Centrum voor Permanente Vorming organiseert het. vrijdag 10 december Elewijt Center Tervuursesteenweg Elewijt

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Centrum voor Permanente Vorming organiseert het. vrijdag 10 december 2010. Elewijt Center Tervuursesteenweg 564 1982 Elewijt"

Transcriptie

1 Centrum voor Permanente Vorming organiseert het vrijdag 10 december 2010 Elewijt Center Tervuursesteenweg Elewijt

2

3 Voorwoord De Vlaamse Vereniging voor Logopedisten biedt u met het programma van dit 32ste congres opnieuw een selectie van uiteenlopende boeiende, actuele en kwalitatieve onderwerpen aan. De werkgroep van het Centrum voor Permanente Vorming streefde ernaar een programma samen te stellen dat logopedisten en andere hulpverleners uit diverse werksectoren kan bekoren. Tijdens de openingszitting van het congres worden de nieuwe VVL-initiatieven uiteengezet. De uitreiking van de tweejaarlijkse Prijs van de VVL wordt gevolgd door twee plenaire voordrachten. In de eerste voordracht wordt de belangrijke rol van systematische screening in het voorkomen van enerzijds taalspraakproblemen en anderzijds de oriëntering van deze kinderen naar het speciaal (buitengewoon) onderwijs behandeld. Een onderwerp dat ook beleidsverantwoordelijken vanuit hun financiële verantwoordelijkheid moet interesseren. In de tweede voordracht wordt de brede en de complexe rol van logopedisten bij de behandeling van mensen met afasie belicht. Hieruit blijkt dat voor logopedisten bij patiënten met afasie, zoals trouwens bij diverse stoornissen, een belangrijke rol is weggelegd voor de integratie van deze mensen in de maatschappij. Het vervolg van het congres is opgedeeld in drie delen (respectievelijk om u, u en u) waarin de deelnemers uit verschillende parallelsessies hun keuze kunnen maken. Bij het overlopen van het programma zult u merken dat de mogelijkheden van de informatica en de digitalisering in het onderzoek en de behandeling van communicatiestoornissen een voorname plaats hebben gekregen. Onderwerpen betreffende levenskwaliteit van patiënten, psychoeducatie in de behandeling van dyslexie en stotteren, meertaligheid, taal en gedrag, nieuwe onderzoeksinstrumenten en behandelingsinzichten getuigen van de verbreding en de verdieping van ons beroep. We zijn bijzonder trots dat het wetenschappelijk onderzoek in Vlaanderen opnieuw een prominente plaats inneemt. De beroepsvereniging is deze auteurs bijzonder erkentelijk voor het belangrijke werk dat ze presteren ten dienste van de patiënten en de logopedie en audiologie. Mede dankzij hun inzet op verschillende onderzoeksdomeinen en in diverse onderzoeksentiteiten wordt de verdere ontwikkeling van het beroep gewaarborgd. Bijzondere dank gaat naar de firma s, partners en organisaties voor hun bijdrage in het congresprogramma. De organisatoren hebben in het schema voldoende tijd voorzien zodat de u deze stands voldoende aandacht kunnen geven. Tenslotte willen we deze inleiding besluiten met u allen van harte uit te nodigen op dit 32ste congres. Zoals altijd kan dit maar een succes worden door uw aanwezigheid. De gelegenheid vrienden, kennissen, (vroegere) collega s te ontmoeten en herinneringen op te halen krijgt u er zomaar bij. Prof. Dr. L. Heylen verantwoordelijke Centrum voor Permanente Vorming P. De Meyere Voorzitter VVL Dr. R. Buekers verantwoordelijke WOLAV

4 Programma voormiddag 8.15u Ontvangst met koffie en thee Gelegenheid tot bezoek aan de stands 9.30u Verwelkoming. Voorstelling van de nieuwe VVL-initiatieven. Uitreiking van de Prijs van de VVL. Pol De Meyere, voorzitter VVL 10.00u Systematische screening op jongere leeftijd voorkomt later taalspraakproblemen Harry J. de Koning, prof.dr., Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg, Erasmus MC, Rotterdam Jaarlijks 2500 minder kinderen naar speciaal onderwijs. Een breed scala aan deskundigen op taal- en spraakgebied heeft gezamenlijk een richtlijn ontwikkeld om de achterstand op het gebied van communicatie van kinderen tussen de 2 en 2,5 jaar in kaart te brengen. Door kinderen op jongere leeftijd dan nu nog het geval is systematisch te screenen op onder meer hun taal- en spraakontwikkeling en daar adequaat op te reageren, kunnen problemen op latere leeftijd worden voorkomen. Met het initiatief is een belangrijke stap gezet voor de oplossing van een probleem dat al langer op diverse politieke en maatschappelijke agenda s staat. Een adequate politieke reactie maakt een gefaseerde invoering in 2011 al mogelijk. Onderzoek heeft aangetoond dat het op jongere leeftijd screenen niet alleen leidt tot het bereiken van (40 procent) meer kinderen, maar heeft bovendien tot gevolg dat er jaarlijks 2500 minder kinderen in het speciaal onderwijs terechtkomen. Achterstand in taalontwikkeling leidt vaak niet alleen tot latere taal- en leerstoornissen, maar kan ook negatieve gevolgen hebben voor het gedrag van kinderen. Samen met het gegeven dat zo n 5 procent van alle peuters en kleuters in Nederland problemen heeft met taal, heeft dat alles geleid tot bovengenoemd initiatief vanuit het veld. Het Platform Vroegsignalering Taalspraak, het Centrum Jeugdgezondheid van het RIVM en de Commissie Ontwikkelingsonderzoek werken samen om de richtlijn praktisch uitvoerbaar te maken. Daarbij wordt onder meer gebruik gemaakt van de implementatie-ervaringen van een uniform protocol bij de Jeugdgezondheidszorg Kennemerland. De pilot in Kennemerland biedt nu al voldoende handvatten voor verdere implementatie over alle instellingen voor jeugdgezondheidszorg in Nederland u Leven met afasie: uitdagingen voor de logopedist Ruth J.P. Dalemans, dr., Seniordocent opleiding Logopedie, onderzoeker kenniskring Autonomie en Participatie van chronisch zieken, kenniskring Technologie in de Zorg; L.J. de Witte, prof.dr. lector kenniskring Technologie in de Zorg, Hogeschool Zuyd Heerlen & Universiteit Maastricht, Nederland; D. T. Wade, prof., Oxford Centre of Enablement, Oxford, U.K. en W. van den Heuvel, prof., emeritus, Faculty of Health and Medicine, Universiteit Maastricht, Nederland

5 Terugkeren naar een leven zoals voorheen is voor mensen met afasie meestal niet mogelijk. Mensen met afasie ervaren een veranderde en verminderde sociale deelname. Daarbij is het aantal en de aard van activiteiten minder van belang dan het ervaren niveau van betrokkenheid. Factoren die hun niveau van betrokkenheid kunnen bevorderen dan wel belemmeren, zijn in te delen in persoonlijke factoren (m.n. motivatie, fysieke en psychische conditie en communicatievaardigheden), sociale factoren (m.n. de rol van de mantelzorger en de eigenschappen van de communicatiepartner) en omgevingsfactoren (rustige en toegankelijke omgeving). Logopedisten kunnen mensen met afasie begeleiden in hun terugkeer naar de m aatschappij u Pauze met bezoek aan de stands en de posters Parallelsessies Deel A De deelnemers kunnen kiezen uit 6 parallelsessies 11.45u Sessie A1 Deel 1. Digitaal Platform over kinderen met taalproblemen (www.taalexpert.nl ) Ellen de Wit, MSc., Onderzoeker Lectoraat Transparante Zorgverlening; B. Leijenaar, Projectondersteuner Lectoraat Transparante Zorgverlening; M. Luinge, dr., Senior onderzoeker Lectoraat Transparante Zorgverlening en M.Visser-Bochane, MSc., Onderzoeker Lectoraat Transparante Zorgverlening, Academie voor Gezondheidsstudies Hanzehogeschool Groningen Het Lectoraat Transparante Zorgverlening van de Academie voor Gezondheidsstudies en de Academie voor Verpleegkunde van de Hanzehogeschool Groningen heeft in nauwe samenwerking met het ABCG en Kentalis/PonTeM R&D, het Digitaal Platform Taalexpert ontwikkeld. Bij de totstandkoming van de site is gebruik gemaakt van de deskundigheid en input van een grote groep eerstelijns professionals. Op is via een overzichtelijke menustructuur informatie te verkrijgen op het gebied van spraak- en/of taalproblemen bij kinderen met betrekking tot: Ketenzorg (visie vanuit de discipline) Multidisciplinair handelen (visie vanuit het kind) Logopedie: screenings- en diagnostiekinstrumenten en behandelmogelijkheden Via het forum kunnen er vragen of ervaringen gedeeld worden met collega s. Deel 2. Prentenmateriaal voor therapie: zoeken, aanpassen, vormgeven, afdrukken en gebruiken Karen Vermeire, logopediste; B. Serrien, projectmedewerker en D. Lembrechts, logopedist, Modem Iedereen zoekt wel eens goed prentenmateriaal om een aanwijskaart of stappenplan te maken, en voor articulatie-, woordenschat- of zinsbouwoefeningen. Vaak vind je net niet dàt wat je zoekt. Met de juiste software lukt je dit wel. Zo is er bijvoorbeeld het gratis programma Picto Selector. Maar het kan ook in programma s waarvan je het niet verwacht; zowel gratis als betalend. Modem maakte in de voorbije maanden een DVD waarop alles stap voor stap wordt geïllustreerd met goed beeldmateriaal. Die DVD is gratis. Elke deelnemer aan deze sessie krijgt hem mee. Er staat zelfs veel meer op dan dat. Hoe leg ik aan ouders of andere begeleiders uit wat ze thuis zelf met deze software kunnen maken? Ook dat staat mooi op deze praktische DVD.

