Aan de slag! Werken rond partnergeweld binnen de context van een CAW

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aan de slag! Werken rond partnergeweld binnen de context van een CAW"

Transcriptie

1 Aan de slag! Werken rond partnergeweld binnen de context van een CAW April 2008

2 Auteurs: Kris De Groof en medewerkers van CAW Metropool, CAW De Terp en CAW Hageland. April de druk Steunpunt Algemeen Welzijnswerk Diksmuidelaan 36 a 2600 Berchem Steunpunt Algemeen Welzijnswerk vzw

3 Inhoudsopgave Deel 1 1. Inleiding Visie op de problematiek Handleiding bij de methodiekomschrijving Onthaal: met welke verwachtingen komt een cliënt binnen in een CAW? Er is geen duidelijke hulpvraag Hulpvraag van het volwassen slachtoffer van partnergeweld Hulpvragen van de pleger van partnergeweld Hulpvragen van het koppel m.b.t. partnergeweld Hulpvragen van de jongere rond partnergeweld Hoe cliënten begeleiden rond partnergeweld binnen de context van een CAW? Individueel begeleiden van een volwassen slachtoffer Individueel begeleiden van een pleger Begeleiden van een kind of jongere Begeleiden van een koppel of gezin Literatuurlijst... 20

4 1. Inleiding Dit werkstuk is ontstaan n.a.v. twee projecten: In Antwerpen namen CAW Metropool en CAW De Terp het initiatief voor het project Ontwikkeling van een systeemgerichte methodiek inzake intrafamiliaal geweld in een residentiële context. Dit project werd uitgevoerd met financiële steun van het Instituut voor Gelijkheid va Mannen en Vrouwen. In het kader van het project kregen de deelnemende opvangcentra een behoorlijke vorming (tien dagen) aangeboden, met de nadruk op het systeemgericht werken met cliënten rond partnergeweld. Daarnaast was het de bedoeling om op basis van deze vorming en literatuur een publicatie te maken, waarin hulpverleners uit opvangcentra concrete handvatten aangereikt krijgen om systeemgericht rond partnergeweld aan de slag te gaan. Hiervoor werd een samenwerking aangegaan met het Steunpunt Algemeen Welzijnswerk. Aanvankelijk was deze publicatie dus enkel gericht op de residentiële setting. Bijna gelijktijdig stelde CAW Hageland aan het Steunpunt Algemeen Welzijnswerk de vraag om voor hun CAW n.a.v. een vorming rond IFG een aantal concrete handvatten te bieden rond dit thema. Daarom besloten we om deze twee vragen samen te voegen en tot één document te komen, met bruikbare instrumenten voor alle eerstelijns diensten. Dit handboek wil concrete handvatten aanreiken rond hoe hulpverleners kunnen omgaan met (vermoedelijke) situaties van partnergeweld en dit zowel in onthaal als in begeleiding, zowel in een ambulante als residentiële context. Met dit handboek willen we een methodisch kader aanreiken, waarin een visie en een theoretisch kader wordt gekoppeld aan specifieke instrumenten. Hiermee willen we hulpverleners ondersteunen in het werken met de problematiek van partnergeweld. Op deze manier hopen we ook hulpverleners over hun koudwatervrees, die er zeker nog is, heen te helpen. Tijdens de vorming die in het kader van het project te Antwerpen werd georganiseerd stelden we bovendien nog een aantal hiaten in deskundigheid vast. Zo is er tot op heden weinig ervaring in het werken met allochtone gezinnen m.b.t. partnergeweld. Ook de aanpak van intrafamiliaal geweld in multiproblem-gezinnen is niet eenvoudig. Dit terwijl deze cliëntgroepen een belangrijk deel van de populatie van het algemeen welzijnswerk uitmaken. Hier moet in de toekomst zeker verdere aandacht aan besteed worden. Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 2

