Stichting Koningin Paola Koningin Paolaprijs voor het Onderwijs Basisonderwijs en secundair onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stichting Koningin Paola Koningin Paolaprijs voor het Onderwijs 2010 2011. Basisonderwijs en secundair onderwijs"

Transcriptie

1 Stichting Koningin Paola Koningin Paolaprijs voor het Onderwijs Basisonderwijs en secundair onderwijs

2 Stichting Koningin Paola De Stichting Koningin Paola werd in 1992 opgericht op initiatief van H.M. de Koningin en heeft tot doel de integratie en de vorming van jongeren te bevorderen. Koningin Paolaprijs voor het Onderwijs De Koningin Paolaprijs voor het Onderwijs bekroont ieder jaar leerkrachten die zich onderscheiden in hun beroep. De Stichting wil op die manier de creativiteit en toewijding belonen van onderwijzers die niet alleen kennis overbrengen, ook de persoonlijkheid van hun leerlingen harmonieus trachten te vormen door middel van concrete en vindingrijke pedagogische projecten. De Prijs beslaat een cyclus van drie jaar. Het richt zich eerst naar de leerkrachten van het basisonderwijs, het daaropvolgende jaar naar die van het secundair onderwijs. Iedere drie jaar wordt een prijs voor natuurwetenschappen, wiskunde en technologie georganiseerd die zich richt naar leerkrachten uit het basisonderwijs en het secundair onderwijs. Parallel wordt een prijs georganiseerd voor buitenschoolse projecten. De Prijs wordt toegekend door een onafhankelijke jury en wordt gesteund door een beschermcomité van bedrijfsleiders. Steun aan maatschappelijke projecten De Stichting verleent financiële steun aan organisaties die zich richten op de vorming en integratie van maatschappelijk kwetsbare jongeren. School van de Hoop Een initiatief om maatschappelijke projecten te steunen in scholen met kansarme leerlingen. Een financiële ondersteuning en begeleiding worden gedurende maximum vijf jaar verleend voor de ontwikkeling van vernieuwende projecten die tot doel hebben de integratie van de leerlingen en hun gezin te bevorderen. Focus Aarde De Prijs Focus Aarde wil de overgang tussen secundair en hoger onderwijs bevorderen door technische en wetenschappelijke geletterdheid op het voorplan te brengen. De Prijs bekroont jaarlijks de beste geïntegreerde proeven van laatstejaars uit het technisch onderwijs, beroepsonderwijs en kunstonderwijs. Centraal staan de aarde en de ruimte, gezien vanuit wetenschappelijke, technische, kunstzinnige, ecologische, sociaalgeografische, kosmologische en menselijke hoek. 3

3 Beschermcomité Baron Jean-Pierre Berghmans Chairman, Lhoist Group Ridder Alfred Bourseaux Voorzitter Afgevaardigd-Bestuurder van de Kabelfabriek Eupen n.v. Roland D Ieteren Voorzitter van D Ieteren n.v. Mark De Haes Chief Executive Officer van Mercedes-Benz Belgium Luxembourg n.v. Roch Doliveux Chief Executive Officer van UCB n.v. Marc du Bois Gedelegeerd Bestuurder van Spadel n.v. Jean Eylenbosch Vice-President Public Affairs van Coca Cola Entreprises Belgium & Luxemburg Gérald Frère Voorzitter van het Vast Comité van de Groep Brussel Lambert Regnier Haegelsteen Voorzitter van het directiecomité van de Bank Degroof Aloïs Michielsen Voorzitter van de Raad van Bestuur van Solvay n.v. Baron Aldo Vastapane Voorzitter van ALVA n.v. Koningin Paolaprijs voor het Onderwijs Basisonderwijs en secundair onderwijs Natuurwetenschappen, Wiskunde en Technologie: een sleutel voor onze toekomst! Deze prijs richt zich naar leerkrachten van het gewoon basisonderwijs en gewoon secundair onderwijs die een pedagogisch project bedacht hebben dat bij de leerlingen interesse en bewondering wekt voor wetenschappelijke vakken en dat jongeren aanzet om in het hoger onderwijs te kiezen voor studiegebieden gericht op wetenschappelijk en technologisch onderzoek. De Prijs wordt georganiseerd in alle netten van de drie gemeenschappen. De Prijs beloont een leerkracht of een groep leerkrachten voor de verwezenlijking van een pedagogisch modelproject dat de kwaliteit van het onderwijs nastreeft. Het gaat om initiatieven die een vernieuwende, verrijkende en concrete inhoud geven aan de gekozen onderwijsdoelen. Buitenschoolse ondersteuning voor jongeren en hun school. Deze projectoproep is bestemd voor verenigingen en personen die buitenschoolse activiteiten organiseren gericht op de schoolse en maatschappelijke ontwikkeling van de jongeren. Het initiatief richt zich ook naar projecten die ouders betrekken bij het leer- en ontwikkelingsproces van hun kinderen. De Prijs beloont initiatieven die een toegevoegde waarde creëren op het vlak van talentenontwikkeling, de achterstand op school wegwerken en de integratie, solidariteit en maatschappelijke betrokkenheid bevorderen. De bekroonde projecten werden minstens eenmaal gerealiseerd in de loop van de laatste twee schooljaren en zijn voor herhaling vatbaar. De eerste prijzen hebben, in elke gemeenschap, een waarde van en de eervolle vermeldingen worden beloond met respectievelijk en Elke prijs wordt persoonlijk aan de laureaten toegekend en wordt op woensdag 1 juni 2011 door H.M. de Koningin overhandigd in het Paleis van Brussel. Christian Van Thillo CEO, De Persgroep 4 5

4 Jury s Vlaamse Gemeenschap Voorzitter van de jury: Piet Van Speybroeck Directeur Pers & Public Affairs, bpost Baron Paul Buysse Bekaert Baron Rik Donckels Ere-gedelegeerd Bestuurder Cera/Almancora - Prof. em. K.U.Brussel Erik Jacquemyn Gedelegeerd bestuurder Technopolis Prof. dr. Tine Lenaerts Hoogleraar Fysica UGent Bie Melis Letor Maatschappelijk Werk, Karel de Grote Hogeschool (Antwerpen) Ria Rector Docent Lerarenopleiding, Hogeschool Limburg Jos Thys Adjunct van de directeur, Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming Veerle Van de Velde Stafmedewerker Agentschap voor Onderwijsdiensten Rita Van de Wiele Licentiate klassieke filologie Luc Van der Auwera Coördinerend onderwijsinspecteur, Vlaamse Gemeenschap Luc Van der Kelen Commentator, Het Laatste Nieuws Prof. Dr. Peter Van Petegem Gewoon Hoogleraar, Universiteit Antwerpen Franse Gemeenschap Voorzitster van de jury : Antoinette d Aspremont-Lynden Professor, Université Charles de Gaulle Lille III Janos B.Nagy Professor emeritus, Facultés Notre-Dame de la Paix in Namen Philippe Bioul Chairman & Chief Executive Officer, Marsh Jacques Bredael Voormalig journalist, RTBF Catherine Dehon Lector, Université Libre de Bruxelles Marie-Paule de Cordes Voorzitster, vzw Les Enfants de Salus Sanguinis Jean-Marie de Ketele Professor emeritus, Université Catholique de Louvain & Unesco Chair Pedagogische Wetenschappen (CUSE, Dakar) Philippe Delfosse Inspecteur secundair onderwijs bij het Ministerie van de Franse Gemeenschap Lise-Anne Hanse Algemeen directeur Leerplichtonderwijs, Ministerie van de Franse Gemeenschap Claire Kirschen Ere-ambassadeur Christian Laporte Journalist, La Libre Belgique Kevin Natelhoff Coördinator, Coordination des Ecoles de Devoirs du Brabant Wallon (CEDDBW) Baron Guy Ullens de Schooten Stichting Guy & Myriam Ullens Arlette Vanderkelen-Barbier Hoofdinspectrice voor het gewoon lager onderwijs, Ministerie van de Franse Gemeenschap 6 7

5 Jury s Voorwoord Duitstalige Gemeenschap Voorzitster van de Jury: Ingrid Mertes Directrice, Klinik St Josef in St Vith Dr. rer. nat. Günter Beyer Hoofd van het chemisch en fysisch laboratorium, Kabelfabriek Eupen Alain Faymonville General Manager, Faymonville AG Dr. rer. pol. Verena Greten Hoofd van het departement Vorming en Organisatie, afdeling Onderwijs, vorming en Werk van het Ministerie van de Duitstalige Gemeenschap Ernst Servais Verslavingstherapeut Peter Thomas Voormalig Chef van het Informatiebureau van het Europees Parlement We weten allemaal dat de kwaliteit van onze toekomst grotendeels samenhangt met de kwaliteit van het onderwijs. Dit is des te meer waar binnen het domein van de wetenschappen en de technologie. Europa - en België in het bijzonder mist wetenschappers en ingenieurs. In een wereld waar technologieën steeds belangrijker worden en voortdurend evolueren, moeten jongeren vroeg worden aangemoedigd om later te kiezen voor een wetenschappelijk beroep of een carrière als onderzoeker. Het zijn kostbare roepingen, die morgen nog precieuzer zullen zijn. De Stichting Koningin Paola wil in het bijzonder de leerkrachten danken en steunen die met talent de interesse van hun leerlingen wekken voor wetenschap en technologie. De Stichting wil ook diegenen eren die de school en de leerkrachten ondersteunen in hun moeilijke, maar essentiële taak. Met hun steun aan de leerlingen en hun ouders, aan de zijde van de school, spelen ze een beslissende rol in het verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs en van de resultaten van een groter aantal studenten. Hun actie is ontzettend belangrijk voor de toekomst. Baron Bernard de Traux de Wardin Voorzitter van de Stichting Koningin Paola 8 9