6 11.45u Sessie A2 Taalstoornissen in een meertalige context. Een diagnostische leidraad Kirsten Schraeyen, Lector Departement Logopedie en Audiologie, Lessius, Coördinatie onderzoek taalen leerstoornissen in een meertalige context binnen Expertisecel Taal & Leren CODE Lessius. Tijdens deze sessie worden verschillende types van meertaligheid besproken en worden ontwikkelingsfasen van een- en meertalige kinderen vergeleken om aldus tot een nuancering van bestaande taalontwikkelingstheorieën te komen. Vervolgens wordt stilgestaan bij de diagnostiek van taalproblemen bij meertalige kinderen. Het huidig diagnostische instrumentarium voor taalstoornissen wordt kritisch geanalyseerd op zijn betrouwbaarheid en validiteit bij meertalige groepen. Als aanvulling wordt een holistische aanpak binnen de (differentiaal)diagnostiek geschetst waarbinnen meertalige kinderen kunnen worden onderzocht. De RIOT-approach en SWOT-analyse worden voorgesteld u Sessie A3 Executieve functies en afasie Frank Paemeleire, lector aan de opleiding Professionele Bachelor in de Logopedie van de Arteveldehogeschool in Gent, logopedist in de dienst voor Logopedie & Afasiologie van het Algemeen Ziekenhuis Maria Middelares te Gent en projectleider van de driejarige postgraduaatopleiding Neurologische Taal- en Spraakstoornissen (NTSS) Veel personen met afasie vertonen naast hun linguïstische stoornis ook executieve functiestoornissen (EFS). De ernst van deze stoornissen gaat niet noodzakelijk samen met de ernst van de afasie maar blijkt wel sterk te correleren met het niveau van functionele communicatie. Deze recente theoretische inzichten hebben vergaande implicaties voor de diagnostiek en therapie bij afasie en verbreden de taak van de logopedist bij deze doelgroep. Een logopedist moet een degelijke kennis hebben over EFS, in staat zijn deze functies te observeren en te screenen en deze resultaten te integreren in het behandelplan (Lambon Ralph et al., 2010). Aan de hand van concrete voorbeelden worden deze nieuwe taken geïllustreerd u Sessie A4 Oog voor levenskwaliteit bij Hoofd-Halspatiënten: voorstelling van het logopedisch zorgpad binnen het Oncologisch Hoofd & Hals Centrum, AZ Sint-Jan Brugge-Oostende Caroline Vandenbruaene, logopediste/care manager Oncologisch Hoofd & Hals Centrum, AZ Sint-Jan Brugge-Oostende Voor een gepersonaliseerde begeleiding van de patiënt en de coördinatie van zijn behandeling werd binnen het OHHC (Oncologisch Hoofd & Hals Centrum) een logopediste als care manager aangesteld. Zij is de vertrouwenspersoon voor de patiënt en de communicator tussen de diverse zorgverleners. Streven naar maximaal functieherstel en goede levenskwaliteit vormen de pijlers van het beleid en worden mede gerealiseerd door deskundig logopedisch opvolgen van de patiënt en zijn omgeving. Kwaliteitscontrole gebeurt aan de hand van HRQOL-lijsten, die aan elke patiënt worden aangeboden en opgeslagen in een database. Hierin vinden we logopedische parameters die de status van de patiënt in de tijd weergeven.

7 11.45u Sessie A5 Psycho-educatie bij kinderen met dyslexie Nadja Brocatus, logopediste-stottertherapeute, tewerkgesteld in het C.A.R. te Oostakker (Gent) en docent aan de Arteveldehogeschool te Gent Psycho-educatie is veel meer dan louter informatie verstrekken. Psycho-educatie beoogt het accepteren van de stoornis, stimuleert de cliënt zijn actieve medewerking in de behandeling en versterkt de copingvaardigheden die nodig zijn voor de compensatie van de beperkingen ten gevolge van de stoornis Goldman (1988). Uit deze definitie blijkt dat psycho-educatie een noodzakelijk onderdeel dient uit te maken van de logopedische behandeling van dyslexie. In deze voordracht wordt een overzicht gegeven van de inhoud van psycho-educatie bij dyslexie. Mogelijke werkvormen en methodieken worden voorgesteld. Ideeën voor aanpak uit een praktische werkmap in wording Een werkmap voor kinderen met dyslexie en hun omgeving worden gedemonstreerd u Sessie A6 Psycho-educatie bij stotterende kinderen en tieners Ronny Boey, dr., BAP UA, Centrum voor Stottertherapie, CIOOS Een deel van de stotterende kinderen en tieners blijkt nood te hebben aan wat men psychoeducatie kan noemen. In deze voordracht wordt een antwoord geboden op verschillende vragen. Ten eerste, wie komt in aanmerking voor dergelijke zorgen? Welke patiënten? Wat zijn voorwaarden? Ten tweede, waarom is psycho-educatie nodig? Ten derde, wat kan er therapeutisch gerealiseerd worden? De inhoudelijke aspecten van psycho-educatie komen aan bod en worden verduidelijkt. Ten vierde, wat blijken de effecten ervan te zijn? Er wordt ingegaan op de mogelijke effecten die psycho-educatie bieden kan u Lunch met bezoek aan de stands en de posters

8 Programma namiddag Parallelsessies Deel B De deelnemers kunnen kiezen uit 6 parallelsessies 14.00u Sessie B1 T(heory) O(f) M(ind) test-r: toepassingsmogelijkheden voor kinderen met Autisme Spectrum Stoornissen Pim Steerneman, dr. MBA, bestuursvoorzitter Sevagram te Heerlen (NL) Eerst wordt het theoretisch kader geschetst van de T(heory) O(f) M(ind) test-r, om vervolgens de ontwikkeling van de test te beschrijven en de toepassingsmogelijkheden voor kinderen met Autisme Spectrum Stoornissen. Daarna wordt kort ingegaan op de mogelijkheden van de handelingsgerichte ToM test-r om een remediëringsprogramma op te zetten met als doel Theory Of Mind vaardigheden te trainen u Sessie B2 Therapie bij dysfagie: wat werkt? Cindy Guns, logopediste, M. De Bodt, prof. dr., G. Van Nuffelen, dr., logopediste en J. Vanderwegen, dr., NKO-arts, Universitair Ziekenhuis Antwerpen Bij de behandeling van dysfagiepatiënten worden vaak een aantal traditionele technieken gebruikt (bijv. houdingsaanpassingen, slikmanoeuvres, ) De vraag is hoe effectief deze technieken zijn en bij welke patiënten ze gebruikt kunnen worden. In deze bijdrage willen wij ingaan op de evidentie die beschreven wordt in de internationale literatuur. Daarnaast willen we ook de evidentie bekijken voor een aantal minder bekende hulpmiddelen zoals biofeedback. Bedoeling is de logopedist die klinisch werkt met dysfagiepatiënten een houvast en een kritische kijk te bieden op de verschillende mogelijkheden binnen de dysfagietherapie u Sessie B3 Deel 1. Zijn zwakke pragmatische vaardigheden van kinderen met specifieke taalontwikkelingsstoornissen een primair of een secundair probleem? Implicaties voor behandeling door de logopedist Jetske Klatter-Folmer, dr., senior researcher, Centre for Language Studies, Radboud Universiteit Nijmegen & Sint Maartenskliniek Nijmegen en R. van Hout, prof.dr., hoogleraar Toegepaste Taalwetenschap en Variatielinguïstiek, Centre for Language Studies, Radboud Universiteit Nijmegen De pragmatische prestaties van kinderen met specifieke taalontwikkelingsstoornissen (SLI) zijn lager dan scores van zich normaal ontwikkelende kinderen en autistische kinderen (ASS). Dit betreft zowel resultaten op testen, verteltaken als oordelen van ouders en leraren (Steegs et al., 2009; Meenhuis, 2010). Zijn die negatieve uitkomsten direct (primair) het resultaat van interpersoonlijke communicatieve beperkingen of indirect (secundair) het resultaat van beperkingen in talig-expressieve zin? We zullen onderzoeksresultaten presenteren die aangeven dat pragmatische problemen secundaire zijn, maar aan de andere kant ook betogen dat training langs de communicatieve weg kan bijdragen aan de remediëring van talige formulerings-problemen van SLI-kinderen.

