Offshore windenergie voor de Waddeneilanden, een verkenning

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Offshore windenergie voor de Waddeneilanden, een verkenning"

Transcriptie

1 Offshore windenergie voor de Waddeneilanden, een verkenning Chris Westra Niels Sijpheer Dit project wordt mede gefinancierd door de Europese Unie LEADER+ ECN-X Augustus 2008 ECN-X

2 Verantwoording Dit rapport is gemaakt in opdracht van Duurzame Energieteams Waddeneilanden en uitgevoerd bij ECN onder projectnummer , onder de naam Windenergie Waddeneilanden. Contactpersoon bij Duurzame Energieteams Waddeneilanden voor de uitvoering van dit project was de heer S. Boorsma. Projectleider bij ECN voor dit project was de heer C. Westra. 2 ECN-X

3 Inhoud Lijst van tabellen 4 Lijst van figuren 4 1. Inleiding 5 2. Aanpak van de verkenning 6 3. Terugblik 7 4. Offshore windenergie Inleiding Huidig beleid Investering Subsidie Financiering Huidig vergunningsbeleid Toekomstig vergunningsbeleid Samenvatting van de huidige situatie Mogelijkheden voor de waddeneilanden Elektriciteitsgebruik Windenergie voor de Waddeneilanden Technische mogelijkheden Projectontwikkeling Financiële mogelijkheden Vraagreductie (energiebesparing) 20 Bijlage A Geraadpleegde literatuur 22 Bijlage B Overzicht van aangevraagde lokaties ten noorden van de eilanden 23 Bijlage C Overzicht van de initiatieven op de Noordzee 25 ECN-X

4 Lijst van tabellen Tabel 1: Indicatieve verdeling SDE-subsidies (bron: Brief aan de Tweede Kamer, kenmerk ET/ED / , Aanbieding concept ministeriële regelingen Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie, 31 Januari 2008) Tabel 5.1 Ontwikkeling van het elektriciteitsgebruik op Texel tot 2030 volgens GE scenario (in mln kwh per jaar) Tabel 5.2 Effect Schoon en Zuinig programma op elektriciteitsgebruik op Texel (gebruik in mln kwh per jaar) Tabel 5.3 Vertaling elektriciteitsverbruik Texel naar totaal Waddeneilanden (verbruik in mln kwh) Tabel 5.4 Aantal inwoners op de Waddeneilanden volgens het CBS Lijst van figuren Figuur 3.1 De Traanroeier te Oudeschild Texel... 7 Figuur 3.2 De Bouma windturbine aan de kop van de veerhaven vóór juni Figuur 3.3 De Bouma windturbine aan de kop van de veerhaven na juni Figuur 3.4 Het windturbinepark bij de jachthaven te Oudeschild... 9 Figuur 3.5 Maritiem Instituut Willem Barentz op Terschelling in de jaren tachtig... 9 Figuur 3.6 Visualisatie van een windpark op Texel met 5 turbines van 3 MW (totaal 15 MW). [bron: ECN rapport Nieuwe Energie voor Energieplan Texel 2030 ] Figuur 4.1 Transformator station in Prinses Amaliawindpark, voorheen Q7 (foto: Jos Beurskens) Figuur 4.2 Prinses Amaliawindpark, voorheen Q7 (foto: Evelop) Figuur 5.1 Overzicht van de Hoogspanning aansluitpunten voor offshore windturbineparken: Borssele, Maasvlakte, Velzen-Noord en Eemshaven ECN-X

5 1. Inleiding Door de gemeenteraden van de gemeenten Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog is in september 2007 een ambitiemanifest vastgesteld De Waddeneilanden: de energieke toekomst. In dit manifest wordt een zienswijze en ambitie gepresenteerd waarbij alle Waddeneilanden in 2020 volledig zelfvoorzienend moeten zijn op het gebied van duurzame energie- en watervoorziening. Een zeer ambitieuze doelstelling gelet op de huidige stand van de technologie en markt en niet te vergeten het maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak van onder andere de gemeentelijke overheid. De Waddeneilanden zijn uniek en de bewoners en bestuurders willen dat ook benadrukken. Er wordt daarom ook vaak gestreefd naar autonomie. Maar toch, de waddeneilanden zijn geen eilanden meer; er zijn water- en elektriciteitsverbindingen met de wal en de invloed van het toerisme op het energiegebruik is enorm. Qua energie- en watergebruik zijn de Waddeneilanden dus óók uniek en zijn ze in termen van energie en watergebruik moeilijk te definiëren als een gemiddeld gebied in Nederland. De Waddeneiland leven van het toerisme dat groeit en steeds minder afhankelijk wordt van de seizoenen. De besturen van de eilanden beseffen dit en willen ook in de toekomst verzekerd zijn van een duurzame bron van inkomsten. Daarom moeten ze kwaliteit leveren en zich onderscheidend positioneren. Men denkt dat duurzaamheid een deel van die kwaliteit kan leveren en vindt dat voor een regio die leeft van haar natuurwaarden, duurzaamheid een grondbeginsel moet zijn. Duurzaamheid wordt in het ambitiemanifest ingevuld met energie, water en hergebruik van (grond-) stoffen. In het Uitvoeringsplan worden de projecten ondergebracht onder een viertal thema s: - Duurzame Mobiliteit - Energiebesparing in de gebouwde omgeving - Groen gas - Water en energie Als het gaat om energie, dan realiseert men zich dat slechts bij een zeer forse reductie van het energiegebruik per inwoner (lees inwoner en toerist!) het in de toekomst mogelijk is om aan de doelstelling te voldoen. Dan pas komen duurzame energiebronnen zoals zon en wind aan de beurt. Reststoffen van landbouw, burgers en bedrijven, zoals snoeiafval, groente-, fruit- en tuinafval, hout, stro, mest en afgewerkte frituurvetten wil men ook inzetten voor de energievoorziening. Dit rapport gaat over de mogelijkheden van het gebruik van offshore windenergie voor de hierboven genoemde doelen en uitgangspunten. Het rapport geeft antwoord op de vraag of offshore windenergie een reële optie is voor de elektriciteitsvoorziening van de Waddeneilanden. Daarbij wordt uitgegaan dat een schatting van het benodigde elektrisch vermogen van de vier Friese Waddeneilanden 30 MW is en voor Texel 15 MW. De volgende onderwerpen die betrekking hebben op de huidige ontwikkelingen gerelateerd aan offshore windenergie in Nederland worden in dit rapport toegelicht: - vergunningenbeleid - techniek - financiering en participatie modellen - elektrische aanlandingspunten Bij de bespreking van de resultaten zullen concrete stappen worden benoemd en worden suggesties aangedragen. De ontwikkeling en stand van zaken rond offshore windenergie wordt ruim uiteengezet omdat het de kansen en mogelijkheden bepaalt voor de Waddeneilanden. Tot slot zal aandacht worden geschonken aan mogelijkheden op het gebied van energievraag reductie (besparing) en pieklast verlaging. ECN-X

6 2. Aanpak van de verkenning Gericht op de beantwoording van de vragen die gesteld zijn in de opdracht is relevante informatie verzameld. Gesprekken met betrokken personen, internet en het eigen archief leverden voldoende informatie voor de samenstelling van dit rapport. Er gebeurt momenteel veel op het gebied van beleidsontwikkeling en voorbereiding in Den Haag. Binnen de verschillende betrokken ministeries wordt langzamerhand duidelijk hoe het met offshore wind zal gaan tot Aanvullend zijn ook gesprekken gevoerd met projectontwikkelaars en financiële instellingen over de mogelijkheden van financieringsconstructies voor offshore windenergie projecten. 6 ECN-X