6 Natuurwetenschappen, Wiskunde en Technologie: een sleutel voor onze toekomst! Drie zeer verschillende projecten werden gelauwerd in de categorie «Natuurwetenschappen, Wiskunde en Technologie: een sleutel voor onze toekomst!». De eerste prijs gaat naar het VTI van Veurne, waar leerlingen zelf innovatief lesmateriaal samenstellen in verschillende talen. Knap en gedurfd, en een staaltje van goede samenwerking tussen leerkrachten, leerlingen en bedrijven. Met het project wordt niet alleen de wiskundige en technische kennis van de leerlingen versterkt. Ook andere vaardigheden, zoals presentatie en taalbeheersing, worden er in aangesproken. In de Gemeentelijke Basisschool te Haasrode ontdekken leerlingen in het 5de leerjaar technieken op speelse wijze. Met relatief kleine middelen slaagt een leerkracht erin haar leerlingen enthousiast te maken voor de wereld van de technologie. In Oudenaarde, in het Sint-Bernarduscollege, ontwikkelden leerlingen en leerkracht samen een didactisch hulpmiddel, dat intussen door 300 leerkrachten wordt gebruikt. Ook hier gaan bezieling en samenwerking hand in hand. Piet Van Speybroeck Voorzitter van de Jury voor de Vlaamse Gemeenschap Ieder project dat dit jaar door de jury werd uitgekozen in het domein van de wetenschappen, wiskunde of technologie is een model op zich. Maar de projecten delen ook een gemeenschappelijk punt waarop iedereen zich kan inspireren. Ze berusten immers op een uitzonderlijk teamwerk. De projecten worden geleid door een of meerdere ontzettend gemotiveerde leerkrachten die als katalysator werken. Ze steunen op de directie van de school en op de richtlijnen van de onderwijsadministratie. De promotoren handelen vaak in harmonie met lokale overheden en doen herhaaldelijk beroep op externe actoren. Deze bundel van inspanningen zetten de jongeren aan om het beste van zichzelf te geven. Dank aan de leerkrachten en allen die de verwezenlijking van de projecten mogelijk maakten. Dank voor de creativiteit en het enthousiasme ten dienste van de jongeren en hun toekomst. Antoinette d Aspremont-Lynden Voorzitster van de Jury voor de Franse Gemeenschap Wiskunde binnen handbereik», dat belooft de laureaat van dit jaar. Door middel van zelf opgezette experimenten moeten kinderen en jongeren de kans krijgen om wiskunde aan te pakken, te beleven en te begrijpen. De jury was enthousiast over dit project, dat wiskunde, wetenschappen en techniek van onder het stof haalt, waardoor die leerstof plots niet droog meer is. Het initiatief om jonge mensen door middel van zintuiglijke ervaringen op een nieuwe manier te leren omgaan met die vakken is meer dan opmerkelijk. We hopen dat dit concept navolging vindt. Ingrid Mertes Voorzitster van de Jury voor de Duitstalige Gemeenschap

7 Vlaamse Gemeenschap Natuurwetenschappen, Wiskunde en Technologie: een sleutel voor onze toekomst! EERSTE LAUREAAT Een team van het VTI Veurne, vertegenwoordigd door Lut Hoornaert en Filip Robyn. «Je les? Maak ze zelf, maak ze samen, maak ze beter.» Wiskunde en technologie zijn moeilijk, te theoretisch, soms vervelend Het project wil deze stereotiepen doorbreken. Een zoektocht langs nieuwe technologieën en interactieve onderwijsmethodes leidt tot uitdagend lesmateriaal, voor en door leerlingen en leerkrachten en in verschillende talen. Het project bestaat uit de overtuiging dat projectwerk van leerlingen een toegevoegde waarde moet krijgen. De geïntegreerde proeven van de laatstejaars Industriële Wetenschappen mogen niet langer een project voor het project zijn. Ze moeten een blijvende waarde krijgen. En hoe kan dat beter dan het vele werk in het teken van vernieuwend onderwijs te stellen? De leerlingen ontwerpen zelf lesmateriaal en laten zo andere leerlingen op een attractieve en creatieve manier kennis maken met de principes van technologie en wiskunde. Leerkrachten gaan vak- en graadoverstijgend de discussie aan en bepalen welke leerplandoelstellingen en lesonderwerpen in aanmerking komen. Aan de leerlingen om hiermee creatief aan de slag te gaan. Een eerste projectthema leverde een didactische CD-rom op omtrent het kustmilieu. In werd gekozen voor LEGO Education. Met behulp van de programmeerbare NXT-robot ontwierpen de leerlingen lesmateriaal voor de lessen Experimentele mechanica, ICT en Elektriciteit. Tweede- en vierdejaarsleerlingen en hun leerkrachten testten het materiaal. Met de feedback verfijnden de ontwerpers het eindproduct. Als ambassadeurs voor het technische onderwijs gingen de 17-jarigen met vereenvoudigde opdrachten op bezoek in het 6e leerjaar van basisscholen in de streek. Ook op de Wetenschapsexpo in Brussel brachten ze hun werk onder de aandacht. Daarom is het vanzelfsprekend dat het lesmateriaal in de twee belangrijkste landstalen ter beschikking is. Sommige lessen bestaan bijgevolg zowel in een Nederlandse als een Franse versie. In wordt dezelfde methode gebruikt bij het ontwerpen van lessen wiskunde. Deze keer wordt optimaal gebruik gemaakt van de interactieve ActivBoard-technologie. De whiteboards zijn pareltjes van techniek die alle voorgaande didactische hulpmiddelen combineren en er nog wat aan toevoegen. Ze vervangen zowel de overheadprojector en beamer als het schoolbord en de geluidinstallatie, maar bieden ook de kans om bordschema s voor te bereiden en ze met technische en visuele hulpmiddelen attractiever én interactiever te maken. De vakgroep bepaalt de lesonderwerpen en de leerlingen moeten creatief aan de slag met hun theoretische kennis. Er wordt geprobeerd om aan ieder projectthema een Europese dimensie te geven door het o.a. te koppelen met een Comeniusproject. Zo kwam er voor de LEGO-lessen een Zweedse en Griekse versie. Voor de whiteboardlessen rekenen we op een Italiaanse, Tsjechische en Finse versie. Het meeste projectmateriaal bestaat ook in het Engels, de projecttaal. Door deze praktische toepassing streeft het project er ook naar om de interesse voor talen bij de technische leerlingen een boost te geven

8 Vlaamse Gemeenschap Natuurwetenschappen, Wiskunde en Technologie: een sleutel voor onze toekomst! TWEEDE LAUREAAT Bea Augustijns, lerares in de Gemeentelijke Basisschool van Haasrode. «Zoezeldoe», een project dat draait rond techniek ontdekken en beleven door middel van workshops. Omdat techniek een aantal jaar geleden in de belangstelling geraakte, omdat de doorlichting op school erg gericht werd op techniek en wetenschappen, omdat er vraag is naar technisch geschoolden en omdat werd vastgesteld dat de leerlingen geboeid werden door deze materie, werd ervoor gekozen om jaarlijks een techniekproject te organiseren in het vijfde leerjaar. Het project kreeg de naam ZOEZELDOE: Zelf Ontdekken En ZELf DOEn. Bij dit project worden de leerlingen vier dagen ondergedompeld in een 20-tal workshops, verspreid over een aantal lokalen in de school. De leerlingen mogen de workshops grotendeels zelf kiezen. Ze volgen stappenplannen en handleidingen. Ze experimenteren, maken werktekeningen, schrijven zelf handleidingen met de resultaten van de experimenten, noteren hun bevindingen en evalueren elkaars werk. De leerkrachten van het vijfde leerjaar, bijgestaan door een vrijwillige helpers - meestal ouders - observeren, assisteren en surveilleren. De workshops, waarin telkens een technisch of wetenschappelijk aspect benaderd wordt, conform de leerlijnen, zijn o.a.: Met de naaimachine leren werken. Glas graveren. Solderen. Koken met behulp van een stappenplan. Zagen en timmeren. Zeep, shampoo of haargel maken. Druktechnieken toepassen. Werken met verschillende stoffen en hechtingsmiddelen. Zelf een werk- of voertuig bouwen, waarbij gebruik gemaakt wordt van verschillende energiebronnen zoals zon, wind, water, elektriciteit. Materiaal leren hergebruiken en recycleren. Vouwtechnieken hanteren. Fysische verschijnselen ontdekken en deze proberen te verklaren. Kortom: door gissen en missen, stappenplannen te lezen en te hanteren, een goede samenwerking te creëren en door voldoende organisatietalent te ontwikkelen, ontdekken de leerlingen competenties die ze bij het normale klasgebeuren niet aangeleerd krijgen. Ze kunnen de dimensies van techniek duiden, hanteren en begrijpen. Ze leren vooral hun eigen talenten ontwikkelen, waardoor het project een prima voorbereiding kan zijn op een latere onderwijskeuze

9 Vlaamse Gemeenschap Natuurwetenschappen, Wiskunde en Technologie: een sleutel voor onze toekomst! DERDE LAUREAAT Johan De Winter, leerkracht aan het Sint-Bernarduscollege in Oudenaarde. «De Interface», een multifunctionele sturingsmodule voor motiverend techniekonderwijs. Sturingen is een belangrijk onderdeel van het leerplan Techniek in de eerste graad van alle secundaire scholen. Leerlingen maken schakelingen waarmee ze allerlei toepassingen uit het dagelijks leven sturen. Dit leerplanonderdeel biedt heel wat kansen maar kan slechts motiverend zijn als de sturingen ook concreet uitgevoerd worden. De sturingsopdrachten realiseren met de computer is voor jarigen zondermeer boeiender en uitdagender, zeker wanneer ze met de Interface ook werkelijk schakelingen kunnen bouwen met allerlei schaalmodellen en met hun eigen elektronisch speelgoed. Het idee voor dit richting- en netoverschrijdend educatief project ontstond naar aanleiding van een spontane vraag van een leerling: Jammer, meneer, dat wij met de computers in de klas geen echte sturingen kunnen uitvoeren! Is er voor dit probleem een technische oplossing te vinden en wie kan ons adviseren? Misschien zijn er wel studenten elektronica of ingenieurs in opleiding die hierbij kunnen helpen? Gelukkig was er internet in de klas en werden per enkele scholen aangeschreven. Veel sneller dan verwacht kwam een enthousiaste respons van Hoge School Gent. De afdeling Toegepaste Ingenieurswetenschappen, Vakgroep Elektronica zag in de ontwikkeling van een print voor onze toekomstige sturingsmodule een opportuniteit om bij te dragen tot de technische motivatie van leerlingen in het secundair onderwijs. Overtuigd van het pedagogisch nut en de vele toepassingsmogelijkheden van zo n computerinterface werd het project verruimd naar alle Vlaamse scholen. De ingenieursstudenten gingen aan de slag en er werden een reeks enthousiaste partners aangetrokken. De firma Rekencentra uit Ranst ontwikkelde de nodige software. Edugo (campus Technisch Instituut Glorieux) uit Oostakker-Gent, zag het als een mooie geïntegreerde opdracht om leerlingen van de afdelingen hout en bouw, mechanica en kunststof, een huizing te laten ontwerpen en produceren voor 200 sturingsmodules. De leerlingen uit de afdeling printmedia zorgden voor de bedrukking van de behuizing. Het Interfacepakket bestaat uit verschillende onderdelen. De juiste en het exacte aantal componenten verpakken is geen sinecure en vergt ervaring. Deze logistieke klus werd geklaard door de leerlingen van BuSO De Einder uit Oudenaarde. Met de medewerking van enkele privépartners werden op 4 locaties sessies georganiseerd. In februari 2011 slaagden meer dan 250 Vlaamse leerkrachten Techniek er in om, met al hun technische knowhow en vaardigheid, de onderdelen van de Interface te assembleren. Dankzij teamwork kregen ze het voor elkaar om na een tweetal uur intens geknutsel elk hun persoonlijke sturingsmodule mee te nemen naar de eigen school. De cirkel is rond, zeker als de aanwezige leerkrachten techniek de komende jaren hun leerlingen laten experimenteren met de Interface in boeiende lessen Techniek! 16 17