5 2. Visie op de problematiek We vertrekken in dit document vanuit een contextuele kijk op geweld. Dit betekent dat we ervoor pleiten om, waar mogelijk en relevant de andere (partner, kinderen, ) betrokken wordt in de hulpverlening. Dit betekent niet dat de andere altijd in persoon bij de hulpverlening moet betrokken worden. De problematiek van partnergeweld gaat immers ook altijd over macht. Indien het machtsonevenwicht te groot is, is het werken met het koppel niet mogelijk. In deze situaties moet andere sporen bewandeld worden. Vanuit deze visie kiezen we ervoor in dit document niet te spreken over mannen en vrouwen maar wel over slachtoffer en pleger, over partners, over de cliënt. We gaan er immers vanuit dat niet elk slachtoffer een vrouw is, en niet elke pleger een man. Bovendien zijn we van mening dat niet elke vorm van partnergeweld in een zuiver slachtoffer- en plegerschap kan ingedeeld worden, maar dat er vaak sprake is van een dynamiek bij partnergeweld1. Hierin hebben we het over de communicatiepatronen en rolpatronen die de relatie kenmerken. We kunnen het aandeel van beide partners hierin op een continuüm plaatsen: Inter-persoonlijke dynamiek: Het ene uiterste van het continuüm is volledig inter persoonlijk. Het gaat hier om relaties waarbij het geweld een echt samenspel is tussen de twee partners. Het koppel wordt als het ware partner in de escalatie. Het is op dit uiteinde van het continuüm dat men kan spreken van een aandeel van beide partners. We zien dat er in deze relaties een vicieuze cirkel bestaat, een spiraal van geweld, met drie fasen: de spanningsopbouwfase, de escalatie van het geweld en de honeymoon-fase. Wanneer er hier niet wordt ingegrepen, het koppel geen hulp zoekt, wordt deze cirkel steeds sneller doorlopen en kan men spreken van een neerwaartse spiraal. Zo blijft het geweld voortduren. Intra-persoonlijke dynamiek: Op het andere uiteinde van het continuüm bevinden zich de koppels waarbij één van de partners een psychiatrische problematiek heeft. Hier wordt de relatie vnl. beïnvloed door de intra-persoonlijke factoren van deze partner. In deze situaties kunnen we meestal niet spreken van een dynamiek tussen twee partners. Afhankelijk van de plaats op het continuüm waarop het koppel zich bevindt, kan men verschillende aanknopingspunten voor de hulverlening distilleren. Wanneer het koppel zich op het uiteinde van de inter-persoonlijke dynamiek bevindt, ligt de focus voor de oplossing op beide partners. Wanneer het desbetreffende koppel zich op het uiteinde van de intra-persoonlijke dynamiek bevindt, kan de focus van de hulpverlening divers zijn, zal de focus vermoedelijk meer liggen op het individueel werken. Werken met het koppel is hier niet altijd mogelijk en soms af te raden. In dit document vonden we het ook belangrijk rekening te houden met de consequenties van het geweld voor de kinderen. Werken rond partnergeweld betekent immers niet alleen werken met de volwassene(n) die voor je zitten, maar ook de kinderen in beeld brengen. Dit in beeld brengen moet de hulpverlener voor zichzelf doen, om de risico s rond veiligheid voor de kinderen in te schatten, maar ook voor de ouders. Ervaring leert ons dat ouders in het conflict vaak weinig bezig zijn met wat dit met de kinderen doet. Vanuit een niet-veroordelende bevraging worden ouders zich meer bewust van wat dit geweld met hun kinderen doet. Intrafamiliaal geweld is een complex thema. Cliënten die geconfronteerd worden met geweld in het gezin zijn vaak geen hulpvragers, maar wel signaalgevers. De hulpverlener die ermee aan het werk wil moet over heel wat kennis beschikken van geweld en van de factoren die de gevolgen van geweld binnen het gezin beïnvloeden. Dit is nodig om het thema te herkennen en signalen te interpreteren. Werken rond intrafamiliaal geweld betekent met eigen waarden en normen m.b.t. geweld aan de slag gaan. Geweld in het gezin raakt ons allemaal. De hulpverlener die met geweld wil werken moet eigen ervaringen rond geweld, en eigen waarden en normen m.b.t. geweld goed kennen. Deze kennis zal een goede hulpverlening verbeteren en helpt de hulpverlener om aan te geven welke geweldsituaties hij wel/(nog) niet aankan. Het is immers een illusie dat elke hulpverlener alles aan moet kunnen. 1 Hulpverlening in Antwerpen (2007). Visietekst intrafamiliaal geweld. Provincie Antwerpen, o.l.v. provinciaal coördinator Geweld en Slachtofferbeleid, februari Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 3

6 We willen beklemtonen dat een goede aanpak van intrafamiliaal geweld in het algemeen, en partnergeweld in het bijzonder, een nauwe samenwerking tussen verschillende sectoren vraagt. Netwerken opzetten rond dit thema zijn dus een noodzakelijke voorwaarde om partnergeweld effectief aan te pakken. Dit werkstuk kan ook een hulpmiddel zijn voor het CAW om een afbakening in opdrachten te maken: wat behoren we te doen? Wat nemen we op, en wat nemen we niet op? Ook kunnen er intern in het CAW afspraken gemaakt worden tussen werkingen over wie wat doet. Daarnaast moeten andere organisaties betrokken worden, die eveneens hun eigen opdrachten en taken rond dit thema uitklaren. Tot slot zijn we van mening dat het juridisch luik en het werken rond veiligheid essentiële doelstellingen zijn in elke aanmelding en begeleiding rond partnergeweld. We pogen via dit werkstuk hier informatie en instrumenten rond aan te reiken. Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 4

