federatie Samen voor een mooi en duurzaam Drenthe. Raad van de gemeente Emmen Postbus RA EMMEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "federatie Samen voor een mooi en duurzaam Drenthe. Raad van de gemeente Emmen Postbus 30001 7800 RA EMMEN"

Transcriptie

1 Hertenkamp HL Assen telefoon (0592) e-mal federate Raad van de gemeente Emmen Postbus RA EMMEN K o p e Grffe Assen, 3 aprl 2013 Betreft: Energesprong Veenkolonën Geachte raad, Op 22 maart jl. hebben wj op ons Festval Groen Drenthe de resultaten van een onderzoek naar de effecten van extra energebesparngsmaatregelen n de bestaande wonngvoorraad n Noord-Nederland aangeboden aan gedeputeerde Henk van de Boer. Bj deze gelegenhed hebben wj eveneens ons pledoo voor een energesprong n de Veenkolonën gepresenteerd. Herop aanslutend beden wj u herbj ons pledoo voor een energesprong n de Veenkolonën aan. Onderzoek CE Delft en SEO Economsch Onderzoek Op ons verzoek hebben CE Delft en SEO Economsch Onderzoek de nvesterngen en werkgelegenhedseffecten onderzocht van extra energebesparngsmaatregelen n de bestaande wonngvoorraad n Noord-Nederland. Dt onderzoek vormt de noordeljke vertalng van het landeljke onderzoek dat CE/SEO n opdracht van mnsteres hebben utgevoerd. Het noordeljk en het landeljk rapport van CE/SEO kunt u downloaden op onze webste De resultaten van het noordeljke onderzoek laten zen dat extra nvesterngen n energebesparng bj bestaande wonngen ook voor Noord-Nederland een fors aantal banen n de bouw en de toeleverende ndustre kan opleveren. nvesterngen van zo'n 400 mljoen per jaar leden tot zo'n extra banen. Daarmee kunnen rum werklozen aan werk worden geholpen. Het onderzoek legt enerzjds een forse nvesterngsopgave bloot, maar laat anderzjds ook zen dat deze pakketten rendabel zjn. De kunst s hoe we de lange termjn energebesparng-baten kunnen omzetten naar fnancerngsconstructes. Op dverse plaatsen wordt her nmddels mee geëxpermenteerd. Energesprong Veenkolonën De Natuur en Mleufederate Drenthe plet n aanslutng op het onderzoek van CE/SEO voor een energesprong n de Veenkolonën. Deze energesprong houdt een versnellng van energebesparng n de bestaande wonngvoorraad n. We denken daarbj net aan klene verbeterngen, maar n een grote sprong voorwaarts; een aanpak de ledt tot energe-nul-wonngen n hele wjken of wonngtypen. Grootschalge energebesparng, renovate en wjkverbeterng worden daarbj gecombneerd. De stjgende energelasten denen als fnancerngsmotor. Samen voor een moo en duurzaam Drenthe.

2 natuur en mleu -. eìhe federate Een energesprong n de Veenkolonën vraagt n het begn een (veel) grotere nvesterng, maar levert op kortere termjn ook een veel grotere besparng op. Bovenden zorgt het voor een mpuls voor econome en werkgelegenhed. Een fundamentelere aanpak en herstructurerng van de bestaande voorraad, zorgt voor een beter endresultaat n termen van omgevngskwaltet en wonngwaarde, dan een aanpak n klenere stappen. Aanpak Wj maken ut een gespreksronde met dverse partjen op dat er veel nteresse s n zo'n aanpak. Met vereende krachten s daar op grote schaal werk van te maken. De kansen daarvoor ztten n neuwe gebeds- of wjkallantes de concreet aan de slag gaan met de opzet en utwerkng van dre of ver koploperprojecten met een totale omvang van à wonngen. Wj stellen voor om n dre of ver wjken n de Veenkolonën hermee aan de slag te gaan. Op bass van een door bewoners samengesteld programma van esen kunnen marktpartjen n consorta verschllende busness cases utwerken. Op bass daarvan kunnen de bedrjven vervolgens een aanbod opstellen. Her zjn elders n Nederland al goede ervarngen mee opgedaan. Wj zouden her graag de komende perode met nwoners, energecoöperates, bedrjven, overheden en wonngcorporates een gezamenljk offensef van wllen maken. Wj verzoeken u dan ook extra energebesparngsmaatregelen n de bestaande wonngvoorraad een promnente plek te geven n uw beled. Daarnaast vragen wj u te bevorderen dat er een aanpak en acteprogramma komt voor energesprong n de Veenkolonën. Tot een nadere toelchtng zjn wj graag bered. Met vrendeljke groet, Natuur en Mleufederate Dreíthe ren Render Hoekstra, drecteur Bjlage: Pledoo voor een energesprong n de Veenkolonën

3 natuur en mleu Fd rent he ŗ'äeoe Energesprong Veenkolonën nvesteren n woonwaarde en gebedskwaltet Veenerge

4 NHOUD 1. HET VERTREKPUNT 5 DRENTHE 5 Focus VEENKOLONËN 5 2. DE UTDAGNG 7 TJDVOOR ACTE! 7 3. DE ENERGESPRONG 7 4. DE fco-nome 11 WERKGELEGENHED 11 HYPOTHEKEN ONDER WATER DE GEZAMENLJKE AMBTE 12 SAMENWERKNG s ESSENTEEL ONS VOORSTEL 15 FNANCERNG '. 15 TOT SLOT 16 COLOFON 19

5 \ 1 'Í'V', \ \. s. 1,'

6 nvesteren n woonwaarde en gebedskwaltet 1. HET VERTREKPUNT Besparen op energeverbruk n hus s slm: het spaart geld, s duurzaam en comfortabel. En een comfortabele, energezunge wonng lgt nog beter n de markt ook. Stel dat we een energesprong maken n de Drentse Veenkolonën. Bewoners, bedrjven, wonngbouwcorporates en de overhed gaan samenwerken aan het versneld soleren en verbeteren van duzenden wonngen. Daar waar dat kan, wekken bewoners hun egen energe op. n het deale geval betalen bewoners geen energelasten meer. Dat levert banen op n de bouw, verlaagt de woonlasten, verbetert de waarde van de wonng en zet de rego als duurzame koploper op de kaart. Ut een gespreksronde met betrokken partjen maken wj op dat er bj veel partjen nteresse s voor zo'n aanpak. Met vereende krachten kunnen we daar op grote schaal werk van maken. De kansen daarvoor ztten n neuwe gebedsof wjkallantes de concreet aan de slag gaan met de opzet en utwerkng van dre of ver koploperprojecten met een totale omvang van à wonngen. n dt pledoo schetsen we de bouwstenen voor de energesprong en de contouren van een aanpak. We baseren ons op de nbreng van experts, bedrjven, overheden en andereorgansates n de rego. De Natuur en Mleufederate Drenthe wl alle betrokken partjen: bewoners, energecoöperates, bedrjven, overheden en wonngcorporates utdagen her een gezamenljk offensef van te maken. Het lefst zouden we morgen al n een aantal dorpen of wjken wllen starten. De aanpak kan zch daarna als een nktvlek over het gebed verspreden. Aan de slag! Drenthe De afgelopen jaren s het energeverbruk n de bestaande wonngen vermnderd n Noord-Nederland n het algemeen en n Drenthe n het bjzonder. Volgens de provncale rapportage over het wonngenplan neemt het aantal energezunge wonngen met een groen label (A, B of C) toe en neemt het aantal G- en F-labels af. Dat komt voor het grootste deel door de nzet van wonngbouwcorporates, de de afgelopen jaren wonngen hebben geïsoleerd en verbeterd. Maar ook partculere wonngbeztters hebben snds wonngen n de provnce energezunger gemaakt. Naast regelngen, zoals 'SUM wonen met energe', heeft ook de Natuur en Mleufederate Drenthe her met de wjkaanpak en de campagne 'Drenthe Bespaart' aan bjgedragen. Dat s moo, maar we zjn er nog net. Verdergaande energebesparng n de wonngbouw bedt tal van kansen, maar gaat zeker net vanzelf. Voor de komende perode lggen er neuwe opgaven ín het verschet. Focus Veenkolonën n de Drentse Veenkolonën gaat de energebesparng mnder snel. n Drenthe als geheel heeft 469í. van de corporatewonngen een A- of B-label. n de Drentse Veengemeenten Aa en Hunze, Borger-Odoorn, Coevorden en Emmen s dat aantal een stuk lager: begn 2012 had nog geen 15% een B-label of beter. Voor partculere wonngen geldt nog een slechtere utgangsstuate (CE Delft, SEO Onderzoek). En er zjn meer partculere wonngen dan corporatewonngen n de ver Drentse Veenkolonale gemeenten ( partculer, corporate). Tenduzenden wonngen n de rego kunnen dus veel energezunger worden gemaakt. 5