10 Franse Gemeenschap Natuurwetenschappen, Wiskunde en Technologie: een sleutel voor onze toekomst! EERSTE LAUREAAT Een team van 4 leerkrachten van de Gemeenteschool van Melen, vertegenwoordigd door Stéphane Genray. «Le Village des Sciences» (Het Wetenschapsdorp). Met de organisatie van het Wetenschapsdorp, een grote (inter) actieve tentoonstelling die diverse wetenschapsdomeinen behandelt, heeft het pedagogisch team van het 5de en 6de leerjaar de knotsgekke uitdaging aangegaan om de kinderen mee te nemen op ontdekkingsreis doorheen de fabelachtige wereld van de wetenschappen en hen in dit project een grote verantwoordelijkheid te geven. De leerlingen moesten zich in de plaats stellen van wetenschappers om aan een gevarieerd publiek talrijke experimenten te tonen, te demonstreren en uit te leggen en daarbij een wetenschappelijke aanpak volgen. De voornaamste doelstelling bestond erin om hun interesse voor de wetenschap te wekken door dit brede domein dat bulkt van interessante activiteiten af te tasten. Het hele schooljaar lang, namen de leerlingen van het 5de en 6de leerjaar deel aan 4 grote Wetenschapsdagen die door hun leerkrachten waren georganiseerd en waarop ze in experimentele laboratoria onderzoek uitvoerden in de vorm van workshops. Elk kind moest ook een themadossier invullen. De leerlingen konden meer te weten komen over elektriciteit (de gloeilamp, een eenvoudige stroomkring bouwen, statische elektriciteit ), licht (samenstelling en ontleding, weerkaatsing en breking ), krachten en eenvoudige machines (hefboom, tandwieloverbrengingen, katrollen, traagheid ), vaste en vloeibare lichamen (materiaaldichtheid, drijfvermogen, communicerende vaten ). Er werden ook twee bijkomende thema s aangeboden. Een klein team verzorgde een rondleiding naar het buitenweerstation van de school. De uitrusting en de werking van de instrumenten werden toegelicht en er werd uitgelegd hoe de metingen worden gecodeerd via het interactieve bord (http://www.soumagne.be/meteo/ stationmeteo.cfm). Voor het thema rond duurzame ontwikkeling en energiebronnen werd een video- en audiovoorstelling gemonteerd gebaseerd op foto s van Yann Arthus-Bertrand (www.goodplanet.org). «Le Village des Sciences» was opgevat als een interactieve, ludieke en educatieve tentoonstelling. Het dorp was onderverdeeld in wijken, pleinen en doodlopende steegjes om het gebeuren leuker en speelser te maken. Elke wijk werd door één welbepaalde klas voorbereid en versierd: Wijk van de Elektriciteit, Wijk van het Licht, Wijk van de Krachten en Eenvoudige Machines, Wijk van de Vaste en Vloeibare Lichamen, Plein van de Meteorologie, Steeg van de Energiebronnen. De leerlingen waren onmiddellijk helemaal gewonnen voor het project. Alles wat in de klas werd geleerd werd in de praktijk toegepast door de leerlingen. Ze hebben blijk gegeven van een ongelofelijke striktheid, een uitbundig dynamisme en een verbazingwekkend professionalisme! De tentoonstelling was een onverwacht groot succes

11 Franse Gemeenschap Natuurwetenschappen, Wiskunde en Technologie: een sleutel voor onze toekomst! TWEEDE LAUREAAT Vincent Dumoulin, leerkracht aan het Lycée Martin V in Louvain-la-Neuve. Hoe kan het leren van meetkunde worden verbeterd door technieken die in de beroepen uit de bouwsector worden gebruikt? Wiskunde. Het vak dat door de leerlingen het meest wordt gevreesd. Striktheid, uiterste nauwkeurigheid, abstractie, van weinig of geen nut in het dagelijkse leven, de befaamde vraag naar de zin ervan, zijn allemaal aspecten die ertoe bijdragen dat leerlingen blokkeren wanneer ze met het vak worden geconfronteerd. Hoe kunnen we het negatieve beeld doorbreken dat ze van de leerkrachten en de lessen hebben? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat ze wiskunde leuk vinden? Dat zijn de vragen waar de leerkrachten wiskunde hun hoofd over breken. De leerlingen dynamische en levendige lessen aanbieden om hen de passie van de kennis bij te brengen, de lessen concreter en aantrekkelijker te maken, dat zijn de prioriteiten voor een wiskundeleraar, vooral wanneer de vraag naar de zin van het vak en de wiskundige abstractie problemen stellen. Er moeten dus middelen worden gevonden om hun interesse voor wiskunde te wekken. Hoe dan wel? Door buiten de schoolmuren te gaan kijken, in het werkelijke leven, door de wisselwerkingen tussen theorie en praktijk op te sporen, door concrete toepassingen levendig voor te stellen. Zin geven, speelse activiteiten aanbieden, de leerlingen proeven laten uitvoeren, de methoden vernieuwen en afwisselen, bieden allemaal mogelijkheden om het doel te bereiken. De meetkunde kan als theoretische basis dienen voor de beroepen uit de bouwsector en voor architecten. De leerkracht wilde de trend omkeren en de onvermoede rijkdommen van de bouwsector nuttig aanwenden in de lessequenties meetkunde. De leerkracht heeft ambachtslui ontmoet, onder andere een schrijnwerker, een leidekker, een timmerman, een metselaar. Die vaklui doen voor sommige van hun taken, al of niet bewust, een beroep op stellingen en eigenschappen die voor het merendeel in de lessen meetkunde van het derde jaar van het secundair onderwijs worden aangeleerd. Zo helpt de stelling van de zwaartelijn ten opzichte van de schuine zijde van een rechthoekige driehoek, bijvoorbeeld, de timmerman om loodlijnen te trekken in het vlak van zijn toekomstige gebinte. De leerkracht heeft die bouwvakkers gefilmd terwijl ze aan het werk waren, foto s genomen en de verschillende mogelijkheden onderzocht om dit in de klas te gebruiken. De essentie van het werk bestaat dus uit handelingen die in de klas levendig moeten worden voorgesteld, hetzij rechtstreeks voor de ogen van de leerlingen, hetzij met behulp van foto s of video-opnames. De zes technieken die werden ontdekt, kunnen op verschillende momenten binnen één en dezelfde lessequentie worden gebruikt: als inleiding, als illustratie van een eigenschap, als oefening of probleem, of als syntheseactiviteit. Hierbij komen meerdere hoofdstukken van de meetkunde aan bod: hoeken en cirkel, driehoeksmeting, de stelling van Pythagoras, de stelling van Thales voor gelijkvormige driehoeken en de functies van de eerste graad. De ontwikkelde hulpmiddelen vergeten ook de leerlingen niet die meer praktisch gerichte opleidingen volgen, bijvoorbeeld in het technisch of beroepsonderwijs. Die leerlingen krijgen niet alleen concretere lessen voorgeschoteld, ze kunnen er ook voordeel uit halen voor hun toekomstige beroepen in de bouwsector. Hoewel het doel van het onderzoek zich vooral tot de leerlingen richtte, biedt het tegelijk ook aan huidige of toekomstige wiskundeleraars talrijke mogelijkheden om het meetkundeonderwijs dynamischer te maken

12 Franse Gemeenschap Natuurwetenschappen, Wiskunde en Technologie: een sleutel voor onze toekomst! DERDE LAUREAAT Een team van leerkrachten Wetenschappen van het Institut Provincial d Enseignement Secondaire (IPES) in Waver, vertegenwoordigd door Sonia Urdian. «Semaine des Sciences amusantes»: De Week van de leuke wetenschappen heeft tot doel om ervoor te zorgen dat de leerlingen de smaak van wetenschappelijke ontdekkingen te pakken krijgen door gebruik te maken van interactieve en spectaculaire experimenten. Uitgaande van de vaststelling dat steeds meer scholieren het wetenschapsonderwijs als vervelend of nutteloos beschouwen, hebben de leerkrachten Wetenschappen van het IPES van Waver de koppen bij elkaar gestoken om een oplossing te zoeken die het wetenschapsonderwijs opnieuw dynamischer kan maken en de interesse van de jongeren voor die vakken kan wekken. Er werd besloten om een project op te starten voor alle onderwijsniveaus in het secundair, maar wel gericht naar kinderen uit het lager onderwijs. De doelstelling van de Week van de leuke wetenschappen zou erin bestaan om de interesse voor wetenschappelijke ontdekkingen te wekken en te tonen dat men zich met wetenschappen ook kan amuseren. De wetenschapsweek werd al tweemaal georganiseerd. De week biedt de gelegenheid om biologie, scheikunde en natuurkunde voor te stellen aan de hand van interactieve en spectaculaire experimenten. Om tegemoet te komen aan de wens om alle studieniveaus bij het project te betrekken, wordt het evenement volledig uitgewerkt door de leerlingen van de tweede en derde graad. Ze bedenken zelf de experimenten, die ze daarna bespreken en uittesten. De leerlingen van de eerste graad fungeren als testers voor de repetities. Na de themaweek Wetenschappen en Zintuigen in 2006, werd in 2010 het thema De wetenschap ten dienste van de gerechtelijke politie uitgewerkt. De leerlingen van het basisonderwijs werden omgevormd tot experts en namen deel aan een rollenspel. Nadat ze aanwijzingen hadden verzameld op de plaats van een misdaad (een insect, het misdaadwapen, een stof die moest worden geïdentificeerd,...), trokken ze naar de laboratoria: door middel van tests met de vijf zintuigen, de ontleding van een runderoog en waarnemingen onder de microscoop moesten ze de identiteit van de moordenaar achterhalen. De Week van de leuke wetenschappen was steeds een succes. Een paar honderd scholieren uit een vijftiental lagere scholen namen deel aan het initiatief in het IPES. Alle leerlingen, zowel die van het IPES als van het lager onderwijs, hebben enorm genoten van de wetenschapsdagen. De scholieren hebben de speelse kant van de wetenschappen kunnen ontdekken, maar het initiatief was ook bijzonder nuttig voor de leerlingen van het IPES. Ze waren trots op het werk dat ze voorstelden. Sommige leerlingen, van wie werd gedacht dat ze minder bereid waren om aan dit soort activiteiten mee te werken, bleken toch een grote aanleg te hebben. En ook voor de leerkrachten was het een verrijkende ervaring. Met de «Semaine des Sciences amusantes» worden de doelstellingen van het decreet van de Franse Gemeenschap nagestreeft, in het bijzonder door het stimuleren van het zelfvertrouwen, van de actieve deelname aan het economische, sociale en culturele leven en van de wil om uit te groeien tot verantwoordelijke burgers. De volgende «Semaine des Sciences amusantes» zal in maart 2012 worden georganiseerd