7 3. Handleiding bij de methodiekomschrijving Dit werkstuk bestaat uit twee documenten: een draaiboek en bijlagen. Het eerste document (datgene wat u nu aan het lezen bent) is het draaiboek. Dit draaiboek bevat twee kolommen. De eerste kolom geeft aan welke vragen er binnen onthaal kunnen worden gesteld rond partnergeweld, en welke doelstellingen bij begeleiding aan bod kunnen komen en dit bij verschillende doelgroepen: volwassen slachtoffers, plegers, gezinnen, koppels en jongeren. Hierbij vermelden we eveneens belangrijke aandachtspunten. Doorheen het draaiboek verwijzen we naar bijlagen die bij de eerste kolom aansluiten. Het tweede document bestaat uit de bijlagen, die bestaan uit drie onderdelen: theoretische achtergrondinformatie (Wat vertelt de literatuur over partnergeweld?), methodieken (Wat zijn bruikbare methodes om bij bepaalde doelgroepen te gebruiken?) en werkinstrumenten (Wat zijn praktische oefeningen om rond een bepaalde doelstelling of thema met de cliënten aan de slag te gaan?). We deden ons best om daar waar mogelijk overlap tussen de bijlagen te vermijden. Maar sommige bijlagen hebben verschillende functies, vb. de spiraal van geweld is zowel belangrijke achtergrondinformatie in het werken rond partnergeweld als een instrument dat kan gebruikt worden om inzicht te verwerven bij de cliënt(en). We maken in de bijlagen een onderscheid tussen zaken die basis zijn, die je altijd moet toepassen, en zaken die je eventueel bijkomend kan gebruiken. We doen dit door in het eerste document de basiszaken in vet te zetten; de bijkomende zaken zetten we in een gewoon lettertype. Het merendeel van deze informatie komt uit belangrijke literatuur rond partnergeweld : De Aanpak van Transact, Intieme Oorlog van Justine Van Lawick en Martine Groen, en Handelen bij mishandeling- een handleiding voor hulpverleners bij geweld in de relatie van Transact. We kozen er expliciet voor om dit werkstuk te maken op basis van reeds bestaande literatuur, omdat hierin de werkbaarheid van de methodieken en instrumenten reeds werd bewezen. Waar nodig werd dit verder aangevuld met vormingsmateriaal (o.a. uit de gegeven vorming in de betrokken CAW s). Dit werkstuk heeft als opzet een aantal concrete handvatten aan te reiken rond partnergeweld. We hebben zeker niet de bedoeling om volledig te zijn. Dat is immers een onmogelijke opdracht. Wel hebben we getracht een aantal belangrijke methodieken te beschrijven voor de hulpverleners in een eerste lijnsdienst. Tot slot zijn we er ons van bewust dat de manier waarop we zaken beschrijven in dit werkstuk in de realiteit zelden zo perfect verlopen. De realiteit is immers altijd zoveel complexer. We proberen waar mogelijk te nuanceren, o.a. via het formuleren van aandachtspunten. Werken met partnergeweld (en dit geldt ook voor andere thema s in de hulpverlening) vraagt naast methodieken en instrumenten een grote portie flexibiliteit en ervaring. De aangereikte methodieken moeten telkens opnieuw op maat vertaald worden naar de concrete cliëntsituaties. Dit is een proces van vallen en opstaan, elke hulpverlener zal, vanuit de persoon die hij is, met de bagage en ervaring die hij heeft, op zoek moeten gaan naar het gepaste antwoord op de vraag van de cliënt die voor hem zit. In die zin beseffen we terdege dat dit werkstuk MAAR een hulpmiddel is. En willen we dat dit werkstuk rendeert, dan zal er geïnvesteerd moeten worden in training van hulpverleners. Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 5

