Bron: Het Financieele Dagblad, 25 september 2008 a b c d Welke functies heeft de WTO? Welke principes liggen ten grondslag aan de handelsregels van de WTO? De WTO streeft naar vrijhandel. Toch staat de WTO in bepaalde omstandigheden de instelling of verhoging van importbelemmeringen toe. In welke omstandigheden mogen landen volgens de WTO importheffingen instellen of verhogen? Waarom is protectionisme in de landbouw zo n belangrijk twistpunt tussen de industrielanden en de ontwikkelingslanden? 30 Oefeningen hoofdstuk 3

8 Vraagstukken 3.1 V3.1 Macht in wereldeconomie straks naar China en India India en Brazilië lieten vorige maand het machtswoord klinken tijdens de wereldhandelsconferentie in het Mexicaanse Cancún. Rusland is politiek gezien al jaren het achtste lid van de groep van zeven grootste industrielanden, en werd door kredietbeoordelaars gisteren opgewaardeerd tot veilig investeringsland. China ontwikkelt zich in hoog tempo tot een majeure markt voor zowel de afzet als de productie van industriële goederen en het land werd dit jaar ook nauw betrokken bij G7-zaken. De boodschap: zonder betrokkenheid van deze vier grote landen gaat het niet langer in de internationale economie. Dat werd dit jaar steeds duidelijker. Terwijl het westen nog intern worstelt met de vraag hoe en of het groeiende gewicht van deze vier in de wereldeconomie geformaliseerd moet worden, snellen buiten de ontwikkelingen voort. Want zo lang duurt het niet meer of de gevestigde industrielanden zijn eenvoudigweg de machtigste niet meer in de wereldeconomie. De Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs kwam deze week met een uitgebreide studie naar de verwachte opkomst van de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China) in de komende decennia. Op dit moment is, in dollars van vandaag gerekend, de omvang van het bruto binnenlands product (bbp) van de vier nog bescheiden. Samen zijn ze goed voor maar anderhalf maal het bbp van Duitsland, en een kwart van het bbp van de Verenigde Staten. Die bescheiden uitgangspositie maskeert het enorme groeipotentieel van de vier landen. Een greep uit de resultaten van Goldman Sachs: in 2016 wordt de Chinese economie nu al een steeds belangrijker financier van de VS de op een na grootste ter wereld, na die van de Verenigde Staten. Omstreeks 2041 haalt China de VS in. De vier BRIC s, Brazilië, Rusland, India en China, profiteren nu met relatief hoge groeivoeten van het catch up -effect: de productiviteit is er nog zoveel lager dan in het Westen dat er forse groei mogelijk is in de inhaalperiode. De kapitaalsintensiteit is nog laag, en aangezien het rendement op kapitaal structureel hoger is, zal een toename van de investeringen zich aanvankelijk vertalen in een relatief gunstige groeivoet. Bovendien kunnen de landen, net als Japan of Hongkong destijds, gebruikmaken van de technologie die al in het westen voorhanden is. Zoals ook hier gebeurd is, zal het tempo van de economische groei gaandeweg afnemen. Dat heeft bijvoorbeeld te maken met het afnemen van het catchupeffect, maar ook met demografische ontwikkelingen. Op basis van Amerikaanse overheidsschattingen neemt Goldman Sachs aan dat het aandeel van de beroepsbevolking in de totale bevolking over de eerstvolgende vier decennia met gemiddeld zo n tien procentpunten afneemt tot rond de 55 procent in Een land als China houdt zijn gemiddelde economische groei van nu 8 procent om al dit soort redenen dus niet voor eeuwig vol. Tegen 2050 zal de groeivoet van China 2,9 procent per jaar bedragen, en die van Rusland 1,9 procent. India en Brazilië houden hogere groeivoeten vol. Waarom verdiepen zakenbanken als Goldman Sachs zich in zo n verre toekomst? Voor beleggers is een langetermijnscenario verre van vrijblijvend. De waarde van een aandeel is te beschouwen als de nu contant gemaakte optelsom van de stroom van toekomstige bedrijfswinsten waar de aandeelhouder recht op heeft. Aangezien 80 procent van die contant gemaakte winst pas wordt gemaakt over tien jaar en later, is het niet onbelangrijk om ver de toekomst in te denken. Want waar zal de bulk van de mondiale bedrijfsinkomsten dan vandaan komen? Alle opties zijn open, maar één ding lijkt zeker. Niet uit Europa. Bron: NRC Handelsblad, 9 oktober 2003 a b c d e Welke landen vormen samen de G-8? De G-8 wordt in de media ook wel aangeduid als de groep grootste economieën ter wereld. Is dit inderdaad het geval? Welke redenen zijn er voor een verschuiving in het zwaartepunt van de wereldeconomie van de Triade in de richting van de BRIC-landen. Waarom zal de groei in de BRIC-landen in het midden van de eenentwintigste eeuw volgens Goldman en Sachs gaan afnemen? Welke gevolgen hebben de beschreven ontwikkelingen voor het beleid van westerse ondernemingen? Oefeningen hoofdstuk 3 31