7 Energlclabels corporatewonngen Dentsc Veenkolonale gemeenten päf 1 januar 2012 m H11rMB r S - íílllls 0 Aa en Home UO Borgcr-Odoorn Coevorden S Emmcn 0 0 vs İ Totaal 12? perewtogt? A*s wêêêêêêêêm A lllįjl*. D åü Aa en Hume 0,0V: o.;; 3.4;; 50,0«19.85Í 5,6-:;,O;Ì a,n Borger-Odoorn 0,5'X 0,0;; 2,6; 15.5' 3S,S - 21,0;', 8,3 7,2;; 6,2;; Coevorden 0,0» 0,0» 2,5» 44,4;4 25,0» 14,9» 3,651 0,65S Emmen 0,0';; O.ffť 10.3'á 28,3» 24,8» 15.2Sİ 10, u; Totaal 0,1» 0,0;; 3,0?, 11.5SS ä.t.0% 23,95S 13,S«7,9K ' 6.0İİ Bron: nvent. 20apfl2012 6

8 2. DE UTDAGNG 3. DE ENERGESPRONG De Veenkolonën hebben te maken met krmp. En dat net alleen. De bouwsector, één van de grootste werkgevers n de rego, s ernstg door de crss getroffen en banen staan onder druk door de stlgevallen neuwbouw. De huzenprjzen dalen en woon- en energelasten stjgen. Voor geznnen met een laag nkomen vormen de energelasten verhoudngsgewjs een fkse kostenpost. De goedkoopste huzen zjn het slechtst geïsoleerd. Hushoudens n een klene, verouderde wonng geven zelfs meer ut aan energe- en woonlasten dan hushoudens n een grotere, moderne wonng. Veel partculeren zjn onzeker over hun nkomen, wonngwaarde en woonlasten. Grote utgaven aan een neuwe verwarmngsketel of solate staan net hoog op de agenda van wonngegenaren. Corporates ljken de komende jaren eveneens mnder te kunnen nvesteren, waardoor verdere wonngverbeterng en energebesparng mogeljk stlvalt. Daarmee ljkt het net voor de hand te lggen dat de kansen om veel energe te besparen n bestaande wonngen snel worden verzlverd. n de Veenkolonën komen de geschetste ontwkkelngen hard op het gebed af. De combnate van krmp, een stlvallende bouw, vermnderde nvesterngen n wonngen en verdere onzekerheden n ontwkkelng van huzenprjzen en woonlasten kunnen leden tot een negateve spraal waar we - zeker n dt gebed - net op ztten te wachten. Tjd voor acte! n de stjgende energelasten zt nu just de oplossng: door wél werk te maken van energebesparng. Dat ledt tot een lager verbruk, lagere woonlasten, werk voor bouw- en nstallatebedrjven en een duurzamere en sterkere rego. De rego kent veel wonngen de aan een opknapbeurt toe zjn en dat ook waard zjn. Toekomstvast heet dat. En er gebeurt al heel veel. De oprchtng van lokale energecoöperates, dorpsbedrjven en andere grotere en klenere ntateven zorgen voor een onderstroom van verneuwend ondernemerschap en een grote lokale betrokkenhed. Dat bedt kansen. Door nu de Veenkolonën als duurzame rego op de kaart te zetten, een energebesparngsoffensef met en voor de rego ut te werken en samen met bewoners, bedrjven en andere partjen n de rego ut te voeren, kunnen we een belangrjke stap voorut zetten. De energesprong houdt n dat we n de Veenkolonën aan de slag gaan met een versnellng van energebesparng n de bestaande wonngvoorraad. We denken daarbj net n klene verbeterngen, maar n een grote sprong voorwaarts; een energesprong. We gaan ut van een aanpak voor hele wjken of wonngtypen, leggen de combnate met renovate en wjkverbeterng en gebruken de stjgende energelasten als fnancerngsmotor. Met de stapsgewjze verbeterngen hebben we de afgelopen jaren veel berekt, maar de vraag s nu of dt ook de weg s voor de toekomst. Het toepassen van een energebesparngspakket wordt tegeljk utgevoerd met groot onderhoud aan de wonng. Het lgt dan vervolgens net voor de hand om de wonng bnnen enkele jaren opneuw aan te pakken. Daardoor s verdere verduurzamng de volgende jaar vaak net aan de orde. De energewnst bljft dan vele jaren beperkt. Bovenden worden bj een beperkt ene.rgebesparngspakket soms maatregelen genomen de later weer ongedaan moeten worden gemaakt om tot verdere besparng te komen: zo moet bjvoorbeeld spouwmuursolate worden weggehaald als later bnnenmuursolate wordt aangebracht. Dat s zonde van het werk en het geld. En net duurzaam natuurljk. Een veel meer utdagende weg s om de energeambtes flnk op te schroeven. Net een aanpak waarbj één of twee labelstappen worden gemaakt, maar een renovate waarbj de wonngen drect energeneutraal worden gemaakt. Deze energesprong zet n op het renoveren van hele wjken of lnten tot de hoogst mogeljke energebesparngsnveaus. De nzet s dat bewoners na deze aanpak geen energelasten meer hebben en dat de kwaltet en wonngwaarde op bass van gecombneerde wjkaanpak stjgen. Vergaande solate, slmme nstallates en duurzame energeopwekkng n de wonng of n de buurt worden tegeljk met renovate van de wonng en de wjk aangepakt. Op verschllende plaatsen n Nederland wordt nmddels werk gemaakt van zo'n energesprong. De technek s hervoor beschkbaar, maar de kosten zjn nog hoog. De verwachtng s dat - door verdere opschalíng - de kostprjs van dt type wonngverbeterngen de komende tjd sterk kan dalen. 7

9 Stap Met een standaard energebesparngspakket van solate, dubbel glas en een neuwe verwarmngsketel kan een wonng flnk energezunger worden. Gemddeld kan het energelabel daarmee twee stappen verbeteren, uteraard afhankeljk van de staat van de wonng en het feteljke energeverbruk. Het energebesparngspakket om één of meer labelstappen te maken kost ongeveer C per wonng, bovenop het groot onderhoud van de wonng. Het gaat dan om het aanbrengen van vloer-, spouwmuur- en daksolate, het nstalleren van een HR-ketel en HR+H-glas, n combnate met een levensduurverlengende renovate. De energerekenng kan met tentallen procenten worden teruggebracht. Dat s natuurljk wel afhankeljk van het type wonng en het energeverbruk van de bewoners. Sprong Energeneutrale wonngen wekken per saldo net zoveel energe op als zeverbruken. Ook hervoor s de samenloop met grootscheepse renovate van de wonng nodg. n combnate met de kosten, kost het energeneutraal maken van een wonng C méér dan één of twee labelstappen. Soms s de sprong naar energeneutraal net n één keer mogeljk. n dat geval moeten maatregelen passen bj energeneutraltet en mogen verdere verduurzamng net n de weg staan (bron: MleuCentraal, Platform31). Bestaande Wjk van Morgen n Kerkrade-West n Kerkrade krjgt de bestaande wjk van morgen vorm. Dankzj een nnovateve aanpak krjgen rum 150 huurwonngen van Woonmaatschappj Hesta n ten werkdagen compleet neuwe gevels, een neuw dak met zonnepanelen, een neuwe cv-ketel, neuwe radatoren en een ventlatesysteem. De wonngen dateren ut de 70-er jaren en worden heel energezung (gemddeld A++). De energerekenng van de bewoners gaat naar verwachtng met maar lefst 100 euro per maand omlaag. Apeldoorn n Apeldoorn start bnnenkort de renovate van rum 180 wonngen ut Huurders vroegen de wonngcorporate De Goede Wonng ongeveer een jaar geleden om hun wonngen naar energeneutraal te renoveren. Samen met bewoners zjn vervolgens consorta utgenodgd om met een plan voor de renovate te komen. Er lgt nu een plan waarut bljkt dat energenotaloos renoveren kan. De kosten van de energemaatregelen zjn C per wonng. Just n tjden van recesse kan zo'n aanpak het antwoord zjn op negateve ontwkkelngen. Projecten elders n Nederland en Drenthe laten zen dat het technsch kan. Economsche analyses laten zen dat het ook rendabele nvesterngen zjn. Het maatschappeljk rendement van deze nvesterng s just n de Veenkolonën, een van de antcpeergebeden voor de krmp, extra van belang. Op verschllende plaatsen n Nederland wordt nmddels werk gemaakt van zo'n energesprong. De kosten zjn nu nog hoog. De verwachtng s dat - door verdere opschalng - de kostprjs van dt type wonngverbeterngen de komende tjd sterk kan dalen. 8

10 7 v 1 f CMt. S B l- 85 3ñ \ H' '!:ļ m a n * u ll K Jf T ï t l ÎÌ-- drt v. m ľl n c.ì «Kar Jlí» 69* ] s