7 3. Terugblik Sinds de energiecrisis van 1973 zijn er op de Waddeneilanden verschillende initiatieven voor windenergie projecten geweest en enkele ook daadwerkelijk uitgevoerd. Onder het moto Wie het verleden niet beschouwt, onterft de toekomst daarom eerst een terugblik naar duurzame energie en de Waddeneilanden en wat kunnen we ervan leren. Al voor 1973 draaide op Texel bij de haven van Oudeschild de Oud-Hollandse windmolen 'De Traanroeier', zie Figuur 3.1. Deze molen werd na jarenlange stilstand door het Provinciaal Elektriciteitsbedrijf van Noord-Holland (PEN) destijds omgebouwd om elektriciteit op te wekken. Deze molen had slechts een vermogen van 50 kw. In de jaren '80 wekte de molen voldoende elektriciteit op om zeshonderd tot achthonderd gezinnen te voorzien. Dit is erg weinig als je het vergelijkt met de huidige moderne windturbines die vermogens van meerdere MegaWatten kunnen leveren. Daarom werd de molen gerenoveerd en weer teruggebouwd tot korenmolen met deels metalen wieken voor een beter rendement. Een stichting houdt de molen nu draaiend. Figuur 3.1 De Traanroeier te Oudeschild Texel De eerste moderne windturbine voor de opwekking van elektriciteit op Texel, stond op een heel opvallende locatie bij de veerhaven t Horntje zie Figuur 3.2. Het was een prachtige zichtbare en windrijke plaats dichtbij de gebouwen van het NIOZ (Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee). Het vermogen van deze molen bedroeg 160 kw. Direct na de plaatsing was het de meest productieve turbine van Nederland. Begin juni 2001 lag de rotor in het gras door technische redenen. Er is geen nieuwe windturbine voor teruggekomen. ECN-X

8 Figuur 3.2 De Bouma windturbine aan de kop van de veerhaven vóór juni 2001 Figuur 3.3 De Bouma windturbine aan de kop van de veerhaven na juni 2001 Sinds 1992 draaiden vier windturbines van ieder 250 kw ten noorden van de jachthaven van Oudeschild, zie Figuur 3.4. Dit windturbinepark was bijzonder omdat de turbines aan de elektriciteitscentrale van Texel leverden die door dieselmotoren aangedreven werd. Een wind/dieselcentrale op zo`n grote schaal kwam nergens anders in Nederland voor. De dieselcentrale werd in 1995 gesloten toen Texel via een kabel werd aangesloten op het elektriciteitsnet van Noord-Holland. In 1998 heeft de gemeente ingestemd met de bouw van een 8 ECN-X

9 windmolen op het industrieterrein bij Oudeschild. Onlangs is er, gelukkig zonder ongelukken, één turbine gesneuveld. Figuur 3.4 Het windturbinepark bij de jachthaven te Oudeschild Figuur 3.5 Maritiem Instituut Willem Barentz op Terschelling in de jaren tachtig Op Terschelling is in 1983 bij de zeevaartschool (zie Figuur 3.5) een gecombineerd zonne- en windenergiesysteem (zonnecellen en een windturbine) gebouwd. Deze installatie leverde een tiental jaren een bijdrage aan de elektriciteitsbehoefte van de school maar is inmiddels ontmanteld. ECN-X

10 Op Vlieland staan geen windmolens. Een aanvraag voor 3 tot 5 windturbines met een gezamenlijk vermogen van 1,5 Megawatt werd afgewezen. Ook op Ameland en Schiermonnikoog zijn allerlei initiatieven gesneuveld. Het rijk sloot in 2001 met provincies en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten een bestuursovereenkomst waarin partijen overeenkwamen voor eind 2010 in totaal 1500 megawatt windvermogen te plaatsen. Op de Waddeneilanden echter wordt grootschalige opwekking van windenergie ongewenst geacht. In de nota PKB (planologische kernbeslissingen)-waddenzee [8] (http://www.vrom.nl/pagina.html?id=22867), waarin het Waddenzeebeleid voor de komende 10 jaar wordt vastgelegd, staat dat de plaatsing van windmolens in de Waddenzee niet wordt toegestaan. Dit geldt ook voor een strook van 1 tot 2 kilometer aan de landzijde van de PKBgrens langs de kust van Noord-Holland, Friesland en Groningen. Daar mogen alleen clusters van windmolens worden geplaatst als zij het landschapsbeeld niet verstoren. Onlangs heeft de Raad voor de Wadden aan Minister Cramer van VROM laten weten, geen voorstander te zijn van het plaatsen van windturbines in het Waddengebied. Als toch wordt besloten tot plaatsing in dit gebied, gebeurt dit in clusters aansluitend bij de havens van Den Helder, Harlingen, Delfzijl en de Eemshaven. De Raad tekent daarbij wel aan dat er dan een onderzoek moet worden uitgevoerd naar de belevingswaarde van het Waddenlandschap. Het bestuurlijk draagvlak voor windenergie op de Waddeneilanden is dus niet groot. Dat kwam ook naar voren uit het onderzoek naar de mogelijkheden van duurzame energie op Texel door ECN [7]. Figuur 3.6 Visualisatie van een windpark op Texel met 5 turbines van 3 MW (totaal 15 MW). [bron: ECN rapport Nieuwe Energie voor Energieplan Texel 2030 ] In een recente studie [6] heeft ECN voor Texel onderzocht wat de mogelijkheden zijn om medio 2030 alle energie te halen uit lokale duurzame bronnen. De onderzoekers hebben eerst gekeken 10 ECN-X

11 naar het te verwachten energiegebruik tot Daarna is gekeken wat lokale duurzame energiebronnen kunnen betekenen. Daarbij zijn ook kleinschalige bronnen meegenomen zoals zonnecellen op daken, zonneboilers en kleine windmolens. Uit het voorgaande kunnen we ten aanzien van windenergie drie dingen concluderen: 1. Texel heeft in het verleden te maken gehad met windturbines van de eerste generatie met alle beperkingen van dien 2. Ondanks de beperkingen van deze eerste generatie windturbines bleek het leveren van elektriciteit aan het net geen probleem 3. Windturbines past in het maritieme karakter van de Waddeneilanden Ondanks dit, blijkt er onvoldoende draagvlak voor het plaatsen van een groot windvermogen op Texel. ECN-X

12 4. Offshore windenergie Elektriciteitsopwekking door windmolens op land is na energiebesparing de goedkoopste manier om CO 2 -uitstoot te verlagen met betrekking tot het gebruik van elektriciteit. De volgende paragraven gaan in op beleid, investeringen, subsidies, financiering en vergunningstrajecten die windenergie mogelijk maken. 4.1 Inleiding Nederland heeft zich door het tekenen van het Kyoto-verdrag verplicht om in de periode 2008 tot 2012 te komen tot een emissiereductie van 6 procent opzichte van Dit komt neer op een verlaging van 50 Megaton CO 2 per jaar, waarvan volgens het verdrag tenminste 50 procent gerealiseerd moet worden door projecten binnen Nederland. In het verlengde van het Kyoto-verdrag heeft het kabinet in opeenvolgende beleidsnota s doelstellingen geformuleerd om duurzame energie in te zetten als instrument om de CO 2 -emissie te verlagen. In 2020 moet duurzame energie een bijdrage van 20% leveren aan de totale energievoorziening. Dit is ook in Europees verband afgesproken. Offshore windenergie zal aan die doelstelling een belangrijke bijdrage moeten leveren. Zowel in het Regeerakkoord, als in de Nota Ruimte [2] en in het recent verschenen Energierapport 2008 [1] wordt offshore wind een belangrijke rol toebedeeld. Het kabinet zal in de jaren tussen 2008 en 2011 bijna 7,5 miljard euro investeren in de energievoorziening. Een van de speerpunten hierbij is de Noordzee als duurzame energiebron. Windenergie op zee gaat dus voor Nederland een cruciale rol spelen op het gebied van grootschalige productie van schone elektriciteit. Innovaties op het gebied van technologie zijn daarbij nodig om de nodige kostenreducties te realiseren. Betrouwbaar, betaalbaar, milieuvriendelijk en schoon zullen uitgangspunten zijn voor deze innovaties. Een langjarig stabiel overheidsbeleid zowel op nationaal, regionaal als lokaal niveau is noodzakelijk om deze ontwikkeling mogelijk te maken. Figuur 4.1 Transformator station in Prinses Amaliawindpark, voorheen Q7 (foto: Jos Beurskens) 12 ECN-X

