Actualisering van het standpunt in verband met de praktijk van attestering voor kinderen met een leerstoornis in het gewoon onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Actualisering van het standpunt in verband met de praktijk van attestering voor kinderen met een leerstoornis in het gewoon onderwijs"

Transcriptie

1 1. Actualisering van het standpunt in verband met de praktijk van attestering voor kinderen met een leerstoornis in het gewoon onderwijs Pol Ghesquière Inleiding In deze tekst presenteert het Netwerk Leerproblemen Vlaanderen zijn standpunt inzake de praktijk van attestering voor kinderen met een leerstoornis in het gewoon onderwijs. Het Netwerk is een initiatiefgroep die zich tot doel stelt kennis met betrekking tot het domein van de leerproblemen te verwerven en te verspreiden, initiatieven inzake onderzoek te nemen of te ondersteunen en een actieve rol te spelen in de dialoog tussen wetenschap, praktijk en beleid. Zij poogt een klankbordfunctie te vervullen ten aanzien van individuen, groeperingen en instellingen. Het netwerk is geen belangengroepering noch een vertegenwoordiging van politieke of filosofische stromingen. Het is samengesteld uit personen die werkzaam zijn of waren in het onderwijs, 1. Deze tekst werd door de voorzitter van het Netwerk Leerproblemen geredigeerd, maar is gebaseerd op een consensus onder de leden van deze vereniging.

2 de onderwijsbegeleidingsdiensten, de CLB s, de revalidatiecentra, de universiteiten en de centra voor diagnostiek en behandeling. Ook de ouders zijn vertegenwoordigd. 1.2 Aanleiding In het begin van deze eeuw vond de praktijk van attestering voor kinderen met een leerstoornis meer en meer ingang in onze Vlaamse scholen, en dat zowel op het niveau van het gewoon lager, het secundair als het hoger onderwijs. Deze praktijk hield in dat scholen zich bereid verklaarden om op basis van individuele behoeften gerichte aanpassingen door te voeren, voornamelijk op het vlak van de beoordeling van de leerprestaties van kinderen met een leerstoornis, op voorwaarde dat hen een attest werd voorgelegd. In het attest moest door een bevoegde instantie minimaal worden aangegeven dat de betreffende leerling inderdaad een leerstoornis heeft. De bovenstaande situatie was ongetwijfeld een gevolg van het feit dat leerstoornissen, en in het bijzonder dyslexie, een steeds bredere erkenning kregen, ook binnen het onderwijsveld. Men erkende meer bepaald dat deze groep leerlingen geen gelijke kansen krijgt binnen het onderwijs indien voor elk vak maatstaven voor kinderen zonder leerstoornissen gehanteerd worden. Deze maatstaven hadden zowel betrekking op de manier van lesgeven van de leerkracht, als op de individuele verwerking van de leerstof door de leerling en de wijze waarop leerprestaties beoordeeld werden. Maar scholen voelden zich tegelijkertijd onzeker over deze gang van zaken. Ze wilden de aanpassingen die ze doorvoerden kunnen verantwoorden naar ouders en inspectie. Door het attest als voorwaarde voorop te stellen, hoopten de scholen misbruik te voorkomen. Met haar standpunt in verband met de praktijk van attestering voor kinderen met een leerstoornis in het gewoon onderwijs wilde de toenmalige Stichting Leerproblemen Vlaanderen in 2001 scholen handvatten aanreiken om deze praktijk op een verantwoorde wijze uit te bouwen. Door te pleiten voor het vormgeven van het attest als een gemotiveerd verslag, zoals bepaald in de resolutie betreffende de erkenning, de integratie en de begeleiding van leerlingen met leerstoornissen (goedgekeurd door het Vlaams Parlement in 1998), wilde de Stichting gelijke onderwijs- en ontwikkelingskansen garanderen voor kinderen met een leerstoornis. Intussen staan we meer dan tien jaar verder en blijkt dat het eisen van een attest als voorwaarde voor extra zorg een achterhaald idee is. Aan attesten kunnen er immers potentieel heel wat negatieve gevolgen verbonden zijn. We denken 12 ACTUALISERING VAN HET STANDPUNT IN VERBAND MET DE PRAKTIJK VAN ATTESTERING

3 hierbij bijvoorbeeld aan het stigmatiserende karakter van het stoornisgebonden labelen van kinderen en aan processen van zelfvervullende voorspellingen die vaak met attesten gepaard gaan. Bovendien hebben internationale ontwikkelingen, zoals verwoord door de Verenigde Naties en de Wereldgezondheidsorganisatie, de visie op zorg in onderwijs en samenleving en het bieden van gelijke kansen heel sterk gewijzigd. De gedachte van het creëren van een zorgcontinuüm waardoor het onderwijsaanbod afgestemd kan worden op de brede waaier van individuele onderwijsbehoeften, wint meer en meer veld. Daarbij kan zowel rekening worden gehouden met de sterktes als met de beperkingen in het functioneren van het individu. De vraag wordt dan ook openlijk gesteld of het gebruik van attesten nog wel aangewezen is en indien wel, welke rol attesten nog kunnen spelen. Deze ontwikkelingen hebben het Netwerk Leerproblemen ertoe gebracht zijn standpunt in verband met de praktijk van attestering voor kinderen met een leerstoornis in het gewoon onderwijs te actualiseren en opnieuw onder de aandacht te brengen. 1.3 Doelstellingen Ook al gaat het Netwerk Leerproblemen Vlaanderen er principieel van uit dat het aanbieden van noodzakelijke zorg en ondersteuning niet aan de voorwaarde van een attest gekoppeld mag worden, toch beseffen ze dat om pragmatische (en misschien zelfs financiële) redenen het gebruik van attesten soms noodzakelijk is, al was het maar om de noodzakelijke aanpassingen voor de verstrekker redelijk te houden. Met dit standpunt willen we expliciteren hoe de praktijk er dan optimaal zou moeten uitzien. Die kan de volgende aspecten inhouden: 1. Het Netwerk wil een wetenschappelijk onderbouwde procedure implementeren om een leerstoornis vast te stellen. De bedoeling hiervan is tweeledig. Enerzijds moet de procedure ervoor zorgen dat het kind met een leerstoornis effectief als dusdanig gedetecteerd wordt. Daarnaast heeft de procedure ook als oogmerk te bevorderen dat enkel het kind met een leerstoornis de overeenkomstige diagnose krijgt. Nogmaals, het reserveren van het attest voor kinderen met een leerstoornis betekent geenszins het uitsluiten van andere kinderen met leerproblemen van adequate hulp en noodzakelijke afstemming en zorg. Ook kinderen zonder een attest hebben recht op een onderwijsaanbod dat afgestemd is op hun individuele onderwijsbehoeften. De leerstoornissen zijn immers maar een fractie van de leerproblemen. ACTUALISERING VAN HET STANDPUNT IN VERBAND MET DE PRAKTIJK VAN ATTESTERING 13