11 4. DE ECO-NO ME CE Delft en SEO Onderzoek hebben het rendement van versnellngsmaatregelen voor verduurzamng van bestaande wonngen n beeld gebracht. De Natuur en Mleufederate Drenthe heeft hen gevraagd een vertaalslag te maken voor de Noord-Nederlandse stuate. Herut bljkt de grote potente de zo'n versnellngsagenda heeft voor de rego. De analyse leert dat de wonngvoorraad n de Drentse Veenkolonën op achterstand staat ten aanzen van de energeprestates. Daarnaast bljkt een groot aantal daarvan goede naoorlogse eengeznswonngen te zjn, de zch goed lenen voor zo'n energerenovate. Met het naar voren halen van extra energemaatregelen besparen we op de lange termjn veel kosten en kunnen we op korte termjn werk en woonwaarde voor dt gebed creëren. Een grootschalge energesprong zet de Veenkolonën bovenden weer als een koploper op de kaart. De rego kan een voorbeeld zjn voor andere gebeden. Dat s goed voor het mago en het zelfvertrouwen. Woonwaarde, oftewel de mate waarn leefbaarhedsaspecten postef gewaardeerd worden, s mmers mnstens zo belangrjk als de w/o//ngwaarde en zorgt voor bndng en betrokkenhed bj de egen gemeenschap. Ook het bedrjfsleven profteert: bedrjven n de bouw- en nstallatebranche krjgen de komende jaren veel werk aan wonngverbeterng en -verduurzamng. Daarnaast bouwen ondernemers kenns op de van grote waarde s. Want op deze wjze renoveren jaagt nnovate en versnellng aan ten aanzen van het renovateproces en de toepassng van neuwe techneken. Door een hele wjk of een heel lnt n één keer aan te pakken kunnen bovenden kostenvoordelen worden behaald. Van de sector vraagt dt eveneens een sprong: opledng, kennsontwkkelng en samenwerkng zjn van groot belang om een kwaltatef goed product te kunnen aanbeden. Deze kwaltetsslag maakt de sector sterker en concurrerender. Werkgelegenhed Energebesparng levert aanzenljk meer werk op voor technsch geschoold personeel.dan bjvoorbeeld wegenbouw door de arbeds- en kennsntenseve werkzaamheden. Op bass van een landeljke berekenng gaan we ut van ca. 17 fte per geïnvesteerde mljoen euro n de gespecalseerde bouw- en nstallatesector. Ut het rapport van CE en SEO (Delft, 2012) bljkt bovenden dat nvesterngen n energebesparng een multplereffect hebben van 1,5, doordat ook toeleverende sectoren en de rego als geheel profteren van het toegenomen nkomen. Dat vergt natuurljk wel grote nvesterngen en de vraag s we dat betaalt. Laten we begnnen met een eenvoudge rekensom om wat grp te krjgen op de fnancerngsopgave en -mogeljkheden. n het meest vergaande scenaro maken we alle bestaande wonngen n de Veenkolonën de nog geen A- of B-label hebben energeneutraal. De nvesterngsopgave n de rego bedraagt dan voor de corporatewonngen met een C-label of slechter ca. C700 mn. Om alle partculere wonngen met een C-label of slechter energeneutraal te maken, s een nvesterng van Cl,9 mld. nodg. Dat vraagt dus een nvesterngsopgave van rum 2,5 mljard. Verspred over een perode van 10 jaar s dat een nvesterng C250 mn. per jaar. Dat s veel geld, maar op dt moment zjn bewoners ook veel geld kwjt aan energelasten. Alle energerekenngen voor bewoners n de Drentse Veenkolonën bj elkaar opgeteld bedroegen n 2012 ongeveer C150 mn. per jaar. Dat bedrag betalen bewoners gezamenljk aan energeleverancers. Voor het grootste deel verdwjnt dat geld ut de rego. Utgaande van een jaarljkse stjgng van de energeprjzen, neemt dat bedrag elk jaar toe tot ca. C mn. per jaar n De energerekenng van hushoudens zal naar verwachtng bnnen 10 jaar rum verdubbelen. Hoe meer energe we besparen, door dat geld te besteden aan de egen wonngen, aan bouwers en nstallateurs en aan lokale energecoöperates, hoe meer geld er n de rego blíjft. n het anders omgaan met energe leveren en verrekenen lggen dus de mogeljke potentes voor fnancerng van de energesprong. Utgangspunten en trefwoorden daarbj zíjn een grootschalge aanpak, meer decentrale, duurzame energeopwekkng en een geïntegreerde woonbundel waarn energe, huur of hypo- 11

12 theeklasten tot een stabele som zjn geïntegreerd. Centrale opgave s het mogeljk maken van een grote ntële nvesterng, de n een overzchteljke perode gegarandeerd wordt terugverdend. Fnancerngsconcepten de n deze ljn lggen, vragen een samenwerkng van markt, prvate nvesteerders en overhed. Hypotheken onder water n de Veenkolonën vraagt de fnancerng van de partculere wonngvoorraad nog op een andere maner de aandacht. Er s sprake van dalende wonngprjzen, economsche krmp en stjgende energelasten. Voor een toenemend deel van de wonngegenaren vormt dt een probleem en dat s een rsco voor de gehele economsche keten. Banken zoeken daarom naar maneren om de woonlasten te beheersen en de kwaltet en energeprestate van deze wonngen te verbéteren. Daar zjn oplossngen voor, maar de vergen een andere aanpak. Banken verkennen nnovateve fnancerngswjzen, maar kunnen dat net alleen. Overleg met de toezchthouder en de Rjksoverhed zjn van belang om belemmerngen weg te nemen. Samenwerkng met andere fnancers, zoals overheden, beleggers en nvesteerders rondom concrete voorbeeldprojecten s noodzakeljk. 5. DE GEZAMENLJKE AMBTE Een energesprong n de Veenkolonën vraagt n het begn een (veel) grotere nvesterng, maar levert op kortere termjn ook een veel grotere besparng op. Bovenden zorgt het voor een mpuls voor econome en werkgelegenhed. Een fundamentelere aanpak en herstructurerng van de bestaande voorraad zorgt voor een beter endresultaat n termen van omgevngskwaltet en wonngwaarde dan een aanpak n klenere stappen. Het s dan ook de moete waard om versnellng van energebesparng voor de Veenkolonën verder onder de loep te nemen en de energesprong als busness case voor specfeke gebeden ut te werken. Bj verschllende partjen bestaat grote nteresse voor een energesprong n de Veenkolonën. Zj hebben de wl om de energesprong voor dt gebed samen verder nhoud te geven. We hebben samengevat de volgende gemeenschappeljke utgangspunten genoteerd:. Bj partjen bestaat de behoefte en sereuze nteresse om voor een aantal concrete gebeden en wjken n de Veenkolonën een energesprong ter hand te nemen. Daarbj zou het moeten gaan om een beperkt aantal gebeden van voldoende schaalnveau, zodat voldoende massa ontstaat om tot een sereuze proposte te komen. Het gaat her om projecten met een gezamenljke omvang van n eerste nstante 2000 à 3000 wonngen, zodat nnovates m.b.t. bouwproces, fnancerng en regelgevng n de ogen van betrokken partjen kansrjk zjn.. Selecte van gebeden of wjken s het meest kansrjk, wanneer wordt aangesloten bj lopende ntateven n de rego. Door op gebeds- of wjknveau allantes te vormen komen de projecten dchtbj en samen met de bewoners en betrokken partjen tot stand, waardoor betrokkenhed, egenaarschap en draagvlak de kans op succes vergroten,. De aanpak voor deze gebeden wordt vervat n een of meer busness cases. Deze gaat ut van ntegrale wjkverbeterng met een energesprong bj voorkeur naar energeneutraal, s door de markt gedragen en net gebaseerd op subsde voor energemaatregelen, maar op rendabele fnancerngsmodellen gebaseerd op vermnderde energelasten. 12