13 4.2 Huidig beleid In de Nota Ruimte van 2004 [2] (http://www2.vrom.nl/notaruimte/) werd de doelstelling van de overheid van MW windenergievermogen in de Economische Exclusieve Zone (EEZ) genoemd. Realisatie van dit vermogen is nodig om dwingende redenen van groot openbaar belang. Het nut en de noodzaak voor MW is daarmee dus vastgesteld. Het bouwen van windturbineparken is in beginsel toegestaan buiten de uitsluitinggebieden die in de mijnbouwregeling vastgelegd zijn. Dit zijn bijvoorbeeld scheepvaartroutes, clearways, aanloopen ankergebieden, de defensie restrictiegebieden en de reserveringsgebieden voor de winning van beton- en metselzand. Ook in of dichtbij de vijf ecologisch waardevolle gebieden zijn windturbineparken, die significante gevolgen kunnen hebben voor de te behouden kenmerken en natuurwaarden in deze gebieden, niet toegestaan. Twee windturbineparken zijn momenteel gerealiseerd: het 100 MW Offshore Windpark Egmond aan Zee (OWEZ) en het onlangs geopende 120 MW windturbinepark prinses Amalia, voorheen Q7, dat buiten de 12-mijlszone, is gebouwd. De ontwikkelingstrajecten van beide parken zijn verschillend en op basis van verschillende wet- en regelgeving gerealiseerd. Voor OWEZ werd een PKB (planologische kernbeslissing) procedure doorlopen waarbij het rijk een MER en locatiestudie liet uitvoeren en een tender uitschreef voor de bouw en exploitatie. Q7 bouwde buiten de 12 mijlszone en doorliep een ander traject. Bovengenoemde realisatie van OWEZ en Prinses Amalia kan als de eerste ronde worden beschouwd. De tweede ronde begon in 2005 met het van kracht worden van de nieuwe beleidsregels voor de vergunning verlening. Op deze regels was 3 jaar gewacht, maar ze hielden nog geen zes maanden stand. In die korte tijd werden meer dan vijftig startnotities voor de bouw van een windturbinepark op de Noordzee ingediend. Als reactie op dit succes draaide de verantwoordelijke minister Brinkhorst (EZ) de subsidiekraan voor windenergie op zee dicht. De tweede ronde zal worden afgesloten met een tenderronde waar subsidie wordt verstrekt aan een vergunde locatie op basis van nader vast te stellen criteria. 4.3 Investering Hogere windmolens hebben naar verhouding een hogere opbrengst doordat de opbrengst toeneemt met de derde macht als functie van de windsnelheid. Een verdubbeling van de windsnelheid betekent een verachtvoudiging van de opbrengst. Dit maakt het daarom interessant om windmolens op zee te plaatsen, aangezien het op zee harder waait dan op land. Door locaties te kiezen dicht bij de kust worden kabelverliezen beperkt. Het aanschaffen, bouwen en onderhouden van turbineparken op zee is een zeer kostbare aangelegenheid. Daarom moeten de kosten van de fundaties, turbines en het installeren omlaag en de opbrengsten omhoog. Dan zijn er ook nog de kosten van de elektrische aansluiting (het aanleggen van elke kilometer zeekabel kost ongeveer 1 Miljoen Euro). De netaansluitingskosten bedragen 20% van de totale investeringskosten en kosten door extra waterdiepte bedragen euro/mw. Daarnaast is het door de gespannen markt ook nog eens moeilijk om aan windturbines en installatieschepen te komen en zijn goede havenfaciliteiten nodig voor de bouw en het onderhoud. 4.4 Subsidie Tot 18 augustus 2006 was de subsidie voor offshore windenergie 9,7 Eurocent per kwh voor een periode van 10 jaar bovenop de waarde van de "grijze" stroom. Momenteel draaien de beide windparken voor de kust van Noord-Holland (OWEZ en Prinses Amaliawindpark (Q7)) met een gezamenlijk vermogen van 228 MW, op deze subsidie. Men weet momenteel niet wat de subsidie zal zijn voor toekomstige offshore windelektriciteit. Met de komst van het nieuwe kabinet is er een nieuwe wind gaan waaien. Het huidige kabinet wil dat in 2011 aan het einde van de kabinetsperiode er een subsidietoezegging is voor vergunde projecten met een omvang van 450 MW totaal. Inmiddels is het loket voor het aanvragen van nieuwe vergunningen gesloten en het is wachten op een nieuwe regeling, zowel voor de vergunningen als voor de subsidie (Bron: energienota 2008). ECN-X

14 Figuur 4.2 Prinses Amaliawindpark, voorheen Q7 (foto: Evelop) 4.5 Financiering Met windturbineparken op zee is nog zo weinig ervaring, dat geen enkele bank alleen het totale risico op zich durft te nemen. De Rabobank en Dexia waren bereid om een lening te verstrekken waarbij overschrijdingen en vertragingen werden geaccepteerd. Zonder deze risico-acceptatie was Q7 er nooit gekomen. De financiering van het Q7 windpark voor de kust bij IJmuiden is door slimme constructies en door optimaal gebruik te maken van fiscale regelingen financieel rondgekomen. Q7 is de eerste non recourse projectfinanciering (banken lopen risico) ter wereld voor een offshore windmolenpark. Bij eerdere parken kwamen de risico s volledig voor rekening van de investeerders. Hier niet. De bank heeft alleen het windpark als zekerheid. Geen enkele partij was bereid het volledige risico te dragen. Bij offshore windparken wordt steeds meer gewerkt met een zogenaamd splitcontract tussen bouwers van fundaties en infrastructuur aan de ene kant en turbinebouwers aan de andere. Daardoor zijn de risico s gespreid. Vestas was bereid de turbines te leveren maar wilde geen verantwoordelijkheid nemen voor de funderingen. Het zogenaamde FIDIC (International Federation of Consulting Engineers) contract stond model en was voorwaarde voor het kunnen aantrekken van vreemd vermogen. De betrokken banken, waren bereid op voorhand een additionele lening te verstrekken voor het financieren van eventuele kostenoverschrijdingen en vertragingen. Belangrijk daarbij waren zeker ook de verzekeringen voor de bouwfase. Deze eerste non recourse projectfinanciering zal zeker bij nieuwe projecten worden toegepast. Het windturbinepark Offshore Windpark Egmond aan Zee is op de balans van Shell en Nuon gefinancierd. Dat betekent dat alle risico s door beide bedrijven zijn genomen. Het is niet ondenkbaar dat beide Nederlandse parken over een paar jaar geherfinancierd zullen worden. 14 ECN-X