13 Duitstalige Gemeenschap Natuurwetenschappen, Wiskunde en Technologie: een sleutel voor onze toekomst! EERSTE LAUREAAT Emmanuel Leroy en Bernd Klever, leerkrachten van de Pater Damian Sekundarschule in Eupen. «Wiskunde binnen handbereik» is een project waarmee leerlingen door middel van zintuiglijke ervaringen andere aspecten van wiskunde, wetenschappen en technologie leren ontdekken. Wiskunde toegankelijk maken voor iedereen (elke leeftijdsgroep, elk vaardigheidsniveau, elke taal) houdt de laureaten al jaren bezig. Hoe kan wiskunde op school op een speelse en experimentele manier opgevat en ervaren worden, met benaderingswijzen die duidelijk zijn voor de leerlingen en hen aanspreken? Hoe kunnen kinderen en tieners enthousiast gemaakt worden voor wiskunde, wetenschappen en technologie zonder gebruik te maken van formules, symbolen, getallen, berekeningen, demonstraties en vergelijkingen? Inspiratie werd opgedaan bij een bezoek aan het «Mathematikum» in Giessen (Duitsland), het eerste interactieve wiskundemuseum ter wereld. In het kader van de projectdagen die elk jaar in de school worden georganiseerd, lanceerden de leerkrachten een pedagogische project, geïnspireerd op het concept van het museum. Om zich een concept, een wiskundige benadering eigen te maken, bedenken en bouwen de leerlingen gedurende drie dagen diverse experimenten met eenvoudig knutselmateriaal. Het idee achter wiskunde moet je aanvoelen is niet het gewone leerproces door studie. Het komt er veeleer op aan met wiskunde te experimenteren door tastwaarnemingen om een zintuiglijke benadering te ontwikkelen en zo tot een aanvoelen ervan te komen (hands on, hearts on, minds on). Die procédés, samen met het opnemen van individuele verantwoordelijkheid in het leerproces door de leerlingen van 12 tot 18 jaar, beantwoorden evenzeer als het partnerschap tussen leerlingen van verschillende leerjaren en het werken in team aan de doelstellingen van de projectdagen in de school. Dankzij hun onderzoeken en experimenten bemerken de leerlingen soms complexe wiskundige modellen, die in deze vorm echter toegankelijker worden. Hun ontdekkingen brengen hen ertoe om zich dingen af te vragen, erover na te denken en te proberen om wetenschappelijke antwoorden te vinden door gebruik te maken van wiskunde als hulpinstrument. Zo ontdekten de leerlingen onder andere de brug van Leonardo da Vinci die uitsluitend uit houten plankjes bestaat, de eierautomaat, het kortste traject door de steden van België, de hyperbool, decodering en geheime codes, de modelvorming van zeepbellen, water en lucht om muziek te maken, puzzels en constructiepuzzels, de veelhoeken van een voetbal, hoe de hoogte van de school meten, waarom blijft een vliegtuig in de lucht?,... Na afloop van de projectdagen wordt er in de school een interactieve tentoonstelling georganiseerd waarop de leerlingen hun experimenten nader toelichten en de wiskundige concepten uitleggen. De bezoekers kunnen zelf ook experimenten uitvoeren, aanraken, ontdekken en geven er zich al snel rekenschap van hoe boeiend wiskunde wel kan zijn. Jongeren en ouderen breken samen hun hoofd over problemen en constructiepuzzels of het uitvoeren van een experiment. Het project, dat zowel in het basis- als in het secundair onderwijs kan worden uitgevoerd, kan tijdens een lesuur plaatsvinden of deel uitmaken van een veel omvangrijker schoolproject. De continuïteit van het project wordt gegarandeerd doordat tijdens de lessen een systematisch en methodisch denkproces wordt gevolgd

14 Buitenschoolse ondersteuning voor jongeren en hun school In de categorie «Buitenschoolse ondersteuning voor jongeren en hun school» gingen de drie prijzen naar projecten, die allen te maken hebben met huiswerkondersteuning voor kinderen in kansarme situaties. Dit thema kwam zeer vaak terug, ook in de niet-geselecteerde projecten. Het is duidelijk dat er op dat vlak grote noden bestaan. Vanuit meerdere hoeken worden initiatieven genomen om daarop antwoorden te bieden. De drie geselecteerde projecten weerspiegelen de vele inspanningen die op het terrein geleverd worden. De eerste prijs is voor een initiatief in Sint-Amandsberg dat helemaal gegroeid is vanuit een sociaal bewogen buurtwerking. In Kortrijk vertrok een gelijkaardig initiatief vanuit een de basisschool Sint-Jozef. De derde prijs beloonde een project in Gent, dat geïnspireerd is door Katrol, dat intussen op meerdere plaatsen actief is. Piet Van Speybroeck Voorzitter van de Jury voor de Vlaamse Gemeenschap De persoonlijkheid van een jongere vormt zich des te beter als de actoren die instaan voor zijn opvoeding in harmonie samenwerken. Zijn vader, zijn moeder, zijn familie, zijn school en de gemeenschap waarin hij leeft, spelen elk een sleutelrol in de opbouw van zijn toekomst. Vertrekkende vanuit deze vaststelling, hebben de laureaten hun projecten opgezet rond jongeren die van jong af aan de essentiële pijlers missen waarop ze kunnen steunen. De verantwoordelijken van de projecten staan geduldig de jongeren bij, maar ook de actoren die instaan voor hun opvoeding. Op die manier willen ze zo goed mogelijk de harmonie herstellen. Dank aan de laureaten die zich van ganser harte inzetten om aan deze jongeren hoopvolle perspectieven te bieden. Antoinette d Aspremont-Lynden Voorzitster van de Jury voor de Franse Gemeenschap Onderwijs is een zaak van iedereen», dat zou de rode draad kunnen zijn voor de laureaten van de buitenschoolse ondersteuning voor jongeren en hun school. Iedereen stelt verwachtingen aan de opleiding: de school, de ouders, de samenleving, de bedrijfswereld. De toekomst van de jongeren wordt in grote mate bepaald door hun opleiding. De drie bekroonde projecten sluiten daarop aan. Ze oriënteren, helpen, integreren en stimuleren de jongeren om hun eigen toekomst in handen te nemen. Ingrid Mertes Voorzitster van de Jury voor de Duitstalige Gemeenschap 26 27

15 Vlaamse Gemeenschap Buitenschoolse ondersteuning voor jongeren en hun school EERSTE LAUREAAT Het team van Uilenspel vzw (Sint-Amandsberg), vertegenwoordigd door Tinneke Degraeuwe. «Ontwikkelingskansen van kansarme kinderen en hun ouders ondersteunen via buurtsolidariteit». Eind 2008 richtten enkele buurtbewoners de vzw Uilenspel op. Ze wilden tegemoet komen aan de vraag naar extra schoolse ondersteuning in de kansarme wijken Dampoort en Sint-Amandsberg. Omwille van het belang voor de verdere schoolcarrière, richt Uilenspel zich voornamelijk tot kinderen uit het eerste en tweede leerjaar die problemen ervaren met bepaalde leerinhouden, veelal als gevolg van een onvoldoende kennis van de Nederlandse taal. Vaak ondervinden deze kinderen en hun ouders moeilijkheden bij het begrijpen van de structuur, gewoonten, methoden en verwachtingen van de scholen. Elk begeleid gezin krijgt wekelijks het bezoek van een vaste vrijwilliger. Schoolse vaardigheden worden aangeleerd via spelend leren om de leerprocessen te initiëren en de betrokkenheid van het kind te verhogen. Allerlei activiteiten staan op het programma: samen lezen, educatief spelletjes, huistaak maken, knutselen, de bibliotheek bezoeken... Door aandacht te hebben voor de aanwezige competenties en door te zorgen voor succeservaringen, wordt gewerkt aan de motivatie van het kind en de ouder(s). De vrijwilligers wonen in de buurt van het gezin dat ze ondersteunen en leren zo de leefwereld van hun andere buren kennen. De vertrouwensband tussen de ouders en de vrijwilligers stimuleert de buurtsolidariteit. Uilenspel zorgt dat de vrijwilligers een basisvorming krijgen, een basismap met informatie en een tas met basismateriaal. Er worden praatcafés en aanvullende vormingen georganiseerd, bijvoorbeeld rond taalstimulering. De vrijwilligers kunnen terecht bij de uitleendienst om educatieve spelletjes en leermiddelen te ontlenen. Hiervoor wordt samengewerkt met een speel-o-theek uit de buurt. Als een buurtschool of organisatie een gezin naar Uilenspel leidt, wordt een vertrouwenspersoon aangesteld die optreedt als contact tussen vrijwilliger, gezin en school. De leerkracht wordt bij de begeleiding betrokken via een heen-enweer schriftje. Om informatie-uitwisseling en samenwerking in de buurt mogelijk te maken, neemt Uilenspel deel aan verschillende overlegstructuren, zoals het welzijnsoverleg, het buurtteam, de werkgroep Brede School... Uilenspel begeleidt een 60-tal gezinnen, werkt samen met 12 buurtscholen en tal van buurtorganisaties en wil de werking uitbreiden naar de Brugse Poort, een andere kansarme wijk van Gent. De resultaten die worden bereikt, zijn heel positief. Vrijwilligers ervaren het contact met buren met een andere sociaalculturele en/of economische achtergrond als verrijkend en halen veel voldoening uit de vorderingen bij het kindje en de dankbaarheid van de ouders. De ouders appreciëren de individuele ondersteuning en de contacten met de vrijwilliger. De kinderen genieten van de wekelijkse bezoekjes. Ze ervaren dat schoolse vaardigheden ook op een plezierige manier kunnen worden aangescherpt. Positieve aandacht motiveert! 28 29

16 Vlaamse Gemeenschap Buitenschoolse ondersteuning voor jongeren en hun school TWEEDE LAUREAAT Stuurgroep huiswerkbegeleiding basisschool Sint-Jozef (Kortrijk), vertegenwoordigd door Marleen Dierckx. «Begeleiding, op school en thuis, voor kinderen én hun ouders met weinig of geen aandacht voor goede huiswerk-omstandigheden». De basisschool voorziet in kwalitatief onderwijs voor peuters, kleuters en leerlingen van de lagere school. De school is een perfecte afspiegeling van de samenstelling van de buurt. Dit betekent een heel specifieke veelkleurige leerlingenpopulatie met 82% GOKleerlingen (kinderen met ongelijke onderwijskansen). Het is de visie van de school om de ontplooiingskansen voor die kinderen én hun gezinnen zo optimaal mogelijk te houden. Dit vertaalt zich in sterk gedifferentieerd (taal)onderwijs, een uitgebreid zorgteam, een intense ouderwerking (met een ouderwerker), gekoppeld aan een brede schoolwerking en een bewust plan gelijke onderwijskansen. Het hoofddoel van het project ligt niet bij de inhoudelijke huiswerkbegeleiding, wel bij de problemen van kinderen die huiswerk moeten maken in gezinnen waar daar geen aandacht voor is. De projectcoördinatoren willen de ouders ondersteunen om interesse, motivatie en praktische afspraken voor vlotter huiswerk te bevorderen. Ze zijn ervan overtuigd dat dit de gelijke onderwijskansen voor die kinderen concreet doet stijgen en dat dit gevolgen kan hebben voor succeservaringen in hun verdere schoolloopbaan. De kinderen worden door de klastitularis aangemeld omdat er een vormelijk huiswerkprobleem is (in eerste instantie dus niet een inhoudelijk probleem). In een intakegesprek engageren de ouders zich om het traject en de vorming mee te volgen. De kinderen komen 2 avonden per week naar een huiswerklokaal op school. Daar worden ze door vrijwilligers begeleid om met een stappenplan hun huiswerk zelfstandig te leren maken. De begeleiders bespreken de begeleiding met de coördinator-ouderwerker. Er wordt met volgfiches gewerkt. De coördinator overlegt met het zorgteam van de school en de klastitularis. Ouders komen de huiswerkklas minstens 2 keer bezoeken en volgen een schooleigen vormingssessie in verband met huiswerk (waarom, wanneer, wat, hoe ) en de begeleiding van hun kinderen. Na enkele maanden verplaatst de begeleiding zich aan huis. Ieder gezin wordt door een vaste begeleider gevolgd. Daar waar de begeleiding in de huiswerkklas door studenten gebeurt, zijn de thuisbegeleiders volwassen vrijwilligers. De thuisbegeleiding wordt geleidelijk afgebouwd en de ouders nemen de supervisie over. De doelstellingen en methodiek van het project worden bewaakt door de stuurgroep bestaande uit leden van het zorgteam, een diversiteitconsulent van de SOM (het provinciaal integratiecentrum W-Vl) en de directie van de naburige Pleinschool waar de studenten gerekruteerd worden. Met het project worden heel wat resultaten bereikt. De kinderen maken thuis zelfstandig hun huiswerk volgens een geïndividualiseerde structuur (stappenplan leren leren, zelfinstructiemethode Meichenbaum). De ouders zorgen voor goede huiswerkomstandigheden voor hun kinderen. Ze betonen oprechte interesse en motiveren en stimuleren het betrokken kind in zijn huiswerk en schoolloopbaan. Ze zien het belang daarvan in en passen het geleerde ook toe voor de andere kinderen van het gezin. Ouders en kinderen worden bevestigd door succeservaringen