4 2. Niet in het minst acht het Netwerk het belangrijk dat aan een goede praktijk van attestering ook de facto een goede praktijk van aanpassingen in middelen en/of doelen in het onderwijs wordt gekoppeld. Zonder deze noodzakelijke aanvulling blijft attestering een lege doos, die in het slechtste geval enkel tot etikettering en mogelijkerwijze tot stigmatisering leidt. Het Netwerk beoogt dus de beperkingen en de onderwijsbelem meringen die kunnen voortvloeien uit een leerstoornis zo vroeg en zo veel mogelijk te voorkomen of op te vangen. Deze preventie en opvang gebeuren het best in de eerste plaats op de school en op een zo geïntegreerd mogelijke wijze. Hierdoor krijgen kinderen met een leerstoornis meer gelijke kansen in het onderwijs. Het Netwerk is ervan overtuigd dat dit niet alleen een kwestie is van meer middelen, maar zeker ook van een andere manier om onderwijs vorm te geven en over onderwijs te denken, vertrekkend vanuit diversiteit. 3. Het Netwerk is van oordeel dat een attest veeleer de aanzet moet vormen voor zorgverbredingsinitiatieven dan voor een verwijzingsprocedure (naar buitengewoon onderwijs of buitenschoolse hulp). Het mag er zeker niet toe leiden dat de klasleerkracht en de school de verantwoordelijkheid om het kind alle ontwikkelingskansen te bieden, naar anderen doorschuiven. 1.4 Leerstoornissen: waar gaat het eigenlijk om? Wanneer kinderen met een leerstoornis, en énkel kinderen met een leerstoornis, door attestering moeten aangeduid worden, is het belangrijk om allereerst een eenvormige en eenduidige definitie van leerstoornissen te hanteren. Deze definitie moet volgens het Netwerk aan de volgende kenmerken voldoen: De kern moet betrekking hebben op een hardnekkige achterstand in de automatisering van de schoolse vaardigheden lezen, spellen en/of rekenen/wiskunde. Er is wetenschappelijke evidentie voor het onderscheiden van twee leerstoornissen, die ook in combinatie kunnen voorkomen. Van dyslexie spreken we als er sprake is van een hardnekkige achterstand in de automatisering van technisch lezen en/of spellen. Dyscalculie verwijst naar hardnekkige problemen met de automatisering van de basale tel- en rekenvaardigheden. De definitie moet zich beperken tot een beschrijvend niveau. De hardnekkigheid van de achterstand kan onder meer aangetoond worden door de beschrijving van de reeds geboden hulp. De problemen met de automatisering blijken uit een daling van de kwaliteit van de taakuitvoering bij taakverzwaring (bijvoorbeeld bij dubbeltaken, verhogen van de tijdsdruk,...). 14 ACTUALISERING VAN HET STANDPUNT IN VERBAND MET DE PRAKTIJK VAN ATTESTERING

5 Intelligentie, fysieke of psychosociale beperkingen zijn op zich geen voldoende redenen om een leerstoornis uit te sluiten. De schoolse achterstand moet omschreven worden in relatie tot het genoten onderwijs, waarbij een minimale onderwijskwaliteit verondersteld wordt om met voldoende zekerheid een leerstoornis te kunnen vaststellen. Bij kleuters kunnen we een leerstoornis nog niet vaststellen, maar dient er aandacht besteed te worden aan risicokenmerken, zodat, waar mogelijk, preventief kan worden gehandeld. We moeten vermijden dat het vaststellen van risico s automatisch loopbaanconsequenties (zoals zittenblijven) inhoudt. Er heerst in Vlaanderen en Nederland een ruime consensus om dit te operationaliseren in drie diagnostische criteria, waarvan het achterstandscriterium en het hardnekkigheidscriterium de basis vormen. We stellen alleen een diagnose leerstoornis (dyslexie en/of dyscalculie) wanneer een ernstige en hardnekkige achterstand bij de ontwikkeling van de basisschoolse vaardigheden vastgesteld kan worden. Een ernstige achterstand wordt geoperationaliseerd als scoren beneden percentiel 10 in vergelijking met een relevante normgroep, voor technisch lezen en/ of spellen bij dyslexie, voor basale tel- en rekenvaardigheden bij dyscalculie. Van hardnekkigheid is er sprake wanneer adequate instructie en oefening (gaande van klassikale instructie tot intensieve individuele remediërende leerhulp) aantoonbaar onvoldoende resultaten hebben. 2 In combinatie met deze beide criteria hanteren we ook een milde vorm van het exclusiviteitscriterium bij de classificerende diagnostiek van leerstoornissen. De hardnekkige leerproblemen mogen niet volledig verklaard worden door andere condities in of buiten de leerling in kwestie, zoals verstandelijke beperkingen, emotionele moeilijkheden, zintuiglijke beperkingen of ongunstige condities in de omgeving. De leerproblemen zijn met andere woorden ernstiger dan men op basis van de genoemde ongunstige condities kan verwachten (Ghesquière et al., 2011; Ghesquière & Van der Leij, 2007; Desoete et al., 2010). Door de toevoeging van dit exclusiviteitscriterium streven we een zekere omzichtigheid in het toekennen van diagnoses na. Als één etiket het volledige 2. We maken hierbij gebruik van het response-to-instruction -model (Vaughn & Fuchs, 2003), waarbij adequate instructie en oefening in de schoolcontext op drie niveaus worden gedefinieerd: instructie en oefening in de klas, geprotocolleerd aanbod van differentiatie, individuele remediërende leerhulp. Hoe dit in de classificerende diagnostiek gebruikt kan worden, wordt verder uitgewerkt in bijvoorbeeld Ghesquière en Van der Leij (2007). ACTUALISERING VAN HET STANDPUNT IN VERBAND MET DE PRAKTIJK VAN ATTESTERING 15

6 gedragsbeeld omvat, dan is een tweede etiket niet aangewezen. Als er echter elementen onverklaard blijven, dan kunnen we een bijkomend diagnostisch label toekennen. Er is dan sprake van comorbiditeit. 1.5 Optimalisering van attestering: in enge zin Onder optimalisering van attestering in enge zin vatten we, in overeenstemming met de eerste doelstelling van het Netwerk in deze materie, enerzijds het beschrijven van een na te streven procedure voor attestering, en anderzijds het vastleggen van het vereiste deskundigheidsniveau bij diegenen die het attest afleveren. Het Netwerk gaat ervan uit dat een attest dat op een adequate manier tot stand is gekomen, wat geldigheidsduur betreft niet beperkt moet worden. Het kan geldig blijven, al zal uiteraard het daaraan gekoppelde plan van aanpak regelmatig geactualiseerd dienen te worden. 1. Een eenvormige procedure voor attestering zou er als volgt kunnen uitzien: Een gedetailleerde beschrijving maken van de problemen die zich op het ogenblik van de aanvraag voordoen met betrekking tot de diverse domeinen van het schoolse leren en de ontwikkeling. Een minimum aan anamnestische gegevens verzamelen die al dan niet wijzen in de richting van een leerstoornis. Via een gesprek met ouders en leerkracht(en) informatie toevoegen over relevante kenmerken van het kind en zijn opvoedings- en onderwijsomgeving (een gedetailleerde beschrijving van de schoolloopbaan en het onderwijsverleden, eventueel zittenblijven, vorige hulpverlening, kenmerken van kind, gezin en school). Een orthodidactisch onderzoek uitvoeren op het niveau van de schoolse vaardigheden. Het gebruikte instrumentarium moet bij naam genoemd worden; de ruwe scores (en de datum van afname) worden meegedeeld en daarnaast ook in standaardscores en/of percentielen uitgedrukt (met inbegrip van de aanduiding van de normeringsgroep waarop die standaardscores en/of percentielen betrekking hebben). Uiteraard wordt er bij voorkeur gebruik gemaakt van instrumenten die voor onze Vlaamse populatie genormeerd zijn (ook al is dit alsnog niet altijd mogelijk). Alleen aangeven van percentielzones (vaak gebruik makend van de CITO-klassen A, B, C, D en E) is onvoldoende. Een adequaat verslag vereist meer detail. 16 ACTUALISERING VAN HET STANDPUNT IN VERBAND MET DE PRAKTIJK VAN ATTESTERING