9 3.2 V3.2 Economische kerngegevens van de Verenigde Staten en het eurogebied Verenigde Staten Eurogebied Volumegroei BBP (% per jaar) 2,1 1,1 2,5 2,6 0,8 3,8 Inflatie (% per jaar) 2,9 3,9 0,6 2,1 3,3 0,4 Lopende rekening (% BBP) 5,1 4,7 3,6 0,3 0,6 1,3 Driemaands rente (%) 2.. 2,0 0,8.. 2,9 1,2 Koersgegevens van de euro op (in dollars) Contante koers 1,47 Koopkrachtpariteit 1,18 1 verwachtingen 2 jaarultimo Bron: ABN AMRO bank, Economisch Perspectief, 2e kwartaal 2009, OECD, Main Economic Indicators, 2009 a Is de dollar over- of ondergewaardeerd op 31 december 2007? b Bereken de verwachte koopkrachtpariteit van de euro ten opzichte van de dollar aan het eind van 2008 en c Geef aan welke invloed de economische kerngegevens in de tabel hebben op de euro-dollarkoers in 2008 en Welke koersontwikkeling acht u het meest waarschijnlijk? 3.2 V3.3 Globalisering biedt groei, kloof groter Globalisering leidt in grote delen van de wereld tot economische groei, maar biedt niet iedereen evenveel voordelen en vergroot de kloof tussen arm en rijk. Dat stelt de World Commission on the Social Dimension of Globalisation van de Verenigde Naties in een gisteren gepubliceerd rapport. De commissie bestaat uit onder andere de Finse president Tarja Halonen, president Benjamin Mkapa van Tanzania, voormalig chefeconoom van de Wereldbank Joseph Stiglitz, politici uit onder meer de Verenigde Staten, India, Rusland, en directieleden van onder andere Microsoft en Toshiba. Deze commissie van de VN deed de afgelopen twee jaar onderzoek naar de mogelijkheden van globalisering en wat die globalisering tot dusver in de praktijk heeft bereikt. Er zijn diepgewortelde en hardnekkige ongelijkheden in de huidige werking van de mondiale economie, die ethisch onacceptabel en politiek onhoudbaar zijn, aldus de commissie. Door de ogen van een grote meerderheid van mannen en vrouwen, is globalisering niet tegemoetgekomen aan hun eenvoudige en legitieme streven naar een goede baan en een betere toekomst voor hun kinderen. Globalisering kan goed doen, stelt de commissie. Het heeft de deur geopend tot kansen, bevorderde open maatschappijen en economieën en juichte een vrije handel van goederen, ideeën en kennis toe. Zo heeft globalisering ervoor gezorgd dat Oost-Azië uit een economisch dal kon kruipen. Maar tegelijkertijd zijn de Afrikaanse landen beneden de Sahara armer geworden. Er is een kloof tussen kansen en toegang tot kansen, zei president Mkapa bij de presentatie van het rapport. Beleidsmakers die menen dat de voordelen van globalisering moeten worden gedeeld, zullen zich hard moeten maken voor eerlijke en meer transparante regels over internationale handel en rechten van werknemers respecteren. De commissie ziet een mogelijkheid dit doel te bereiken door bijvoorbeeld de tarieven op landbouwproducten te verlagen. Gelijke regels voor ongelijke spelers staat voor een ongelijke uitkomst. De commissie pleit ook voor meer samenwerking tussen landen. Instellingen zoals de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds moeten meer belang geven aan de behoeftes en meningen van ontwikkelingslanden. Bovendien zijn economische hervormingen nodig, waardoor die landen gemakkelijker kunnen exporteren naar de westerse wereld. Daarnaast pleit de commissie voor een verhoging van ontwikkelingshulp aan de armste landen. Bron: NRC Handelsblad, 25 februari Oefeningen hoofdstuk 3