13 v. Partjen zen kansen voor nnovateve fìnancerngsarrangementen. Dat vergt gezamenljke nzet van markt, overhed en prvate beleggers, en vraagt om garantstellng en eventueel voorfnancerng vanut de overhed. Van belang s na te gaan of gecombneerde nzet van verschllende fondsen mogeljk s, bjvoorbeeld va een revolvng fund, n de vorm van trggermoney voor nvesterngen van banken, bedrjven en beleggers. v. Voor de Veenkolonën hebben partjen een regonale aanpak met landeljke utstralng voor ogen. Door aanslutng te zoeken bj landeljke programma's, zoals het project Energesprong van Platform31, en landeljke ntateven van een green deal met het Rjk waarn corporates en grote bouwbedrjven samenwerken om te komen tot een grootschalge aanpak en kostenbesparngen. Partjen zen kansen de Veenkolonën als voorbeeldrego voor te dragen en te expermenteren met regelgevng, fnancerngen concepten. Schaalgrootte en regelgevng Op paper s het dudeljk dat een energesprong te fnanceren s. De praktjk s weerbarstger. Ten eerste zjn de kosten van het energeneutraal maken nog te hoog en de gaan alleen omlaag, wanneer de sector wordt utgedaagd neuwe concepten op grote schaal te ontwkkelen en utte rollen. Met flnke volumes én ntegrale ketensamenwerkng mag worden aangenomen dat de kosten voor een energenulwonng tot wel 30 X omlaag kunnen. Ten tweede s aanpassng van wet en regelgevng nodg voor het bepalen van de huurwaarde van corporatewonngen en voor het fnanceren vanut een woonlastenbenaderng voor wonngegenaren (woonbundel). De rol van bewoners, egenaren en lokaal ntatef s evdent. De onderstroom van betrokkenhed en ondernemerschap wordt wellcht het best blootgelegd door de lokale energecoöperates n de rego. Zj zjn n staat bewoners en ondernemers lokaal te verbnden en de communcate 'dcht bj hus' vorm te geven. Samen met energecoöperates als ECO Oostermoer kunnen we de energebesparngsbewegng van onderop voeden en versterken. De populartet van zonnepanelen en toenemende nteresse voor slmme energebesparng (slmme meters etc.) vormen herbj een belangrjke ngang. Deze neuwe coöperates van onderop zouden een belangrjke factor n de aanpak en utwerkng moeten vormen. Het servcepunt voor Lokale Energe ntateven van de Natuur en Mleufederate Drenthe helpt hen daarbj. Partjen n de bouwkolom moeten nog meer gaan samenwerken en samen concepten utwerken en knelpunten oplossen. Kennsutwsselng en ketensamenwerkng en gezamenljk optrekken naar toezchthouders en wetgever zjn belangrjk. Samenwerkng s essenteel Wj zen dat voor een energesprong op verschllende nveaus verdere samenwerkng en utwsselng op een hoger plan gebracht moet worden.» Ons voorstel voor een energesprong van deze omvang vraagt dat betrokken partjen zch commtteren aan een gezamenljk avontuur waarn gaandeweg knelpunten moeten worden opgelost. Van belang s dat partjen hetzelfde doel voor ogen houden en elkaar ondersteunen en de rumte geven om de nbreng herbj te optmalseren. n het verlengde van de gevoerde gesprekken wllen we partjen utnodgen dat commtment gezamenljk ut te spreken ũ P 13

14 --mm

15 6. ONS VOORSTEL Utgaande van de hervoor geschetste ambtes stellen wj de volgende aanpak voor: n overleg met betrokkenen selecteren we dríe of ver concrete cases n de Veenkolonën van voldoende omvang. Daarvoor vragen we marktpartjen om n consorta verschllende busness cases ut te werken en op bass daarvan de rego een aanbod te doen. We gaan daarbj ut van het volgende bouwstenen; Waar De Veenkolonën, de zch utstrekken ten oosten van de Drentse Heuvelrug n de provnces Drenthe en Gronngen, vormen een samenhangende rego met een helder profel. Ons voorstel rcht zch n eerste nstante op de selecte van de dre of ver gebeden/wjken. Het eerste project dat zch leent voor deze aanpak s de renovate en herstructurerng van Neuw-Bunen n de gemeente Borger-Odoorn, met een omvang van ca. 800 wonngen. Aangevuld met nog twee of dre van dergeljke projecten bereken we de schaal van 2000 à 3000 wonngen, de mnmaal noodzakeljk s om tot rendabele busness cases en nnovates te komen. Bovenden ontstaat daarmee voldoende massa om op landeljk nveau knelpunten en oplossngen te agenderen m.b.t regelgevng en fnanceel toezcht. Wat Utgangspunt s maxmale energebesparng met als doel energeneutrale wonngen. Energeneutraltet s geen dogma, maar van belang s om met de projecten de werkwjze en oplossngen bloot te leggen de energeneutraltet op grote schaal berekbaar maakt. Afhankeljk van specfeke stuates, moet worden bekeken wat k welk geval de best passende ambte s: bjvoorbeeld energeneutraal voor enkele wonngen of een labelsprong naar groen label A of B voor veel meer wonngen kan een afwegng zjn. We Alleen met vereende krachten kunnen we op grotere schaal werk maken van een energesprong. Het s aan de markt en de wonngcorporates om tot haalbare busness cases te komen en de randvoorwaarden voor succes scherp n beeld te brengen. Het s aan de overhed om de voorstellen mogeljk te maken met betrekkng tot een eendudg en langjarg ontwkkelperspectef en met rumte voor nnovate en experment. En al deze partjen samen zullen zorg moeten dragen voor zorgvuldge nbeddng van belangen, wensen en nzet van bewoners, lokale ondernemers en energecoöperates. Er s veel lokaal ntatef: de partjen de ern slagen dat het beste te verbnden aan de beoogde projecten, hebben de meeste kans op succes. Hoe Een ntegrale benaderng de van onderop wordt georganseerd staat centraal. n ljn met de wjkgerchte aanpak voor energebesparng, worden de projecten gebedsgercht opgezet op het nveau van de wjk, dorp, lnt of buurt. n de opgave worden renovate, energeprestate, decentrale energeopwekkng en voorzenngennveau n samenhang beeld gebracht. De gedachte s dat:» de corporatevoorraad geldt als bass voor het concept» de partculere voorraad op bass daarvan meegetrokken kan worden» de energelasten de bass zjn voor het fnancerngsmodel, aangevuld of ondersteund vanut bestaande mddelen voor socaaleconomsche ontwkkelng» lokaal ntatef verbonden wordt en effectef wordt ngezet Fnancerng De fnancerng van een energerenovate van wonngen s ets anders dan de gehele rego energeneutraal maken. Nettemn betreft het een omvangrjke nvesterng van ca. C100 mn. n vjf jaar tjd, bovenop de opgave van wonngrenovate en herstructurerng. Ter vergeljkng: op bass van de hudge energelasten wordt dat bedrag n ca. 15 jaar terugverdend. Ut de gevoerde gesprekken bljkt dat banken, beleggers, bouwers, corporates en andere nvesteerders dudeljke deeën hebben over mogeljke fnancerngsvormen. De fnancerng moet n de busness cases verder worden utgewerkt, met daarn de volgende ngredënten:» Banken zen de urgente voor verlagng van de woonlasten en het verbeteren van de energeprestate voor mnmaal 1/3 van de partculere voorraad. De stuate op de wonngmarkt rechtvaardgt een andere benaderng van 15

16 woonlasten en de fnancerng daarvan. Dat vraagt wel om aanpassng van hypotheekregels en een andere benaderng van de hypotheekverstrekker bj de beoordelng van de bestedngsrumte van de klant. Op bass van concrete projecten en wellcht met behulp van een specale expermenteerstatus voor de rego moeten banken herover het overleg voeren met de toezchthouder en het Mnstere van Fnancën.» Om voldoende mddelen los te krjgen kunnen banken denken aan achtergestelde lenngen (als aanvullng op de hypotheek) voor de energebesparngsmaatregelen.» Een deel van de fnancerng kan net bancar worden geregeld, maar moet op andere maner georganseerd worden. Partjen zen kansen voor pensoenfondsen, venture captal en crowd fundng om te partcperen. «Garantstellng en nzet van een revolvng fund door de overhed kunnen rentetareven laag houden, waardoor fnancerng voor egenaren aantrekkeljk wordt en terugverdentjden beperkt worden. «n aanvullng daarop s het van belang dat bouwconcepten leden tot gegarandeerde rendementen, zodat nvesteerders zekerhed kan worden geboden. Suggestes als energerendementsverzekerngen of ESCo-achtge arrangementen kunnen op dt vlak voor de benodgde zekerhed zorgen, maar moeten wel worden utgewerkt. (ESCo = Energy Servce Company ofwel een bedrjf dat de aanleg, het onderhoud en beheer van de (klmaat-) nstallates van gebouwen overneemt). «Voor corporates wordt de nzet van deze nstrumenten reëel als dudeljk wordt dat een stjgng van de huurprjs geen gevolgen heeft voor de huurtoeslag. Dt moet op landeljk nveau worden geregeld, evenals het betrekken van de energelasten n de budgetberekenngen van het Nbud. Hoe zou zo'n aanpak erut kunnen zen 1. vaststellen van de scope: n een consultateronde n het verlengde van dt pledoo vooraf bepalen van gewenste omvang van beoogde projecten en selecte en afbakenng dre of ver projecten m.b.t. locate en tjd; op hoofdljnen benoemen ambtenveau en belangrjkste thema's bnnen de totale opgave (2013) 2. per potenteel project n beeld brengen van betrokken partjen op lokaal nveau (n eder geval bewoners, egenaren, wonngcorporate, energecoöperate); gezamenljk (bottom-up) defnëren van de utgangspunten en specfcates voor de energesprong van het betreffende project (2013) 3. per project doen van een utvraag aan de markt (consorta) om een bod ut te brengen (2013) 4. markt: vormng consorta en utwerken concepten, busness cases en bedngen per project (2014) 5. a) beoordelen bedngen en (pré-)selecte consorta (2014) b) voor de gezamenljke projecten agenderen van gemeenschappeljke thema's en knelpunten t.a.v. regelgevng, concept-ontwkkelng (2014) 6. utwerken van de beste bedngen en selecte beste bedng (2014) 7. start voorberedng renovate (2014) 8. opleverng (2016) De fnancële nstrumenten kunnen worden ontwkkeld, maar vragen concrete cases van voldoende omvang, utgewerkte besparngsconcepten met een dudeljk rendement en een dudeljk verhaal naar toezchthouder en wetgever. Met de energesprong n de Veenkolonën s dat mogeljk. 16