7 Het gebruik van didactische leeftijdsequivalenten is wetenschappelijk achterhaald en wordt niet meer aanvaard als een adequate manier om schoolse achterstand uit te drukken. We moeten tot onze spijt vaststellen dat deze praktijk in een aantal gevallen toch nog voorgeschreven wordt door het RIZIV. In deze context kunnen diagnostici het best de wetenschappelijk onderbouwde aanpak (met standaardscores en percentielen) aanvullen met een indicatie van minder adequate leeftijdsequivalenten. Gedetailleerd documenteren van het onderwijsaanbod en de reeds aangeboden taakgerichte hulp om te komen tot een verantwoording waarom het criterium van hardnekkigheid weerhouden kan worden. Onderzoeken van mogelijke alternatieve verklaringen voor de problematiek en het vaststellen van comorbide problemen. Een samenvatting en een beargumenteerde conclusie geven waarin de criteria voor een diagnose besproken en verantwoord worden. 2. Het aanduiden van het verwachte deskundigheidsniveau. Het Netwerk is van mening dat de verstrekker van een attest universitair geschoold moet zijn met betrekking tot schoolse leerprocessen en leerstoornissen en dat hij/zij tijdens zijn/haar opleiding grondig ingewijd werd in processen van diagnostische besluitvorming en psychodiagnostische methoden en technieken. Bovendien moet de verstrekker minstens toegang hebben tot multidisciplinaire deskundigheid om in geval van aanwijzingen uitsluitsel te geven over andere stoornissen en problemen. De Centra voor Leerlingenbegeleiding zijn goed geplaatst om attesten uit te schrijven. In tweede instantie kunnen Centra voor Ambulante Revalidatie en orthopedagogen die op individuele basis werken hiervoor in aanmerking komen, voor zover zij voldoen aan de bovenstaande voorwaarden. 1.6 Optimalisering van attestering: in ruime zin In overeenstemming met de tweede doelstelling van het Netwerk rond attestering, verstaan we onder optimalisering in ruime zin het optimaliseren van het handelen dat voor en na de attestering plaatsvindt. In de fase voor de attestering moeten onderwijsbetrokkenen leerkrachten en ouders waar nodig met ondersteuning van het CLB, zo goed mogelijk in ACTUALISERING VAN HET STANDPUNT IN VERBAND MET DE PRAKTIJK VAN ATTESTERING 17

8 staat zijn signalen die naar een leerstoornis verwijzen te herkennen. Het systematisch gebruik maken van leerlingvolgsystemen en regelmatig overleg met de ouders over hoe zij de schoolse ontwikkeling van hun kind thuis ervaren, vormen daarbij essentiële onderdelen. Het attest moet uitmonden in een systematisch plan van aanpak op maat van deze individuele leerling. Hierin worden, gekoppeld aan de diagnose, de volgende rubrieken concreet ingevuld: Evidence-based maatregelen die binnen het onderwijs genomen worden om tegemoet te komen aan de specifieke noden van de leerling met een leerstoornis (in verband met het lesgeven en het beoordelen door de klasleerkracht, het gebruik maken van individuele ondersteunende materialen, het inschakelen van zorgverbreding of (individuele) leerhulp,...). Individuele hulpverlening of ondersteuning die buiten de lesuren wordt ingeschakeld. Implicaties voor het functioneren van deze leerling op andere domeinen, en implicaties voor de toekomst (te verwachten problemen). De eerste twee onderdelen van deze opsomming kunnen ook geordend worden als remediërende, compenserende en dispenserende maatregelen. Men zou hierbij dus kunnen stellen dat, waar nodig, een individueel leertraject en remediërend onderwijs verplichte onderdelen vormen van het plan van aanpak op het niveau van het lager onderwijs. Dit geïndividualiseerde plan moet opgesteld worden in overleg met de leerling, de ouders en de leerkracht(en), zodat het op zijn haalbaarheid kan worden getoetst. Men kan overwegen om een handelingsrepertoire voor leerstoornissen op te stellen. Dit repertoire bevat dan een bundeling van allerlei evidence-based handelingsalternatieven aangaande het onderwijs voor een leerling met een leerstoornis. De deskundige die het attest opmaakt, kan zich hierdoor laten inspireren om op maat van de individuele leerling een weloverwogen handelingsplan op te stellen en vervolgens aan de betrokken partijen voor te leggen. Het spreekt voor zich dat dit systematisch plan van aanpak op geregelde tijdstippen geëvalueerd en bijgesteld dient te worden, rekening houdend met de ontwikkeling die het kind in kwestie doormaakt. 18 ACTUALISERING VAN HET STANDPUNT IN VERBAND MET DE PRAKTIJK VAN ATTESTERING

9 Referenties Desoete, A., Ghesquière, P., De Smedt, B., Andries, C., Van den Broeck, W., & Ruijssenaars, W. (2010). Dyscalculie: standpunt van onderzoekers in Vlaanderen en Nederland. Logopedie, 23(4), 4-8. Ghesquière, P., Boets, B., Gadeyne, E., & Vandewalle, E. (2011). Dyslexie: een beknopt wetenschappelijk overzicht. In A. Geudens, D. Baeyens, K. Schraeyen, K. Maetens, J. De Brauwer, & M. Loncke (Eds.), Jongvolwassenen met dyslexie. Diagnostiek en begeleiding in wetenschap en praktijk (pp ). Leuven: Acco. Ghesquière, P., & Van der Leij, A. (2007). Technisch lezen en spellen. In K. Verschueren, & H. Koomen (Eds.), Handboek diagnostiek in de leerlingenbegeleiding (pp ). Antwerpen- Apeldoorn: Garant. Vaughn, S., & Fuchs, L.S. (2003). Redefining learning disabilities as inadequate response to instruction: The promise and potential problems. Learning Disabilities Research & Practice, 18, ACTUALISERING VAN HET STANDPUNT IN VERBAND MET DE PRAKTIJK VAN ATTESTERING 19

Het ABC van de leerstoornissen

Het ABC van de leerstoornissen Het ABC van de leerstoornissen 23 oktober 2012 K.A. Redingenhof Leuven Nadia Gielen Onderzoekseenheid Gezins- en Orthopedagogiek PraxisP Inhoud Leerstoornissen, dyslexie, dyscalculie een beknopt overzicht

Nadere informatie

VCLB De Wissel Antwerpen Vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding www.vclbdewisselantwerpen.be

VCLB De Wissel Antwerpen Vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding www.vclbdewisselantwerpen.be VCLB De Wissel Antwerpen Vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding www.vclbdewisselantwerpen.be Campus Centrum Hallershofstraat 7 2100 Deurne Tel. (03) 285 34 50 Fax (03) 285 34 51 Campus Noord Markt 3 2180

Nadere informatie

Buitenschoolse logopedie voor school- gerelateerde problemen

Buitenschoolse logopedie voor school- gerelateerde problemen 1 Buitenschoolse logopedie voor schoolgerelateerde problemen Engagementsverklaring van de Vlaamse onderwijswereld en de Vlaamse Vereniging voor Logopedisten (Oudervriendelijke versie) Inleiding Steeds