17 Vlaamse Gemeenschap Buitenschoolse ondersteuning voor jongeren en hun school DERDE LAUREAAT Het team van Partners tegen de Miserie vzw (Gent), vertegenwoordigd door Katelijne Béatse. «De Katrol Gent» wil kansarme kinderen kansrijker maken via studie- en opvoedingsondersteuning aan huis. De Katrol wil via studie- en opvoedingsondersteuning aan huis de onderwijskansen van kinderen uit kwetsbare gezinnen verhogen. Studenten van de hogeschool, uit verschillende opleidingen, ondersteunen wekelijks een gezin, gedurende minimaal drie maanden. De ondersteuning wordt gegeven op vraag van de ouders, omdat ze zich zorgen maken over de schoolresultaten van hun kinderen. Doordat zowel de gezinnen als de studenten vrijwillig in het project stappen, is er een goede basis voor samenwerking en wederkerigheid. De meest kwetsbare allochtone en autochtone gezinnen uit (groot-)gent, waarvan de kinderen dreigen uit de boot te vallen in het onderwijs, stappen in het project. Die kwetsbaarheid kan zich op verschillende gebieden uiten: opgroeien in kansarmoede, een beperkt familiaal en sociaal netwerk, anderstaligheid De Katrol richt zich naar kinderen vanaf de derde kleuterklas, tot en met jongeren uit het secundair onderwijs. Studieondersteuning is meer dan huiswerk alleen. De Katrol wil met de kinderen werken rond schoolse taken en spelenderwijs leren, maar wil ook de taal stimuleren, het welbevinden en zelfbeeld van het kind bevorderen en studievaardigheden bijbrengen. Er is ook ruimte voor een bezoek aan de bibliotheek of spel-o-theek. Daarnaast wil De Katrol door middel van opvoedingsondersteuning een onderwijscultuur in het gezin brengen. Daarom probeert de student de ouders zoveel mogelijk te betrekken bij het proces. Studenten fungeren als rolmodel in het gezin. De nadruk ligt op het empoweren van de ouder(s): het is de bedoeling dat zij na verloop van tijd de studieondersteuning zelf overnemen. De twee ankerfiguren zijn de vertrouwenspersonen en het aanspreekpunt, zowel voor de gezinnen als voor de studenten. Zij zorgen voor een goed contact tussen beiden. De selectie, opvolging en afronding van het proces gebeurt door hen, via bezoeken aan huis. Samen met de hogeschool staan zij ook in voor de procesbegeleiding van de student. Het is een project met kansen voor alle partijen. Voor de kinderen, het verbeteren van de schoolse vaardigheden en het bevorderen van de motivatie en het welbevinden, kortom hun onderwijspositie versterken. Voor de ouders, empoweren, verhogen van hun betrokkenheid bij het schoolgebeuren en het stimuleren van de communicatie met de school. De studenten verbreden via deze unieke ervaringsmethodiek hun visie en beeldvorming op diversiteit en kansarmoede en nemen dit mee in hun verdere leven en in hun toekomstig werk als leerkracht of hulpverlener. De Katrol werd in 2002 opgestart in Oostende en kreeg navolging in andere gemeenten. In Gent is De Katrol gestart in september Het project wordt gedragen door een breed samenwerkingsverband van de Arteveldehogeschool, Partners tegen Miserie vzw, het Lokaal Overlegplatform, Intercultureel Netwerk Gent, Universiteit Gent en Stad Gent. Van bij de start van het project kan de vereniging rekenen op een groot enthousiasme van studenten en gezinnen. Tijdens de voorbije twee schooljaren werden 140 gezinnen ondersteund door 170 studenten. Allemaal samen werden er meer dan 5200 uren gratis studieondersteuning gerealiseerd in gezinnen die de steun van De Katrol heel hard kunnen gebruiken

18 Franse Gemeenschap Buitenschoolse ondersteuning voor jongeren en hun school EERSTE LAUREAAT Eclat de Rire vzw (Luik), vertegenwoordigd door Fabienne Laterza. Het zelfvertrouwen en de motivatie van de kinderen vergroten en de ouders ondersteunen in hun rol van opvoeder staan borg voor een kwaliteitsvolle integratie op school. Het project heeft tot doel om kinderen (6-12 jaar) te helpen hun kennis en vaardigheden optimaal te benutten en de gezinnen te ondersteunen bij het erkennen van hun rol als ouders. Eclat de Rire, gelegen in een sociaal woningcomplex in de wijk Sainte-Walburge in Luik, is een onthaal-, ontmoetingsen expressieruimte, die individuele en collectieve activiteiten organiseert om het leerproces, de integratie en de openheid naar de wereld te ondersteunen en te bevorderen. De bevolkingsgroep bestaat voornamelijk uit gezinnen van Marokkaanse origine, naast enkele Turkse, Centraal-Afrikaanse en Oost-Europese gezinnen. De sociale problemen waarmee ze worden geconfronteerd, hebben te maken met analfabetisme, een povere kennis van het Frans en een gebrekkige kennis van het systeem. De gezinnen bevinden zich in precaire economische situaties. Frans leren is een eerste stap is om het sociale isolement te doorbreken; daarbij is het absoluut noodzakelijk dat de ouders de schoolwereld, zijn doelstellingen, regels en verplichtingen aanleren. Integratie van de kinderen op school veronderstelt ook de schoolintegratie van de ouders. Driemaal per week worden de kinderen uitgenodigd om hun huiswerk te maken. Er wordt een contract aangegaan met het kind om het aan te moedigen deel te nemen aan een participerende aanpak. Er worden diverse hulp- en ondersteuningsmiddelen gebruikt om het zelfvertrouwen en een positief zelfbeeld op te bouwen of te versterken. Eenmaal per week wordt een taalworkshop (opfrissen van de Franse taal, bibliotheek, wiskunde) georganiseerd. Tijdens die workshop worden alle leervakken behandeld, op een speelse manier en vanuit het oogpunt van de taal, waarbij afstand wordt genomen van de eigenlijke inhoud van het vak. Elke laatste vrijdag van de maand worden ouderontmoetingen georganiseerd rond thema s die te maken hebben met de school en met ouderervaringen. Er wordt gebruik gemaakt van rollenspellen waardoor het mogelijk wordt om van gedachten te wisselen over pedagogische principes. Soms worden ook externe sprekers uitgenodigd. Dit is een manier om de schoolcontext af te zwakken en de schoolactoren te ontmoeten in een vriendelijk en neutraal kader zonder enige affectieve betrokkenheid. Er werd eveneens een samenwerking met de school uitgebouwd. De directie en sommige leerkrachten nemen soms aan de ouderontmoetingen deel. Verder werd een communicatiestructuur in het leven geroepen tussen het team van de vzw en de leerkrachten om bij het begin en op het einde van elk schooljaar een evaluatie door te voeren. Daardoor kan een balans worden opgemaakt van de evolutie van elk kind. De vzw neemt deel aan activiteiten die door de school worden georganiseerd en omgekeerd. Het hele schooljaar door hebben de kinderen de mogelijkheid om deel te nemen aan talrijke buitenschoolse activiteiten die tot doel hebben hun algemene ontwikkeling en hun verdere ontplooiing te bevorderen: creatieve workshops, een workshop bibliotheek, sportworkshops, de organisatie van feestjes en voorstellingen door de kinderen, transgenerationele workshops 34 35

19 Franse Gemeenschap Buitenschoolse ondersteuning voor jongeren en hun school TWEEDE LAUREAAT Het schoolondersteuningsteam van de UTAN (Universiteit Derde Leeftijd van Namen), vertegenwoordigd door Anne Royaux. «Espace intergénérationnel»: intergenerationele ruimte, begeleiding en mentoraat door senioren. In 2006 nam de Universiteit Derde Leeftijd van Namen haar intrek in de gebouwen van het Institut Sainte-Ursule (ISU). Vandaag zijn ze met zijn twaalven om huiswerkbegeleiding te organiseren. Het vrijwilligersteam heeft zijn actiedomeinen in de voornaamste leervakken kunnen uitbreiden en werkt in het bijzonder rond de basiskennis, het zelfvertrouwen en de manier van leren. Het team schenkt veel aandacht aan de jongeren van buitenlandse afkomst, maar legt zich ook toe op andere jongeren die niet kunnen teruggrijpen op de hulp van een stimulerende familiale en sociale omgeving. Er worden eveneens banden aangeknoopt met professionele remediërende leerkrachten en met leerkrachten die betrokken zijn bij het bestrijden van mislukking op school. Vrijwilligers met pensioen zijn beschikbaar als mentor van jonge spruiten, hebben de meest uiteenlopende beroepstrajecten doorlopen en stellen hun tijd ter beschikking. Een mentor wiskunde benadrukt: Het is door een individuele opvolging, die in de klas moeilijk haalbaar is, dat de persoonlijke of familiale problemen kunnen worden uitgesproken en dat ernaar wordt geluisterd.. Tussen de ouderen en de jongeren ontstaat er een nauwe band De ouderen groeien zelfs uit tot veerkrachtmentoren. Het schoolvak is het medium, het voorwendsel voor een op het gezellenstelsel gebaseerde tandem oudere/ jongere. De originaliteit ligt ook in de begeleiding die zich tot de jongere in zijn totaliteit richt door rekening te houden met affectieve en emotionele aspecten. Wanneer de jongere het op school niet goed doet, moet de reden worden gevonden waarom hij leermoeilijkheden heeft. Volwassenen en jongeren ontmoeten elkaar ook in leesworkshops. Ze lezen daar met zijn tweeën de boeken die door het programma zijn opgelegd. Onlangs werd een workshop zelfexpressie ingevoerd. Jongeren met grote problemen doen daar opnieuw vertrouwen op door te tekenen of de grond te bewerken. Een germaniste versterkt de aanpak van de mislukking op school door middel van een workshop een moment voor jezelf, waar de leerlingen leren om hun hoofd leeg te maken, zich te ontspannen en zich te concentreren. In deze intergenerationele ruimte kunnen de ouderen hun intellectuele vaardigheden onderhouden en op zoek gaan naar nieuwe sociale rollen. Aangezien ze geen rol en geen functie te vervullen hebben op school, concentreren ze zich uiteindelijk volledig op de persoon van de leerling. Hun leeftijd vormt geen enkel probleem en is veeleer een rijkdom en een echte stuwende kracht voor de jongeren die ze begeleiden. Als metgezellen in probleemsituaties, geven ze hen zin om op te groeien en het leven te leren kennen. Hun loon? Zoals ze het zelf zeggen, de glimlach van de jongere waaruit blijkt dat hij het begrepen heeft, het plezier om nog nuttig te zijn. De jongeren, van hun kant, ontmoeten een vriendelijke en luisterende persoon die hen leert om de armen niet te laten zakken. Het beeld dat ze van de derde leeftijd hebben, wordt door hun ervaringen veranderd. Deze intergenerationele samenwerking biedt iedereen de kans om van de andere te leren. Zoals een van de mentoren zegt: Jullie zijn mijn geneesmiddel tegen de ziekte van Alzheimer!. De jongeren geven toe dat ze dankzij die beschikbare ondersteuning weer zijn opgeleefd en hun mislukkingen hebben kunnen overwinnen