17 TOT SLOT n dt pamflet hebben we de kansen voor een energesprong n de Veenkolonën n beeld gebracht. Deze kansen hebben wj ontleend ut een sere gesprekken met dverse betrokken. Voor deze energesprong bestaat geen panklaar recept. 'Het s geen georganseerde res waar je nstapt, maar een avontuur dat je samen aangaat/ zoals een van de betrokkenen treffend verwoordde. Met dt pamflet vragen wj u dat avontuur samen met ons aan te gaan. 17

18 ... J HÉ ft 1 4-' 1 \ L t 1 à 1 r S8 '. ì -.4 a n ï n * *fl 1 ïfl

19 COLOFON Voor dt document hebben we begn 2013 gesproken met: Bouwend Nederland CE Delft ECO Oostermoer Gemeente Borger-Odoorn Lef e r Platform31 Provnce Drenthe Rabobank Emmen-Coevorden SEO Onderzoek UnetoVN Van Wjnen Noord en verschllende andere experts Foto p.10 Jan Annnga, egendom Lefer Hotze Hofstra heeft ondersteunng geleverd bj het opstellen van dt pledoo. Natuur en Mleufederate Drenthe, maart 2013 natuur en mleu Fdrenthe federate Samen vooreen moo en duurzaam Drenthe. 19

Een levensloopregeling voor software

Een levensloopregeling voor software Een levensloopregelng voor Neuwe benaderng - en nformatebevelgng De gebruker van een nformatesysteem streeft naar contnuïtet. De ongestoorde werkng van s hervoor essenteel. Maar wat weet de gebruker van

Nadere informatie

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal - 2 - Nota Voor burgemeester en wethouders Nummer: 4INT05600 IIIIIIlllllllllIIIIIIIIIIIlllllllllllllllll Onderwerp: Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9 Gemeente Hellendoorn DEC. 20W Verzoek toepassng

Nadere informatie

Heerhugowaard Stad van kansen

Heerhugowaard Stad van kansen Heerhugowaard Stad van kansen Bestuursdenst I adves aan Burgemeester en Wethouders Reg.nr: BW 13-0415 Sector/afd.: SO/OV Portefeullehouder: S. Bnnendjk Casenr.: Cbb130383 Steller/tst.: E. Brujns Agenda:

Nadere informatie

Rekenen met rente en rendement

Rekenen met rente en rendement Rekenen met rente en rendement Woekerpols? Lenng met lokrente? Er wordt met de beschuldgende vnger naar banken en verzekeraars gewezen de op hun beurt weer terugwjzen naar de consument: Deze zou te weng

Nadere informatie

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Al cohol kenn s door gespeel d Eval uat eal cohol voor l cht ng doorpeer sopf est val s ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Evaluate alcoholvoorlchtng door peers op festvals December 2005 INTRAVAL Gronngen-Rotterdam

Nadere informatie

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht Gemeentefonds verevent mnder dan gedacht Maarten A. Allers Drecteur COELO en unverstar hoofddocent aan de Rjksunverstet Gronngen De rjksutkerng aan gemeenten wordt verdeeld op bass van utgangspunten de

Nadere informatie

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking Behoefte aan Archtectuur Lfecycle Management Ontvlechtng van ICT verest neuwe samenwerkng Bnnen de ICT s sprake van verzulng van zowel de systemen als het voortbrengngsproces. Dt komt doordat de ICT n

Nadere informatie

effectief inzetten? Bert Dingemans

effectief inzetten? Bert Dingemans archtectuur Is meten weten? Kwaltateve en kwanttateve analyse n archtectuurmodellen Kwaltateve en kwanttateve analyses kunnen de denstverlenng van de enterprsearchtect verbeteren. Toch s de nzet van deze

Nadere informatie

Biesbosch verdient het!

Biesbosch verdient het! Besbosch verdent het! Ontwkkelscenaro s - Endadves - Utgevoerd n opdracht van: Parkschap De Besbosch Opgesteld door: Buck Consultants Internatonal Njmegen, 14 oktober 2013 Voorwoord Snds medo jul 2013

Nadere informatie

Breman, Spaans & Harnas

Breman, Spaans & Harnas Z3-b34 Breman, Spaans & Harnas m a n a g e m e n t c o n s u l t a n t s BRANSTORMSESSE OVER KOSTEN EN EFFECTEN VAN VERVOERMANAGEMENT «SU NHOUDSOPGAVE. Voorwoord pag. 2. Clusterng van vervoermaatregelen

Nadere informatie

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool)

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool) Mddenkaderfunctonars bouw & nfra (Netwerkschool) MBO College voor Bouw, Infra & Intereur Door ondernemend te zjn krjg k meer verantwoordeljkhed. 2013-2014 BOL Nveau 4 Thorbeckelaan 184 Almelo Crebo: 22012

Nadere informatie

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling B000012403 25 ĩ O Toelchtng adves gemeenteraad bj aanvraag aanwjzng als lokale publeke meda-nstellng Ì...Ï 1. Algemeen De wetgever heeft gekozen voor een s ys teem waarbj per gemeente, voor de termjn van

Nadere informatie

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies KleurRjk dgtaal magazne voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 6 Verder n dt magazne: Neuwe aanpak leerwerkbedrjven Feesteljke openng neuwe wonngen bj Op de Bes RICHTPUNT 2015: een neuwe kjk op

Nadere informatie

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder Waardeoverdracht Uw opgebouwde pensoen meenemen naar uw neuwe pensoenutvoerder In deze brochure 3 4 5 6 Gefelcteerd! Een neuwe baan Wel of net kezen voor waardeoverdracht? Vergeljk de regelngen Hoe waardevast

Nadere informatie

Investeren in samenwerking bij onderwijshuisvesting loont

Investeren in samenwerking bij onderwijshuisvesting loont NOVEMBER 2009 - JAARGANG 26 WWW.SCHOOLFACILITIES.NL 3 O N A F H A N K E L I J K VA K B L A D V O O R H U I S V E S T I N G E N O N D E R W I J S O N D E R S T E U N E N D E C O N C E P T E N Investeren

Nadere informatie

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter Nederlandse bjdrage aan offcële CMM CMMI-s De Nederlandse stchtng SPIder heeft s ontwkkeld voor het CMMI, verschllende routes door het CMMI voor het oplossen van bepaalde problemen of het halen van bepaalde

Nadere informatie

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak?

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak? process mnng Process mnng: leuk voor de lefhebber of noodzaak? Pledoo voor een breder draagvlak en toepassng n de audtpraktjk Process mnng toepassen n de audtpraktjk. Waarom zouden we dat wllen? En wat

Nadere informatie

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Insttutonele beleggers staan voor tal van utdagngen. Zo leggen pensoendeelnemers, klanten en de samenlevng steeds meer druk

Nadere informatie

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES SERVICE The tme you need SERVICESFORTINET Presales Support - Consultancy - Testapparatuur, Demo s en Plots - Wreless Ste Survey - Tranngen Installate Servce - Onderhoudscontracten - Telemarketng Al deze

Nadere informatie

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden?

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden? 3. Dagnostek 3.7. Hoe meet je verbeterng of verslechterng n het dageljks functoneren met betrekkng tot de mobltet (ztten, staan, lopen, verplaatsen) bj CP? 3.7.3 Welke meetnstrumenten zjn geschkt voor

Nadere informatie

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen T-servcemanagement Zo krjg je wél grp op T-nvesterngen ntegrate van applcate- en projectportfolomanagement Met één druk op de knop een overzcht genereren van alle T-projecten en bjbehorende applcates (of

Nadere informatie

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming Beroepsregstrate en vooraanmelden voor beroepsregstrate n de jeugdhulp en jeugdbeschermng Inhoudsopgave Werk jj n de jeugdhulp of jeugdbeschermng? Bjvoorbeeld n de ggz? Ben je socaal werker? Of begeled

Nadere informatie

-,".v.. ... j~r ..~,... I ~ l'. i ---- - ~I I I.. - L r. Flevoland. i,n,,. i. . 8~_~i OMGEVINGSPLAN. i SAMENVATTING. .,'" '"i +- ~"J.~ ~,J ~ ..

-,.v.. ... j~r ..~,... I ~ l'. i ---- - ~I I I.. - L r. Flevoland. i,n,,. i. . 8~_~i OMGEVINGSPLAN. i SAMENVATTING. .,' 'i +- ~J.~ ~,J ~ .. İ 8_ jr SAMENVATTNG "" OMGEVNGSPLAN Flevoland, j "J,J u JlJ, l','" '" + L r,n,, t,"v : ' = :J : f, "':', '52: : SAMENVATTNG Omgevng5plan Flevoland c \lenwlchtlge gluêl Het Omgevngsplan Q :f ": Flevoland

Nadere informatie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie GEVER WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP E!C16-1 GEVER 7 Bètawerelden De opdrachten van het Eureka!Cup sezoen worden geplaatst bnnen een van de 7 bètawerelden: Voedng & Vtaltet Mobltet & Rumte Lfestyle & Desgn Scence

Nadere informatie

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N.