Nadere informatie

elk kind een plaats... 1

elk kind een plaats... 1 Elk kind een plaats in een brede inclusieve school Deelnemen aan het dagelijks maatschappelijk leven Herent, 17 maart 2014 1 Niet voor iedereen vanzelfsprekend 2 Maatschappelijke tendens tot inclusie Inclusie

Nadere informatie

GEMOTIVEERD VERSLAG M-DECREET

GEMOTIVEERD VERSLAG M-DECREET GEMOTIVEERD VERSLAG M-DECREET IDENTIFICATIEGEGEVENS LEERLING Voor- en achternaam Geboortedatum Geslacht Adres OUDERS Voor- en achternaam moeder Voor- en achternaam vader Adres (indien anders dan adres

Nadere informatie

Het zorgbeleid in het Pierenbos

Het zorgbeleid in het Pierenbos Het zorgbeleid in het Pierenbos Indien je als ouder vragen hebt, stap je in de eerste plaats naar de klasleerkracht. Deze zal overleggen met de ondersteuner en/of zorgcoördinator en bekijken welke trajecten

Nadere informatie

Gemeentelijke Basisschool Haacht

Gemeentelijke Basisschool Haacht Zorg op onze school - Ieder kind is uniek! Onder zorgbreed werken verstaan we de zorg die iedere leerkracht besteedt om met kwaliteitsonderwijs optimale ontwikkelingskansen te bieden aan al onze leerlingen.

Nadere informatie

Zorg op school binnen een nieuw leerzorgkader. Prof. Dr. Pol Ghesquière. Gezins- en Orthopedagogiek. Leerzorgkader. één kader voor zorg in onderwijs

Zorg op school binnen een nieuw leerzorgkader. Prof. Dr. Pol Ghesquière. Gezins- en Orthopedagogiek. Leerzorgkader. één kader voor zorg in onderwijs Zorg op school binnen een nieuw leerzorgkader Gezins- en Orthopedagogiek Leerzorgkader één kader voor zorg in onderwijs 3 (+1) clusters in plaats van 8 types 4 (+1) zorgniveaus in plaats van 2 systemen

Nadere informatie

HET ZORGBELEID OP ONZE SCHOOL

HET ZORGBELEID OP ONZE SCHOOL HET ZORGBELEID OP ONZE SCHOOL VISIE OP ZORG Elke leerling, elke leerkracht en elke medewerker is een unieke persoonlijkheid. Wij stimuleren de leerlingen om zich optimaal te ontplooien en scheppen mogelijkheden

Nadere informatie

Dyslexiebeleid van Openbare basisschool voor Daltononderwijs. De Meent

Dyslexiebeleid van Openbare basisschool voor Daltononderwijs. De Meent DE DE DE DE MEENT MEENT MEENT MEENT MAARN MAARN MAARN MAARN Dyslexiebeleid van Openbare basisschool voor Daltononderwijs De Meent Inhoud 1. Inleiding... 1 2. Wat is dyslexie... 1 3. Van signaleren tot

Nadere informatie

2012/2014. Beleid diagnostiek dyslexie. Samenwerkingsverbanden voor Primair Onderwijs. Katwijk/Rijnsburg/Valkenburg & Duin- & Bollenstreek

2012/2014. Beleid diagnostiek dyslexie. Samenwerkingsverbanden voor Primair Onderwijs. Katwijk/Rijnsburg/Valkenburg & Duin- & Bollenstreek Beleid diagnostiek dyslexie 2012/2014 Beleidsdocument ten aanzien van dyslexieonderzoek binnen de samenwerkingsverbanden Katwijk/Rijnsburg/Valkenburg en de Duin- & Bollenstreek. Het beleid geldt tot de

Nadere informatie

VRAGENLIJST SCHOOL IN GEVAL VAN VERMOEDEN DYSCALCULIE

VRAGENLIJST SCHOOL IN GEVAL VAN VERMOEDEN DYSCALCULIE VRAGENLIJST SCHOOL IN GEVAL VAN VERMOEDEN DYSCALCULIE Basisgegevens leerling en school Voor- en achternaam leerling: Geboortedatum: Groep: School: Groepsleerkracht: Groepsverloop: Intern Begeleider: Adresgegevens

Nadere informatie

Advies over de registratie van studenten met een functiebeperking: procedure en objectivering

Advies over de registratie van studenten met een functiebeperking: procedure en objectivering ADVIES Raad Hoger Onderwijs 12 juni 2007 RHO/IDR/ADV/005 Advies over de registratie van studenten met een functiebeperking: procedure en objectivering VLAAMSE ONDERWIJSRAAD, KUNSTLAAN 6 BUS 6, 1210 BRUSSEL

Nadere informatie

De Sociale plattegrond. Missie en opdrachten

De Sociale plattegrond. Missie en opdrachten De Sociale plattegrond Sector: VAPH (minderjarigen) Spreker: Paul Ongenaert (De Hagewinde) Missie en opdrachten Het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) wil de participatie, integratie

Nadere informatie

1. Onze visie op zorg

1. Onze visie op zorg 1. Onze visie op zorg In onze school is het belangrijk dat elk kind zich goed voelt en graag naar school komt. Dit is het essentiële uitgangspunt van onze schoolorganisatie. Als schoolteam willen we een

Nadere informatie

Van onderwijs naar zorg: doorverwijzen bij een vermoeden van dyslexie in het kader van de vergoedingsregeling

Van onderwijs naar zorg: doorverwijzen bij een vermoeden van dyslexie in het kader van de vergoedingsregeling Van onderwijs naar zorg: doorverwijzen bij een vermoeden van dyslexie in het kader van de vergoedingsregeling Het onderwijs en de gezondheidszorg dragen samen de verantwoordelijkheid voor het voorkomen

Nadere informatie

Stappenplan Dyslexietraject

Stappenplan Dyslexietraject Stappenplan Dyslexietraject Een leerling komt in aanmerking voor dyslexie-onderzoek wanneer: Criterium van de achterstand: er sprake is van een significante achterstand op het gebied van lezen en/of spelling

Nadere informatie

Vergoedingsregeling ernstige, enkelvoudige dyslexie

Vergoedingsregeling ernstige, enkelvoudige dyslexie Vergoedingsregeling ernstige, enkelvoudige dyslexie Vanaf januari 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de vergoeding van het onderzoek en de behandeling van ernstige, enkelvoudige dyslexie voor

Nadere informatie

Welke leerlingen komen in aanmerking voor GON-begeleiding?

Welke leerlingen komen in aanmerking voor GON-begeleiding? Wat is GON-begeleiding? GON: Geïntegreerd Onderwijs. Geïntegreerd onderwijs is een samenwerkingsverband tussen het gewoon- en het buitengewoon onderwijs. De GON-begeleider biedt extra ondersteuning aan

Nadere informatie

PROTOCOL. DYSLEXIE en DYSCALCULIE

PROTOCOL. DYSLEXIE en DYSCALCULIE PROTOCOL DYSLEXIE en DYSCALCULIE Vastgesteld 10 februari 2014 Inleiding In dit protocol zet het Montessori College Eindhoven in grote lijnen uiteen: - hoe leerlingen met leerstoornissen als dyslexie en

Nadere informatie

Leerstoornissen in een notendop

Leerstoornissen in een notendop Leerstoornissen in een notendop Sprankel Vlaams-Brabant 21/09/2015 Nadia Gielen Onderzoekseenheid Gezins- en Orthopedagogiek PraxisP Inhoud een inleiding in het domein van de leerstoornissen Leerstoornissen,

Nadere informatie

Opdrachtverklaring. Pedagogisch Project. vzw BuBaO Sint-Lievenspoort

Opdrachtverklaring. Pedagogisch Project. vzw BuBaO Sint-Lievenspoort Opdrachtverklaring Pedagogisch Project vzw BuBaO Sint-Lievenspoort Wie zijn we? vzw BuBaO Sint-Lievenspoort is een school voor buitengewoon basisonderwijs en geïntegreerd onderwijs aan kinderen met een

Nadere informatie

Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip.

Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip. 1 2 INFORMATIE OVER COMENIUS Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip. Wij mogen daarom met recht zeggen een ruime ervaring

Nadere informatie

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE DOELSTELLING De Linde is een school voor buitengewoon lager onderwijs. Onze doelstelling kadert volledig binnen de algemene doelstelling van de Vlaamse Overheid met betrekking

Nadere informatie

Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po

Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po Minimaal noodzakelijk bij aanmelding voor alle leerlingen: Ondertekend aanmeldingsformulier Handelingsgericht Zorgformulier

Nadere informatie

De algemene basiszorg

De algemene basiszorg Onze visie op zorg Op onze school streven we ernaar de eigenheid van elk kind een plaats te geven. Om tegemoet te komen aan de noden van elk kind omringen we hen met een brede zorg. De rode draad binnen

Nadere informatie

VCLB De Wissel Antwerpen Vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding www.vclbdewisselantwerpen.be TOELICHTING GEMOTIVEERD VERSLAG DYSCALCULIE

VCLB De Wissel Antwerpen Vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding www.vclbdewisselantwerpen.be TOELICHTING GEMOTIVEERD VERSLAG DYSCALCULIE VCLB De Wissel Antwerpen Vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding www.vclbdewisselantwerpen.be Campus Centrum Hallershofstraat 7 2100 Deurne Tel. (03) 285 34 50 Fax (03) 285 34 51 Campus Noord Markt 3 2180

Nadere informatie

RTI: een prachtig instrument om zicht te krijgen op het effect van je instructie. Beurs Beter begeleiden, 17 april 2012, 15.15-16.

RTI: een prachtig instrument om zicht te krijgen op het effect van je instructie. Beurs Beter begeleiden, 17 april 2012, 15.15-16. RTI: een prachtig instrument om zicht te krijgen op het effect van je instructie Beurs Beter begeleiden, 17 april 2012, 15.15-16.00 uur Vragen die beantwoord worden: Wat is RTI, wat zijn het doel en de

Nadere informatie

Stichting Haagsche Schoolvereeniging

Stichting Haagsche Schoolvereeniging Stichting Haagsche Schoolvereeniging Toelatingsrichtlijnen Preambule: 1. De Stichting Haagsche Schoolvereeniging kent diverse scholen en afdelingen. De leerling wordt ingeschreven als leerling van één

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Hoe vind ik mijn weg in de map 'Leerzorg'? Handleiding

Hoofdstuk 1. Hoe vind ik mijn weg in de map 'Leerzorg'? Handleiding Hoofdstuk Hoe vind ik mijn weg in de map 'Leerzorg'? Handleiding 5 . Hoe vind ik mijn weg in de map Leerzorg - Handleiding HOE BEGIN JE ER AAN? Kennis maken met de map Werk bij voorkeur in een team: leerkrachten,

Nadere informatie

Dyscalculieprotocol Cluster Jenaplan

Dyscalculieprotocol Cluster Jenaplan Dyscalculieprotocol Cluster Jenaplan Eerste versie 2015-2016 Het volgen van - en begeleiding bij ernstige rekenproblemen en dyscalculie Stappenplan bij (ernstige ) rekenproblemen en dyscalculie De vier

Nadere informatie

DECREET. betreffende het algemeen welzijnswerk

DECREET. betreffende het algemeen welzijnswerk VLAAMS PARLEMENT DECREET betreffende het algemeen welzijnswerk HOOFDSTUK I Algemene bepalingen Artikel 1 Dit decreet regelt een gemeenschapsaangelegenheid. Artikel 2 In dit decreet wordt verstaan onder

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Missie Doelgroep Leerlingen met een dyslexieverklaring Signalering Het wonderlijke weer. : Hoe gevaarlijk is een tekenbeet?

Dyslexieprotocol Missie Doelgroep Leerlingen met een dyslexieverklaring Signalering Het wonderlijke weer. : Hoe gevaarlijk is een tekenbeet? Dyslexieprotocol Missie Het streven om elke leerling in staat te stellen een bij hem passende opleiding te volgen Het leveren van maatwerk d.m.v. goede communicatie tussen ouders, leerling en dyslexiecoach,

Nadere informatie

Vergoedingsregeling ernstige, enkelvoudige dyslexie

Vergoedingsregeling ernstige, enkelvoudige dyslexie Vergoedingsregeling ernstige, enkelvoudige dyslexie Vanaf januari 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de vergoeding van het onderzoek en de behandeling van ernstige, enkelvoudige dyslexie voor

Nadere informatie

Verantwoord handelen in de diagnostiek en begeleiding van dyslexie en dyscalculie:

Verantwoord handelen in de diagnostiek en begeleiding van dyslexie en dyscalculie: Annelies Aerts ab, Jolien De Brauwer ab, Ellen Meersschaert ac, Vera Janssens b en Astrid Geudens a Verantwoord handelen in de diagnostiek en begeleiding van dyslexie en dyscalculie: Een verkennend beeld

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel

Schoolondersteuningsprofiel Schoolondersteuningsprofiel samenwerkingsverband primair onderwijs Inhoudsopgave Inleiding 3 1. 4 2. Missie en Visie 4 3. ondersteuning 5 4. Wat kan de 6 4.1 Regionale afspraken minimaal te bieden ondersteuning

Nadere informatie

Uw kind en dyslexie. Brochure voor ouders

Uw kind en dyslexie. Brochure voor ouders Uw kind en dyslexie Brochure voor ouders Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie is een aangeboren handicap die iedereen kan treffen. Onafhankelijk van intelligentie. Dyslexie is een hardnekkig probleem

Nadere informatie

Dr. Bert De Smedt - KULeuven 1

Dr. Bert De Smedt - KULeuven 1 Kinderen met rekenproblemen of dyscalculie Dr. Bert De Smedt Overzicht Inleiding Definitie + Prevalentie Recente wetenschappelijke inzichten Cognitieve kenmerken van kinderen met dyscalculie Neurobiologische

Nadere informatie

GON- BEGELEIDING Informatiebrochure voor ouders

GON- BEGELEIDING Informatiebrochure voor ouders BSBO Wilgenduin GON- BEGELEIDING Informatiebrochure voor ouders Inhoud p 1 Wie zijn wij? 3 2 Wat betekent GON? 4 3 Wie komt in aanmerking voor GON-begeleiding? 4 4 Aan welke voorwaarden moet je voldoen

Nadere informatie

2015-2016. Samenvatting Ondersteuningsprofiel Passend Onderwijs. Nassauschool Groningen

2015-2016. Samenvatting Ondersteuningsprofiel Passend Onderwijs. Nassauschool Groningen 2015-2016 Samenvatting Ondersteuningsprofiel Passend Onderwijs Inhoudsopgave 1. Visie op Passend Onderwijs. 2 2. Ambitieniveau Nassauschool.. 2 3. Het toelatingsbeleid van de Nassauschool 4 4. Ondersteuning