20 Franse Gemeenschap Buitenschoolse ondersteuning voor jongeren en hun school DERDE LAUREAAT Het educatieve team van de Oasis Familiale (Hannuit), vertegenwoordigd door Brigitte Springuel. «Huiswerkbegeleiding: een dagdagelijkse uitdaging». Alle dagen, van maandag tot vrijdag wordt de begeleiding van de kinderen van het huiswerkinstituut van de Oasis Familiale verzorgd door een multidisciplinair team dat over alle vereiste kwaliteiten beschikt om aan de specifieke noden en behoeften van de kinderen te beantwoorden. De kinderen komen uit scholen van alle types en netten. De doelstelling bestaat erin hulp te bieden aan gezinnen door schoolondersteuning voor hun kinderen aan te bieden om ervoor te zorgen dat ze het schooljaar in alle rust kunnen voortzetten en te vermijden dat ze afhaken. Het polyvalente team (huiswerkbegeleiding en groepsactiviteiten) helpt kinderen van wie de ouders geen schoolondersteuning kunnen bieden, hetzij omdat ze de taal of de leervakken niet of te weinig beheersen, hetzij gewoonweg omdat ze te laat thuiskomen van het werk. De vereniging biedt een globale en volledige aanpak van het werk en brengt vaardigheden en troeven aan die het welzijn van de kinderen ten goede komen. De moeilijkheden die het kind op school ondervindt, worden samen met de ouders besproken om het team onmiddellijk in de richting van het leervak te sturen dat speciale aandacht vereist en opnieuw moet worden uitgelegd. Doordat ze de kinderen van de school afhalen, krijgen de leden van het team de kans om de leerkrachten te ontmoeten, met hen te spreken, beroepspraktijken uit te wisselen en dieper in te gaan op de problemen die de kinderen ondervinden. Deze uitwisseling is belangrijk want ze versterkt de band en zorgt ervoor dat een vertrouwensklimaat wordt opgebouwd. De kinderen van verafgelegen scholen worden naar Oasis Familiale gebracht door hun ouders, de leerkrachten of het schoolvervoer. Het is voor de leerkrachten niet mogelijk om met een ganse klas rekening te houden met de leemtes in de kennis van elk kind. Een klein duwtje in de rug van het team van het huiswerkinstituut is dus meer dan welkom! In een tijd waarin de trend erin bestaat om het niveau van de opleiding te verlagen, wil de Oasis Familiale het niveau van die kinderen precies omhoogtrekken! Na het vieruurtje doet iedereen zijn werk. Met elkaar samenwerken en elkaar aanvullen staan hierbij in het middelpunt. Dankzij een aangepaste werkmethode wordt het kind aangemoedigd om geleidelijk autonoom te leren werken. Indien er met een vak problemen zijn of bepaalde dingen niet worden begrepen, neemt het educatieve team de tijd om zaken opnieuw uit te leggen, raad te geven of denksporen aan te reiken waardoor het kind de moeilijkheden kan overwinnen waarmee het wordt geconfronteerd. Via spelen en software wordt aan de lacunes gewerkt terwijl de kinderen zich amuseren. De ouders en de leerkrachten worden ingelicht over de moeilijkheden. Indien nodig worden de ouders ook doorverwezen naar andere diensten of vakspecialisten die hen eventueel kunnen helpen. Elk kind wordt als een individu beschouwd, zijn persoonlijke vooruitgang wordt aangemoedigd en zijn werk wordt gewaardeerd. Om de communicatie te bevorderen, worden wekelijks teamvergaderingen belegd waarop de globale ontwikkeling van elk kind wordt geëvalueerd en wordt er van gedachten gewisseld over de gebruikte praktijken. In 2010 werden 170 kinderen geholpen. De vzw viert dit jaar zijn 25-jarig bestaan en heeft in die tijd duizenden kinderen geholpen om opnieuw met veel zin naar school te gaan

STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn.

STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn. Waarom STEM? STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn. Alle technologie die vandaag de maatschappij beheerst is bedacht, ontworpen

Nadere informatie

EDUGO campus De Brug

EDUGO campus De Brug LAGER ONDERWIJS 3 de graad STEM in de lessen Wiskunde Wereldoriëntatie Mens en techniek Mens en natuur Labo s & workshops Wetenschappen: labo (EDUGO campus De Toren) Technologie: workshops (EDUGO campus

Nadere informatie

Link met het secundair onderwijs

Link met het secundair onderwijs Link met het secundair onderwijs 1. Instroomprojecten 'Tutoraat' en 'Klimop' De moeizame doorstroom in het secundair onderwijs en de instroom naar het hoger onderwijs van kansarme en allochtone jongeren

Nadere informatie

Alle ruimte. voor jou w groei BEROEPSONDERWIJS

Alle ruimte. voor jou w groei BEROEPSONDERWIJS Alle ruimte voor jou w groei BEROEPSONDERWIJS Campus Het Spoor Mol 02 Leerlingen leren door te doen, te ondervinden, mee te maken,. Ze beleven met hun zintuigen, verstand en gevoel, alleen of in groep.

Nadere informatie

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO Alle ruimte voor jou w groei COGNOSCO Cognosco Campus Het Spoor Mol 02 Inleidend woordje Campus Het Spoor biedt naast het traditionele onderwijs ook het succesvolle Cognosco-onderwijs. De leerlingen kiezen

Nadere informatie

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.wico.be www.shn.wico.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2009-2010 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2012 Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

GIBO HEIDE. pedagogisch project

GIBO HEIDE. pedagogisch project GIBO HEIDE pedagogisch project gemeenteraadsbesluit van 26 mei 2015 Het pedagogisch project is de vertaling van de visie van directie en leerkrachten die betrekking heeft op alle aspecten van het onderwijs

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT UNIEK? WAAROM De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool in Nederland een grote mate van

Nadere informatie

De handen in elkaar, samen werken aan een Brede School

De handen in elkaar, samen werken aan een Brede School De handen in elkaar, samen werken aan een Brede School Brede School Te downloaden op www.vlaanderen.be/bredeschool Doel BS Brede ontwikkeling van kinderen en jongeren Doel BS Brede ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland

Deel 1: Pedagogisch project Vrije Basisschool Lenteland 1 ONZE SCHOOL en de SCHOLENGROEP ARKORUM Het katholiek basisonderwijs brengt al vele jaren een aanbod van kwalitatief onderwijs en opvoeding aan kleuters en leerlingen in de regio Roeselare- Ardooie. In

Nadere informatie

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso)

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso) (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen Derde graad Techniek-wetenschappen Studierichting Techniek-wetenschappen de graad Een woordje uitleg over de studierichting... Logisch denken Laboratoriumwerk

Nadere informatie

Visie Stedelijke kinderdagverblijven

Visie Stedelijke kinderdagverblijven Visie Stedelijke kinderdagverblijven Departement Onderwijs en Opvoeding pedagogische begeleidingsdienst & dienst kinderopvang Voorwoord Beste In deze brochure beschrijven we de visie waarnaar we streven

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAAROM DE VRIJESCHOOL De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Het Huis der Talen. «Immersie onderwijs in de provincie Luik» Luik 10.06.2013. Agnes De Rivière

Het Huis der Talen. «Immersie onderwijs in de provincie Luik» Luik 10.06.2013. Agnes De Rivière Het Huis der Talen «Immersie onderwijs in de provincie Luik» Luik 10.06.2013 Agnes De Rivière Wie zijn wij? Opgericht in 2008 Platform Ondersteuning van de economische ontwikkeling in de regio. Promotie

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Even voorstellen 5. Waar staan we voor 7. Ons onderwijs 7. Boeiend onderwijs: 8. Kwaliteit bewaken 8

Inhoudsopgave: Even voorstellen 5. Waar staan we voor 7. Ons onderwijs 7. Boeiend onderwijs: 8. Kwaliteit bewaken 8 Informatiegids Inhoudsopgave: Even voorstellen 5 Waar staan we voor 7 Ons onderwijs 7 Boeiend onderwijs: 8 Kwaliteit bewaken 8 Veiligheid door respect en regels 9 Open voor vernieuwingen 9 Engels en Frans

Nadere informatie

Sint-Jozefscollege: studierichtingen 3 de graad ASO

Sint-Jozefscollege: studierichtingen 3 de graad ASO Economie-Moderne Talen Economie Moderne Talen natuurwetenschappen 2 2 Duits 3 3 Engels 3 3 Frans 4 4 economie 5 5 wiskunde 3 3 In deze studierichting wordt inzicht in het economisch gebeuren gecombineerd

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs

Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs Pedagogisch Project van het Stedelijk Onderwijs (1) Het Stedelijk Onderwijs is de dynamische ontmoetingsplaats van alle leernetwerken ingericht door de Stad Antwerpen. (2) Het Stedelijk Onderwijs voldoet

Nadere informatie

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico.

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico. STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD 0-0 WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.be www.shn.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel van het

Nadere informatie

Studiegebied. (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen. Derde graad...

Studiegebied. (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen. Derde graad... Studiegebied (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen Derde graad... Techniek-wetenschappen STUDIEGEBIED CHEMIE Studierichting Techniek-wetenschappen de graad Een woordje uitleg over de studierichting...

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Tijdens het schooljaar 2009 2010 werkte het Steunpunt Diversiteit & Leren samen met RVO - Society,

Nadere informatie

Grootouderbetrokkenheid Connecting Generations stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van kinderen door de kracht van levenservaring en aandacht.