15 4.6 Huidig vergunningsbeleid Voor het plaatsen, onderhouden en verwijderen van windturbines op zee is een vergunning Wbr (Wet beheer rijkswaterstaatwerken) nodig. Bij de vergunningsaanvraag dient in alle gevallen een milieueffectrapport (MER) te worden ingediend, waarvoor de gebruikelijke m.e.r.- procedure is doorlopen. Bij de toekenning wordt onder andere gekeken naar veiligheid voor de scheepvaart, het milieu, de natuurwaarden van dit gebied en de samenhang met overige gebruiksfuncties. In de vergunning worden niet alleen de turbines, maar ook de kabel(s) naar land en eventuele andere onderdelen zoals een transformatorstation betrokken. Aan de huidige vergunningsprocedure komt een eind. Het loket voor nieuwe aanvragen is gesloten. Alleen projecten die vóór 1 april 2008 een startnotitie m.e.r. hadden ingediend worden in behandeling genomen. Daarmee komt er een einde in zicht van ronde 2. Deze regering wil de huidige lopende vergunningaanvragen benutten voor de realisatie van 450 MW in het kader van het programma "Schoon en Zuinig". Het ministerie van Verkeer en Waterstaat zal de complete vergunningsaanvragen beoordelen. Voor 1 maart 2009 moeten alle vergunningen en MER s bij het ministerie van Verkeer en Waterstaat (V&W) zijn ingediend. Uiterlijk op 1 november 2009 zal de laatste beslissing over de vergunningen worden genomen. Daarna start de tenderprocedure voor de subsidie. In de energienota van 2008 is de subsidie reservering bekend gemaakt. Tabel 1: Indicatieve verdeling SDE-subsidies (bron: Brief aan de Tweede Kamer, kenmerk ET/ED / , Aanbieding concept ministeriële regelingen Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie, 31 Januari 2008) ECN-X

16 De inzet bij de tender zal waarschijnlijk worden: zoveel mogelijk elektriciteit (kilowatturen) tegen de laagste kosten. Op deze wijze wil men de gecommitteerde 450 MW offshore windvermogen in deze kabinetsperiode halen. 4.7 Toekomstig vergunningsbeleid Er komt een nieuw systeem waarbij de overheid gebieden in de Noordzee zal aanwijzen waar windenergieprojecten mogen worden gebouwd. Dit kan gezien worden als de derde ronde. Het project Ruimtelijk Perspectief Noordzee heeft als doel de verschillende gebruiksfuncties op de Noordzee goed op elkaar af te stemmen. Daarbij wordt rekening gehouden met belangen van verschillende partijen, zoals scheepvaart, luchtverkeer, natuur, visserij, mijnbouw en defensie. Het kabinet wil de windenergielocaties vóór 2010 hebben bepaald. De ruimtelijke reservering voor ca MW windvermogen zal worden bepaald in een "Ruimtelijk Perspectief Noordzee" en wordt in 2009 beleidsmatig vastgelegd in de structuurvisie "Nationaal Waterplan". De ambitie is om in 2010 de gebieden voor windenergiewinning definitief aan te wijzen. Het nieuwe stelsel moet in 2011 van kracht zijn. Dan zal er op zijn vroegst in 2015 gebouwd kunnen worden. Om de doelstelling van MW in 2020 te halen zullen er ieder jaar 200 windturbines van 5 MW moeten worden vergund en gebouwd. Dat zal in een overspannen markt met onvoldoende capaciteit op alle fronten, zoals turbines en installatieschepen een onmogelijkheid zijn. In het nieuwe stelsel zullen tenders worden uitgeschreven op basis van de kostprijsontwikkeling en de beschikbare SDE-budgetten. Dit is de strekking van de Brief aan de Tweede Kamer, van de minster van Economische Zaken. 4.8 Samenvatting van de huidige situatie Ronde 1: (afgerond) In deze ronde zijn de huidige parken Q7 (prinses Amailia) en OWEZ vergund. Ronde 2: (actueel) Van alle ingediende aanvragen sinds 1 januari 2005 tot en met 1 april 2008 (zie bijlage overzicht projecten en lokaties op kaart) komen 2 tot 6 projecten tot vergunningen. Deze gaan via een tender regeling strijden voor subsidie voor de 450 MW (één á twee parken). Dit is conform het regeerakkoord. De winnaars zullen de parken bouwen in 2013 tot Bij deze ronde zullen waarschijnlijk de netaansluitingskosten nog voor rekening komen van de projectontwikkelaars. Ronde 3: middellange termijn De overheid gaat in ronde 3 gebieden aanwijzen. Deze gebieden worden nu geselecteerd door Verkeer en Waterstaat in overleg met alle stakeholders. 16 ECN-X

17 5. Mogelijkheden voor de waddeneilanden Hieronder wordt een schatting gemaakt van het elektriciteitsgebruik op de Waddeneilanden en wat dit betekent voor de productie van elektriciteit door windmolens. Ten slotte wordt ingegaan op de mogelijkheden voor energiebesparing en piekvraag reductie. 5.1 Elektriciteitsgebruik Om een schatting te maken van het gezamenlijke elektriciteitgebruik van de Waddeneilanden wordt uitgegaan van gegevens uit 2000 aangezien uit dit jaar de meeste gegevens bekend zijn. Hiermee is in eerste instantie een projectie gemaakt tot en met 2030 op basis van het Global Economy scenario zoals dat is gehanteerd in de meest recente scenarioverkenningen voor Nederland (studie Welvaart en Leefomgeving (WLO), 2006). De resultaten hiervan staan in Tabel 5.1. Tabel 5.1 Ontwikkeling van het elektriciteitsgebruik op Texel tot 2030 volgens GE scenario (in mln kwh per jaar) Huishoudens 15,7 18,3 21,3 24,6 27,4 29,5 31,8 Vakantiewoningen 4,9 5,9 7,2 8,4 9,4 10,3 11,2 Bedrijven 32,5 36,0 41,6 44,9 48,6 51,9 55,5 Landbouw 5,0 4,3 4,3 4,3 4,3 4,3 4,3 Industrie 5,1 5,4 5,9 6,3 6,7 7,0 7,3 Totaal 63,2 70,0 80,3 88,5 96,4 102,9 110,1 Voor Texel is vervolgens een vertaling gemaakt op basis van het Schoon en Zuinig programma. Texel heeft ingezet op een extra besparing en hoge implementatie van duurzame energieopties bij particulieren. Tabel 5.2 Effect Schoon en Zuinig programma op elektriciteitsgebruik op Texel (gebruik in mln kwh per jaar) Huishoudens 15,7 19,3 21,5 Vakantiewoningen 4,9 7,8 9,3 Bedrijven 32,5 35,3 39,3 Landbouw 5,0 4,3 4,3 Industrie 5,1 6,7 7,3 Totaal Texel 63,2 73,4 81,7 Deze gegevens zijn gebruikt voor een vertaling naar de Waddeneilanden op basis van inwoneraantallen aangenomen dat het elektriciteitgebruik per persoon op Texel representatief is voor alle eilanden. In 2000 bedroeg het aantal inwoners op Texel en alle Waddeneilanden samen respectievelijk en inwoners. Hieruit volgt voor 2000 een totaal elektriciteitsgebruik van 112 miljoen kwh. Vertaling naar 2020 en 2030 met behulp van de gegevens uit Tabel 5.2 levert dan respectievelijk 130 en 145 miljoen kwh (ervan uitgaande dat bovenstaande verhouding tussen inwoners gelijk blijft). De berekening is geïllustreerd in Tabel 5.3. ECN-X