9 Deel 2. Wat zegt MAC (Multi Axiale Classificatie) over Taal en Gedrag? Maartje Salden, drs., GZ-psycholoog Kinderen & Jeugd, Adelante audiologie & communicatie te Hoensbroek en R. Buekers, dr., spraak-taalpatholoog De Audiologische Centra in Nederland zijn in de loop van 2006 begonnen met het classificatiesysteem MAC (Multi Axiale Classificatie) bij de diagnostiek van taalgestoorde kinderen. Hierbij worden naast de taalkenmerken tevens aspecten van gedrag, cognitie, medische en pedagogische factoren geregistreerd op verschillende assen. Inmiddels zijn bij meer dan 1000 kinderen, die op ons Audiologisch Centrum werden aangemeld met taal-spraakproblemen, data verzameld en kunnen we nader inzoomen op de soort problemen maar ook op de samenhang. Deze lezing zal vooral worden toegespitst op de kenmerken van de As Taal in samenhang met de As Gedrag en de As Cognitie. Onze data zullen we tevens vergelijken met andere (literatuur)bevindingen u Sessie B4 Deel 1. De diagnose van dyslexie bij + 16-jarigen dmv de test voor Gevorderd lezen en schrijven (Gletschr) Pieter Depessemier, drs., teamleider secundair onderwijs Pedagogische Begeleidingsdienst Stad Gent Dat dyslexie een lastig te omlijnen begrip is, wordt door menig diagnosticus ervaren. Bovendien is de hulpvraag voor + 16-jarigen met lees- en schrijfmoeilijkheden diverser, de compensatiestrategieën talrijker en de heterogeniteit tussen diegenen die zich aanmelden groter. Met behulp van de test voor gevorderd lezen en schrijven (Gletschr) is het sinds kort mogelijk om +16-jarigen te diagnostiseren. De auteur overloopt in deze workshop de mogelijkheden van de tests en tracht samen met de participanten het fingerspitzengefühl dat bij een diagnose nodig is, te verfijnen. Deel 2. Dyslexie in het Hoger Onderwijs Maaike Callens, docoraatsstudent, W. Tops, doctoraatsstudent en M. Brysbaert, prof. dr., vakgroep experimentele psychologie UGent Door een gerichtere diagnosticering en begeleiding van leerlingen met dyslexie in het lager en secundair onderwijs, vinden steeds meer studenten de weg naar het hoger onderwijs. Weinig is echter geweten over welk profiel deze studenten hebben en hoe ze zich een weg banen in het hoger onderwijs. In het academiejaar werd van een honderdtal studenten met dyslexie en een gematchte controlegroep- beiden startend aan hun bacheloropleiding- een testbatterij afgenomen, samengesteld uit twee recentelijk ontwikkelde dyslexietests voor jongvolwassenen, een IG-test, een persoonlijkheidsvragenlijst en een semi-gestrucureerd interview. In deze uiteenzetting wensen we dieper in te gaan op de resultaten van dit onderzoek u Sessie B5 Diagnostiek bij jongvolwassenen: een pleidooi voor een totaalprofiel Ellen Meerschaert, Logopediste Expertisecel Leerstoornissen en Ch. Mostaert, Logopediste Expertisecel Leerstoornissen en Taal & Leren, CODE Lessius. In deze sessie belichten we een casus m.b.t. de diagnostiek van dyslexie bij jongvolwassenen. Vertrekkende vanuit de individuele hulpvraag wordt de diagnostische cyclus in al zijn fasen doorlopen. Hierbij passen we de principes van de handelingsgerichte diagnostiek toe. We staan

10 stil bij specifiek relevante informatie die bevraagd wordt tijdens de anamnese en bij de keuze van het diagnostisch instrumentarium, aangepast aan leeftijd en hulpvraag. Gezien het onderzoek steeds gericht is op een bruikbaar en individueel aangepast advies, is een sterkte-zwakteanalyse onontbeerlijk. Aan de hand van de klachtenanalyse en onderzoeksresultaten stellen we dit individueel profiel op en bekijken we welke adviezen er op maat van de jongvolwassene geformuleerd kunnen worden u Sessie B6 Posters Wetenschappelijk Onderzoek Logopedie en Audiologie in Vlaanderen Tijdens deze sessie kunnen de congresdeelnemers niet alleen de posters bezoeken maar is er ook een verantwoordelijke aanwezig die toelichting kan verschaffen. Op deze manier kan elk project ook grondiger toegelicht en besproken worden. Verder in deze folder vindt u de inhoud van de verschillende posters u Pauze met bezoek aan de stands en de posters Parallelsessies Deel C De deelnemers kunnen kiezen uit 5 parallelsessies 15.30u Sessie C1 De rol en de verantwoordelijkheid van de logopedist in de diagnostiek en behandeling van personen met een ernstige verstandelijke beperking en een autisme spectrum stoornis Chris De Bal, logopedist, departement Logopedie en Audiologie, Lessius, Antwerpen en Het GielsBos, Gierle De laatste 10 jaar zijn de inzichten in de specifieke problematiek en de begeleiding van personen met een autisme spectrum stoornis enorm toegenomen. Logopedisten nemen in de diagnostiek en interventie van ernstige communicatieproblemen een belangrijke plaats in. Herhaaldelijk is aangetoond dat een verbetering van de communicatievaardigheid automatisch leidt tot een verbetering van de kwaliteit van leven. In deze bijdrage gaan we kort in op de gevolgen van een andere cognitieve stijl en informatieverwerking op de taal- en communicatiestoornissen. Daarna bespreken we het belang van een aangepaste diagnostiek en de voorwaarden voor een geslaagde communicatietraining. We lichten dit toe met voorbeelden van interventiestrategieën die in de sociale context kunnen worden geïntroduceerd u Sessie C2 Deel 1. EPV: lijsten voor Evaluatie van Pragmatische Vaardigheden Screeningsinstrument voor vroege opsporing van kinderen met risico op communicatieve problemen (6m-30m) Mie Cocquyt, Hogeschool Gent, Gezondheidszorg Vesalius, Gent; Universiteit Gent Specifieke Lerarenopleiding Gezondheidswetenschappen, Gent en I. Zink, prof. dr., KUL, Faculteit Geneeskunde, Departement Neurowetenschappen, Exp. ORL, Leuven

11 Traditionele benaderingen van taalonderzoek in een klinische setting, bieden slechts een zeer beperkt beeld van communicatieve vaardigheden van kinderen. Het is van bijzonder groot belang om ook de pragmatische vaardigheden in rekening te brengen, dit wil zeggen: functie en gebruik van taal in een sociale context (Dewart & Summers 1995). Tot op heden was er echter nog geen geschikt instrument voorhanden om problemen met de ontwikkeling van pragmatische vaardigheden bij heel jonge kinderen op te sporen. Wetenschappelijk onderzoek over taalontwikkeling heeft reeds lang de validiteit en betrouwbaarheid van ouderrapportering aangetoond (Fenson, Dale, Reznick, Bates, Thal & Pethik, 1994). Binnen ons onderzoek werd dan ook een screeningsinstrument ontwikkeld voor de vroegtijdige opsporing van pragmatische problemen voor kinderen tot 30 maanden. Het instrument is gebaseerd op het gestructureerd interview van Dewart and Summers (1995): The Pragmatics Profile of Everyday Communication Skills in Children ; Momenteel zijn er twee oudervragenlijsten beschikbaar (met bevraging op basis van herkenning): EPV 1: voor kinderen van 6 tot 15 m, EPV 2: voor kinderen van 16 tot 30 m. In deze lezing willen we het gebruik van het nieuwe instrument toelichten. Aan de hand van enkele casussen wordt duidelijk welke conclusies men kan trekken vanuit de resultaten van de EPV. Er wordt eveneens stilgestaan bij de meerwaarde van het gebruik van de EPV in combinatie met de reeds bestaande oudervragenlijsten N-CDIs, inzake opvolgen of doorverwijzen voor verder onderzoek. Deel 2. Meten van Percentage Spraak Verstaanbaarheid (PSV) bij jonge kinderen (2,6-4,6 j) Romain Buekers, dr., spraak-taalpatholoog Er is grote behoefte aan een gestandaardiseerde methode en objectieve maat van wat volwassenen/ ouders /anderen verstaan van de gesproken uitingen van kinderen. In ICF perspectief betekent dit dat men geïnteresseerd is in hoe verstaanbaar een kind zich kan uiten en minder in welke weglatingen of fouten een kind maakt. Kinderen van deze leeftijd praten nog niet perfect, kunnen zeker al benoemen en willen soms iets vertellen; wij willen ook een zo normaal mogelijke gesprekssituatie onderzoeken. De toets bestaat uit 3 onderdelen: Het benoemen van 25 bekende plaatjes Het zeggen van 7 zinnen (in stijgende moeilijkheid, die eerder zijn voorgezegd) Het (na)vertellen van een eenvoudig verhaaltje mbv 4 plaatjes Dit onderzoek werd gedaan bij 290 kinderen (178 NL en 112 VL), waarvan de helft jongens en de helft meisjes en verdeeld over 4 leeftijdscohorten: 2,6-3j; 3-3,6j; 3,6-4j en 4-4,6j). De uitingen van de kinderen werden opgenomen en later beluisterd en gescoord door de ouders. De ouders hadden geen afbeeldingen en geen context, moesten niet letterlijk opschrijven wat het kind zei maar moesten opschrijven wat ze dachten dat het kind bedoelde. Alzo kunnen we eenvoudig een Percentage Spraak Verstaanbaarheid (PSV) berekenen. Wij controleerden betrouwbaarheid en validiteit en bekwamen voldoende waardes. Dit PSV kunnen we vergelijken met de leeftijdgenootjes (voorsprong/achterstand), maar het openbaart ook voor ouders, verwijzers en behandelaar hoe het spreken van een kind op dit ogenblik functioneert. Door dit een half jaar later te herhalen meten we ook objectief het effect van leeftijd, van afwachten, van logopedie, van een operatie