10 a Leg uit waarom globalisering tot een hogere economische groei in de wereld kan leiden. b Tegenstanders van globalisering bepleiten dat arme ontwikkelingslanden eerst de armoede moeten bestrijden voordat ze zich blootstellen aan de harde concurrentie op de wereldmarkt. Is deze gedachte in overeenstemming met de comparatieve-kostentheorie? De commissie over de sociale dimensie van globalisering levert in het artikel kritiek op de internationale handelsregels van de WTO: Gelijke regels voor ongelijke spelers staat gelijk aan een ongelijke uitkomst. c d Leg uit wat de commissie hiermee kan bedoelen. Volgens de voorstanders van vrijhandel zijn niet globalisering en de handelsregels van de WTO het probleem voor de ontwikkelingslanden, maar het handelsbeleid in de industrielanden. Leg dit uit. Antiglobalisten verzetten zich tegen wat ze noemen de vernietiging van de mensheid en de planeet door de wereldmarkt. Zij vrezen dat globalisering gepaard gaat met: de verdwijning van culturele diversiteit; toenemende inkomensongelijkheid in de wereld; vernietiging van het milieu; ondermijning van de verzorgingsstaten in westerse landen. e f Leg uit waarom globalisering gepaard zou kunnen gaan met de vier genoemde problemen. Probeer argumenten te geven die de genoemde problemen juist tegenspreken. Oefeningen hoofdstuk 3 33

3 Mondiale economische ontwikkelingen

3 Mondiale economische ontwikkelingen 3 Mondiale economische ontwikkelingen Meerkeuzevragen 3.1 Tot de Triade ehoren a Azië, Latijns-Amerika en Centraal- en Oost-Europa. West-, Centraal- en Oost-Europa. c de Verenigde Staten, de Europese Unie

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

wisselkoers Euro in Amerikaanse dollar 1,3644 Hoeveel dollar is 590?

wisselkoers Euro in Amerikaanse dollar 1,3644 Hoeveel dollar is 590? wisselkoers Euro in Amerikaanse dollar 1,3644 Hoeveel dollar is 590? 1,3644 * 590 = $805 2300 is dan 1,3644 * 2300 =$3138,12 Hoeveel euro is $789? 1,3644 dollar = 1 euro $789 / 1,3644 =578,28 euro Bereken

Nadere informatie

Module 8 havo 5. Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging

Module 8 havo 5. Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging Module 8 havo 5 Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging Economische conjunctuur hoogconjunctuur Reëel binnenlands product groeit procentueel sterker dan gemiddeld. laagconjunctuur Reëel binnenlands product groeit

Nadere informatie

Economische prognose IMF voor het GOS

Economische prognose IMF voor het GOS Economische prognose IMF voor het GOS Jan Limbeek Twee keer per jaar, in april en september of oktober, publiceert het IMF zijn World Economic Outlook, waarin het zijn economische verwachtingen voor de

Nadere informatie

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M)

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M) 1) Geef de omschrijving van trendmatige groei. 2) Wat houdt conjunctuurgolf in? 3) Noem 5 conjunctuurindicatoren. 4) Leg uit waarom bij hoogconjunctuur de bedrijfswinsten zullen stijgen. 5) Leg uit waarom

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Het internationale economisch verkeer

Het internationale economisch verkeer Hoofdstuk 2 Het internationale economisch verkeer 2.29 2.30 2.31 2.32 2.33 2.34 2.35 2.36 D D C D A D C D 2.37 a. Als Aland zich specialiseert in dat product waarin het relatief goed is, kan het door internationale

Nadere informatie

Landenanalyse H4. Week 1 Landenrisico

Landenanalyse H4. Week 1 Landenrisico Landenanalyse H4 Week 1 Landenrisico Risico s en problemen die verbonden zijn met het exporteren naar het buitenland - Importbelemmeringen (als bijvoorbeeld de handelsbalans een groot tekort vertoont)

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk oktober 2015 Welkom Wij heten u van harte welkom in Van der Valk Hotel 2 Programma 19.00 uur Ontvangst 19.30 uur Opening 19.40 uur Chinese groeivertraging 20.00

Nadere informatie

HOOFDSTUK 19: OEFENINGEN

HOOFDSTUK 19: OEFENINGEN 1 HOOFDSTUK 19: OEFENINGEN 1. Op de beurs van New York worden de volgende koersen genoteerd : 100 JPY = 0,8 USD ; 1 GBP = 1,75 USD en 1 euro = 0,9273 USD. In Tokyo is de notering 1 USD = 140 JPY. In Londen

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn.

Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. Koopkrachtpariteit en Gini-coëfficiënt in China: hoe je tegelijkertijd arm én rijk kunt zijn. 1. De Wereldbank berichtte onlangs dat de Chinese economie binnen afzienbare tijd de grootste economie van

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS Valutamarkt De euro op koers Havo Economie 2010-2011 VERS 2 Hoofdstuk 1 : Inleiding Opdracht 1 a. Dirham b. Internet c. Duitsland - Ierland - Nederland - Griekenland - Finland - Luxemburg - Oostenrijk

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase

Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase Opgave 1 Sinds 1 juni 1998 maakt De Nederlandsche Bank (DNB) samen met de centrale banken van andere

Nadere informatie

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land.

= de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. 1 De wisselmarkt 1.1 Begrip Wisselkoers = de ruilverhouding tussen 2 munten De wisselkoers is de prijs van een buitenlandse valuta uitgedrukt in de valuta van het eigen land. bv: prijs van 1 USD = 0,7

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan?

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan? Internationale handel H7 1 Waar komt het vandaan? Economie voor het vmbo (tot 8,35 m.) Internationale handel Importeren = invoeren (betalen) Exporteren = uitvoeren (verdienen) Waarom importeren: Meer keuze

Nadere informatie

1 De onderneming in de wereldeconomie

1 De onderneming in de wereldeconomie 1 De onderneming in de wereldeonomie Meerkeuzevragen 1.1 1.1 Globalisering is een proes a van wereldwijde eonomishe integratie door een sterke toename van de internationale handel en investeringen. b waarbij

Nadere informatie

Eindexamen economie havo 2011 - I

Eindexamen economie havo 2011 - I Opgave 1 AWBZ-zorgen Havo-leerling Dick besluit voor economie een profielwerkstuk te maken over de stijgende uitgaven van de AWBZ (Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten). Hieronder staan drie delen van

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

Economische visie op 2015

Economische visie op 2015 //5 Economische visie op 5 Nieuwjaarsbijeenkomst VNO-NCW regio Zwolle Björn Giesbergen januari 5 Inhoud Visie op 5 Europa: toekomstige koploper of eeuwige achterblijver? (conjunctuur/financiële markten)

Nadere informatie

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen De voorbeelden in de casussen zijn verzonnen door de auteurs en komen niet noodzakelijkerwijs

Nadere informatie

Veranderende verhoudingen binnen het imf

Veranderende verhoudingen binnen het imf Veranderende verhoudingen binnen het imf De robuuste groei en de relatieve stabiliteit van de wereldeconomie heeft de afgelopen jaren de rol van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) veranderd. Het Fonds

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Eindexamen havo economie oud programma 2012 - I

Eindexamen havo economie oud programma 2012 - I Opgave 1 Beleggingen leiden tot inkomensverschillen Aangetrokken door voorspoedige ontwikkelingen op de effectenbeurs, zijn in een land de mensen steeds meer gaan beleggen in aandelen en obligaties. Mede

Nadere informatie

Prognose IMF voor Midden-Europa en de Balkan

Prognose IMF voor Midden-Europa en de Balkan Prognose IMF voor Midden-Europa en de Balkan Jan Limbeek Twee keer per jaar, in april en in september of oktober, publiceert het IMF zijn World Economic Outlook, waarin het zijn economische verwachtingen

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Examen HAVO en VHBO. Economie 1,2 oude en nieuwe stijl

Examen HAVO en VHBO. Economie 1,2 oude en nieuwe stijl Economie 1,2 oude en nieuwe stijl Examen HAVO en VHBO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Vooropleiding Hoger Beroeps Onderwijs HAVO Tijdvak 2 VHBO Tijdvak 3 Woensdag 21 juni 13.30 16.30 uur 20 00 Dit