18 Tabel 5.3 Vertaling elektriciteitsverbruik Texel naar totaal Waddeneilanden (verbruik in mln kwh) Huishoudens 15,7 19,3 21,5 Vakantiewoningen 4,9 7,8 9,3 Bedrijven 32,5 35,3 39,3 Landbouw 5,0 4,3 4,3 Industrie 5,1 6,7 7,3 Totaal Texel 63,2 73,4 81,7 inw. Texel inw. Wadden Totaal Wadden Een belangrijke factor achter de ontwikkeling van het elektriciteitsgebruik is de bevolkingsomvang. Deze loopt op het ogenblik terug op de Waddeneilanden en blijft daarmee achter bij de ontwikkeling voor Nederland die is verondersteld voor het Global Economy scenario (zie Tabel 5.4). Hierdoor kan de projectie van het verbruik een overschatting zijn. Tabel 5.4 Aantal inwoners op de Waddeneilanden volgens het CBS inwoners Texel Vlieland Terschelling Ameland Schiermonnikoog Totaal o.b.v. WLO per 1 jan. projectie Aan de andere kant is er een optimistische aanname gemaakt in de berekening van het effect van het Schoon en Zuinig programma. En dan is er ook nog de ontwikkeling ten gevolge van het toerisme. Op basis van dit elektriciteitsgebruik zou een windvermogen van 35 à 40 MW noodzakelijk zijn. Dat zijn 7 à 8 turbines van 5 MW. De investering daarvoor bedraagt minmaal 105 tot 120 miljoen Euro, uitgaande van een investering van 3 miljoen Euro per MW voor offshore windenergie inclusief de kabel (bron: communicatie E. van Zuylen, Eveloppe). 5.2 Windenergie voor de Waddeneilanden Wat zijn nu binnen de beschreven ontwikkelingen, de mogelijkheden voor de Waddeneilanden van offshore windenergie? Er zijn drie belangrijke onderwerpen: 1. technische mogelijkheden 2. projectontwikkeling 3. financiële mogelijkheden (participeren) Technische mogelijkheden Windturbines zoals we die doorgaans in het landschap zien staan, zijn aan het elektriciteitsnet verbonden. Het net zorgt ervoor dat de opgewekte elektriciteit kan worden afgevoerd en dient als referentie en back-up voor de elektrische installatie van de windmolen. Een autonoom 18 ECN-X

19 elektriciteitssysteem op een eiland kan niet met de huidige techniek en windturbines worden gerealiseerd. Het blijft onder alle omstandigheden noodzakelijk de verbindingen (elektriciteitskabels) met de vaste wal in stand te houden. Ook om elektriciteit van een offshore windturbinepark naar een eiland te brengen. Wanneer er bij ronde 3 locaties zullen worden aangewezen, zal waarschijnlijk Tennet de elektrische aansluiting voor haar rekening nemen en ook voor de uitvoering ervan zorgdragen. Er zijn vier aansluitmogelijkheden voor de windparken: Borssele, de Maasvlakte, Velzen Noord (Beverwijk) en de Eemshaven. Vanaf die punten zal de elektriciteit zijn weg vinden naar de afnemers. Figuur 5.1 Overzicht van de Hoogspanning aansluitpunten voor offshore windturbineparken: Borssele, Maasvlakte, Velzen-Noord en Eemshaven ECN-X

20 5.2.2 Projectontwikkeling Uit ervaringen met de ontwikkeling van windturbineparken blijkt dat een capaciteit van 300 tot 500 MW nodig is om de risico s te kunnen dekken en uit de kosten te komen voor de aanleg van een windpark. Met een dergelijke grootte kunnen bouw, elektrische aansluiting en exploitatie rendabel worden gerealiseerd. Dit maakt het onmogelijk een eigen (klein) park van zo n 40 MW te ontwikkelen. Het ontwikkelen van een windturbine park is een enorme klus en kost heel veel geld. Alleen speciale financieel krachtige bedrijven kunnen door een goede combinatie van experts en deskundigheid offshore projecten ontwikkelen. Dit leidt automatisch tot het punt van participatie Financiële mogelijkheden Een energiebedrijf van de Waddeneilanden zou wel kunnen meedoen in de ontwikkeling van een groot windturbinepark elders op de Noordzee. Mogelijkheden op de langere termijn zijn er ten noorden van de waddeneilanden. Het participeren in een offshore windproject is een reële optie wanneer men voor de investering van 40 MW meegaat. Gelet op de ambitie om in 2020 alle elektriciteit duurzaam op te wekken, kan het beste kontakt worden gezocht met een potentiële succesvolle projectontwikkelaar. Een projectontwikkelaar die al ver is in de procedure en waarschijnlijk één van de eerste windparken gaat bouwen. In de bijlagen is een overzicht opgenomen van de stand van zaken van de vergunningverlening. Wanneer de Waddeneilanden verder willen op dit pad, zijn er een aantal opties: 1. praten met projectontwikkelaars over directe participatie om erachter te komen welke banken zij bij voorkeur betrekken bij de financiering van hun project. (zie de lijst van initiatiefnemers in de bijlagen) 2. Praten met de mogelijk betrokken banken over financiële participatie. (Triodosbank, Rabobank, Fortis Bank etc.) 3. Praten met Meewind. Meewind is een fonds voor duurzame energie projecten. Het fonds biedt particulieren, gemeenten en bedrijven de mogelijkheid op eenvoudige wijze rechtstreeks te kunnen beleggen in de energie-opwekking van de toekomst (wind-opzee) tegen een aantrekkelijk rendement dat meeloopt met de energieprijzen en ten goede komt aan de participanten en het milieu. De verkoop van de participaties Meewind is 15 februari 2008 van start gegaan. (Meewind is geregistreerd bij de Autoriteit Financiele Markten (AFM) als een beleggingsfonds). Beheerder van het fonds is Seawind Capital Partners BV, een speciaal voor dit doel in het leven geroepen onderneming met uitgebreide expertise op het gebied van financiën, windenergie en opzetten van projecten. Voor meer informatie: Het idee om een aantal molens ten noorden van de eilanden in de Noordzee te bouwen en per eiland een elektriciteitsaansluiting te realiseren is economisch niet haalbaar. Een zeekabel kost per kilometer een miljoen Euro! Voor een relatief klein aantal van zo n tien molens is dat financieel niet haalbaar gezien de kosten voor het aanleggen en onderhouden en de opbrengsten uit de elektriciteitsopwekking. 5.3 Vraagreductie (energiebesparing) Het Waddengebied is bijzonder. Niet alleen de natuur, ook de gebouwde omgeving die erin staat. Er zijn geen Vinex locaties aangewezen waaruit nieuwbouwwijken verrijzen. Je kunt dan ook stellen dat de gebouwvoorraad zo goed als volledig bestaat uit oudere woningen. Het energiegebruik ervan is dan ook het best te vergelijken met dat van oudere woningen. In Nieuwe Energie voor Energieplan Texel 2030, ECN [6] is te lezen dat ca. een kwart van het elektriciteitsgebruik op Texel voor rekening komt van huishoudens en vakantiewoningen. Voor het gasverbruik bedraagt dit deel ruim de helft. De kansen voor het verminderen van het gebruik van fossiele brandstoffen liggen dan ook vooral in het verlagen van het energiegebruik van de bestaande woningen en niet in het grootschalig toepassen van energiezuinige nieuwbouw. 20 ECN-X

7-PUNTENPLAN 2013-2014

7-PUNTENPLAN 2013-2014 7-PUNTENPLAN 2013-2014 oplegger bij het meerjarig actieplan DUURZAME WADDENEILANDEN OP WEG NAAR EEN ENERGIEKE TOEKOMST IN 2020 1 1. Inleiding Dit 7-punten plan is een oplegger bij het meerjarig actieplan

Nadere informatie

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding 1 Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Versie: 25 april 2013 Opgesteld door: Windgroep Goeree-Overflakkee, gemeente Goeree-Overflakkee en provincie Zuid-Holland Aanleiding Waarom zijn

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

TKI Wind op Zee Workshop Financiering

TKI Wind op Zee Workshop Financiering TKI Wind op Zee Workshop Financiering Met welk support regime worden ambities offshore wind NL bereikt? 7 mei 2013 Amersfoort Marco Karremans Wind op Zee cruciaal voor 16% duurzame energie in 2020 Doelstelling:

Nadere informatie

Introductie windenergiesector

Introductie windenergiesector Introductie windenergiesector Blok 2 Sander Lagerveld Dag 10 Windenergie 1 Duurzaam werken op Zee Toepassing van windenergie in Nederland Duurzaam werken op zee 2 Windmolens verschijnen vanaf 12e eeuw