12 15.30u Sessie C3 AAT, PALPA en wat nog? Een kritische evaluatie van de veelgebruikte onderzoeksinstrumenten bij personen met afasie Dorien Vandenborre, licentiaat logopedie en afasioloog, Cepos Duffel en P. Mariën, prof. dr. Neurolinguïstiek, ZNA Middelheim, Antwerpen In de huidige klinische praktijk beschikken logopedisten over een ruime waaier aan taaltestbatterijen. Het meest frequent wordt de Akense Afasie Test gebruikt voor onderzoek van taalstoornissen na verworven hersenschade. Deze testbatterij stoelt op een (oud) medisch model, waar het in hoofdzaak belangrijk was om afasiesyndromen te classificeren. Gezien de ontwikkelingen op vlak van cognitieve neuropsychologie en psychosociale coping, lijkt de tijd rijp voor een nieuwe onderzoeksbatterij. De Comprehensive Aphasia Test is een veelomvattende klinisch bruikbare, adequaat opgebouwde testbatterij, die voldoet aan de moderne noden van de afasiediagnostiek. In deze bijdrage wordt de test besproken u Sessie C4 Drooling bij kinderen en jongvolwassenen met Cerebral Palsy Greta Gelin, master in de Logopedie en werkzaam op U.Z.Leuven Campus Pellenberg binnen het multidisciplinaire team van het CP-referentiecentrum Bij meer dan 50% van de kinderen en jongeren met CP stelt men in lichte, matige of ernstige mate drooling vast. In deze uiteenzetting zullen we ingaan op de incidentie, ernst en frequentie van drooling in deze populatie en de verschillende diagnostische methoden in het bijzonder Rating Scales. Vervolgens overlopen we de effecten ervan op slikken en op sociaal en emotioneel vlak. Daarnaast focussen we ons op de gedragsmatige en medische behandelingsopties en schetsen een eerste aanzet tot een prospectieve studie ivm behandeling met Botulinum Toxin binnen het U.Z.Leuven u Sessie C5 Objectieve spraakverstaanbaarheidsonderzoeken: NSVO en NSVO-Z Gwen Van Nuffelen, dr., logopediste, UZA; C. Middag, drs., IR, ELIS- UGent; H. Martens, drs., UZA M. De Bodt, prof. dr., logopedist, UZA/ UGent en J.P. Martens, prof. dr., IR, ELIS- UGent De afgelopen jaren werd er in Vlaanderen op het vlak van objectieve spraakverstaanbaarheidsonderzoeken een grote inhaalbeweging gemaakt. Het NSVO is ondertussen goed ingeburgerd. Eind 2010 komt echter ook het NSVO-Z uit, een instrument dat spraakverstaanbaarheid op zinsniveau onderzoekt. Daarnaast is ook de geautomatiseerde versie van het NSVO, waarbij de computer de spraakanalyse uitvoert, online beschikbaar. In tegenstelling tot de papieren versie bevat deze versie ook een pictoriële set die de test ook geschikt maakt voor kinderen en personen met beperkte leesvaardigheden of visusstoornissen. Tijdens deze minicursus krijgen logopedisten de kans deze 2 instrumenten te ontdekken. Naast een korte rationale zal er veel tijd besteed worden aan een demonstratie u Receptie als afsluiting van het 32ste VVL-congres

13 Posters STEM P1. The impact of the menopause on vocal quality. Evelien D haeseleer, H.Depypere, S.Claeys, F. Wuyts, S.De Ley, K.Van Lierde, Ghent University Hospital P2. Test-hertestbetrouwbaarheid bij automatische fonetografie: heeft herhaling een invloed? Stien Slembrouck, K.Demeester, A.Dhondt, J.Declerck,Y.Maryn, KHBrugge-Oostende P3. Voice related quality of life in neurofibromatosis type 1. Marjan Cosyns, G.Mortier, S.Janssens, J.van Borsel, Ghent University Hospital SPRAAK P4. Endogene en exogene responscontrole bij kinderen die stotteren. Kurt Eggers, L.De Nil, B. Van den Bergh, Lessius Hogeschool Antwerpen, KULeuven P5. Onderzoek naar pragmatische vaardigheden bij jonge stotterende kinderen aan de hand van de voorlopige versie EPV3. Eddy Hoste, M.Cocquyt, I.De Sadeleer, Hogeschool Gent, Vesalius P6. Differentiële kenmerken van neurogeen stotteren en anomie. Catherine Theys, H.Dely, A.van Wieringen, L.De Nil, KULeuven P7. Maximale tong- en lipkracht en uithouding bij volwassenen gemeten aan de hand van het Iowa Oral Performance Instrument (IOPI). Kim Lambeir, J.Buelens, C.Guns, R.Elen, Lessius Hogeschool Antwerpen, UZAntwerpen P8. Tevredenheid met spraak en uiterlijk en het psychosociaal welbevinden van patiënten met schisis en hun ouders. Sophie De Ley, K.Van Lierde, E.Dhaeseleer, H.Vermeersch, N. Roche, UGent P9. Impact of anterior single-tooth implants on quality of life, overall speech intelligibility, articulation and oromyofunctional behavior: a pilot study. Kristiane Van Lierde, P.Corthals,H.Browaeys,P.Mussche, E.Vankerckhove, H.De Bruyn, UGent VERWORVEN NEUROLOGISCHE STOORNISSEN P10. Gedragsneurologische symptomatologie na unilaterale en bilaterale thalamische laesies. Lieve de Witte, P.Mariën, VUBrussel P11. Electrophysiological investigation of the effects of levodopa on semantic comprehension in action words in Parkinsons Disease. Miet De Letter, J. Van Borsel, P.Santens, Ghent University Hospital. P12. Kwantitatieve en kwalitatieve analyse van de geschreven taal bij patiënten met de ziekte van Parkinson. Sarah Vanhoutte, M. De Letter, P.Corthals, J.Van Borsel, P.Santens, UGent

14 P13. Electrofysiologie in de diagnostiek van afasie: een gevalsbeschrijving. Katja Batens, P.Santens, D.Hemelsoet, M.De Letter, UZGent P14. Verkennend onderzoek naar het effect van repetitieve transcraniële magnetische stimulatie bij afasie aan de hand van tien casestudies. Anne-Sophie Filée, I.Simpelaere, J.Declerck, C.Vanmaele, KHBrugge-Oostende TAALONTWIKKELING (stoornissen) P15. Jonge kinderen met communicatieproblemen. Een dimensionele benadering. Rianne Jansen, I. Zink, J.Steyaert, I.Noens, KULeuven P16. De transparantie van SMOG gebaren. Kristien Meuris, B.Maes, D.Lembrechts, I. Zink, ExpORL,KULeuven P17. Voorspellers van taalvaardigheden bij kinderen twee en drie jaar na cochleaire implantatie. Tinne Boons, A.van Wieringen, W.Beers, E.Gerrits, L.Peeraer, B.Philips, A.Snik, M.Weymans, J.Wouters, ExpORL, KULeuven P18. Comparison of vowel production between children using cochleair implants and childrens using hearing aids. Nele Baudonck, K. Van Lierde, I.Dhooghe, P.Corthals, University Ghent LEERSTOORNISSEN P19. Verantwoord handelen bij jongvolwassenen met dyslexie: werkzame aspecten met betrekking tot ondersteuning en interventie. Jolien De Brauwer, K.Maetens, E.Meersschaert, A.Aerts, C.Laridaen, A.Geudens Expertisecentrum Code, Lessius Hogeschool Antwerpen P20. Normering van het CODE dictee, screeningsinstrument voor geautomatiseerd spellen bij jongvolwassenen. Een foutenanalyse in het kader van differentiaaldiagnostiek. Charlotte Mostaert, C.Laridaen, K.Schraeyen,I.Smits, E.Peters,T.Van Houtven, A.Geudens Expertisecentrum Code, Lessius Hogeschool Antwerpen GEHOOR (evenwicht) P21. Een verkennende studie naar kennis en ingesteldheid over lawaaislechthorendheid, gehoorbescherming en lawaaiblootstelling bij jongeren tussen jaar. Lieselot De Graeve, A.Bevernage, K.Demeester, KHBrugge-Oostende P22. BPPV: analyse van patiëntgerelateerde variabelen en hun invloed op de effectiviteit van de behandeling. Hanne Vuylsteke, P.Heylbroeck, E.Willemarck, KHBrugge-Oostende EVALUATIE- MEETMETHODES P23. Hoe onderzoekt Vlaanderen leer-,spraak- en taalstoornissen en hoe tevreden is men over deze onderzoeksinstrumenten? Sabien Van Dycke, A.Desoete, Arteveldehogeschool Gent

15 Uitgeverijen Abimo, Sint-Niklaas Academia Press, Gent Acco, Leuven Baert NV, Ternat De Boeck, Antwerpen Epo, Berchem Garant-Uitgevers N.V. Antwerpen/Maklu-Uitgevers N.V. Antwerpen K2-Publisher B.V., Bodegraven Ortho-Trends, Sint-Denijs-Westrem Pearson Assessment and Information B.V., Amsterdam Schubi Leermiddelen B.V. Sensotec, Jabbeke Zwijsen, Antwerpen Partners Acerta Protectas SBB S&S Organisaties Sig Leden Centrum Permanente Vorming VVL R. Buekers L. Crommen, verantwoordelijke praktische organisatie congres M. D hondt K. Eggers R. Elen I. Heylen L. Heylen, verantwoordelijke congres en centrum permanente vorming VVL H. Oris L. Peeters K. Schraeyen, verantwoordelijke praktische organisatie congres L. Vanbel N. Van der Velde C. Van Looy Inschrijving Online op of via het bijgevoegde inschrijvingsformulier Routebeschrijving Een routebeschrijving vanuit diverse richtingen vindt u op

16 VVL-leden genieten een reductie van 50% op de deelnameprijs. Wanneer het maximum aantal deelnemers wordt overschreden, zullen de VVL-leden voorrang genieten. VVL Vlaamse Vereniging voor Logopedisten Inlichtingen: VVL-secretariaat Stadspoortstraat 21 bus Herentals Tel: 014/ Fax: 014/ Deze uitnodiging werd samengesteld op basis van gegevens ons bezorgd door de diverse sprekers. V.U. : Prof. dr. L. Heylen Grafische vormgeving:

31ste VVL CONGRES. Thema: Upgrading Logopedie. Centrum voor Permanente Vorming organiseert het

31ste VVL CONGRES. Thema: Upgrading Logopedie. Centrum voor Permanente Vorming organiseert het Centrum voor Permanente Vorming organiseert het 31ste VVL vrijdag 11 december 2009 Universiteit Antwerpen Universiteitsplein 1 2610 Wilrijk CONGRES Thema: Upgrading Logopedie VOORWOORD Het thema van dit

Nadere informatie

De Klinisch Linguïst. Specialist in. Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen

De Klinisch Linguïst. Specialist in. Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen De Klinisch Linguïst Specialist in Taalontwikkelingsstoornissen Verworven taalstoornissen Copyright Vereniging voor Klinische Linguïstiek (VKL) April 2000 Secretariaat: Vereniging voor Klinische Linguïstiek

Nadere informatie

Helpt het hulpmiddel?