Nadere informatie

JONGEREN EN VOLWASSENEN MET DYSLEXIE

JONGEREN EN VOLWASSENEN MET DYSLEXIE JONGEREN EN VOLWASSENEN MET DYSLEXIE Moeilijkheden en tips voor aanpak Voorwoord In deze folder willen we jongeren en volwassenen met dyslexie informatie geven over dyslexie. We bieden ook een antwoord

Nadere informatie

qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwerty uiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasd fghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzx cvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq Zorgplan

qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwerty uiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasd fghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzx cvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq Zorgplan qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwerty uiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasd fghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzx cvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq Zorgplan wertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyui Gemeentelijke basisschool

Nadere informatie

Het schoolbeleid ten aanzien van doubleren

Het schoolbeleid ten aanzien van doubleren Het schoolbeleid ten aanzien van doubleren Inleiding Doubleren op de Wiekslag kan worden omschreven als: Een proces waarbij in de groepen 1 t/m 4 een situatie is ontstaan, waarbij de ontwikkeling van een

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN STELSELONDERZOEK 2014-2015. De Parkenschool

RAPPORT VAN BEVINDINGEN STELSELONDERZOEK 2014-2015. De Parkenschool RAPPORT VAN BEVINDINGEN STELSELONDERZOEK 2014-2015 De Parkenschool Plaats : Apeldoorn BRIN nummer : 07DL C1 Onderzoeksnummer : 279366 Datum onderzoek : 13 november 2014 Datum vaststelling : 19 januari

Nadere informatie

Leerzorgkader: een beetje historiek

Leerzorgkader: een beetje historiek De index voor inclusie en het nieuwe leerzorgkader: kansen en uitdagingen Jo Lebeer Project Leer- en Inclusiebevordering, Faculteit Geneeskunde, Universiteit Antwerpen Onderzoeksgroep Praktijktest Leerzorg

Nadere informatie

Zorgbeleid 2015-2016 1 Zorgbeleid 2015-2016

Zorgbeleid 2015-2016 1 Zorgbeleid 2015-2016 Zorgbeleid 2015-2016 1 1. Inleiding De Leerheide een rustige plek in de natuur waar onze kinderen kunnen en durven schitteren als echte diamanten! Een diamant is het fijnste en hardste edelgesteente. Ze

Nadere informatie

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Elementen van een pedagogisch project 1 GEGEVENS M.B.T. DE SITUERING VAN

Nadere informatie

PROTOCOLLEN. Stappenplan t.a.v. doubleren Bij de besluitvorming over een doublure worden de volgende stappen genomen:

PROTOCOLLEN. Stappenplan t.a.v. doubleren Bij de besluitvorming over een doublure worden de volgende stappen genomen: Doel van dit protocol Kan een kind overgaan naar een volgende groep of blijft het zitten? Met dit protocol willen we ouders informeren hoe wij als school omgaan met de beslissing om een leerling al dan

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Project Leerzorg. Achtergrond

Hoofdstuk 2. Project Leerzorg. Achtergrond Hoofdstuk Project Leerzorg Achtergrond 3 . Project Leerzorg - Achtergrond ONTSTAAN Het Project Leerzorg werd ingediend in antwoord op de oproep tot voorstellen voor netoverschrijdende en multidisciplinaire

Nadere informatie

Rol van het CLB en samenwerking met schoolexterne hulpverleners in het M-decreet

Rol van het CLB en samenwerking met schoolexterne hulpverleners in het M-decreet Rol van het CLB en samenwerking met schoolexterne hulpverleners in het M-decreet Jan Coppieters Inge Lootens PVOC-medewerkers Doelen Je kent het zorgcontinuüm en denkt na over de samenwerking met het CLB

Nadere informatie

LEERRECHT in het SBSO

LEERRECHT in het SBSO LEERRECHT in het SBSO Alle jongeren vanaf 13 jaar tot 21 jaar kunnen als regelmatige leerling in het buitengewoon secundair onderwijs worden toegelaten op basis van een inschrijvingsverslag. streeft ernaar

Nadere informatie

4/5/2012. Continuüm in zorg

4/5/2012. Continuüm in zorg Continuüm in zorg Studiedag Leerrijk Saar Callens 20 april 2012 De visie en methodiek van handelingsgericht werken (HGW) kan de school helpen om haar interne werking te optimaliseren. De school structureert

Nadere informatie

Integrale Visie op Zorg

Integrale Visie op Zorg Basisschool De Luchtballon Freinetschool Holven Lebonstraat 45, 2440 Geel Velodroomstraat 33, 2440 Geel Directeur: Gert Van Herle Directeur: Gert Van Herle Tel: 014/586046 Tel: 014/588758 Fax: 014/583507

Nadere informatie

COZOCO 19 maart 2014. M-decreet. Goedgekeurd door het Vlaams Parlement op 12 maart 2014

COZOCO 19 maart 2014. M-decreet. Goedgekeurd door het Vlaams Parlement op 12 maart 2014 COZOCO 19 maart 2014 M-decreet Goedgekeurd door het Vlaams Parlement op 12 maart 2014 Situering 2005: lancering van het leerzorgkader 2009-2014 geleidelijke invoering van het decreet op leerzorg -geen

Nadere informatie

VRAGENLIJST SCHOOL IN GEVAL VAN VERMOEDEN ERNSTIGE DYSLEXIE

VRAGENLIJST SCHOOL IN GEVAL VAN VERMOEDEN ERNSTIGE DYSLEXIE VRAGENLIJST SCHOOL IN GEVAL VAN VERMOEDEN ERNSTIGE DYSLEXIE Basisgegevens leerling en school Voor- en achternaam leerling: Geboortedatum: School: BRIN-nummer: Groepsverloop: Groep: Groepsleerkracht: Intern

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. 04TL00 Chr Basissch It Twaspan

Schoolondersteuningsprofiel. 04TL00 Chr Basissch It Twaspan Schoolondersteuningsprofiel 04TL00 Chr Basissch It Twaspan Inhoudsopgave Toelichting... 3 DEEL I INVENTARISATIE... 6 1 Typering van de school... 7 2 Kwaliteit basisondersteuning... 7 3 Basisondersteuning...

Nadere informatie

Bijzonder kenmerk Duurzaam hoger onderwijs

Bijzonder kenmerk Duurzaam hoger onderwijs Bijzonder kenmerk Duurzaam hoger onderwijs September 2013 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Naamswijziging 3 3 Bijzonder kenmerk volgt reguliere procedure 3 4 Relatie met keurmerk Duurzaam Hoger Onderwijs: AISHE

Nadere informatie

De diagnose van dyslexie: het oplossen van dilemma s. Aryan van der Leij

De diagnose van dyslexie: het oplossen van dilemma s. Aryan van der Leij De diagnose van dyslexie: het oplossen van dilemma s Aryan van der Leij 30 jaar SDN Prof. Joep Dumont 1935-1994 Dilemma s - Recht doen aan de behoefte aan hulp van personen die dyslexie (of een andere

Nadere informatie

Bestaat enkelvoudige dyslexie? Frank Wijnen & Elise de Bree Universiteit Utrecht SDN congres, Dyslexie 2.0

Bestaat enkelvoudige dyslexie? Frank Wijnen & Elise de Bree Universiteit Utrecht SDN congres, Dyslexie 2.0 Bestaat enkelvoudige dyslexie? Frank Wijnen & Elise de Bree Universiteit Utrecht SDN congres, Dyslexie 2.0 Situatieschets PDDB: vergoeding van behandeling enkelvoudige dyslexie Enkelvoudig: bij het kind

Nadere informatie

Respect voor de privacy: de Centra verzamelen en gebruiken enkel gegevens die relevant zijn voor de uitvoering van hun opdracht.