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Financiële baten van windenergie

Financiële baten van windenergie Financiële baten van windenergie Grootschalige toepassing van 500 MW in 2010 en 2020 Opdrachtgever Ministerie van VROM i.s.m. Islant Auteurs Drs. Ruud van Rijn Drs. Foreno van der Hulst Drs. Ing. Jeroen

Nadere informatie

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen

Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen Presentatie van het onderzoek: Windenergie in Dordrecht? Verkenning van kansen 1 Doelstelling Dordrecht 2015 Routekaart Duurzaamheidsdoelstellingen 2010-2015: Doelstelling 2015 Duurzame energie 132 TJ

Nadere informatie

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen naar aanleiding van introductie wethouder Wagemakers Hoe is de provincie tot de keuze van de twee locaties gekomen? In de provincie Zuid Holland wordt

Nadere informatie

Stand van zaken offshore windenergie in Nederland

Stand van zaken offshore windenergie in Nederland Stand van zaken offshore windenergie in Nederland Chris Westra (We@Sea) met dank aan Sander de Jong (Rijkswaterstaat Noordzee) Offshore windturbineparken in NL Ronde 1 2 windturbineparken operationeel

Nadere informatie

1 Inleiding. 2 Uitgangspunten. Notitie Petten, 15 oktober 2014

1 Inleiding. 2 Uitgangspunten. Notitie Petten, 15 oktober 2014 Notitie Petten, 15 oktober 2014 Afdeling Policy Studies Van Aan Sander Lensink Marc Streefkerk (Ministerie van Economische Zaken) Kopie Onderwerp Update kosten windenergie op zee, fase II (openbaar) 1

Nadere informatie

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde

Duurzame energie. Een wenked perspectief? 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde Duurzame energie Een wenked perspectief? Naar een nieuwe Delta Wet Energie Manifest van 6 politieke partijen 16 maart 2010 Ons land kan en moet voor 2050 helemaal overstappen op hernieuwbare energie, zoals

Nadere informatie

Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei 2009 Br-secr.179N -

Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei 2009 Br-secr.179N - Vaste Commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer der Staten Generaal t.a.v. mevrouw A.J. Timmer, voorzitter Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei

Nadere informatie

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023;

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023; De Minister van Economische Zaken; In overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad, Overwegende, Dat op grond van richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 ter

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

INHOUD. 1. Het project. 2. De organisatie. 3. Vragen en hoe verder INTRODUCTIE STAND VAN ZAKEN WIEK- II WINDPOWERNIJMEGEN

INHOUD. 1. Het project. 2. De organisatie. 3. Vragen en hoe verder INTRODUCTIE STAND VAN ZAKEN WIEK- II WINDPOWERNIJMEGEN ALEX DE MEIJER INHOUD 1. Het project INTRODUCTIE STAND VAN ZAKEN 2. De organisatie WIEK- II WINDPOWERNIJMEGEN 3. Vragen en hoe verder Transitie naar duurzaam en lokaal 1. Energie besparen! 2. Van fossiel

Nadere informatie

Wind werkt windenergie in Groningen

Wind werkt windenergie in Groningen Wind werkt windenergie in Groningen Wind is een oneindige bron van energie, schoon en gratis, waarvan ook onze voorouders al veelvuldig gebruik maakten. Al eeuwenlang sieren koren, houtzaag, en poldermolens

Nadere informatie

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone Den Haag, 3 november 2014 Niels Hoefsloot Ruben Abma Inhoud presentatie 1. Onderzoeksmethode en uitgangspunten 2. Directe effecten 3. Indirecte/externe effecten

Nadere informatie

Essent en duurzame energieproductie in Nederland

Essent en duurzame energieproductie in Nederland Essent en duurzame energieproductie in Nederland Een manifest Essents inspanningen voor duurzame energie Essent is een leidend bedrijf bij de inspanningen voor duurzame energie, vooral op het gebied van

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

RAADSCOMMISSIE. Nummer:

RAADSCOMMISSIE. Nummer: RAADSCOMMISSIE Onderwerp: Nummer: Datum vergadering: 4 februari 2014 Locatieonderzoek kleine windmolens op bedrijventerreinen Hooidijk, Groot Verlaat en Dolderkanaal in Steenwijk en Boterberg in Oldemarkt.

Nadere informatie

Visie op Windenergie en solar Update 2014

Visie op Windenergie en solar Update 2014 Visie op Windenergie en solar Update 2014 De vooruitzichten voor hernieuwbare energie zijn gunstig Succes hangt sterk af van de beschikbaarheid van subsidies Naast kansen in Nederland kan de sector profiteren

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 26 september 2014 Betreft Windenergie op zee

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 26 september 2014 Betreft Windenergie op zee > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Waddebat. Een internetdiscussie. voor het. Voortgezet Onderwijs. Cases. Steef Steeneken

Waddebat. Een internetdiscussie. voor het. Voortgezet Onderwijs. Cases. Steef Steeneken Waddebat Een internetdiscussie voor het Voortgezet Onderwijs Cases Steef Steeneken Casus 1: Wat gas winnen of niet Stand van zaken: De jaren zestig De minister van economische zaken verleent vergunningen

Nadere informatie

Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land

Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land 3 februari 2010 Inhoudsopgave 1. Aanleiding, doel en aanpak 2. Waar wél; concentratiegebieden 3. Waar niét: vrijwaringsgebieden i 4. Overig Nederland

Nadere informatie

PlanMER/PB Structuurvisie Wind op Zee Resultaten beoordeling Natuur. Windkracht14 22 januari 2014 Erik Zigterman

PlanMER/PB Structuurvisie Wind op Zee Resultaten beoordeling Natuur. Windkracht14 22 januari 2014 Erik Zigterman PlanMER/PB Structuurvisie Wind op Zee Resultaten beoordeling Natuur Windkracht14 22 januari 2014 Erik Zigterman Korte historie 2009: Nationale Waterplan! 2 windenergiegebieden aangewezen! Borssele en IJmuiden

Nadere informatie

Spiekbriefje Frisse Wind

Spiekbriefje Frisse Wind Spiekbriefje Frisse Wind Feiten over windenergie voor feestjes, verjaardagen of andere bijeenkomsten. Er worden dan veel halve waarheden over windenergie verkondigd, en dat is jammer, want windenergie

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point 28december2011 SubsidieaanvraagStadsinitiatiefRotterdam SolarGreenPoint Inhoudsopgave Voorwoord...1 1. Introductie Solar Green Point.......2 2. Salderingsregeling Electriciteitswet..........2 3. Activiteiten....3

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 33 561 Structuurvisie Windenergie op Zee (SV WoZ) 34 508 Regels omtrent windenergie op zee (Wet windenergie op zee) Nr. 15 BRIEF VAN DE MINISTER

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

windenergie worden steeds belangrijker Beyza

windenergie worden steeds belangrijker Beyza windenergie worden steeds belangrijker Beyza 1 INHOUDSOPGAVE 2 VOORWOORD 3 3 INLEIDING 4 4 WINDENERGIE 5 5 VOOR- EN NADELEN VAN WINDENERGIE 5 6 GESCHIEDENIS 5 7 BEPERKINGEN BIJ HET PLAATSEN VAN WINDMOLENS

Nadere informatie

Samen is de snelste weg voor Wind op Land

Samen is de snelste weg voor Wind op Land Samen is de snelste weg voor Wind op Land NWEA bijeenkomst Leon Pulles Januari 2015 Vragen aan de zaal Wie is er voor wind energie op land? Wie vindt windmolens mooi? Wie wil een 3 MW molen op 300 meter

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Wij hopen dat u deze punten zult meenemen in de definitieve startnotitie. 1