Helpt het hulpmiddel? Helpt het hulpmiddel? Het belang van meten Zuyd, Lectoraat Autonomie en Participatie Faculteit Gezondheidszorg Dr. Ruth Dalemans, Prof. Sandra Beurskens 08-10-13 Doelstellingen van deze presentatie Inzicht

Nadere informatie

UITNODIGING. Vierde Jaarcongres voor klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen. vrijdag 20 april 2012 Jaarbeurs Utrecht IV 5.

UITNODIGING. Vierde Jaarcongres voor klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen. vrijdag 20 april 2012 Jaarbeurs Utrecht IV 5. Vierde Jaarcongres voor klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen : UITNODIGING vrijdag 20 april 2012 Jaarbeurs Utrecht Accreditatie FGzP: 6 punten Voorwoord Geachte collega, In het voorjaar van

Nadere informatie

ERNSTIGE ENKELVOUDIGE DYSLEXIE. Diagnostiek en behandeling door Adelante audiologie & communicatie

ERNSTIGE ENKELVOUDIGE DYSLEXIE. Diagnostiek en behandeling door Adelante audiologie & communicatie ERNSTIGE ENKELVOUDIGE DYSLEXIE Diagnostiek en behandeling door Adelante audiologie & communicatie Ernstige Enkelvoudige Dyslexie Diagnostiek en behandeling Adelante audiologie & communicatie Bij schoolgaande

Nadere informatie

Master in de logopedische en audiologische wetenschappen

Master in de logopedische en audiologische wetenschappen Master in de logopedische en audiologische wetenschappen Faculteit Geneeskunde De masteropleiding logopedische en audiologische wetenschappen is vandaag meer dan ooit een noodzaak. Onze maatschappij is

Nadere informatie

Evidence based nursing: wat is dat?

Evidence based nursing: wat is dat? Evidence based nursing: wat is dat? Sandra Beurskens Lector kenniskring autonomie en participatie van mensen met een chronische ziekte Kenniskring autonomie en participatie EBN in de praktijk: veel vragen

Nadere informatie

Verworven taalstoornissen

Verworven taalstoornissen Verworven taalstoornissen Verworven taalstoornissen Handboek Stem, Spraak en Taalpathologie 19 Houten 2014 Ó 2014 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

(On)bezorgd kind zijn

(On)bezorgd kind zijn Vlaams Congres voor Pediatrische Psychologie Zaterdag 26 september 2015 (On)bezorgd kind zijn Zorgen voor chronisch zieke kinderen in (en buiten) het ziekenhuis Wat? Voor wie? Waar? Congres over de psychosociale

Nadere informatie

EXECUTIEVE FUNCTIES. Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014 JAARBEURS UTRECHT

EXECUTIEVE FUNCTIES. Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014 JAARBEURS UTRECHT EXECUTIEVE FUNCTIES Kinderen en adolescenten met problemen met inhibitie, cognitieve controle, emotieregulatie, werkgeheugen, motivatie en zelfregulatie thuis en op school Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014

Nadere informatie

Als er eentje anders is

Als er eentje anders is Lenteforum Als er eentje anders is Stimuleren van de ontwikkeling van jonge kinderen met een autismespectrumstoornis Woensdag 14 mei 2014 Forum staat voor marktplaats. Op deze forumdag willen we plaats

Nadere informatie

Postmaster opleiding diagnostiek in de jeugdzorg en jeugdhulpverlening

Postmaster opleiding diagnostiek in de jeugdzorg en jeugdhulpverlening me nse nkennis Postmaster opleiding diagnostiek in de jeugdzorg en jeugdhulpverlening Door te werken met de laatste wetenschappelijke inzichten, vergroot je de kans dat je adviezen juist blijken. Postmaster

Nadere informatie

PROJECTFICHE E-TECH: EMPOWERENDE TECHNOLOGIE IN DE THUISZORG

PROJECTFICHE E-TECH: EMPOWERENDE TECHNOLOGIE IN DE THUISZORG PROJECTFICHE E-TECH: EMPOWERENDE TECHNOLOGIE IN DE THUISZORG 2 Tijdens de EFRO-projectfase werkt CEMO aan de hand van twee projecten ( e-help & e-tech ) aan een eerste CEMO-product en aan CEMO-dienstverlening.

Nadere informatie

vormingsaanbod 2013-2014

vormingsaanbod 2013-2014 vormingsaanbod 2013-2014 Lezen, spellen en dyslexie Rekenen en dyscalculie ADHD en ASS Taalontwikkeling en dysfasie Meertaligheid en taalbeleid Code maakt deel uit van de Groep Gezondheid en Welzijn van

Nadere informatie

INSPIRATIE VOOR INNOVATIE Ontwikkelingen in de acute intensieve zorg

INSPIRATIE VOOR INNOVATIE Ontwikkelingen in de acute intensieve zorg INVITATIONAL CONFERENCE 14 november 2013 locatie: Scandic Sanadome, Weg door Jonkerbosch 90, Nijmegen INSPIRATIE VOOR INNOVATIE Ontwikkelingen in de acute intensieve zorg INLEIDING Wij nodigen professionals

Nadere informatie

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr, logopedist Congres 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Over welke kinderen praten we vandaag? Engels: Specific Language Impairment: Is SLI wel zo

Nadere informatie

congres Hoe autisme werkt! een voorzet op succesfactoren www.voorzet.nl dinsdag 4 juni 2013

congres Hoe autisme werkt! een voorzet op succesfactoren www.voorzet.nl dinsdag 4 juni 2013 congres Hoe autisme werkt! een voorzet op succesfactoren dinsdag 4 juni 2013 www.voorzet.nl Programma congres 4 juni 2013 10.00-10.05 Opening Dagvoorzitter Dhr. Karel Bootsman Arbeidsdeskundige bij TATA

Nadere informatie

Multidisciplinaire diagnostiek op. Renate van den Ende, Teamleider AC R dam

Multidisciplinaire diagnostiek op. Renate van den Ende, Teamleider AC R dam Multidisciplinaire diagnostiek op het Audiologisch Centrum (AC) Renate van den Ende, Teamleider AC R dam Wat is een Audiologisch Centrum (AC)? Organisatie gespecialiseerd in bij kinderen en volwassenen

Nadere informatie

Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking

Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking Onderzoek Communicatie: Assessment en interventie van perceptieve en productieve functiestoornissen bij volwassenen met een verstandelijke beperking Prof. Dr. Ir. Ad Snik, Klinisch Fysicus en Audioloog,

Nadere informatie

25 JAAR KINDERNEUROLOGIE EN METABOLE AANDOENINGEN IN HET UNIVERSITAIR ZIEKENHUIS BRUSSEL VOORAANKONDIGING

25 JAAR KINDERNEUROLOGIE EN METABOLE AANDOENINGEN IN HET UNIVERSITAIR ZIEKENHUIS BRUSSEL VOORAANKONDIGING 25 JAAR KINDERNEUROLOGIE EN METABOLE AANDOENINGEN IN HET UNIVERSITAIR ZIEKENHUIS BRUSSEL VOORAANKONDIGING Naar aanleiding van haar 25-jarig bestaan, nodigt de dienst kinderneurologie van het UZ Brussel

Nadere informatie

Harmonie in Gedrag De maatschappelijke en pedagogische betekenis van muziek

Harmonie in Gedrag De maatschappelijke en pedagogische betekenis van muziek Conferentie Harmonie in Gedrag De maatschappelijke en pedagogische betekenis van muziek Vrijdag 6 oktober 2006 Haagse Hogeschool Conferentie Harmonie in Gedrag. De maatschappelijke en pedagogische betekenis

Nadere informatie

Chronische pijn als uitdaging: hedendaagse neurowetenschappelijke inzichten binnen de multidisciplinaire praktijk

Chronische pijn als uitdaging: hedendaagse neurowetenschappelijke inzichten binnen de multidisciplinaire praktijk TRANSCARE-pijn www.transcare.nl Transcare-pijn en de internationale onderzoeksgroep Pain in Motion organiseren een Symposium Chronische pijn als uitdaging: hedendaagse neurowetenschappelijke inzichten

Nadere informatie

Ruth Dalemans Kenniskring Autonomie en Participatie van chronisch zieken en kwetsbare ouderen HET LEVEN. Dr. Ruth Dalemans

Ruth Dalemans Kenniskring Autonomie en Participatie van chronisch zieken en kwetsbare ouderen HET LEVEN. Dr. Ruth Dalemans Ruth Dalemans Kenniskring Autonomie en Participatie van chronisch zieken en kwetsbare ouderen IMPACT VAN AFASIE OP HET LEVEN Dr. Ruth Dalemans Onderzoek en onderwijs Promotietraject Rol van de student

Nadere informatie

Functionele meerwaarde van woordvoorspellingssoftware bij chronische dysgrafie: een casusbeschrijving.