8 4. Onthaal: met welke verwachtingen komt een cliënt binnen in een CAW? De verwachtingen t.a.v. de hulpverlening m.b.t. geweld kunnen erg verschillen per doelgroep: een slachtoffer kan andere verwachtingen hebben t.a.v. de hulpverlening dan een pleger. Soms zijn de verwachtingen van de cliënt niet altijd even duidelijk. We zetten hier de verschillende mogelijkheden op een rij: onduidelijke hulpvraag, hulpvragen van een volwassen slachtoffer, een pleger, een koppel en een jongere Er is geen duidelijke hulpvraag Cliënten komen niet altijd met een duidelijke hulpverleningsvraag bij ons toe. Soms weten ze niet goed waarom ze komen, komen ze met een praktische vraag of worden ze gestuurd door anderen. Bij partnergeweld is dit vaak het geval, en dit bij alle doelgroepen die geconfronteerd worden met geweld (slachtoffers, plegers, ). Het is belangrijk hier in het onthaal rekening mee te houden, zodat je weet hoe je deze hulpverleningsvraag kunt activeren. ACHTERGRONDINFORMATIE: Werken met onduidelijke hulpvraag? (deel 2-pag 32) Signalen van partnergeweld (deel 2-pag 35) 4.2. Hulpvraag van het volwassen slachtoffer van partnergeweld Volwassen slachtoffers hebben verschillende hulpverleningsvragen. Afhankelijk van deze hulpvraag zijn er specifieke methodieken nodig. We lichten deze hieronder toe. Slachtoffer wil over het geweld praten HULPVRAGEN: PAK DE SIGNALEN VAN GEWELD OP. PRAAT MET MIJ OVER WAT MIJ OVERKOMT EN WAT IK KAN DOEN. HELP MIJ HET GEWELD TE STOPPEN. AANDACHTSPUNTEN: BASIS SLACHTOFFER: ACHTERGRONDINFORMATIE: Geweldspiraal (deel 2-pag 4) Gevolgen van partnergeweld (deel 2-pag 8) Signalen van geweld (deel 2-pag 35) Typologie van slachtoffers en plegers van partnergeweld (deel 2-pag 39) ERKENNING GEVEN: Slachtoffers praten vaak voor het eerst over geweld. Ze zijn DAN ook opgelucht eindelijk te kunnen praten over geweld, het lucht op. Sommige slachtoffers schrijven hun ervaringen op. In een opvangcentrum ligt de problematiek van geweld vaak vanaf het begin van de begeleiding op tafel. Slachtoffers praten vaak voor de eerste keer over het geweld en erkenning geven is een belangrijk element om tot vertrouwen te komen. MEERZIJDIGE PARTIJDIGHEID: METHODIEKEN: Bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld (deel 2-pag 50) Werken rond geweldspiraal (deel 2-pag 60) Werken rond veiligheid (deel 2-pag 54) Juridische mogelijkheden overlopen (nog niet volledig) (deel 2-pag 10) Meerzijdige partijdigheid houdt in dat de belangen van alle betrokkenen even sterk. meewegen. Het betekent niet per se dat alle belangen ook even sterk behartigd worden. Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 6

9 In deze eerste fase is het nodig, maar zeker niet gemakkelijk om de openheid te behouden om vanuit een meerzijdige partijdigheid, samen met de partner rond geweld te werken. AANKLAMPENDE HULPVERLENING: Soms ervaart het slachtoffer de situatie niet als onveilig, terwijl de hulpverlener deze objectief gezien wel onveilig vindt. Het is dan onze taak als hulpverlener om onze beleving hierover te benoemen. Deze veiligheid moet met de cliënt besproken worden, en zoveel mogelijk gegarandeerd worden. VERANTWOORDELIJKHEID NEMEN: Er moet met een slachtoffer van bij het onthaal al gewerkt worden rond het opnemen van verantwoordelijkheid van eigen veiligheid en deze van eventuele kinderen. Dit wil niet zeggen dat dit op een beschuldigende manier moet gebeuren (het slachtoffer draagt geen verantwoordelijkheid rond het plegen van geweld), maar dat het veiligheidsaspect wel uitvoerig moet bekeken worden, en dat er samen met het slachtoffer moet nagegaan worden waar deze veiligheid kan ingebouwd worden. Slachtoffer wil bij partner blijven HULPVRAGEN: HELP MIJ HET GEWELD TE STOPPEN HELP MIJ DE CIRKEL TE DOORBREKEN MET BEHOUD VAN MIJN RELATIE GEEF MIJ (EN DE KINDEREN) BESCHERMING BASIS SLACHTOFFER, AANGEVULD MET: METHODIEK: Motiveringsgesprekken om anderen te betrekken bij individuele gesprekken (deel 2-pag 73) AANDACHTSPUNTEN: GESPREK MET BEIDE PARTIJEN: Na een geweldpleging beloven en geloven plegers vaak geen geweld meer te gebruiken. Alleen deze belofte is vaak niet voldoende. Als het slachtoffer naar aanleiding van beloftes bij de partner wil blijven of terug wil, moet er zeker getracht worden nog gesprekken met beiden op te starten. Afspraken kunnen gemaakt worden en eventueel op papier meegegeven worden. In de bijlage worden indicaties en tegenindicaties voor het betrekken van derden bij een individuele begeleiding besproken. VEILIGHEID BESPREKEN VEILIGHEID VAN DE KINDEREN BESPREKEN: Als het slachtoffer terugkeert naar een onveilige situatie voor haar kinderen, moet dit besproken worden met het slachtoffer. Ook getuige zijn van geweld heeft immers gevolgen voor de kinderen. Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 7