Respect voor de privacy: de Centra verzamelen en gebruiken enkel gegevens die relevant zijn voor de uitvoering van hun opdracht. CLB-profiel 1 Mission Statement De Centra voor Leerlingenbegeleiding ondersteunen de leerlingen, hun ouders, de leerkrachten en de schooldirecties in alle Nederlandstalige scholen van hun werkgebied bij

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD'

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD' RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD' School : basisschool 'Pater van der Geld' Plaats : Waalwijk BRIN-nummer : 13NB Onderzoeksnummer : 94513 Datum schoolbezoek : 12 juni

Nadere informatie

Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie in de zorgverzekering, wat gaat er veranderen?

Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie in de zorgverzekering, wat gaat er veranderen? Uw kind en dyslexie Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie is een handicap die iedereen kan treffen. Het is een ernstige beperking bij het lezen en spellen van taal. Dyslexie is aangeboren en onafhankelijk

Nadere informatie

Een doelgericht en efficiënt handelingsplan bevat wenselijk de volgende onderdelen:

Een doelgericht en efficiënt handelingsplan bevat wenselijk de volgende onderdelen: HULPMIDDEL WERKEN MET EEN HANDELINGSPLAN Een mogelijke manier om de planmatige aanpak op school efficiënt te organiseren is het werken met een handelingsplan. Dat beschrijft de concrete aanpak en de interventies

Nadere informatie

Inschatting wilsbekwaamheid volgens KNMG richtlijn

Inschatting wilsbekwaamheid volgens KNMG richtlijn Naam patiënt:.. Geboortedatum patiënt:... Naam afnemer: Datum afname: Inschatting wilsbekwaamheid volgens KNMG richtlijn 1. Wilsbekwaamheid wordt altijd beoordeeld ter zake een bepaald onderzoek of bepaalde

Nadere informatie

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie.

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie. FUNCTIE: Directeur POC AFKORTING: DIR AFDELING: Management 1. DOELSTELLINGEN INSTELLING De doelstellingen staan omschreven in het beleidsplan POC. Vermits de directie de eindverantwoordelijkheid heeft

Nadere informatie

DYSLEXIE EN (HOOG)BEGAAFDHEID

DYSLEXIE EN (HOOG)BEGAAFDHEID 18-01-2012 DYSLEXIE EN (HOOG)BEGAAFDHEID Marlou Janssen GZ-psycholoog, kinder- en jeugdpsycholoog, orthopedagoog DYSLEXIE IN COMBINATIE MET (HOOG)BEGAAFDHEID EEN ZOEKTOCHT NAAR SIGNALEN EN PROTECTIEVE

Nadere informatie

De relatie tussen geboortekwartaal en schools succes in de eerste jaren van het lager onderwijs

De relatie tussen geboortekwartaal en schools succes in de eerste jaren van het lager onderwijs De relatie tussen geboortekwartaal en schools succes in de eerste jaren van het lager onderwijs Verachtert P. De Fraine B. Onghena P. Ghesquière P. Katholieke Universiteit Leuven 1. Achtergrond A. Leeftijdsverschillen

Nadere informatie

RICHTLIJNEN TOELAATBAARHEIDSVERKLARING ALMERE

RICHTLIJNEN TOELAATBAARHEIDSVERKLARING ALMERE Voorwoord Met de invoering van passend onderwijs wordt het proces van indiceren naar arrangeren werkelijkheid. Passend Onderwijs Almere heeft afgesproken dat de onderwijsbehoefte van kinderen centraal

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Vergoedingsregeling ernstige, enkelvoudige dyslexie

Vergoedingsregeling ernstige, enkelvoudige dyslexie Vergoedingsregeling ernstige, enkelvoudige dyslexie Vanaf januari 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de vergoeding van het onderzoek en de behandeling van ernstige, enkelvoudige dyslexie voor

Nadere informatie

Infosessie Scholen 2015

Infosessie Scholen 2015 Infosessie Scholen 2015 Rol Coach en het M-decreet Wat verandert er? De rollen van de CLB-medewerker 2 De rol coach 2 Resultaatsgebieden : 1. Coachen van leerkrachten 2. Schoolondersteuning 3 De rol coach

Nadere informatie

Ook een rivier begint met de eerste druppel

Ook een rivier begint met de eerste druppel Ook een rivier begint met de eerste druppel Update Afstemmingsdocument Ernstige lees- en/of spellingproblemen en/of dyslexie Onderwijs aan leerlingen van 4 tot 18 jaar op Walcheren juni 2011 Inleiding

Nadere informatie

Dyscalculie. Tempo-test-rekenen

Dyscalculie. Tempo-test-rekenen Dyscalculie Tempo-test-rekenen Tempo-test-rekenen ( TTR ) Teije de Vos 1992 Vaardigheidsniveau van elementaire rekenbewerkingen / automatisatie 1 lj tot en met 6 de lj Vlaamse normen vanaf 2 de leerjaar

Nadere informatie

Commissie Zorgvuldig Bestuur. 1.2 Verzoeker [X] LOP-deskundige, Basisonderwijs en Secundair Onderwijs.

Commissie Zorgvuldig Bestuur. 1.2 Verzoeker [X] LOP-deskundige, Basisonderwijs en Secundair Onderwijs. Commissie Zorgvuldig Bestuur CZB/V/KBO/2011/285 BETREFT: revalidatie tijdens de schooluren 1 PROCEDURE 1.1 Ontvangst: 17.03.2011 1.2 Verzoeker [X] LOP-deskundige, Basisonderwijs en Secundair Onderwijs.

Nadere informatie

SES - en zorgbeleid Waar heeft dìt kind binnen deze groep, op déze school, op dit tijdstip, met déze ouders nood aan?

SES - en zorgbeleid Waar heeft dìt kind binnen deze groep, op déze school, op dit tijdstip, met déze ouders nood aan? Sint - Catharinacollege Geraardsbergen Vestigingen Moerbeke - Viane - Galmaarden SES - en zorgbeleid Waar heeft dìt kind binnen deze groep, op déze school, op dit tijdstip, met déze ouders nood aan? 1.