Nadere informatie

Het Westen en de verschuivende economische verhoudingen

Het Westen en de verschuivende economische verhoudingen Het Westen en de verschuivende economische verhoudingen Het gewicht van opkomende landen als Brazilië, Rusland, India en China in de wereldeconomie neemt sterk toe. Westerse landen als Nederland worden

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Zelftest hoofdstuk 1 Gesloten vragen 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A

Zelftest hoofdstuk 1 Gesloten vragen 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A Zelftest hoofdstuk 1 1.22 D; 1.23 B; 1.24 A; 1.25 B; 1.26 B; 1.27 C; 1.28 D; 1.29 A; 1.30 B; 1,31 A; 1.32 A 1.33 a. $25 1, 1 = $27,50 b. -invoercontingenten, -kwaliteitseisen, -douaneformaliteiten, -subsidies

Nadere informatie

BBP Inflatie Lopende rekening Werkloosheid Europa 2,0 0,1 0,8 3,3 2,8 2,1 0,4 0,8 1,0

BBP Inflatie Lopende rekening Werkloosheid Europa 2,0 0,1 0,8 3,3 2,8 2,1 0,4 0,8 1,0 Prognose IMF voor Midden-Europa en de Balkan Jan Limbeek Twee keer per jaar, in april en in september of oktober, publiceert het IMF zijn World Economic Outlook, waarin het zijn economische verwachtingen

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 NIVEAU: EXAMEN: HAVO 2001-II De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2000-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2000-II Opgave 1 Uit een krant: Uitzendbranche blijft groeien Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat de uitzendbranche in het eerste kwartaal van 1998 flink is gegroeid. In vergelijking

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen

Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen Economie VWO 2011/2012 www.lyceo.nl H5: Internationale betrekkingen Economie 1. Inkomen 2. Consument 3. Producenten 4. Markt en Overheid 5. Internationale betrekkingen

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk - 24 februari 2015 Jan Smets A. De stand van

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2005-I

Eindexamen economie 1 vwo 2005-I Opgave 1 Nijvere Europeanen Een onderzoeksbureau heeft berekend dat de arbeidsproductiviteit per gewerkt uur in de Europese Unie (EU) gemiddeld lager is dan in de Verenigde Staten van Amerika (VS). In

Nadere informatie

oefentoets 3 e periode 0910 vier opgaven pagina 1 van 4

oefentoets 3 e periode 0910 vier opgaven pagina 1 van 4 oefentoets 3 e periode 0910 vier opgaven pagina 1 van 4 Opgave 1 valutamarkt Groot-Brittannië behoort niet tot de Economische Monetaire Unie (EMU). Het Britse pond ( ) is op de valutamarkt nog een zelfstandig

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-I

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 vrijdag 27 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 vrijdag 27 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2011 tijdvak 1 vrijdag 27 mei 13.30-16.00 uur economie Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 Op de gegevens voor de top 10% van 1999

Nadere informatie

Examen VWO. economie 1

Examen VWO. economie 1 economie 1 Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 30 mei 13.30 16.30 uur 20 05 Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen; het examen bestaat uit 30 vragen. Voor

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 26 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 56

Nadere informatie

Valutamarkt. fransetman.nl

Valutamarkt. fransetman.nl euro in dollar wisselkoers Wisselkoers (ontstaat op valutamarkt) Waarde van een munt uitgedrukt in een andere munt Waardoor kan de vraag naar en het aanbod van veranderen? De wisselkoers van de euro in

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 18 juni 13.30-16.30 uur 20 03 Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

Opkomende markten: do s en don ts

Opkomende markten: do s en don ts Online Seminar Beleggen Opkomende markten: do s en don ts Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Marketing Manager ING Beleggen Amsterdam, 12 november 2013

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Koper flink in de lift

Koper flink in de lift Publicatiedatum CBS-website: 9 juli 7 Koper flink in de lift Wiel Packbier Centraal Bureau voor de Statistiek Koper flink in de lift Wiel Packbier Samenvatting Mede door de toegenomen vraag naar koper,

Nadere informatie

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD De macro-vraaglijn of geaggregeerde vraaglijn geeft het verband weer tussen het algemeen prijspeil en de gevraagde hoeveelheid binnenlands product. De macro-vraaglijn

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2012 tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-16.00 uur oud programma economie Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen.