10 Dit kan een te gebruiken argument zijn indien deze terug wil keren naar de pleger. Hier heeft de dienst in eerste instantie de verantwoordelijkheid voor het belang van de kinderen kiezen, en dit zo bespreekbaar te stellen met de ouders. Slachtoffer wil (tijdelijk) weg bij zijn/haar partner HULPVRAGEN: IK WIL EEN TIME OUT EN ZELF (TIJDELIJK) HET HUIS UIT IK WIL VEILIGHEID, DAN WEL BESCHERMING, DAN WEL WEG IK WIL DAT HIJ/ZIJ HET HUIS UITGAAT, DAN WEL WEGBLIJFT IK WIL EEN EIGEN LEVEN ZONDER ANGST OPBOUWEN BASIS SLACHTOFFER, AANGEVULD MET: METHODIEK: Actuele contact van het slachtoffer met de pleger (deel 2-pag 75) INSTRUMENT: Besluit over de relatie (deel 2-pag 98) AANDACHTSPUNT: MEERZIJDIGE PARTIJDIGHEID: De beslissing om al dan niet bij de partner te blijven is vaak een momentopname, het beslissingsproces verloopt niet rechtlijnig: cliënt komt soms terug op eerdere beslissingen, keert soms terug zonder overleg met de hulpverlener, neemt zelf contact op met de pleger, Hoe duidelijker de consequenties worden van de keuze om de partner te verlaten, hoe onzekerder het slachtoffer vaak wordt over deze keuze. Slachtoffer loopt levensgevaar HULPVRAGEN: GEEF MIJ BESCHERMING EN EEN VEILIGE PLEK OM TE WONEN AANDACHTSPUNTEN: VEILIGHEID BESPREKEN: Bij deze cliënten is het uitermate belangrijk het veiligheidsaspect zorgvuldig en grondig door te nemen. ACHTERGRONDINFORMATIE: Routekaart IFG (deel 2-pag 22) Procedure gevaar voor integriteit (sectortekst deel 2-pag 19, toegepast per CAW) Slachtoffer doorverwijzen naar Vluchthuis, politie en/of motiveren te verhuizen naar een andere stad. ACTIE ONDERNEMEN: Op basis van wat er besproken werd m.b.t. de veiligheid onderneemt het slachtoffer en/of de hulpverlener de nodige stappen. Juridische mogelijkheden bespreken hoort hier zeker bij. Het slachtoffer voldoende ondersteunen en inschatten wat zijn of haar mogelijkheden zijn is hierbij zeer belangrijk. Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 8

11 Slachtoffer wordt achtervolgd door zijn/haar (ex-) partner of zijn/haar familieleden (stalking) HULPVRAGEN: HOE BEWANDEL IK DE JURIDISCHE WEGEN OM HET STALKEN TE STOPPEN? HOE KAN IK DOOR EEN VERANDERENDE OPSTELLING BIJDRAGEN AAN HET STOPPEN VAN STALKEN? METHODIEKEN: Werken rond veiligheid (deel 2-pag 54) Werken rond stalking (deel 2-pag 77) HELP MIJ BIJ HET STOPPEN VAN STALKEN. Slachtoffer blijft de gevolgen ondervinden van relationeel geweld in het verleden HULPVRAGEN: HELP MIJ HET RELATIONEEL GEWELD IN HET VERLEDEN TE VERWERKEN. Slachtoffer intern of extern doorverwijzen naar dienst die rond verwerkingproblematiek werkt, binnen een CAW of naar CGGZ Hulpvragen van de pleger van partnergeweld Pleger wil over het geweld praten HULPVRAGEN: PAK DE SIGNALEN VAN GEWELD OP. PRAAT MET MIJ OVER WAT MIJ OVERKOMT EN WAT IK KAN DOEN. HELP MIJ HET GEWELD TE STOPPEN. AANDACHTSPUNTEN: BASIS PLEGER: ACHTERGRONDINFORMATIE: Gevolgen van partnergeweld (deel 2-pag 8) Signalen van geweld (deel 2-pag 35) Geweldspiraal (deel 2-pag 4) Typologie van slachtoffers en plegers van partnergeweld (deel 2-pag 39) VEROORDEEL HET GEWELD MAAR NIET DE PERSOON: Het is belangrijk duidelijk te zijn dat geweld niet kan. Anderzijds is het hierbij belangrijk het geweld, maar niet de pleger te veroordelen (wel het gedrag, niet de persoon). BESPREKEN VAN VEILIGHEID: Het is belangrijk ook met de pleger te bespreken wat de veiligheidssituatie is, en hoe hij of zij deze kan verbeteren. DE HULP IS GEVRAAGD OF AANVAARD: METHODIEKEN: Bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld (deel 2-pag 50) Werken rond geweldspiraal (deel 2-pag 60) Werken rond veiligheid (deel 2-pag 54) Diagnostische gesprekken (deel 2-pag 49) Er kan maar met een cliënt gewerkt worden als hij minstens de hulpverlening aanvaard. Bovendien moet er in voldoende mate verantwoordelijkheid opgenomen worden voor het geweld. MEERZIJDIGE PARTIJDIGHEID: Ook deze individuele gesprekken moeten vanuit de meerzijdige partijdigheid gevoerd worden, waarin niemand veroordeeld wordt. Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 9