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N. gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Utrol gemeenteljk hondenbeled n overg deel Neuw-Vennep Portefeulehouder S. Bak, drs. Th.L.N. Weterngs ollegevergaderng 5 november 20 3 nlchtngen A. Monster

Nadere informatie

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur,

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur, / - Mr. W. Nass Vrjstraat 2a Postbus 420 5600 AK Endhoven Tel 040-2445701 Fax 040-2456438 Advocatenkantoor Mr. W. Nass Het bestuur van de BOA. e-mal Neuwe Purrnerweg 12 na~kanooma.n 1025 VS Amsterdam nternet

Nadere informatie

Jaarverslag 2013 i <

Jaarverslag 2013 i < Jaarverslag 2013 Voorut kjken In 2013 heeft het CBR weer goede resultaten geboekt. Zo zjn de resultaten van de examendvses en de klachtenregelng verbeterd. We kunnen zelfverzekerd voorut kjken naar het

Nadere informatie

De enterprisearchitect als coach

De enterprisearchitect als coach archtectuur De enterprsearchtect als coach Naar een vloeende samenwerkng tussen enterprseen projectarchtecten Grotere organsates kennen vaak een (te strkte) schedng tussen enterprse- en projectarchtecten.

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool 2014-2015 s t n p 5 v f 1 z k c o g 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 m q h t 7 9 St. Jacobusschool schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen

Nadere informatie

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl MRT/RT MKT/KT Wormwelreductoren www.trston.nl Het s tjd voor Trston! Natuurljk wlt u dat uw producteproces soepel verloopt. Trston helpt. Want met de wormwelreductoren van Trston kest u voor langdurge

Nadere informatie

AUDIT FACILITY MANAGEMENT

AUDIT FACILITY MANAGEMENT Mnstere van Verkeer en Waterstaat. Rjkswaterstaat, stafdenst Audt RWS AUDT FACLTY MANAGEMENT drs. P. Kool drs..e. Leene Stafdenst Audt RWS 's-gravenhage, jun 999 waterstaat nent&te! /Fex. 070-3513003 Audt

Nadere informatie

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig?

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig? projectmanagement Goed opdrachtgeverschap De kloof: welke kenns heeft een opdrachtgever nodg? Een van de redenen waarom projecten net succesvol zjn s de kloof tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Om

Nadere informatie

Applicatieportfoliomanagement

Applicatieportfoliomanagement governance Applcateportfolomanagement Governance zet applcatebeheer op scherp Nu applcates steeds nauwer verweven zjn met bedrjfsprocessen, s een gestructureerde aanpak van het applcatebeheer noodzakeljk,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvattng (Dutch summary) Gezondhedszorg s kostbaar en wordt steeds duurder onder nvloed van een toenemende en veranderende vraag naar zorg door een vergrjzende samenlevng, toenemende vraag

Nadere informatie

Beperkt? Niet in de mode!

Beperkt? Niet in de mode! dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 3 Verder n deze neuwsbref: De projecten van RICHTPUNT 2015 Beperkt? Net n de mode! Vrenden van De Hondsberg ontvangen groot bedrag En nog

Nadere informatie

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening In ver stappen naar een succesvolle Meer toegevoegde waarde van IT voor de busness IT wordt dkwjls ervaren als net aanslutend op de wensen van de busness en net strategsch voor de organsate. Er gaat veel

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool St. Jacobusschool schoolgds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Voor u lgt onze schoolgds. Wj nformeren u met dt document

Nadere informatie

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie.

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie. 1\1. H. CORBEY El'\ R. A JAT\SEJ'\ FLEXBLTET EN LOGSTEKE KOSTEN DE LOGSTEKE GELDSTROOMDAGt LOGSTEKE KOSTEN Voor het onderzoek 'Logsteke geldsrroomdagnose' zjn verschllendc utgangspunten geformuleerd. Ten

Nadere informatie

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89 r^ooms.com Ooms Makelaars Bedrjfshusvestng B.V. Maaskade 113 Postbus 24040 3007 DA Rotterdam Telefoon (010) 424 88 88 Fax (010) 424 88 89 Het College van B&W van de Gemeente Albrandswaard Postbus 1000

Nadere informatie

DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD

DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD Mogeljkheden en tps om de jeugd actever bj de sportclub te betrekken INHOUD 1. Het wat en waarom van jeugdpartcpate n de sportverengng Jeugdpartcpate:

Nadere informatie

Permar WS Horaplantsoen 2 Aan de Gemeenteraad van Ede Postbus 350

Permar WS Horaplantsoen 2 Aan de Gemeenteraad van Ede Postbus 350 permar Permar WS Horaplantsoen 2 Aan de Gemeenteraad van Ede Postbus 350 6710 BJ Ede Postbus 9022 T (0318) 67 91 11 6710 HK EDE F (0318) 67 93 08 E-mal nfo@permar.nl www.permar.nl Onderwerp: Datum: Jaarverslag

Nadere informatie

Forse besparing op telefonie

Forse besparing op telefonie KleurRjk dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - februar 2015 Verder n deze neuwsbref: The Thunderbes maken razendsnel naam op nternet Forse besparng op telefone RvB en RvT bezoeken Berkenhofcollege

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters Het s net zo gebrukeljk om voor klene jachten een sleepproef te laten utvoeren. Zo'n proef s duur en daardoor vaak net rendabel. Toch loont een sleepproef de moete. Aan de hand ervan kunnen bj voorbeeld

Nadere informatie

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg.

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg. Deze factsheet ouderen en eenzaamhed s een gezamenljke utgave van GGD Mdden-Nederland en Schakels, advesbureau voor welzjn en zorg. Inhoud Informateblad Wat s eenzaamhed? Wat veroorzaakt eenzaamhed? Overge

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Het Sterrenbos IKC het Sterrenbos IKC-gds schooljaar 2015-2016 IKC het Sterrenbos; Onderwjs Knderopvang 2 4 jargen Buten Schoolse Opvang schoolvakantes adressen

Nadere informatie

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl augustus 2014 nummer 13 ❸ De rego aan zet In dt e-zne: ❺ Aan de keukentafel met: Ells Jongerus en Caron Landzaat, ervarngsdeskundgen bj LFB ❻ Kennsmaken met Jantene

Nadere informatie

Jaarverslag 2014 i <

Jaarverslag 2014 i < Jaarverslag 2014 Verbouwng en verneuwng De ambte van het CBR s zch verder te ontwkkelen tot een professonele publeke denstverlener. Daarom stond ook 2014 n het teken van verbouwng en verneuwng, zowel letterljk

Nadere informatie

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid 6. Behandelng van knderen met spastsche cerebrale parese gercht op verbeterng van handvaardghed 6.1.Wat s de meerwaarde van oefentherape bj de behandelng van knderen met spastsche CP op vaardghedsnveau

Nadere informatie

Jaarverslag. Inhoudsopgave

Jaarverslag. Inhoudsopgave 10 1. Inledng 3 2. Programmaverantwoordng 8 2.1 Voorzenngen 9 2.2 Wonen 12 2.3 Kwetsbare groepen 15 2.4 Velghed en openbare rumte 22 2.5 Econome 27 2.6 Groene rumte 31 2.7 Externe orëntate 35 2.8 Algemene

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

Wmo inzicht. Scharnieren in de regio: Zuid Oost Brabant. december 2014 nummer 15. ⓮ Cliënt in. In dit e-zine: ⓬ Over de grenzen.

Wmo inzicht. Scharnieren in de regio: Zuid Oost Brabant. december 2014 nummer 15. ⓮ Cliënt in. In dit e-zine: ⓬ Over de grenzen. Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl december 2014 nummer 15 ❸ Scharneren n de rego: Zud Oost Brabant In dt e-zne: Rdderkerk over de grenzen heen ❺ Aan de keukentafel met: Marga de Goej, wethouder gemeente

Nadere informatie

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES Doel gr oepenanal yse DeFr esewouden I nvent ar sat e( pot ent ël e) dak-ent hu sl ozen,al cohol -en har ddr ugsver sl aaf den ndefr esewouden 1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES In het najaar van 2001 heeft

Nadere informatie

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer pensoen Hoeveel pensoen denk je dat je krjgt? Wat ontvang je egenljk als je met pensoen gaat? 5 prangende vragen aan drecteur Rob Braaksma Verantwoordngsorgaan De regelng n nfographc Feten, cjfers en wetenswaardgheden

Nadere informatie

GEMEENTE HELLEN DOORN lichand.: 1 FEB 2013. A1 B Stuk itreťw.: Werkpr.. Kopie aan: Archief' ü 1 N reeks/vlvcrtr.:

GEMEENTE HELLEN DOORN lichand.: 1 FEB 2013. A1 B Stuk itreťw.: Werkpr.. Kopie aan: Archief' ü 1 N reeks/vlvcrtr.: 13INK00403 mn 11 Mnstere van Bnnenlandse Zaken en Konnkrjksrelates > Retouradres Postbus 200112500 EA Den Haag Burgemeesters Wethouders Gemeenteraadsleden Overhedsmedewerkers GEMEENTE HELLEN DOORN lchand.:

Nadere informatie

business anken houden de kredietkraan al tijden stevig dichtgedraaid het aanbod van risicokapitaal

business anken houden de kredietkraan al tijden stevig dichtgedraaid het aanbod van risicokapitaal tekst Annette van Soest fotografe Meke Meesen llustrate *Utterly & Completely* Waar s jouw busness angel? Investeerders vervullen een steeds belangrjkere rol als verschaffer van durfkaptaal, vooral voor

Nadere informatie

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland FFF ï ī-ï n t on ra n t -1 «.u jy l l ;I H n rŗ nr Es Verneuwng Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland Bestemmngsplan, ontwerpstjl en welstand. Datum: 8 februar 2014 Jachthaven 1 1141 AV Monnckendam,

Nadere informatie

Praktijkboek De knop om!