Wij hopen dat u deze punten zult meenemen in de definitieve startnotitie. 1 Coöperatie Windunie U.A. Centrum Publieksparticipatie SWOL Postbus 30316 2500 GH Den Haag Churchilllaan 11 Postbus 4098 3502 HB Utrecht tel +31 (0)30 753 3100 fax +31 (0)30 753 3199 secretariaat@windunie.nl

Nadere informatie

1 A N D E N. Aan de Minister van Economische Zaken De heer H. Kamp Postbus 20401 2500 EK Den Haag. Datum: 22-1-20141 001 1 AJZ

1 A N D E N. Aan de Minister van Economische Zaken De heer H. Kamp Postbus 20401 2500 EK Den Haag. Datum: 22-1-20141 001 1 AJZ 1 A N D E N Aan de Minister van Economische Zaken De heer H. Kamp Postbus 20401 2500 EK Den Haag Datum: 22-1-20141 001 1 AJZ Onderwerp: reactie Waddeneilanden onderzoek near-shore windenergie. Excellentie,

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Startnotitie voor de milieueffectrapportage. Samenvatting. Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens

Startnotitie voor de milieueffectrapportage. Samenvatting. Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens Samenvatting Startnotitie voor de milieueffectrapportage Hoogspanningsverbinding Doetinchem-Wesel 380kV Traject Doetinchem Duitse grens De ministeries van Economische Zaken en VROM werken samen met TenneT

Nadere informatie

Frisse Zeewind VISIE VAN DE NATUUR- EN MILIEUORGANISATIES OP DE ONTWIKKELING VAN WINDTURBINEPARKEN OFFSHORE

Frisse Zeewind VISIE VAN DE NATUUR- EN MILIEUORGANISATIES OP DE ONTWIKKELING VAN WINDTURBINEPARKEN OFFSHORE Frisse Zeewind VISIE VAN DE NATUUR- EN MILIEUORGANISATIES OP DE ONTWIKKELING VAN WINDTURBINEPARKEN OFFSHORE FRISSE ZEEWIND V ISIE VAN DE NATUUR- EN MILIEUORGANISATIES OP DE ONTWIKKELING VAN WINDTURBINEPARKEN

Nadere informatie

1 INLEIDING... 2 2 ALGEMENE VRAGEN... 3

1 INLEIDING... 2 2 ALGEMENE VRAGEN... 3 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 2 2 ALGEMENE VRAGEN... 3 2.1 STAAT UW TURBINE IN FRYSLÂN?... 3 2.2 BENT U DE ENIGE EIGENAAR?... 3 2.3 ZO NIET, WELK AANDEEL IS UW EIGENDOM?... 4 2.4 HOEVEEL TURBINES HEEFT

Nadere informatie

Windpark Fryslân Nieuwsflits is een digitale nieuwsbrief met korte berichten over ontwikkelingen rond Windpark Fryslân

Windpark Fryslân Nieuwsflits is een digitale nieuwsbrief met korte berichten over ontwikkelingen rond Windpark Fryslân Roo, Marijke de Van: Windpark Fryslân Verzonden: dinsdag 08 juli 2014 17:20 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: Windpark Fryslân Nieuwsflits (4) Opvolgingsmarkering:

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Quickscan Haalbaarheidsstudie windparken binnen 12-mijlszone

Quickscan Haalbaarheidsstudie windparken binnen 12-mijlszone Quickscan Haalbaarheidsstudie windparken binnen 12-mijlszone Juni 2013 Inhoudsopgave 1 Aanleiding Haalbaarheidsstudie... 3 2 Uitgangspunten... 3 3 Aanpak quickscan... 4 4 Uitkomsten quickscan... 4 5 Hoe

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Besluit van gedeputeerde staten van Noord-Holland van, nr., tot vaststelling van de Uitvoeringsregeling

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

snelwegen voor de wind

snelwegen voor de wind snelwegen voor de wind Snelwegen voor de wind GroenLinks stelt voor om grond langs snelwegen beschikbaar te stellen voor de bouw van windmolens. Er is in Nederland meer dan 2300 kilometer snelweg. Langs

Nadere informatie

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen

Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen Markstudie naar kleine windturbines in Vlaanderen September 12, 2012 Deze marktstudie werd uitgevoerd in samenwerking met Gfk Significant uit Leuven. 1 Gemeenten van de 308 Vlaamse gemeenten werden geïnterviewed.

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

DHV B.V. Millenergy / WNW bijlage 2-1 -

DHV B.V. Millenergy / WNW bijlage 2-1 - DHV B.V. BIJLAGE 2 Literatuurlijst Millenergy / WNW bijlage 2-1 - Bijlage 2 Literatuurlijst Titel Auteur/bron datum Advies voor richtlijnen voor de inhoud van het milieu-effectrapport windmolenpark Noord-Groningen

Nadere informatie

Tegenwind Alblasserdam. De onjuiste voorstelling van beleidsmakers

Tegenwind Alblasserdam. De onjuiste voorstelling van beleidsmakers Tegenwind Alblasserdam De onjuiste voorstelling van beleidsmakers Stelling 1) De aan de gemeenteraad gepresenteerde Lokatiestudie is niet correct. De studie geeft een volledig vertekend beeld van de werkelijkheid.

Nadere informatie

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive

Alles in de wind. Over windenergie. Hoe werkt een windturbine? Tandwielkast vroeger en nu. Direct Drive Hoe werkt een windturbine? Het basisprincipe is eenvoudig. De rotorbladen (wieken) zitten gemonteerd op een as. Als het waait draaien de rotorbladen en gaat de as draaien. De as laat vervolgens een generator

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

CONCEPT. Besluit: 1 Stcrt. 2003, 249; gewijzigd bij ministeriële regeling van 27 januari 2005 (Stcrt. 25). 2 Stcrt. 2004, 126.

CONCEPT. Besluit: 1 Stcrt. 2003, 249; gewijzigd bij ministeriële regeling van 27 januari 2005 (Stcrt. 25). 2 Stcrt. 2004, 126. Regeling van de Minister van Economische Zaken van., nr..., houdende wijziging van de Regeling subsidiebedragen milieukwaliteit elektriciteitsproductie 2005, de Regeling subsidiebedragen milieukwaliteit

Nadere informatie

Comité Hou Friesland Mooi

Comité Hou Friesland Mooi Comité Hou Friesland Mooi Oktober 2012 ineens Fryslân Windstreek 2012 Hier 40 tot 100 windturbines van 180 meter In IJsselmeer nog meer: 75 tot 150 Vergadering Zurich: Comité Hou Friesland Mooi Eerste

Nadere informatie

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen

Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Duurzaam Sportcomplex De Tukkers Albergen Voorbeeldproject voor een gecombineerde inzet van duurzame energiebronnen voor de productie van warmte en elektriciteit Presentatie 18 dec. VV. Berkum Eddy Bramer

Nadere informatie

Voortgangsrapport windenergie op zee. Programma windenergie op zee

Voortgangsrapport windenergie op zee. Programma windenergie op zee Voortgangsrapport windenergie op zee Programma windenergie op zee 11 december 2014 Inhoud Wat moeten we doen? Waar staan we nu? Randvoorwaarden Waar staan we nu? Voorbereiding tender Borssele SDE+ tendersysteem

Nadere informatie

De kracht van delen in lokale wind- en zonprojecten

De kracht van delen in lokale wind- en zonprojecten De kracht van delen in lokale wind- en zonprojecten Menno van Rossum De Windcentrale Jeroen Vanson Greenchoice 21 November 2014 AGENDA Greenchoice Over Greenchoice Lokale initiatieven en coöperaties De

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Besluit Subsidieprogramma walstroom zeehavens

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Besluit Subsidieprogramma walstroom zeehavens STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 14026 13 september 2010 Besluit Subsidieprogramma walstroom zeehavens 3 september 2010 Nr. CEND/HDJZ-2010/1274 SCH Gelet

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Windturbines De Grift

Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Windturbines De Grift Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Windturbines De Grift Programma / Programmanummer Grondbeleid / 1032 BW-nummer Portefeuillehouder J. van der Meer Samenvatting In dit voorjaar heeft de Raad van State

Nadere informatie

WINDPARK KOUDUM EEN VERKENNING VAN DE MOGELIJKHEDEN

WINDPARK KOUDUM EEN VERKENNING VAN DE MOGELIJKHEDEN WINDPARK KOUDUM EEN VERKENNING VAN DE MOGELIJKHEDEN WAT HEEFT DIT MET WINDENERGIE TE MAKEN? Begrafenisvereniging Zurich in nieuw pak gestoken Judovereniging Witmarsum nieuwe mat WAT HEEFT DIT MET WINDENERGIE

Nadere informatie

Wat doet de Raedthuys Groep?