Functionele meerwaarde van woordvoorspellingssoftware bij chronische dysgrafie: een casusbeschrijving. Functionele meerwaarde van woordvoorspellingssoftware bij chronische dysgrafie: een casusbeschrijving. Arteveldehogeschool Katholiek Hoger Onderwijs Gent Postgraduaat Neurologische Taal- en Spraakstoornissen

Nadere informatie

CONGRES 6 NOVEMBER 2014

CONGRES 6 NOVEMBER 2014 Prikkelverwerking CONGRES Prikkelverwerkingsstoornissen bij kinderen en adolescenten met ASS, ADHD, ODD, CD, OCD, angst en hoogbegaafdheid Postillion Bunnik Utrecht 6 NOVEMBER 2014 prof.dr. Pieter Duker

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met een autismespectrum stoornis. Donderdag 23 januari 2014 Jaarbeurs Utrecht

Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met een autismespectrum stoornis. Donderdag 23 januari 2014 Jaarbeurs Utrecht Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met een autismespectrum Congres stoornis Donderdag 23 januari 2014 Jaarbeurs Utrecht Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met een AUTISMESPECTRUMSTOORNIS

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Afasie. Dienst Logopedie & Afasiologie. GezondheidsZorg met een Ziel

Patiënteninformatie. Afasie. Dienst Logopedie & Afasiologie. GezondheidsZorg met een Ziel i Patiënteninformatie Dienst Logopedie & Afasiologie Afasie GezondheidsZorg met een Ziel Wat is afasie? Afasie is een verworven taalstoornis ten gevolge van een hersenletsel. We lichten de belangrijkste

Nadere informatie

HET SPRAAKTAALSPREEKUUR Het belang van vroeg signaleren

HET SPRAAKTAALSPREEKUUR Het belang van vroeg signaleren HET SPRAAKTAALSPREEKUUR Het belang van vroeg signaleren Dr. Emmy Konst Alle Taal Centraal 2009 1 Opbouw van de presentatie Inleiding Project vroegsignalering door Sint Marie, MEE Zuidoost-Brabant en Zuidzorg

Nadere informatie

Post-hbo opleiding seksuologie

Post-hbo opleiding seksuologie Post-hbo opleiding seksuologie mensenkennis Plezierige overdracht, de docent spreekt uit ervaring en brengt veiligheid en openheid in de groep door haar respectvolle wijze van benaderen. Top! Post-hbo

Nadere informatie

Maatschappelijk werk. Specialisatie Audiologie. NVA maatschappelijk werk 2007 Mary van der Heijden

Maatschappelijk werk. Specialisatie Audiologie. NVA maatschappelijk werk 2007 Mary van der Heijden Maatschappelijk werk Specialisatie Audiologie Inhoud Wat is maatschappelijk werk Doelstelling maatschappelijk werk Kennis maatschappelijk werk Specialisatie Werkwijze maatschappelijk werk Welke technieken

Nadere informatie

Derde Jaarcongres Zorgprogramma-ontwikkeling en e-health door klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen UITNODIGING vrijdag 25 november 2011

Derde Jaarcongres Zorgprogramma-ontwikkeling en e-health door klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen UITNODIGING vrijdag 25 november 2011 Derde Jaarcongres voor klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen Zorgprogramma-ontwikkeling en e-health door klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen UITNODIGING vrijdag 25 november 2011

Nadere informatie

Julius Academy. COPD Ketenzorg. Uitnodiging voor het congres. 8 e nationale congres op 12 februari 2015 Locatie: UMC Utrecht

Julius Academy. COPD Ketenzorg. Uitnodiging voor het congres. 8 e nationale congres op 12 februari 2015 Locatie: UMC Utrecht Julius Academy Uitnodiging voor het congres COPD Ketenzorg 8 e nationale congres op 12 februari 2015 Locatie: UMC Utrecht Samen sterk voor COPD Op veel verschillende manieren trachten professionals, managers,

Nadere informatie

POSTGRADUAAT Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen. Academiejaar 2013-2014 ABBV BOBATH

POSTGRADUAAT Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen. Academiejaar 2013-2014 ABBV BOBATH POSTGRADUAAT Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen Academiejaar 2013-2014 ABBV BOBATH Inschrijving en inschrijvingsgeld Het studiegeld bedraagt 123 euro per studiepunt plus een vast jaarlijks

Nadere informatie

TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING. Professioneel Handelen

TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING. Professioneel Handelen TRAINING EN TOETSING BINNEN DE OPLEIDING 1 LEERRESULTATEN EN COMPETENTIES Doelstellingen competenties Structuur en éénduidigheid Uniformiteit in formulering 2 LEERRESULTATEN EN COMPETENTIES Generieke competenties

Nadere informatie

Signalering spraak- en taalproblemen. Signalering spraak- en taalproblemen

Signalering spraak- en taalproblemen. Signalering spraak- en taalproblemen Signalering spraak- en taalproblemen 1 Inleiding Communiceren en anderen begrijpen is een belangrijk fundament in je leven. Het stelt je in staat grip te krijgen op de wereld om je heen, contacten aan

Nadere informatie

elk kind een plaats... 1

elk kind een plaats... 1 Elk kind een plaats in een brede inclusieve school Deelnemen aan het dagelijks maatschappelijk leven Herent, 17 maart 2014 1 Niet voor iedereen vanzelfsprekend 2 Maatschappelijke tendens tot inclusie Inclusie

Nadere informatie

Auditieve verwerkingsproblemen

Auditieve verwerkingsproblemen Auditieve verwerkingsproblemen definitie, diagnostiek, (be)handelen Jessica van Herel de Frel Logopedist / spraak taalpatholoog Koninklijke Auris Groep, AC Rotterdam j.v.herel@auris.nl 19 april 2012 Inhoud

Nadere informatie

EPVs: het ontbrekende puzzelstukje?

EPVs: het ontbrekende puzzelstukje? EPVs: het ontbrekende puzzelstukje? Onderzoek naar pragmatische communicatievaardigheden bij cliënten met autisme en een verstandelijke beperking auteur karin schrijnemakerswijers, AUTISMECONSULENT, LOGOPEDIST

Nadere informatie

Een andere kijk op dagelijkse activiteiten:

Een andere kijk op dagelijkse activiteiten: Een andere kijk op dagelijkse activiteiten: Active Ageing in het WZC Vrijdag 12 september 2014 De opleidingen Gezondheidszorg van de Arteveldehogeschool voeren al enkele jaren onderzoek in Woonzorgcentra.

Nadere informatie

Uitnodiging. 2e Symposium neuropsychologie Nieuwe SVT s in de klinische praktijk. Wanneer vrijdag 3 juni 2016 Waar Pieter van Foreestzaal (015)

Uitnodiging. 2e Symposium neuropsychologie Nieuwe SVT s in de klinische praktijk. Wanneer vrijdag 3 juni 2016 Waar Pieter van Foreestzaal (015) 2e Symposium neuropsychologie Nieuwe SVT s in de klinische praktijk Locatie Alkmaar Wanneer vrijdag 3 juni 2016 Waar Pieter van Foreestzaal (015) Uitnodiging There s a method to his madness. Shakespeare

Nadere informatie

De eerstelijnspsycholoog: naar een laagdrempelige psychologische hulpverlening voor Vlaanderen!

De eerstelijnspsycholoog: naar een laagdrempelige psychologische hulpverlening voor Vlaanderen! Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen Studiedag Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen De eerstelijnspsycholoog: naar een laagdrempelige psychologische hulpverlening voor Vlaanderen! Vrijdag

Nadere informatie

VLIR- Seminar 28 mei 2013

VLIR- Seminar 28 mei 2013 VLIR- Seminar 28 mei 2013 Tweeledige focus (1) Upgrading Curriculum uitbreiding/ aanpassing van logopedische opleidingsonderdelen cruciaal t.a.v. betere hulpverlening binnen Surinaamse maatschappij m.n.

Nadere informatie

Menslievende Professionalisering. Onderzoek naar de training Menslievende Professionalisering. Petri Embregts, Maaike Hermsen & Lisanne van Alphen

Menslievende Professionalisering. Onderzoek naar de training Menslievende Professionalisering. Petri Embregts, Maaike Hermsen & Lisanne van Alphen Menslievende Professionalisering Onderzoek naar de training Menslievende Professionalisering juni 2015 Petri Embregts, Maaike Hermsen & Lisanne van Alphen Achtergrond Zorgverleners werkzaam in het primaire

Nadere informatie

Wat is logopedie? Wat doet een logopedist? Wanneer is logopedie nodig?

Wat is logopedie? Wat doet een logopedist? Wanneer is logopedie nodig? Wat is logopedie? Wat is logopedie? Logopedie is zorg die nodig is als er problemen zijn met stem, spraak, taal, gehoor en slikken. Logopedisten behandelen stoornissen op het gebied van de persoonlijke

Nadere informatie

Palliative care in an aging society Palliatieve zorg in een ouder wordende samenleving. 3rd Amsterdam Symposium on Palliative Care

Palliative care in an aging society Palliatieve zorg in een ouder wordende samenleving. 3rd Amsterdam Symposium on Palliative Care 3rd Amsterdam Symposium on Palliative Care Palliative care in an aging society Palliatieve zorg in een ouder wordende samenleving Dinsdag 8 oktober 2013 Auditorium Vrije Universiteit Amsterdam Palliative

Nadere informatie

De plaats van neuropsychologisch onderzoek binnen het diagnostisch proces

De plaats van neuropsychologisch onderzoek binnen het diagnostisch proces De plaats van neuropsychologisch onderzoek binnen het diagnostisch proces Werkgroep: Audrey Mol, Ilse Noens, Annelies Spek, Cathelijne Tesink, Jan-Pieter Teunisse Inhoud NPO en differentiaal diagnostiek

Nadere informatie

Inleiding 3. Post-HBO opleiding Sensorische Informatieverwerking 5. Therapeutisch luisteren 6. Borsteldruktechniek 7

Inleiding 3. Post-HBO opleiding Sensorische Informatieverwerking 5. Therapeutisch luisteren 6. Borsteldruktechniek 7 Inhoud Inleiding 3 Post-HBO opleiding Sensorische verwerking 5 Therapeutisch luisteren 6 Borsteldruktechniek 7 Motorprogramma en Sensorische Dieet 8 Werken aan de Werkhouding 9 2 Inleiding Kenniscentrum

Nadere informatie

Audiologisch centrum, spraaktaalteam

Audiologisch centrum, spraaktaalteam TOS en Meertaligheid Onderwijsdag 25 mei 2016 Maaike Diender, klinisch linguïst Els de Jong, teamleider spraaktaalteam/logo-akoepedist Audiologisch centrum, spraaktaalteam Gehooronderzoek Logopedisch onderzoek