Praktijkboek De knop om! Praktjkboek De knop om! Maak uw organsate energebewust >> Duurzaam, Agrarsch, Innovatef en Internatonaal ondernemen De knop om! Maak uw organsate energebewust Voorwoord Bnnen bedrjven en nstellngen wordt

Nadere informatie

Scoren met sport en bewegen in het sociale domein

Scoren met sport en bewegen in het sociale domein Scoren met sport en bewegen n het socale domen Ontmoet, nspreer en leer tjdens NISB bjeenkomsten Utdagende plenen voor alle leeftjden Sportbedrjf Deventer aan tafel met Stadsmarketng en Rumteljke Ordenng

Nadere informatie

Energiesprong Veenkoloniën Investeren in woonwaarde en gebiedskwaliteit. Veenergie

Energiesprong Veenkoloniën Investeren in woonwaarde en gebiedskwaliteit. Veenergie Energiesprong Veenkoloniën Investeren in woonwaarde en gebiedskwaliteit Veenergie 2 INHOUD 1. HET VERTREKPUNT... 5 DRENTHE... 5 FOCUS VEENKOLONIËN... 5 2. DE UITDAGING... 7 TIJD VOOR ACTIE!... 7 3. DE

Nadere informatie

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 Cats Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 ] Motverng vanjhet beroepschrft n cassate (rolnummer 10/00158) tegen de utspraak van het Gerechtshof te Arnhem van 1 december 2009, nr. 08/00145, j j/ nzake SËËÊÊÊÈÈÊÈtemÈ

Nadere informatie

donkerstraat samen de stad ontwerpen Masterplan Leieboorden park cafe parel

donkerstraat samen de stad ontwerpen Masterplan Leieboorden park cafe parel Masterplan Leeboorden Dt paneel maakt deel ut Menen. De wandelng neemt u n het plan voor gemaakt deze wandelng s te verkrjgen n het stadhus waar u ook het overzchtsplan assen van het masterplan n het groot

Nadere informatie

Elke dag het zonnige leven

Elke dag het zonnige leven Elke dag het zonnge leven Zomer en wnter, lente en herfst: n Mpato genet u elke dag opneuw van medterrane sferen. In de overdekte bnnentun kunt u het hele jaar door endeloos ontspannen te mdden van groen,

Nadere informatie

Kostenefficiënte woningbouw met eigen identiteit

Kostenefficiënte woningbouw met eigen identiteit #2 2015 9 wonngen Ons Huuske te Apeldoorn Kosteneffcënte wonngbouw met egen denttet In gesprek met Pm Ketelaars, conceptmanager en grondlegger van het Hejmans Woon Concept Hoe ondersched je jezelf n de

Nadere informatie

Bijlage 3 Rapportage risicoanalyse buisleidingen

Bijlage 3 Rapportage risicoanalyse buisleidingen Bjlage 3 Rapportage rscoanalyse busledngen 0.\[(] E ROEVER \ V. S M)\ -.S KWANTTATEVE RSCOANALYSE Beslut externe velghed busledngen Gemeente Steenbergen Opdrachtgever: Contactpersoon: Gemeente Steenbergen

Nadere informatie

One size fits not all

One size fits not all archtectuur One sze fts not all Methoden voor enterprsearchtectuur Welke maner van archtectuur bedrjven past het best bj een organsate? Een (onderzoeks)rchtng om meer grp te krjgen op bepalende factoren

Nadere informatie

Akoestisch rapport gietwaterfabriek Dinteloord

Akoestisch rapport gietwaterfabriek Dinteloord BEM1303048 gemeente Steenbergen Akoestsch rapport getwaterfabrek Dnteloord \ 9 : - \ \ K 'SSIİC-1P31 í a r n opdracht van: Veola Water Solutons 81 Technologes b.v. ordernummer opdrachtgever: P12031-FE-221842

Nadere informatie

Van sloop tot oplevering in 25 dagen

Van sloop tot oplevering in 25 dagen #2 2014 Van sloop tot opleverng n 25 dagen Deel Tlburgse Vogeltjesbuurt gesloopt en n rap tempo voorzen van neuwbouw In de Tlburgse volksbuurt de Vogeltjesbuurt worden 111 neuwbouwwonngen, waaronder een

Nadere informatie

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer CE Oplossngen voor mleu, econome en en technologe Oude Oude Delft Delft 180 180 2611 HH Delft tel: tel: 015 0152 2150 150 150 fax: 015 2 150 151 fax: 015 2 150 151 e-mal: ce@ce.nl webste: e-mal: ce@ce.nl

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der StatenGeneraal 2 Vergaderjaar 986987 07 Husvestng der Kamer Nr. 66 Herdruk BRIEF VAN DE BOUWBEGELEIDINGSCOMMISSIE Aan de Voorztter van de Tweede Kamer der StatenGeneraal 'sgravenhage,

Nadere informatie

inzicht Gehandicaptenzorg in de Wmo: wie en hoeveel? ❸ Burgers met een beperking In dit e-zine: Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl juli 2014

inzicht Gehandicaptenzorg in de Wmo: wie en hoeveel? ❸ Burgers met een beperking In dit e-zine: Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl juli 2014 Gehandcaptenzorg nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl jul 2014 ❸ Burgers met een beperkng n de Wmo: we en hoeveel? In dt e-zne: over de grenzen heen Amsterdam ❺ Clënten n beeld Over de grenzen ❿ Ut de praktjk:

Nadere informatie

Automatic-schakelaar Komfort Gebruiksaanwijzing

Automatic-schakelaar Komfort Gebruiksaanwijzing opzetstuk Systeem 2000 Art. nr.: 0661 xx / 0671 xx Inhoudsopgave 1. Velghedsnstructes 2. Functe 2.1. Werkngsprncpe 2.2. Detecteveld verse met 1,10 m lens 2.3. Detecteveld verse met 2,20 m lens 3. Montage

Nadere informatie

Blik op de toekomst. Reorganisatie De Key. Complexe fusie geslaagd. case uitgelicht. OR én bestuurder aan het woord case uitgelicht

Blik op de toekomst. Reorganisatie De Key. Complexe fusie geslaagd. case uitgelicht. OR én bestuurder aan het woord case uitgelicht n u m m e r 1, n a j a a r 2 0 1 1 Blk op de toekomst case utgelcht Reorgansate De Key OR én bestuurder aan het woord case utgelcht Complexe fuse geslaagd mede dankzj bjdrage OR Duvelse dlemma s Gedragscode

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en mogeljkheden Montorng van uw kredetverzekerng www.eulerhermes.nl EH SmartVew Montor uw rsco s en maak onmddelljk gebruk van neuwe kansen

Nadere informatie

B1400914. Datum: 22 mei 2014 Agendapunt nr: 7. Aan de Verenigde Vergadering. Vrijmaken krediet grondverwerving ABH Cromstrijen

B1400914. Datum: 22 mei 2014 Agendapunt nr: 7. Aan de Verenigde Vergadering. Vrijmaken krediet grondverwerving ABH Cromstrijen Datum: 22 me 214 Agendapunt nr: 7. B14914 Aan de Verengde Vergaderng Vrjmaken kredet grondverwervng ABH Cromstrjen Aard voorstel Beslutvormend voorstel met nvesterng Aantal Bjlagen 4 Voorstel behandeld

Nadere informatie

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten IKC-gds 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Bnnenstebuten IKC Bnnenstebuten nformategds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers, Geachte ouders, verzorgers en andere

Nadere informatie

Mobiliteitsmanagement staat weer volop op de kaart

Mobiliteitsmanagement staat weer volop op de kaart Tr a v e r s e Nummer 20, me 2008 Mobltetsmanagement staat weer volop op de kaart ODYSA n Amsterdam operatoneel Informatef voetgangerslcht n de gemeente Tlburg Het Kndkwadrant ledt tot velge schoolomgevngen

Nadere informatie

EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW

EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW 14 MAART 2014 KONING BOUDEWIJNSTADION EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW Infostands Indvdueel adves Workshops GRATIS EVENT overdrachtsplan fnancerng coachng talentenjacht emotes overdracht orënteren

Nadere informatie

Datum : 28 februari 2013 Onderwerp: zienswijze omtrent crematorium,"ontwerp bestemmingsplan Dogger Noord-Oost 2012".