Wat doet de Raedthuys Groep? Windenergie 1 Index Raedthuys Fases windenergieproject Fase 1: concept Fase 2: vergunningen/communicatie Fase 3: financiering Fase 4: bouw Fase 5: exploitatie en beheer Samenwerken met Raedthuys in WP

Nadere informatie

Ontwerpregeling mep-subsidiebedragen voor afvalverbrandingsinstallaties

Ontwerpregeling mep-subsidiebedragen voor afvalverbrandingsinstallaties Regeling van de Minister van Economische Zaken van., nr..., houdende wijziging van de Regeling subsidiebedragen milieukwaliteit elektriciteitsproductie 2006 (periode 1 juli tot en met 31 december) en de

Nadere informatie

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom 19 november 2015 1 Opzet presentatie 1. Inleiding 2. Terugblik/voorgeschiedenis 3. Gemeentelijke ambitie vertaald naar

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 112 28 januari 2016 Voorbereidingsbesluit kavel II windenergiegebied Hollandse Kust (zuid), Ministerie van Economische

Nadere informatie

Windenergie, de feiten

Windenergie, de feiten 1.15 Windenergie Fig. 64 Windmolen Windenergie, de feiten Bij NWEA is een nieuwe flyer met feiten over windenergie verschenen om te gebruiken tijdens informatieavonden voor burgers en volksvertegenwoordigers.

Nadere informatie

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn.

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. DOSSIER Kleine windmolens Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. Er zijn veel typen windmolens op de markt, met mast, zonder mast, horizontaal of verticaal.

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Opschalen, saneren of vervangen

Opschalen, saneren of vervangen Opschalen, saneren of vervangen Veel te sober ingerichte één op één vervangingsregeling SDE+ 2015 onderzoek Bosch &van Rijn i.o.v. NWEA 1000-1800 MW MEP en oudere turbines Lage energieprijzen -> geen rendabele

Nadere informatie

Het kabinet trekt 2,4 miljard euro extra uit voor windenergie. Geniaal of gekkenwerk?

Het kabinet trekt 2,4 miljard euro extra uit voor windenergie. Geniaal of gekkenwerk? Het kabinet trekt 2,4 miljard euro extra uit voor windenergie. Geniaal of gekkenwerk? Tekst: Frank den Hoed Foto: Mark Segal/GettyImages, Evert-Jan Daniels/anp 16 17 Consistent overheidsbeleid is een belangrijke

Nadere informatie

Mogelijkheden van windenergie op bedrijventerreinen

Mogelijkheden van windenergie op bedrijventerreinen Mogelijkheden van windenergie op bedrijventerreinen 7 juni 2007 inhoud energie waarom windenergie voor- en nadelen van windenergie windaanbod vergunningen en regelgeving aspecten van belang: windplan Vlaanderen

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Beleidsnotitie Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Aanleiding De afgelopen periode is de interesse voor kleine windturbines in Nederland toegenomen. Verwacht wordt dat de komende jaren

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 Voor raadsvergadering d.d.: 19-03-2013 Agendapunt: 06 Onderwerp:

Nadere informatie

Derde Structuurschema Elektriciteitsvoorziening. Deel 4: Planologische kernbeslissing

Derde Structuurschema Elektriciteitsvoorziening. Deel 4: Planologische kernbeslissing Derde Structuurschema Elektriciteitsvoorziening Deel 4: Planologische kernbeslissing s-gravenhage, 10 augustus 2009 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 5 2 Doelstellingen... 5 3 Strekking en kenmerken... 6

Nadere informatie

PERSOONLIJK Aan de Minister van Infrastructuur en Milieu Mevrouw drs. M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus Postbus 20901 2500 EX DEN HAAG

PERSOONLIJK Aan de Minister van Infrastructuur en Milieu Mevrouw drs. M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus Postbus 20901 2500 EX DEN HAAG PERSOONLIJK Aan de Minister van Infrastructuur en Milieu Mevrouw drs. M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus Postbus 20901 2500 EX DEN HAAG Utrecht, 6 april 2012 Betreft: Structuurvisie Wind op Land

Nadere informatie

Wind. De kracht van Nederland. Platform Duurzaam Fryslân

Wind. De kracht van Nederland. Platform Duurzaam Fryslân Wind De kracht van Nederland Is uw beeld van windenergie bij de tijd? De moderne Windturbines hebben in 30 jaar een grote ontwikkeling doorgemaakt. De discussie over windturbines wordt overheerst door

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Geluid. De norm: 47 db L den

Geluid. De norm: 47 db L den Geluid De norm: 47 db L den Elk windenergieproject moet voldoen aan de wettelijke norm: 47 db L den bij alle geluidsgevoelige objecten in de buurt. Dit is de maximaal toegestane gemiddelde jaarlijkse geluidsdruk

Nadere informatie

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement Via het Meewind-fonds Regionaal Duurzaam 1 kunt u beleggen in duurzame energie in de regio. Daarmee levert u een bijdrage aan de overgang naar duurzame

Nadere informatie

Business Case Windpark Lage Weide. Raadsinformatie avond 20 maart

Business Case Windpark Lage Weide. Raadsinformatie avond 20 maart Business Case Windpark Lage Weide Raadsinformatie avond 20 maart 1 Doelstelling presentatie Aspecten het sociaal ondernemen Energie-U Inzicht in de algemene financiële haalbaarheid van een windpark Inzicht

Nadere informatie

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is?

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is? > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem: Wereldwijd toename energie uit fossiele brandstof Gevolg: CO2 uitstoot, slinkende brandstofvoorraden en toenemende milieubelasting Waarschijnlijk

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I

Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I Bijlage 3 Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I In deze bijlage worden de volgende onderdelen uit de toelichting bij het raadsvoorstel toegelicht: bijdrage aan energie en

Nadere informatie

Windenergie in Horst aan de Maas

Windenergie in Horst aan de Maas Windenergie in Horst aan de Maas J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Conclusies Windenergie is geen noemenswaardig alternatief voor fossiele energie en levert geen

Nadere informatie

Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR

Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR Deze Monitor gaat over productie-installaties: windturbines, windparken collectieve zonprojecten andere productie-installaties alle productie-projecten waar jullie

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

BEDRIJFSECONOMISCHE BEOORDELING VAN TWEE CO 2 -VRIJE OPTIES VOOR ELEKTRICITEITSPRODUCTIE VOOR DE MIDDELLANGE TERMIJN

BEDRIJFSECONOMISCHE BEOORDELING VAN TWEE CO 2 -VRIJE OPTIES VOOR ELEKTRICITEITSPRODUCTIE VOOR DE MIDDELLANGE TERMIJN Januari 3 ECN-C---55A BEDRIJFSECONOMISCHE BEOORDELING VAN TWEE CO -VRIJE OPTIES VOOR ELEKTRICITEITSPRODUCTIE VOOR DE MIDDELLANGE TERMIJN Notitie Herziening bedrijfseconomische beoordeling offshore windenergie

Nadere informatie