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs.

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs. BEHEERSVERSLAG 31/3/2015 Macro & Markten, strategie Na de forse klim van de aandelenmarkten in 2014 zetten vooral de Zuidoost Aziatische en Europese aandelenmarkten deze trend in 2015 verder. Meer en meer

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk De vorderingen van Nederlandse banken op het buitenland zijn onder invloed van de financiële crisis en de splitsing van ABN AMRO in 2007 en 2008

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

Arbeidskosten per eenheid product

Arbeidskosten per eenheid product Arbeidskosten per eenheid product CPB Achtergronddocument, behorend bij: MEV 2012 September 2011 Martin Mellens CPB Memo Aan: Belangstellenden Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM

Nadere informatie

Groei van het BBP. Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd. Bron: IMF

Groei van het BBP. Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd. Bron: IMF VKW Metena stelt voor: Outlook 2010 Met dank aan Groei van het BBP Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd Bron: IMF Groei van het BBP Kwartaal op kwartaal, geannualiseerd Bron: IMF 2009 2010 VS Eurozone

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend.

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Bankzaken 1 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste verklaring: De inflatie van 1,6% is een gemiddelde waarin de

Nadere informatie

Ontwikkeling in de melkmarkt 21/04/2015

Ontwikkeling in de melkmarkt 21/04/2015 Ontwikkeling in de melkmarkt 21/04/2015 Melk- en voermarkt kort samengevat Vooruitzichten voor de melkmarkt zijn pover tot aan de zomer De melkmarkt is in de ban van het einde van de melkquotering o Afwachtende

Nadere informatie

CHINA NU Tekst: Maaike Okano-Heijmans en Frans-Paul van der Putten. Economie

CHINA NU Tekst: Maaike Okano-Heijmans en Frans-Paul van der Putten. Economie Economie CHINA NU Tekst: Maaike Okano-Heijmans en Frans-Paul van der Putten China als investeerder in Europa Chinese investeringen in Europa nemen snel in omvang toe. Volvo Cars is tegenwoordig eigendom

Nadere informatie

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report 27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report Door Wim-Hein Pals, Head Robeco Emerging Markets Equities Vanwege hogere economische groei en sterkere financiële balansen, zijn de opkomende markten aantrekkelijker

Nadere informatie

Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010

Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010 Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010 1. Inleiding Globalisering is een onderwerp dat regelmatig in het maatschappelijke debat opduikt. Het gaat dan om de gevolgen van de internationale economische

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 29 mei 13.3 16.3 uur 2 2 Voor dit examen zijn maximaal 62 punten te behalen; het examen bestaat uit 31 vragen.

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Eindexamen economie vwo 2010 - I

Eindexamen economie vwo 2010 - I Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit

Nadere informatie

Examen HAVO. economie 1,2. tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie 1,2. tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2007 tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.00 uur economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II Opgave 1 Stoppen met roken!? In een land betalen rokers bij de aanschaf van tabaksproducten een flink bedrag aan indirecte belasting (tabaksbelasting)*. Dat vinden veel mensen terecht omdat de overheid

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2008-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2008-I Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 ja De prijselasticiteit

Nadere informatie

Examen HAVO - Compex. economie 1

Examen HAVO - Compex. economie 1 economie 1 Examen HAVO - Compex Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 23 mei totale examentijd 2,5 uur 20 05 Vragen 1 tot en met 19 In dit deel staan de vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Met het kompas op 2015

Met het kompas op 2015 17 December 2014 Met het kompas op 2015 Begin december hebben we het risico in de portefeuilles verder verlaagd. We zien toegenomen onzekerheid omdat er geen einde lijkt te komen aan de daling van de olieprijs.

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

Examen VWO. economie 1,2. tijdvak 1 maandag 26 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VWO. economie 1,2. tijdvak 1 maandag 26 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VWO 28 tijdvak 1 maandag 26 mei 13.3-16.3 uur economie 1,2 Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 57 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Domein Goede Tijden, Slechte Tijden

Domein Goede Tijden, Slechte Tijden Domein Goede Tijden, Slechte Tijden Zie steeds de eenvoud!! vwo Frans Etman Hoog- of laagconjunctuur Het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS) heeft 2 filmpjes gemaakt over de indicatoren van de economie.

Nadere informatie