Nadere informatie

Protocol dyscalculie en ernstige rekenproblemen

Protocol dyscalculie en ernstige rekenproblemen Protocol dyscalculie en ernstige rekenproblemen Dit protocol heeft als doel richtlijnen te geven voor de begeleiding van leerlingen met dyscalculie en ernstige rekenproblemen op Thorbecke vmbo-pro. Het

Nadere informatie

ERNSTIGE ENKELVOUDIGE DYSLEXIE. Diagnostiek en behandeling door Adelante audiologie & communicatie

ERNSTIGE ENKELVOUDIGE DYSLEXIE. Diagnostiek en behandeling door Adelante audiologie & communicatie ERNSTIGE ENKELVOUDIGE DYSLEXIE Diagnostiek en behandeling door Adelante audiologie & communicatie Ernstige Enkelvoudige Dyslexie Diagnostiek en behandeling Adelante audiologie & communicatie Bij schoolgaande

Nadere informatie

KANT EN KLAAR PLUS. Uitdagende thema s voor pientere en hoogbegaafde leerlingen

KANT EN KLAAR PLUS. Uitdagende thema s voor pientere en hoogbegaafde leerlingen KANT EN KLAAR PLUS Uitdagende thema s voor pientere en hoogbegaafde leerlingen Handleiding voorwoord Voor u ligt een unieke uitgave in Vlaanderen! Het Centrum voor Begaafdheidsonderzoek ijvert al een tiental

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs stuk ingediend op 1224 (2010-2011) Nr. 1 6 juli 2011 (2010-2011) Voorstel van resolutie van de heer Jean-Jacques De Gucht, de dames Ann Brusseel, Marleen Vanderpoorten en Elisabeth Meuleman, de heren Boudewijn

Nadere informatie

DISCO : Algemene handleiding

DISCO : Algemene handleiding DISCO : Algemene handleiding DISCO het Screeningsinstrument Diversiteit en Onderwijs m.b.t. omgaan met diversiteit biedt enerzijds handvatten om maatregelen en acties die reeds genomen werden in kader

Nadere informatie

M decreet. Redelijke aanpassingen: nieuwe maatregelen Bron: onderwijsvlaanderen.be

M decreet. Redelijke aanpassingen: nieuwe maatregelen Bron: onderwijsvlaanderen.be M decreet Redelijke aanpassingen: nieuwe maatregelen Bron: onderwijsvlaanderen.be Schooljaar 2015 2016 Els Stroobant zorgcoördinator gbs De Windwijzer Laarne - Kalken Redelijke aanpassingen: nieuwe maatregelen

Nadere informatie

RAAD VAN STATE afdeling Wetgeving

RAAD VAN STATE afdeling Wetgeving RAAD VAN STATE afdeling Wetgeving advies 59.882/1/V van 31 augustus 2016 over een ontwerp van besluit van de Vlaamse Regering betreffende de waarborgregeling in het secundair onderwijs in het schooljaar

Nadere informatie

dyscalculieverklaring gebruikt wordt, staat in het onderstaande kader vermeld.

dyscalculieverklaring gebruikt wordt, staat in het onderstaande kader vermeld. Dyscalculieprotocol Dit dyscalculieprotocol heeft als doel meer duidelijkheid te scheppen over wat leerlingen met dyscalculie kunnen verwachten van het dyscalculiebeleid op onze school. Dyscalculie Dyscalculie

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht

Schoolondersteuningsprofiel. 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht Schoolondersteuningsprofiel 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht Inhoudsopgave Toelichting 3 DEEL I INVENTARISATIE 6 1 Typering van de school.7 2 Kwaliteit basisondersteuning 7 3 Basisondersteuning

Nadere informatie

4 Checklist rekenen 4

4 Checklist rekenen 4 4 Checklist rekenen Protocol ERWD mbo 4.1 Rekenbeleid De mbo-instelling heeft in haar instellingsbeleid een visie vastgelegd op rekenonderwijs en de wijze waarop het rekenen wordt ingevuld, georganiseerd

Nadere informatie

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2011. Bijlage 7. Behandeling

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2011. Bijlage 7. Behandeling 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstelling functie 4 2.1 Algemeen 4 2.2 Continue, systematische, langdurige en multidisciplinaire zorg (CSLM) 5 2.3 gericht op herstel en/of het aanleren van vaardigheden

Nadere informatie

Probleemanalyse Time-

Probleemanalyse Time- School:... Naam jongere:... Naam leerkracht:... Probleemanalyse Time- T.a.v. medeleerlingen Plaats in de klasgroep Anderen aanvaarden Aanvaard worden Conflicthantering Vriendschappen Individueel Zelfbeeld,

Nadere informatie

RID, daar kom je verder mee. Jelle wil net als zijn vriendjes naar de havo. Dyscalculie houdt hem niet tegen. Dyscalculiebehandeling

RID, daar kom je verder mee. Jelle wil net als zijn vriendjes naar de havo. Dyscalculie houdt hem niet tegen. Dyscalculiebehandeling RID, daar kom je verder mee Jelle wil net als zijn vriendjes naar de havo. Dyscalculie houdt hem niet tegen. Dyscalculiebehandeling Waarom het RID? Wat is dyscalculie? Een gestructureerde aanpak Ruim 25

Nadere informatie

HET ZORGBELEID VBS BIEST-JAGER

HET ZORGBELEID VBS BIEST-JAGER HET ZORGBELEID VBS BIEST-JAGER Op onze school hechten wij veel belang aan de zorg voor ALLE kinderen waarbij steeds het positieve in elk kind benadrukt wordt. Het belangrijkste is dat wij ernaar streven

Nadere informatie

Huisonderwijs Communicatie aan de CLB s

Huisonderwijs Communicatie aan de CLB s Huisonderwijs Communicatie aan de CLB s In het decreet betreffende het onderwijs XXIII werden een aantal nieuwe maatregelen doorgevoerd met betrekking tot huisonderwijs. Daarin werd ook een rol voorzien

Nadere informatie

Module 4 Thema 3 Inclusief onderwijs

Module 4 Thema 3 Inclusief onderwijs Module 4 Thema 3 Inclusief onderwijs Inclusief onderwijs Peter zat tot zijn 13 jaar in het buitengewoon onderwijs. Hij is zeer faalangstig, voelt zich snel onder druk gezet, maar kon toch in een kleine

Nadere informatie

Bevraging VCOV Ouders over het M-decreet

Bevraging VCOV Ouders over het M-decreet Bevraging VCOV Ouders over het M-decreet Sinds 1 september 2015 is het M-decreet in voege (M staat voor maatregelen voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften). Het M-decreet wil meer kinderen met

Nadere informatie

Protocol aanname- en inschrijving RK BS de Veldhof

Protocol aanname- en inschrijving RK BS de Veldhof Protocol aanname- en inschrijving RK BS de Veldhof BS de Veldhof 1 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Inschrijving 2.1 0 4 jaar 2.2 Kinderen van 4 jaar en ouder 2.3 Inschrijving van kinderen met speciale onderwijsbehoeften.

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Basisschool Cosmicus

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Basisschool Cosmicus RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Basisschool Cosmicus Plaats : 's-gravenhage BRIN nummer : 15XZ C1 Onderzoeksnummer : 281806 Datum onderzoek : 16 februari 2015 Datum vaststelling : 17 mei 2015

Nadere informatie

Protocol doubleren en versnellen

Protocol doubleren en versnellen CBS Merula email: info@merula.nl, website: www.merula.nl Bloemendaele 4, 3218 XA Heenvliet tel.: 0181-662551 fax.: 0181-665617 Protocol doubleren en versnellen CBS Merula is één van de scholen van www.vcodekring.nl

Nadere informatie

betreffende het vergroten van de verantwoordelijkheid van ouders voor de succesvolle schoolloopbaan van hun leerplichtige kinderen

betreffende het vergroten van de verantwoordelijkheid van ouders voor de succesvolle schoolloopbaan van hun leerplichtige kinderen stuk ingediend op 969 (2010-2011) Nr. 1 16 februari 2011 (2010-2011) Voorstel van resolutie van de heer Marino Keulen en de dames Marleen Vanderpoorten en Irina De Knop betreffende het vergroten van de

Nadere informatie