Grootouderbetrokkenheid Connecting Generations stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van kinderen door de kracht van levenservaring en aandacht. Connecting Generations Grootouderbetrokkenheid Connecting Generations stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van kinderen door de kracht van levenservaring en aandacht. Connecting Generations is een individueel

Nadere informatie

ZORG. Onze eigen zorgvisie

ZORG. Onze eigen zorgvisie ZORG Onze eigen zorgvisie We streven naar een school waarin we de totale opvoeding van het kind niet uit het oog verliezen. We proberen de kinderen in hun geestelijke, intellectuele, emotionele en sociale

Nadere informatie

Q1 In welke hoedanigheid neemt u deel aan deze enquête:

Q1 In welke hoedanigheid neemt u deel aan deze enquête: Q1 In welke hoedanigheid neemt u deel aan deze enquête: Answered: 280 Skipped: 0 Leerkracht Schoolhoofd Leerling Ouder Vertegenwoor... Leerkracht Schoolhoofd Leerling Ouder Vertegenwoordiger van een andere

Nadere informatie

School s cool Utrecht helpt brugklassers een goede start te maken in het voortgezet onderwijs

School s cool Utrecht helpt brugklassers een goede start te maken in het voortgezet onderwijs School s cool Utrecht helpt brugklassers een goede start te maken in het voortgezet onderwijs In Utrecht verlaten jaarlijks zo n 600 risicojongeren de basisschool. Dit zijn jongeren die om verschillende

Nadere informatie

KANT EN KLAAR PLUS. Uitdagende thema s voor pientere en hoogbegaafde leerlingen

KANT EN KLAAR PLUS. Uitdagende thema s voor pientere en hoogbegaafde leerlingen KANT EN KLAAR PLUS Uitdagende thema s voor pientere en hoogbegaafde leerlingen Handleiding voorwoord Voor u ligt een unieke uitgave in Vlaanderen! Het Centrum voor Begaafdheidsonderzoek ijvert al een tiental

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Inhoud Trainersmap Verdieping

Inhoud Trainersmap Verdieping Inhoud Trainersmap Verdieping 2 Module 9 Taal Module 10 Rekenen/wiskunde en Science (basisonderwijs) Module 11 Sociaal-emotionele ontwikkeling - verdieping Module 12 Sensomotorische ontwikkeling - verdieping

Nadere informatie

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag)

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag) > VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag) Aanwezig: 18 leerlingen Vertegenwoordiging: Vrij Technisch Instituut Leuven, Sint-Theresia-instituut Kortrijk,

Nadere informatie

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen Iedereen online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. 96 Telenet Jaarverslag 2012 Duurzaamheid Telenet Foundation Telenet Foundation

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Piramide. Dé educatieve methode voor alle jonge kinderen

Piramide. Dé educatieve methode voor alle jonge kinderen Voor- en vroegschoolse educatie Piramide Piramide Dé educatieve methode voor alle jonge kinderen Geeft jonge kinderen de kans zich optimaal te ontwikkelen Biedt houvast en ruimte voor pedagogisch medewerkers,

Nadere informatie

Wij gaan met plezier naar school.

Wij gaan met plezier naar school. www.schoolbranst.be Wij gaan met plezier naar school. 3...onze visie Onze school is een landelijk gelegen dorpsschool, een groene school, waar we leven in verbondenheid met de natuur en met elkaar en handelen

Nadere informatie

2016-2017. Onthaalbrochure. slim in wetenschap. sterk in technologie. bedrijvig in economie. www.damiaaninstituut.be

2016-2017. Onthaalbrochure. slim in wetenschap. sterk in technologie. bedrijvig in economie. www.damiaaninstituut.be 2016-2017 Onthaalbrochure slim in wetenschap sterk in technologie bedrijvig in economie www.damiaaninstituut.be welkom Dag 12-jarige Nu het Lager Onderwijs (bijna) achter de rug is, ben je volop op zoek

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan

Pedagogisch beleidsplan Pedagogisch beleidsplan Auteur: Ingeborg van der Zanden Bartels Datum: 05 januari 2015 Plaats: Kerkdriel Versie: 0.1 Pedagogisch beleidsplan BSO VillaDriel 12 april 2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Studienamiddag Informaticawetenschappen in het leerplichtonderwijs Paleis der Academiën, Brussel, 2015-04-29 Bern Martens Lerarenopleiding Sec. Onderwijs

Nadere informatie

Pedagogisch ondersteuningsaanbod op maat voor 20 kleuterscholen in 2012-2013

Pedagogisch ondersteuningsaanbod op maat voor 20 kleuterscholen in 2012-2013 PROJECTOPROEP Hoe omgaan met kinderarmoede op school? Toerusten van leerkrachten in het kleuteronderwijs om beter steun te verlenen aan kansarme kinderen Diego Cervo Pedagogisch ondersteuningsaanbod op

Nadere informatie

De lat hoog voor iedereen! Referentiekader voor een Brede School

De lat hoog voor iedereen! Referentiekader voor een Brede School De lat hoog voor iedereen! Referentiekader voor een Brede School Opdracht Steunpunt Gok Ontwikkelen visietekst Opvolgen proefprojecten Formuleren beleidsaanbevelingen Brede School? Verkenning van enkele

Nadere informatie

DIVERSITEIT IN het onderwijs. Ondersteuning op maat van. onderwijs initiatieven

DIVERSITEIT IN het onderwijs. Ondersteuning op maat van. onderwijs initiatieven DIVERSITEIT IN het onderwijs Ondersteuning op maat van onderwijs initiatieven Diversiteit in Vlaanderen Een diversiteitsvriendelijk Vlaanderen Vlaanderen is divers, ook etnisch-cultureel. De aanwezigheid

Nadere informatie

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen.

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen. in NDERWIJS Creativiteit en Creatief Denken Creativiteit is een unieke eigenschap van de mens. Kijk om je heen, alles wat verzonnen en gemaakt is, vindt zijn oorsprong in het menselijk brein. Dat geldt

Nadere informatie

Dossier Mediacoach 2015

Dossier Mediacoach 2015 Dossier Mediacoach 2015 Mediacoach is een opleiding voor professionelen die werken met jongeren en/of volwassenen en die mediawijsheid willen integreren in hun eigen beroepspraktijk. Mediawijsheid is onontbeerlijk

Nadere informatie

HUISWERKBELEID in MAATJES

HUISWERKBELEID in MAATJES HUISWERKBELEID in MAATJES Huiswerk ligt in het verlengde van het leerproces wat in de klas is gestart. Het vormt de brug tussen de school en de ouders. Via ons huiswerkbeleid willen we spanningen en conflicten

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

Ontwerptekst huiswerkondersteuning Basisonderwijs Sociaal Huis Duffel. Inleiding:

Ontwerptekst huiswerkondersteuning Basisonderwijs Sociaal Huis Duffel. Inleiding: Ontwerptekst huiswerkondersteuning Basisonderwijs Sociaal Huis Duffel Inleiding: Onderwijs is een zeer belangrijke hefboom in de algemene ontwikkeling van kinderen met het oog op de algemene integratie

Nadere informatie

V.U. Sofie Heyrman - Grote Markt 1-9100 Sint-Niklaas Versie Maart 2012. Help! Huiswerk! Huistaak en Studiebegeleiding in Sint-Niklaas

V.U. Sofie Heyrman - Grote Markt 1-9100 Sint-Niklaas Versie Maart 2012. Help! Huiswerk! Huistaak en Studiebegeleiding in Sint-Niklaas V.U. Sofie Heyrman - Grote Markt 1-9100 Sint-Niklaas Versie Maart 2012 Help! Huiswerk! Huistaak en Studiebegeleiding in Sint-Niklaas Opvangcentrum Rode Kruis Niet-begeleide, minderjarige vluchtelingen

Nadere informatie

ENGELS als Tweede Taal

ENGELS als Tweede Taal ENGELS als Tweede Taal o.b.s. De Drift de Pol 4a 9444 XE Grolloo 0592-501480 drift@primah.org Inhoudsopgave Inhoud: 1. Inleiding 2. Keuze voor de Engelse taal (Why English?) 3. Vroeg vreemde talenonderwijs

Nadere informatie

Vormingsaanbod voor universiteiten en hogescholen 2014/2015

Vormingsaanbod voor universiteiten en hogescholen 2014/2015 Vormingsaanbod voor universiteiten en hogescholen 2014/2015 Inhoud 3 Vooraf 5 Een andere kijk op spijbelen 6 Over de diepere betekenis van kinderspel 7 Kinderen hebben zo hun kijk op quality time 8 Plan

Nadere informatie

KAZ launch. woensdag 29 januari 2014. Aanbod in het eerste jaar: Deze tekst in MS Word formaat

KAZ launch. woensdag 29 januari 2014. Aanbod in het eerste jaar: Deze tekst in MS Word formaat Deze tekst in MS Word formaat woensdag 29 januari 2014 KAZ launch Binnenkort ziet het KAZ er helemaal anders uit. En dan hebben we het niet alleen over de gebouwen of het aanzicht van op straat. Ook de

Nadere informatie

Leren Leren en ExcelLeren

Leren Leren en ExcelLeren Leren Leren en ExcelLeren www.mindsetlearnandgrow.nl Wat is MindSet? MindSet is een groep studenten die leerlingen leert effectief te leren. Wij helpen leerlingen betere schoolresultaten te behalen door

Nadere informatie

Alle ruimte. voor jou w groei A-STROOM

Alle ruimte. voor jou w groei A-STROOM Alle ruimte voor jou w groei A-STROOM Campus Het Spoor Mol 02 Leerlingen leren door te doen, te ondervinden, mee te maken,. Ze beleven met hun zintuigen, verstand en gevoel, alleen of in groep. Ervaringen

Nadere informatie

Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe

Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe + Big Ideas Great STEM Katrien Strubbe (Natuur)wetenschappen: doelen 2 Natuurwetenschappen geven leerlingen een fundamenteel en duurzaam inzicht in de structuren en processen die de mens, de natuur en

Nadere informatie

VIASANO of preventie in de stad

VIASANO of preventie in de stad VIASANO of preventie in de stad 1. Het doel en het concept Het doel is om een groepsdynamiek in de stad creëren door alle lokale actoren bij het initiatief te betrekken (leerkrachten, gezondheidswerkers,

Nadere informatie

Visie. Stedelijke Initiatieven Buitenschoolse Opvang. pedagogische begeleidingsdienst & dienst kinderopvang. Departement Onderwijs en Opvoeding

Visie. Stedelijke Initiatieven Buitenschoolse Opvang. pedagogische begeleidingsdienst & dienst kinderopvang. Departement Onderwijs en Opvoeding Visie Stedelijke Initiatieven Buitenschoolse Opvang Departement Onderwijs en Opvoeding pedagogische begeleidingsdienst & dienst kinderopvang Colofon Deze brochure is tot stand gekomen in samenwerking

Nadere informatie

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek 1 kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en ontwikkelingsdoelen techniek 2 Ontwikkelingsdoelen techniek Kleuteronderwijs De kleuters kunnen 2.1

Nadere informatie

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK OPDRACHTSVERKLARING SINT- LODEWIJK cliënt-organisatie-medew MISSIE SINT-LODEWIJK - biedt aangepast onderwijs

Nadere informatie

H u i s w e r k b e l e i d

H u i s w e r k b e l e i d H u i s w e r k b e l e i d Voor maken. sommige een Voor kinderen aantal anderen kinderen een is complexe het levert huiswerk huiswerk taak echter waarbij geen een zij problemen bron een beroep van op,

Nadere informatie

Prikkel de nieuwsgierigheid van kinderen. In drie stappen naar een Techniek&ik-locatie

Prikkel de nieuwsgierigheid van kinderen. In drie stappen naar een Techniek&ik-locatie Prikkel de nieuwsgierigheid van kinderen In drie stappen naar een Techniek&ik-locatie 2 Techniek&ik wordt ondersteund door 01_2014 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Iniatiefnemers 4 Ga mee op ontdekking 5 Stap

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Per 1.000 kinderen onder de 3 jaar telde Limburg eind 2008 68 opvangplaatsen minder dan het Vlaamse gemiddelde.