Datum : 28 februari 2013 Onderwerp: zienswijze omtrent crematorium,ontwerp bestemmingsplan Dogger Noord-Oost 2012. Aan de Gemeenteraad van Den Helder Afdelng Raadsgrffe Postbus 36 780AA DEN HELDER AANTEKENEN Datum : 28 februar 203 Onderwerp: zenswjze omtrent crematorum,"ontwerp bestemmngsplan Dogger Noord-Oost 202".

Nadere informatie

De Waarde van Toekomstige Kasstromen

De Waarde van Toekomstige Kasstromen De Waarde van Toekomstge Kasstromen De kosten van onderpandmnmalserng Jeroen Kerkhof, VAR Strateges BVBA Introducte Voor de fnancële crss hadden fnancële ngeneurs op bass van een aantal redeljke assumptes

Nadere informatie

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek 7. Behandelng van communcate en mondmotorek 7.2. Slkstoornssen 7.2.3 Wat s de meerwaarde van enterale voedng (va PEG-sonde) ten opzcht van orale voedng bj knderen met CP met slkstoornssen wat betreft voedngstoestand,

Nadere informatie

D-1029 DGG (INTERN) Betuweroute. Ministerie van Verkeer en Waterstaat

D-1029 DGG (INTERN) Betuweroute. Ministerie van Verkeer en Waterstaat D-029 DGG (NTERN) Betuweroute Mnstere van Verkeer en Waterstaat Organsateontwkkelng Betuweroute Ontwerp van de projectorgansate tjdens de utvoerngsfase f nhoudsopgave.. nledng 2. Ontwerpprncpes 3. Projectdrecte

Nadere informatie

WTCB. Inhoud. Een uitgave van het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf. www.wtcb.be. Duurzaam bouwen

WTCB. Inhoud. Een uitgave van het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf. www.wtcb.be. Duurzaam bouwen WTCB contact Een utgave van het Wetenschappeljk en Technsch Centrum voor het Bouwbedrjf Dremaandeljkse publcate Nr. 13 4 e jaargang 1 e trmester 2007 Inhoud Afgfte : Brussel X Erkennngsnr. : P 401011 Publcate

Nadere informatie

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015 Bronnen & Methoden bj Marktscan medschspecalstsche zorg 2015 Hoofdstuk 2: Wachttjden voor medsch specalstsche zorg Ontwkkelng van wachttjden Voor de wachttjdanalyses s gebruk gemaakt van gegevens afkomstg

Nadere informatie

Uitgeest 28 Mei 2013. Geachte Voorzitter en Commissieleden

Uitgeest 28 Mei 2013. Geachte Voorzitter en Commissieleden Utgeest 28 Me 203 Geachte Voorztter en Commsseleden Vanwege neuwe ontwkkelngen n verband met het verwjderen van de scootmobelen ut het atrum van De Slmp wl k dt n de GGZ-vergaderng nogmaals onder uw aandacht

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van bassschool de Kameleon De Kameleon schoolgds 2015-2016 Dt s de schoolgds van samenwerkngsschool de Kameleon. schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers,

Nadere informatie

Quality Cube 2013 05-03- 15. 1.Doel

Quality Cube 2013 05-03- 15. 1.Doel 05-0- 5 Qualty Cube 0 Overzcht Bun:nx Tranng & Consultancy W www.bun:nx.org T 060798066 E btc@bun:nx.org.doel u Onderzoek van kwaltetservarngen met betrekkng tot de gegeven zorg en ondersteunng (ervarngen

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en opportuniteiten. www.eulerhermes.be. Monitoring van kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en opportuniteiten. www.eulerhermes.be. Monitoring van kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en opportunteten Montorng van kredetverzekerng www.eulerhermes.be De voordelen van EH SmartVew De juste nformate op het juste moment helder

Nadere informatie

Papendrecht f&liedrecht

Papendrecht f&liedrecht r% MPGPD2012053010370696 BBBBBBM^rarl^^ Papendrecht f&ledrecht GPD 30.05.2012 0696 T 078-644 98 80 E nfotaobop.nl Podermoen 12 3352 TH Papendrecht F 078-644 03 99 Aan de leden van de gemeenteraad van de

Nadere informatie

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf.

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf. LUCIA MARTHAS Insttute for Performng Arts Talent s only the startng pont - Irvng Berln - HBO MBO Vooropledng Leerbedrjf Onderwjsvse Voorwoord Het Luca Marthas Insttute for Performng Arts (LMIPA) s een

Nadere informatie

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Handrekng Behorende bj Verslag over de Utvoerng Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Inhoud Onderdeel A Beeld omtrent de wetsutvoerng Verantwoordng omtrent tekortkomngen rechtmatghed Inledng 3 1. Verantwoordng

Nadere informatie

Hoveniers. Zie www.ctgb.nl, Bestrijdingsmiddelendatabank.

Hoveniers. Zie www.ctgb.nl, Bestrijdingsmiddelendatabank. Keuze van het mddel Hoveners # 1a OVER Keuze van het mddel VOOR Werkgever Sector Hoveners Geen net-toegelaten bestrjdngsmddel gebruken Gebruk een mddel dat s toegelaten n Nederland. Ze www.ctgb.nl, Bestrjdngsmddelendatabank.

Nadere informatie

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag)

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag) Academy for Credt Management 2005 - bron van deskundghed opledngen OPLEIDINGSINSTITUUT ERKEND DOOR DE VLAAMSE OVERHEID EEN INITIATIEF VAN GRAYDON BELGIUM NV UITBREIDINGSTRAAT 84-B1 TE 2600 BERCHEM 18E

Nadere informatie

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42 Proostweterng 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 nfo@realxs.nl Brochure NL verse.ndd 1 24-11-2011 9:38:42 Inhoud Pagna 1. Inledng 3 2. Organsate & Tjdbalk 4 3. realxs

Nadere informatie

Uitgebreide aandacht warmtapwatersystemen. Door afnemende warmtevraag voor ruimteverwarming, neemt het belang van het

Uitgebreide aandacht warmtapwatersystemen. Door afnemende warmtevraag voor ruimteverwarming, neemt het belang van het NEN 5128: overzcht van rendementen Utgebrede aandacht warmtapwatersystemen Door afnemende warmtevraag voor rumteverwarmng, neemt het belang van het opwekkngsrendement voor warmtapwater toe. In de norm

Nadere informatie

Gemeentelijk Rioleringsplan 2009-2013 gemeente Den Helder

Gemeentelijk Rioleringsplan 2009-2013 gemeente Den Helder Stuknummer: bl09.0099 Gemeenteljk Rolerngplan 0 gemeente Den Helder gemeente Den Helder "\ v T&* I Gemeente Der Helder pempnteljk Rolenngplan v ^ > A090 Den Helder, aprl Gemeenteljk rolerngplan Den Helder

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool Sunte Werfert f 1 z s t k c o g n 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 p v m q h t 7 9 Sunte Werfert schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen 2 z x p 5 y 8 d Een

Nadere informatie

Grote Synagoge. Sjoelgasse. Walter Süskindzaal. Snoge (Portugese Synagoge) Museumcafé (JHM) Auditorium (JHM)

Grote Synagoge. Sjoelgasse. Walter Süskindzaal. Snoge (Portugese Synagoge) Museumcafé (JHM) Auditorium (JHM) Zaalverhuur Bjzondere locates voor uw evenement Het Joods Hstorsch Museum heeft verschllende locates beschkbaar voor externe verhuur, elk met een egen functe en sfeer. Zo organseert u samen met het JHM

Nadere informatie

Woonbericht. Jonge energiecoaches in Venserpolder geven bespaartips. In deze krant 2 2 3 5 6. Duurzaam initiatief in Boeninhuis.

Woonbericht. Jonge energiecoaches in Venserpolder geven bespaartips. In deze krant 2 2 3 5 6. Duurzaam initiatief in Boeninhuis. Woonbercht nummer 1, aprl 2015 - www.dekey.nl In deze krant 2 2 3 5 6 (v.l.n.r.) Mracle, Rvano, Tayrell en Janaro geven n hun Buurtenergewnkel elke woensdag energeadves aan bewoners. Zj zjn de eerste energecoaches

Nadere informatie

CRH Structural NL investeert in BIM

CRH Structural NL investeert in BIM #1 2013 met CRH Structural NL de krachten van gebed van de ruwbouw volledg kan een project. We laten u onze toepassngen Alvon, Calduran Kalkzandsteen, Dycore ondersteunen. Voor ons staan de klant en zen

Nadere informatie