Nadere informatie

Logopedie in het cluster 2 onderwijs

Logopedie in het cluster 2 onderwijs Logopedie in het cluster 2 onderwijs mw. E. Cox MA (NVLF) mw. E. Kunst-Verberne (NVLF) mw. M. Schulte (NVLF) dhr. R. Nannes (NVLF) 2 Aanleiding position statement Dit position statement gaat over de logopedische

Nadere informatie

Advies- en behandelcentrum. Logopedie. Communiceren op maat

Advies- en behandelcentrum. Logopedie. Communiceren op maat Advies- en behandelcentrum Logopedie Communiceren op maat Wat is logopedie? Logopedie binnen het Advies- en behan del centrum houdt zich bezig met advisering, onderzoek en behandeling van stoornissen en

Nadere informatie

Onderwijskundig onderzoek in het HGZO: Effect van een complementaire interventie bij sensibiliteitsstoornissen na CVA HGZO, 22/03/2012 Anne Devesse,

Onderwijskundig onderzoek in het HGZO: Effect van een complementaire interventie bij sensibiliteitsstoornissen na CVA HGZO, 22/03/2012 Anne Devesse, Onderwijskundig onderzoek in het HGZO: Effect van een complementaire interventie bij sensibiliteitsstoornissen na CVA HGZO, 22/03/2012 Anne Devesse, Dirk Smits Verbetert de sensibiliteit en de functionaliteit

Nadere informatie

Trainen van parkinsonpatiënten vanuit cognitief perspectief

Trainen van parkinsonpatiënten vanuit cognitief perspectief Studiehandleiding Trainen van parkinsonpatiënten vanuit cognitief perspectief 6 september 2013 Multidisciplinair Trainen van parkinsonpatiënten vanuit cognitief perspectief Voor effectieve behandeling

Nadere informatie

Dagen van de tabakologie

Dagen van de tabakologie Het tabakspreventieteam van de VRGT nodigt u uit op de eerste editie Dagen van de tabakologie 26 en 27 november 2012 Antwerp Expo De voorbije twintig jaar bouwde het tabakspreventieteam van de VRGT aan

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

EBP: het nemen van beslissingen

EBP: het nemen van beslissingen EBP: het nemen van beslissingen EBP platform werkgroep Erica Baarends, Ergotherapie Ingrid Driessen en Xandra Gielen, Creatieve Therapie Saskia Duymelinck, Vepleegkunde Jacques Geraets, Fysiotherapie Michelle

Nadere informatie

Julius Academy. COPD Ketenzorg. Uitnodiging voor het congres. 8 e nationale congres op 12 februari 2015 Locatie: UMC Utrecht

Julius Academy. COPD Ketenzorg. Uitnodiging voor het congres. 8 e nationale congres op 12 februari 2015 Locatie: UMC Utrecht Julius Academy Uitnodiging voor het congres COPD Ketenzorg 8 e nationale congres op 12 februari 2015 Locatie: UMC Utrecht Samen sterk voor COPD Op veel verschillende manieren trachten professionals, managers,

Nadere informatie

Longitudinale studie van de communicatieontwikkeling van jonge kinderen met een verstandelijke beperking 22/09/2011. Inleiding. Inleiding.

Longitudinale studie van de communicatieontwikkeling van jonge kinderen met een verstandelijke beperking 22/09/2011. Inleiding. Inleiding. Longitudinale studie van de communicatieontwikkeling van jonge kinderen met een verstandelijke beperking Joke Vandereet Centrum voor Ontwikkelingsstoornissen, Leuven Expertisecentrum Autisme, UZ Leuven

Nadere informatie

ABBV BOBATH. Postgraduaatopleiding Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen

ABBV BOBATH. Postgraduaatopleiding Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen Postgraduaatopleiding Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen Welkom Prof.dr.C.Van den Broeck Jos De Cat Prof.dr.H.Feys Ann Govaere Patrick Algoet Zoë Clasen Wendy Van Daele Inhoud 1. Doel

Nadere informatie

Rapport 295001006/2009 S. Postma. Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg

Rapport 295001006/2009 S. Postma. Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg Rapport 295001006/2009 S. Postma Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg RIVM-rapport 295001006/2009 Standpunt Signaleren van taalachterstanden door de jeugdgezondheidszorg

Nadere informatie

Wanneer is ergotherapie bij Parkinson effectief?

Wanneer is ergotherapie bij Parkinson effectief? Wanneer is ergotherapie bij Parkinson effectief? Ingrid Sturkenboom, ergotherapeut-onderzoeker Radboudumc, Nijmegen Begeleiding vanuit Radboudumc: Promotoren: Ria Nijhuis- van der Sanden, Bas Bloem Co-promotoren:

Nadere informatie

Informatiebrochure ParkinsonNet

Informatiebrochure ParkinsonNet Informatiebrochure ParkinsonNet voor Zorgverleners Het ParkinsonNet concept wordt ondersteund door: 2 De ziekte van Parkinson De ziekte van Parkinson is een veel voorkomende en complexe aandoening. Parkinson

Nadere informatie

Dyslexiewijzer. Waarom deze dyslexiewijzer? De rol van de logopedist bij dyslexie

Dyslexiewijzer. Waarom deze dyslexiewijzer? De rol van de logopedist bij dyslexie Dyslexiewijzer Dyslexiewijzer Waarom deze dyslexiewijzer? Voordat kinderen met het leesonderwijs in aanraking komen, kunnen ze al verwezen worden naar een logopedist. Zij hebben dan een logopedische stoornis

Nadere informatie

Symposium Zorg en onderwijs. Annemarie Tadema 8 april 2008

Symposium Zorg en onderwijs. Annemarie Tadema 8 april 2008 Symposium Zorg en onderwijs Annemarie Tadema 8 april 2008 Aanleiding onderzoek Burgerschapsparadigma: participeren in de samenleving KDC: segregatie Onderwijs: integratie/ inclusie Wet op de leerlinggebonden

Nadere informatie

DEUREN OPENEN VOOR JONGVOLWASSENEN MET DYSLEXIE EEN WETENSCHAPPELIJK ONDERBOUWD COACHINGPROGRAMMA

DEUREN OPENEN VOOR JONGVOLWASSENEN MET DYSLEXIE EEN WETENSCHAPPELIJK ONDERBOUWD COACHINGPROGRAMMA DEUREN OPENEN VOOR JONGVOLWASSENEN MET DYSLEXIE EEN WETENSCHAPPELIJK ONDERBOUWD COACHINGPROGRAMMA Eline Van Kerckhove PROJECTTEAM Jolien De Brauwer Ellen Meersschaert Annelies Aerts Eline Van Kerckhove

Nadere informatie

Workshop Spiegeltherapie in de praktijk

Workshop Spiegeltherapie in de praktijk Workshop Spiegeltherapie in de praktijk vrijdag 15 april 2011 Erasmus MC, Rotterdam a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a

Nadere informatie

Bijeenkomst LND. 14 oktober 2015

Bijeenkomst LND. 14 oktober 2015 Bijeenkomst LND 14 oktober 2015 JONGE MENSEN MET DEMENTIE Marian Salari en Monique Hertogs Doelgroep Mensen met dementie, waarbij de ziekte begint vóór 65 jaar. 15.000-25.000 mensen Meer sprake van erfelijkheid

Nadere informatie

Wat is logopedie? Wanneer is logopedie nodig?

Wat is logopedie? Wanneer is logopedie nodig? Wat is logopedie? Wat is logopedie? Logopedie is zorg die nodig is als er problemen zijn met stem, spraak, taal, gehoor en slikken. Logopedisten behandelen stoornissen op het gebied van de persoonlijke

Nadere informatie

Stepped care, zelfmanagement en e-health bij het herstel na kanker: van hype naar trend

Stepped care, zelfmanagement en e-health bij het herstel na kanker: van hype naar trend Stepped care, zelfmanagement en e-health bij het herstel na kanker: van hype naar trend Prof dr Irma Verdonck-de Leeuw psycholoog, logopedist, taalkundige VU medisch centrum Cancer Center Amsterdam Vrije

Nadere informatie

Participation in leisure activities of children and adolescents with physical disabilities Maureen Bult

Participation in leisure activities of children and adolescents with physical disabilities Maureen Bult Participation in leisure activities of children and adolescents with physical disabilities Maureen Bult Participatie in vrijetijdsactiviteiten van kinderen en adolescenten met een lichamelijke beperking

Nadere informatie

INFORMATIEFOLDER POSTGRADUAAT NTSS 2010-2013

INFORMATIEFOLDER POSTGRADUAAT NTSS 2010-2013 INFORMATIEFOLDER POSTGRADUAAT NTSS 2010-2013 www.neurocom.be De diagnostiek, therapie en begeleiding bij volwassen cliënten met Neurologische Taalen Spraakstoornissen (NTSS) kenden de laatste jaren een

Nadere informatie

Oncologische Revalidatie:

Oncologische Revalidatie: Oncologische Revalidatie: Verleden Heden - Toekomst dr. Jan Paul van den Berg, revalidatiearts Meander MC Doelstelling Oncologische Revalidatie Het verbeteren van de kwaliteit van leven van patiënten met

Nadere informatie

De psycholoog in een verouderende samenleving

De psycholoog in een verouderende samenleving Psychologie in België Belgische Federatie voor Psychologen 1ste Dag van de Psycholoog De psycholoog in een verouderende samenleving Donderdag 12 februari 2015 Bedford Hotel Brussel Achtergrond Als psychologen

Nadere informatie

Hilde Geurts, Wendy Peerlings, Reinout Wiers, Mariët van der Molen Saskia van der Oord en Walter Ma hys

Hilde Geurts, Wendy Peerlings, Reinout Wiers, Mariët van der Molen Saskia van der Oord en Walter Ma hys Slim maar... KINDEREN EN ADOLESCENTEN MET ZWAKKE EXECUTIEVE FUNCTIES CONGRES 16 JUNI 2015 ANTROPIA DRIEBERGEN Hilde Geurts, Wendy Peerlings, Reinout Wiers, Mariët van der Molen Saskia van der Oord en Walter

Nadere informatie

INFORMATIEVERSPREIDING EN -UITWISSELING

INFORMATIEVERSPREIDING EN -UITWISSELING NIEUWSBRIEF MULTIPLUS november 2009 Is dit de eerste keer dat u onze nieuwsbrief ontvangt? Neem dan zeker onze vorige nieuwsbrieven eerst even door. Deze zijn terug te vinden op http://www.multiplus.be/nieuwsbrief.php.