12 Pleger wil bij partner blijven HULPVRAGEN: HELP MIJ HET GEWELD TE STOPPEN. HELP MIJ DE CIRKEL TE DOORBREKEN MET BEHOUD VAN MIJN RELATIE. BASIS PLEGER, AANGEVULD MET: METHODIEKEN: Opbouw van kwaadheid (deel 2-pag 61) Motiveringsgesprekken om anderen te betrekken bij individuele gesprekken (deel 2-pag 73) Pleger doorverwijzen naar dienst die werkt rond stalking en verwerking, binnen CAW of CGGZ. Slachtoffer is weg bij pleger, maar pleger kan dit niet accepteren HULPVRAGEN: HELP ME DE CIRKEL TE DOORBREKEN. HELP ME BIJ HET VERWERKEN VAN DEZE SCHEIDING. Pleger is weg bij slachtoffer, maar slachtoffer kan dit niet accepteren en blijft contact met pleger onderhouden tot deze terug komt HULPVRAGEN: HELP ME MET DEZE SITUATIE OM TE GAAN. HELP ME MIJN PARTNER TE MOTIVEREN OM MEE IN HULPVERLENINGSPROCES TE STAPPEN Hulpvragen van het koppel m.b.t. partnergeweld Koppel wil bij elkaar blijven HULPVRAGEN: HELP ONS HET GEWELD TE STOPPEN. HELP ONS DE CIRKEL TE DOORBREKEN MET BEHOUD VAN MIJN RELATIE. WERK MET ONS AAN BESCHERMING (VAN ONSZELF EN DE KINDEREN). BASIS KOPPEL: ACHTERGRONDINFORMATIE: Signalen van geweld (deel 2-pag 35) Geweldspiraal (deel 2-pag 4) Relatietypologieën bij partnergeweld (deel 2-pag 43) AANDACHTSPUNTEN: Veiligheid bespreken Voldoende aandacht besteden aan de kinderen METHODIEKEN: Bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld (deel 2-pag 50) Time out (deel 2-pag 64) Werken rond geweldspiraal (deel 2-pag 60) Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 10

13 Koppel wil nagaan of ze bij elkaar willen blijven HULPVRAGEN: KLAAR MET ONS UIT OF WE BIJ ELKAAR WILLEN BLIJVEN OF NIET. HELP ONS HET GEWELD TE STOPPEN. HELP ONS DE CIRKEL TE DOORBREKEN. WERK MET ONS AAN BESCHERMING (VAN ONSZELF EN DE KINDEREN). BASIS KOPPEL, AANGEVULD MET: INSTRUMENT: Besluit over de relatie (deel 2-pag 98) METHODIEK: Continuering van het ouderschap (deel 2-pag 71) Doorverwijzen naar diensten die werkt rond relatiebegeleiding en -middeling (eventueel in een CAW) Koppel wil scheiden, maar zonder verdere conflicten HULPVRAGEN: HELP ONS HET GEWELD STOPPEN. HELP ONS DE CIRKEL TE DOORBREKEN. Doorverwijzen naar dienst die scheidingsbemiddeling aanbiedt (eventueel in een CAW) WERK MET ONS AAN CONSTRUCTIEVE AFSPRAKEN, OOK M.B.T. DE KINDEREN Hulpvragen van de jongere rond partnergeweld Jongere wil over geweld praten HULPVRAGEN: PAK DE SIGNALEN VAN GEWELD OP. PRAAT MET MIJ OVER WAT MIJ OVERKOMT EN WAT IK KAN DOEN. HELP MIJ HET GEWELD TE STOPPEN. IK WIL EROVER PRATEN MAAR IK WIL NIET DAT JE ACTIE ONDERNEEMT NAAR ANDERE GEZINSLEDEN. AANDACHTSPUNT: ACHTERGRONDINFORMATIE: Signalen van geweld (deel 2-pag 35) Geweldspiraal (deel 2-pag 4) METHODIEKEN: Bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld (deel 2-pag 50) Werken rond veiligheid (deel 2-pag. 54) LOYALITEITEN: Met een jongere werken rond geweld betekent voldoende oog hebben voor loyaliteiten. Dit is bij IFG sowieso sterk aanwezig, maar bij deze doelgroep moet er voldoende aandacht besteedt worden aan de loyaliteiten die ze t.a.v. de verschillende gezinsleden hebben. Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 11