Per 1.000 kinderen onder de 3 jaar telde Limburg eind 2008 68 opvangplaatsen minder dan het Vlaamse gemiddelde. Limburgse kinderopvang misdeeld door huidige Vlaamse Regering. Uit het antwoord vanwege Vlaams minister van Welzijn Heeren op een parlementaire vraag van Vlaams volksvertegenwoordiger Els Robeyns blijkt

Nadere informatie

Lesvoorbereidingsformulier

Lesvoorbereidingsformulier UC Leuven Limburg Lerarenopleiding kleuter- en lager onderwijs Lesvoorbereidingsformulier Het mentaal en schriftelijk voorbereiden van een les is iets anders dan het invullen van een lesvoorbereidingsformulier.

Nadere informatie

A0326 A0327 A0328 Acties binnen de vereniging SPOOR FOBVBP01

A0326 A0327 A0328 Acties binnen de vereniging SPOOR FOBVBP01 A0326 A0327 A0328 Acties binnen de vereniging SPOOR FOBVBP01 VOORAF: de vereniging SPOOR De vereniging SPOOR staat voor Samenwerking rond Preventie in het kader van Opvoeding en Onderwijs Regio Brugge

Nadere informatie

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM In het FLL World Class SM Project zal jullie team: Een onderwerp kiezen waar jullie enthousiast over zijn of altijd al meer over hebben willen weten. Een innovatieve oplossing

Nadere informatie

Van TSO naar TSO : (g)een probleem

Van TSO naar TSO : (g)een probleem Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen Van TSO naar TSO : (g)een probleem De brochure Van ASO naar TSO werd uitgebreid met een gedeelte dat de aansluitmogelijkheden bij overgangen binnen de TSO-richtingen

Nadere informatie

Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018

Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018 Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018 Voorwoord. De planperiode van 2011-2014 ligt bijna achter ons en geeft ons reden tot nadenken over de doelen voor de komende vier jaar. Als we terugdenken

Nadere informatie

Samenwerken over sectoren heen

Samenwerken over sectoren heen Samenwerken over sectoren heen Inhoud In deze workshop wordt de betekenis en de meerwaarde van samenwerken tussen verschillende organisaties uitgewerkt. We schetsen hoe zo n samenwerking kan evolueren,

Nadere informatie

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Inleiding: Het onderwijs op school is er onder meer op gericht de verantwoordelijkheid en zelfstandigheid van de leerlingen te vergroten. Ook het maken van huiswerk levert

Nadere informatie

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES I Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (voormiddag)

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES I Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (voormiddag) > VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES I Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (voormiddag) Aanwezig: 18 leerlingen en 1 begeleidende leerkracht Vertegenwoordiging: Sint-Theresia-instituut Kortrijk,

Nadere informatie

Talen en wetenschappen

Talen en wetenschappen Talen en Grieks- Industriële Latijn-moderne talen Latijn- Moderne talen-wiskunde Wetenschappen-wiskunde Techniek- Studieaanbod derde graad 1 Grieks Aardrijkskunde 1 2 Esthetica 1 0 Grieks 4 4 Biologie 2 1

Nadere informatie

De Katrol wordt in 2002 opgericht in Oostende België

De Katrol wordt in 2002 opgericht in Oostende België De Katrol wordt in 2002 opgericht in Oostende België Visie en missie - kansarme kinderen kansrijker maken - Activeren van de zelfredzaamheid van de ouders - Toekomstige hulpverleners en leerkrachten de

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang

Figure 1 logo vrouwenraad. De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang Figure 1 logo vrouwenraad De Vrouwenraad wil voor elk kind betaalbare, toegankelijke en kwaliteitsvolle kinderopvang INHOUDSTAFEL kinderopvang... 1 Een kaderdecreet kinderopvang... 2 Kwaliteitsvolle kinderopvang...

Nadere informatie

D E K LE OPVOEDINGSPROJECT T E. Werken met een visie. R K

D E K LE OPVOEDINGSPROJECT T E. Werken met een visie. R K D E K LE U TE T E R K OPVOEDINGSPROJECT Werken met een visie. O UT T E R OMDAT JE MET POËZIE ZOVEEL MEER ZEGT... Werken met visie Is als kijken in een spiegel. Als je in een spiegel kijkt, kijk je meestal

Nadere informatie

olvp ieder1 telt Kies voor jouw talent juiste accent! het

olvp ieder1 telt Kies voor jouw talent juiste accent! het olvp Beste ouder(s) Een school en studiekeuze maken na zesde leerjaar is niet gemakkelijk. U krijgt heel wat informatie en wilt met zoveel mogelijk zaken rekening houden. In deze kleine brochure maken

Nadere informatie

Algemene info eerste graad

Algemene info eerste graad Algemene info eerste graad Leerlingen die instappen in de eerste graad secundair onderwijs, stappen een andere onderwijswereld binnen. Plots zijn er veel meer vakken, veel meer leerkrachten, andere aandachtspunten,

Nadere informatie

Piramide. De educatieve methode voor alle jonge kinderen

Piramide. De educatieve methode voor alle jonge kinderen Voor- en vroegschoolse educatie Piramide Piramide De educatieve methode voor alle jonge kinderen Geeft jonge kinderen de kans zich optimaal te ontwikkelen Biedt houvast en ruimte voor pedagogisch medewerkers,

Nadere informatie

PROJECTOPROEP COLLECTIEVE MOESTUINEN IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2013

PROJECTOPROEP COLLECTIEVE MOESTUINEN IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2013 PROJECTOPROEP COLLECTIEVE MOESTUINEN IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2013 PAGINA 1 VAN 5 COLLECTIEVE MOESTUINEN - 2012 Voorstelling projectoproep Deze projectoproep "Collectieve moestuinen" komt

Nadere informatie

Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen

Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen www.ecoman.be ONDERNEMEN IN DE PRAKTIJK VOOR LAATSTEJAARS SECUNDAIR Academiejaar 2009-2010 De perfecte invulling van de vrije ruimte, de geïntegreerde

Nadere informatie

HAALT MEER UIT ONDERWIJS. Uw partner in Brede School activiteiten

HAALT MEER UIT ONDERWIJS. Uw partner in Brede School activiteiten HAALT MEER UIT ONDERWIJS Uw partner in Brede School activiteiten Dit is WIJS! WIJS vindt dat leren vooral leuk moet zijn. Vanuit deze gedachte verbinden we educatie en entertainment aan elkaar. Door een

Nadere informatie

Inhoud. Steunpunt Diversiteit en Leren 17/03/2010. Brede School in Vlaanderen en Brussel

Inhoud. Steunpunt Diversiteit en Leren 17/03/2010. Brede School in Vlaanderen en Brussel Inhoud Vooraf: Steunpunt Diversiteit en Leren 1. Wat is een Brede School? 2. Welke impact ervaren de proefprojecten? 3. Brede school in de toekomst 4. Standpunt VVJ Brede School in Vlaanderen en Brussel

Nadere informatie

Informele en sociale steun bij de opvoeding in Vlaanderen. Modellen van ontmoetingsplaatsen voor jonge kinderen en hun ouders.

Informele en sociale steun bij de opvoeding in Vlaanderen. Modellen van ontmoetingsplaatsen voor jonge kinderen en hun ouders. Informele en sociale steun bij de opvoeding in Vlaanderen. Modellen van ontmoetingsplaatsen voor jonge kinderen en hun ouders. Benedikte Van den Bruel en Sarah Vanden Avenne Inhoud 1. Waarom aandacht naar

Nadere informatie

MISSIE EN VISIE ZORG Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen

MISSIE EN VISIE ZORG Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen De manier om succes te bereiken is op de eerste plaats een definitief, duidelijk, praktisch ideaal te hebben een doel, een doelstelling. Ten tweede moet men over de noodzakelijke middelen beschikken om

Nadere informatie

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015 DIOCESANE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST BISDOM BRUGGE jan.bonne@vsko.be SECUNDAIR ONDERWIJS VAKBEGELEIDING PAV Brugge, 30-01-2015 Ter kennisgeving aan alle directies van scholen met PAV Gelieve een kopie

Nadere informatie

Verslag themanamiddag Een museum toegankelijk maken

Verslag themanamiddag Een museum toegankelijk maken Verslag themanamiddag Een museum toegankelijk maken Plaats: Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen Datum: 21 maart 2013 Om de twee maanden organiseert het Fonds Vrijetijdsparticipatie een themanamiddag

Nadere informatie

BELEIDSPLAN 2011 2014

BELEIDSPLAN 2011 2014 BELEIDSPLAN 2011 2014 Tijdens het schooljaar 2010-2011 hebben het CASS en de directie een SWOT- analyse gemaakt over de onze scholengemeenschap. Dit beleidsplan vertrekt vanuit een evaluatie van het vorige

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING Studiedienst en Prospectief Beleid 1 Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Vlaamse Overheid Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030

Nadere informatie

Tweede jaar van de eerste graad kaz-klas

Tweede jaar van de eerste graad kaz-klas Tweede jaar van de eerste graad kaz-klas Na één jaar in de kaz-klas heb je al iets meer de kans gehad om je een beeld te vormen van de aanpak en de vakken in het secundair onderwijs. De overstap naar het

Nadere informatie

Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen. Van TSO naar TSO : (g)een probleem

Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen. Van TSO naar TSO : (g)een probleem Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen Van TSO naar TSO : (g)een probleem Schooljaar 2004-2005 Inleiding De brochure Van ASO naar TSO werd uitgebreid met een gedeelte dat de aansluitmogelijkheden bij overgangen

Nadere informatie

Alle bestuursleden zijn gezamenlijk bevoegd om besluiten te nemen namens stichting Meridiaan.

Alle bestuursleden zijn gezamenlijk bevoegd om besluiten te nemen namens stichting Meridiaan. Algemene gegevens Stichting Meridiaan Meridiaan 40 3813 AW Amersfoort www.stichtingmeridiaan.nl RSIN 816179281 KvK Inschrijvingsnummer 32116451 Doel Het doel van Stichting Meridiaan kan samengevat worden

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Flexkidz

Pedagogisch beleid Flexkidz Pedagogisch beleid Flexkidz Voor u ligt het verkorte pedagogisch beleidsplan van Flexkidz. Hier beschrijven we in het kort de pedagogische visie en uitgangspunten. In dit pedagogisch beleidsplan beschrijven

Nadere informatie

Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010

Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010 Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010 Persbericht Wat vind je in de virtuele edukit? Een dynamische website Activiteiten in detail De algemene campagne ikgeeflevenaanmijnplaneet.be

Nadere informatie