Nadere informatie

KATHO IPSCOC 1BaTPa. Werkdocument. Van diagnose naar Behandeling. Vanity Jacobs

KATHO IPSCOC 1BaTPa. Werkdocument. Van diagnose naar Behandeling. Vanity Jacobs KATHO IPSCOC 1BaTPa Werkdocument Van diagnose naar Behandeling Vanity Jacobs 2011-2012 Inhoudsopgave 1. Algemene informatie... 2 1.1 Wie ben ik?... 2 1.2 Het artikel... 2 1.2.1 Referentie... 2 1.2.2 Link

Nadere informatie

VAN HET GEHEUGEN DONDERDAG 2 OKTOBER 2014 ALM - ANTWERPEN. Meer informatie www.pearsonacademy.be/abc-van-het-geheugen

VAN HET GEHEUGEN DONDERDAG 2 OKTOBER 2014 ALM - ANTWERPEN. Meer informatie www.pearsonacademy.be/abc-van-het-geheugen VAN HET GEHEUGEN DONDERDAG 2 OKTOBER 2014 ALM - ANTWERPEN A C B Meer informatie www.pearsonacademy.be/abc-van-het-geheugen Op donderdag 2 oktober 2014 organiseert Pearson Academy in het ALM in Antwerpen

Nadere informatie

Perceptie van spraak

Perceptie van spraak Perceptie van spraak Perceptie van spraak Handboek Stem, Spraak en Taalpathologie 8 Houten 2014 Ó 2014 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Nationale Dyslexie Conferentie 3 april 2013. Dyslexie, Emotioneel welbevinden en Schoolverzuim handvatten voor signalering, diagnostiek en begeleiding

Nationale Dyslexie Conferentie 3 april 2013. Dyslexie, Emotioneel welbevinden en Schoolverzuim handvatten voor signalering, diagnostiek en begeleiding Nationale Dyslexie Conferentie 3 april 2013 Dyslexie, Emotioneel welbevinden en Schoolverzuim handvatten voor signalering, diagnostiek en begeleiding Nouchka Tick 1 Thea Vogelaar 2 1 Senior Onderzoeker,

Nadere informatie

Prikkelverwerking. Problemen met (sensorische) informatieverwerking bij kinderen en adolescenten CONGRES DINSDAG 11 OKTOBER 2016 ANTROPIA DRIEBERGEN

Prikkelverwerking. Problemen met (sensorische) informatieverwerking bij kinderen en adolescenten CONGRES DINSDAG 11 OKTOBER 2016 ANTROPIA DRIEBERGEN Prikkelverwerking Problemen met (sensorische) informatieverwerking bij kinderen en adolescenten CONGRES DINSDAG 11 OKTOBER 2016 ANTROPIA DRIEBERGEN Prikkelverwerking Een goede prikkelverwerking is van

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 5 Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen chronische nierschade. Dit is in veel gevallen het gevolg van

Nadere informatie

Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme. Informatie en behandeling

Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme. Informatie en behandeling Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme Informatie en behandeling Ziekte van Parkinson en Parkinsonisme De ziekte van Parkinson is een chronische progressieve neurologische aandoening. Bij deze ziekte gaat

Nadere informatie

Congres Behandeling van verstoorde

Congres Behandeling van verstoorde Congres Behandeling van verstoorde hechting Bij kinderen Donderdag 19 september 2013, Jaarbeurs Utrecht Met onderwerpen als: De laatste ontwikkelingen op het gebied van verstoorde hechting bij kinderen

Nadere informatie

Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid. Tessa Westendorp

Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid. Tessa Westendorp Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid Tessa Westendorp 24 januari 2014 Hoofdthema s binnen mijn onderzoek: Revalidatiebehandeling Jongeren met chronisch

Nadere informatie

Presentatie casemanagement Eindhovens model Huidige ontwikkelingen Discussie

Presentatie casemanagement Eindhovens model Huidige ontwikkelingen Discussie 21 sept 2012 3 e congres GGzE Centrum autisme volwassenen Ervaringen met Autisme Presentatie casemanagement Eindhovens model Huidige ontwikkelingen Discussie Kenmerken Casemanagement is een vorm van hulpverlening.cliënten

Nadere informatie

DYSLEXIE: INZICHTEN EN ONTWIKKELINGEN

DYSLEXIE: INZICHTEN EN ONTWIKKELINGEN DYSLEXIE: INZICHTEN EN ONTWIKKELINGEN Tom Braams Even voorstellen 1 Tom Braams Kinder- en Jeugdpsycholoog en Gz-psycholoog bij Braams(&Partners) Auteur boeken over dyslexie en dyscalculie Vader van een

Nadere informatie

DCD & SPINA BIFIDA EN KLINIMETRIE BIJ KINDEREN EN JONGEREN MET EEN BEPERKING

DCD & SPINA BIFIDA EN KLINIMETRIE BIJ KINDEREN EN JONGEREN MET EEN BEPERKING DCD & SPINA BIFIDA EN KLINIMETRIE BIJ KINDEREN EN JONGEREN MET EEN BEPERKING 24 en 25 mei 2012 Toelichting De Nederlandse Vereniging voor Revalidatieartsen (VRA) organiseert in samenwerking met PAO Heyendael

Nadere informatie

Themareeks inzoomen op ziektebeelden

Themareeks inzoomen op ziektebeelden Themareeks inzoomen op ziektebeelden 1. Ergotherapie bij valrisico 2. Ergotherapie bij de ziekte van Parkinson Donderdag 16 oktober 2014 Als ergotherapeuten die met ouderen werken, worden we vaak geconfronteerd

Nadere informatie

Even voorstellen: Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel van de Amarant Groep

Even voorstellen: Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel van de Amarant Groep Even voorstellen: Pauwer biedt zorg op maat aan kinderen, jongeren en volwassenen met een lichamelijke beperking, een meervoudige beperking of met nietaangeboren hersenletsel. Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel

Nadere informatie

Training in het gebruik, de scoring en interpretatie van de ADOS

Training in het gebruik, de scoring en interpretatie van de ADOS Training in het gebruik, de scoring en interpretatie van de ADOS ADOS-training Karakter organiseert een training in het gebruik, de scoring en interpretatie van de ADOS. Wat is ADOS? Het Autisme Diagnostisch

Nadere informatie

Leergang Effectief Beleidsonderzoek Interactieve leergang over de rol van beleidsonderzoek in het beleidsproces

Leergang Effectief Beleidsonderzoek Interactieve leergang over de rol van beleidsonderzoek in het beleidsproces Leergang Effectief Beleidsonderzoek Interactieve leergang over de rol van beleidsonderzoek in het beleidsproces Vrijdagen 31 oktober, 7 & 14 November 2014 Utrecht (Hotel NH Utrecht) Doelgroepen leergang:

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Oud winnaars. 2006 Hogeschool Zuyd De ECGP-toepasbaar in de praktijk Auteurs: Saskia Offizier, Gina Kappels

Oud winnaars. 2006 Hogeschool Zuyd De ECGP-toepasbaar in de praktijk Auteurs: Saskia Offizier, Gina Kappels Voorwoord Wij zijn verheugd u dit boekje te mogen aanbieden. U treft daarin de samenvattingen van de afstudeerprojecten die genomineerd zijn voor de Bachelor Logopedie Prijs Nederland 2011. In samenwerking

Nadere informatie

Ontwikkelingen. Audiologisch Centrum Rotterdam. Marco van Es Mieke Vermeulen

Ontwikkelingen. Audiologisch Centrum Rotterdam. Marco van Es Mieke Vermeulen Ontwikkelingen Audiologisch Centrum Rotterdam Marco van Es Mieke Vermeulen Het Audiologisch Centrum Het Audiologisch Centrum (AC) is gespecialiseerd in onderzoek, advies en begeleiding bij gehoorproblemen

Nadere informatie

Aanbod scholingen PEDI-NL November 2010 SCHOLINGEN PEDI-NL

Aanbod scholingen PEDI-NL November 2010 SCHOLINGEN PEDI-NL SCHOLINGEN PEDI-NL De PEDI-NL is de Nederlandse vertaling en bewerking van Pediatric Evaluation of Disability Inventory. Met de PEDI kan de mate van zelfstandigheid in het uitvoeren van de dagelijkse activiteiten

Nadere informatie

Met welke vragen. 2 Diagnostisch Centrum

Met welke vragen. 2 Diagnostisch Centrum REINAERDE Diagnostisch Centrum Onderzoek, advies en behandeling Iedereen wordt in het dagelijks leven wel eens geconfronteerd met zijn eigen mogelijkheden én onmogelijkheden. Als die onmogelijkheden uw

Nadere informatie

INFORMATIEVERSPREIDING EN -UITWISSELING

INFORMATIEVERSPREIDING EN -UITWISSELING NIEUWSBRIEF MULTIPLUS maart 2010 Is dit de eerste keer dat u onze nieuwsbrief ontvangt? Neem dan zeker onze vorige nieuwsbrieven eerst even door. Deze zijn terug te vinden op http://www.multiplus.be/nieuwsbrief.php.

Nadere informatie

Late fouten in het taalbegrip van kinderen

Late fouten in het taalbegrip van kinderen 1 Late fouten in het taalbegrip van kinderen Petra Hendriks Hoogleraar Semantiek en Cognitie Center for Language and Cognition Groningen Rijksuniversiteit Groningen 2 De misvatting Actief versus passief

Nadere informatie