14 Jongere wil (tijdelijk) weg bij de ouders HULPVRAGEN: IK WIL EEN TIME OUT EN ZELF HET HUIS UIT. IK WIL VEILIGHEID, DAN WEL BESCHERMING, DAN WEL WEG. IK WIL EEN EIGEN LEVEN ZONDER ANGST OPBOUWEN. Jongere kent vriend(in) die betrokken is bij partnergeweld HULPVRAGEN: PRAAT MET MIJ OVER WAT ER GEBEURT EN WAT IK KAN DOEN. HELP MIJ HET GEWELD TE STOPPEN. Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 12

15 5. Hoe cliënten begeleiden rond partnergeweld binnen de context van een CAW? In dit onderdeel bespreken we de doelstellingen die aan bod kunnen komen bij het begeleiden van cliënten rond partnergeweld. De begeleiding bouwt verder op stappen gezet binnen onthaal. Dit betekent niet dat de achtergrondinformatie, methodieken en instrumenten die tijdens onthaal gebruikt worden niet als inspiratie kunnen dienen bij het begeleidingswerk. We bespreken achtereenvolgens het begeleiden van een volwassen slachtoffer, een pleger, kind en een koppel/gezin Individueel begeleiden van een volwassen slachtoffer Individueel begeleiden van een volwassen slachtoffer SYSTEMATISEREN VAN DE BEGELEIDING Een effectief middel om de in de hulpverlening opgedane inzichten en ervaringen bij de cliënt beter te laten beklijven, is het bijhouden van een werkmap. Een werkmap geeft de cliënt een duidelijk overzicht van waar hij/zij in de hulpverlening mee bezig is en welke vorderingen worden gemaakt. De werkmap biedt eveneens een goede en handige bewaarplaats voor het actieplan van het slachtoffer. Daarmee heeft het de functie van hulpverleningsagenda. METHODIEKEN: Werkplan maken (deel 2-pag 76) BASISINZICHT VERWERVEN IN EIGEN TRAUMATISERING AANDACHTSPUNTEN: ERKENNING GEVEN: Voor je met een slachtoffer kan werken rond veiligheid en andere thema s is het nodig het slachtoffer te erkennen in de benadeling die hij of zij ondervonden heeft. MEERZIJDIGE PARTIJDIGHEID VERANTWOORDELIJKHEID NEMEN VOOR EIGEN VEILIGHEID EN (WAAR KINDEREN ZIJN) DE VEILIGHEID VAN KINDEREN AANDACHTSPUNT: ACHTERGRONDINFORMATIE: Gevolgen voor volwassen slachtoffer (deel 2- pag 9) METHODIEKEN: Ideeën van de cliënt over de relatie (deel 2- pag 78) Doorverwijzen naar een therapeut kan bij een lange geschiedenis van verschillende traumatiserende situaties mogelijkheden zijn (vb. naar een afdeling in CAW of CGGZ) METHODIEKEN: Werken rond veiligheid (deel 2-pag 54) Werken rond stalking (deel 2-pag 77) Duidelijke boodschap bij deze doelstelling is dat het slachtoffer verantwoordelijk is voor bewaken van de veiligheid (en die van kinderen), niet voor geweldpleging. Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 13

16 BASISINZICHT VERWERVEN IN HET EIGEN AANDEEL IN DE SITUATIE METHODIEKEN: Patronen van partnerkeuze (deel 2-pag 80) Opbouw van kwaadheid (deel 2-pag 61) ORIËNTATIE KRIJGEN OP SITUATIE EN MOGELIJKHEDEN ACHTERGRONDINFORMATIE: Geweldspiraal bij partnergeweld (deel 2-pag 4) METHODIEKEN: Werken rond geweldspiraal (deel 2-pag 60) INSTRUMENTEN: Helende brieven (deel 2-pag 120) Screeninstrument rond afhankelijkheid (deel 2-pag 106) Kwaliteitenspel (deel 2-pag 112) BESPREKEN VAN DE INVLOED VAN GEWELD OP DE KINDEREN De problematiek van partnergeweld heeft grote implicaties voor de kinderen uit de betrokken relatie en voor beide partners, m.n. voor de mishandelde partner die de veiligheid en het welzijn van die kinderen wil garanderen. Zowel wanneer de relatie opnieuw wordt hervat als wanneer één van beide of beide partners beslissen om uit elkaar te gaan is het bespreken van de verantwoordelijkheid rond het geweld, en het komen tot concrete afspraken om verder geweld te voorkomen nodig. Hierin nemen beide ouders hun verantwoordelijkheid als ouders naar de kinderen (opnieuw) in WERKEN AAN ONDERLIGGENDE PATRONEN M.B.T. GEWELD ACHTERGRONDINFORMATIE: Gevolgen voor kinderen als getuige van geweld (deel 2-pag 8) Patronen in het betrekken van derden, waaronder kinderen in het conflict (deel 2- pag 47) METHODIEKEN: Aandacht voor kinderen in de begeleiding (deel 2-pag 66) Continuering van het ouderschap (deel 2-pag 71) INSTRUMENTEN: Zelfbeeld herstellen (deel 2-pag 101) Doorverwijzen naar een therapeut kan bij een lange geschiedenis van verschillende traumatiserende situaties mogelijkheden zijn (vb. naar een afdeling in CAW of CGGZ) Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 14

17 (VOORLOPIGE) BESLISSING NEMEN OVER HET AL DAN NIET CONTINUEREN VAN DE RELATIE Een groot deel van de slachtoffers in Vrouwenopvangcentra onderhoudt contacten met de (ex-)partner vb via GSM, door af te spreken met elkaar te schrijven, door elkaar via vrienden of familieleden boodschappen door te geven, METHODIEKEN: Actuele contact van het slachtoffer met de (ex-)partner In de meeste gevallen houden de slachtoffers die contact onderhouden met hun (ex-)partner dit contact geheim voor de hulpverlening. Zij vrezen dat als dit contact hun hulpverlening ter orde komt, zij met hun problematiek niet meer serieus zullen worden genomen of dat zij uit de opvangvoorziening zullen moeten vertrekken. Het op directe, open wijze bespreken van dit contact is dan ook vnl. binnen de residentiële setting aan de orde, en een te bespreken thema tijdens de begeleiding. AANDACHTSPUNTEN: GESPREK MET BEIDE PARTIJEN: In deze gesprekken kan nagegaan worden of het koppel al dan niet de relatie wil continueren. Slachtoffers willen wanneer ze weg zijn bij de partner vaak rustig de tijd om na te gaan wat ze willen en hoe ze hieraan willen werken. Vaak is het ook zo dat, als slachtoffers een besluit hebben genomen om hun partner te verlaten, daar vele malen op terugkomen. Ook slachtoffers die beslist hebben hun relatie te continueren, komen herhaaldelijk op hun besluit terug omdat de situatie in hun relatie hen wederom te machtig wordt en/of omdat hun perspectief op verbetering weer verdwijnt. Er moet via de begeleiding ruimte geboden worden om te kunnen twijfelen en van gedachten te veranderen. De houding en visie van de begeleiding is hier mee bepalend. METHODIEKEN: Motiveringsgesprekken om anderen te betrekken (deel 2-pag 73) INSTRUMENT: Besluit over de relatie (deel 2-pag 98) 5.2. Individueel begeleiden van een pleger Individueel begeleiden van een pleger SYSTEMATISEREN VAN DE BEGELEIDING METHODIEKEN: Werkplan maken (deel 2-pag 76) VERANTWOORDELIJKHEID NEMEN VOOR VEILIGHEID SLACHTOFFER EN EV. VEILIGHEID VAN KINDEREN METHODIEKEN: Werken rond veiligheid (deel 2-pag 54) AANDACHTSPUNT: Het is belangrijk ook met de pleger te bespreken wat de veiligheidssituatie is, en hoe hij of zij deze kan verbeteren. Aan de slag! April 2008 Deel 1 - Pag. 15

bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1

bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1 Datum: 31/10/2013 Auteur: Kris De Groof Versie: def Herkomst: Methodisch kader Aan de Slag Doel: Bestemming: Handelingskader 1712 bespreekbaar stellen en ontrafelen van geweld 1 1. Mogelijke introductie

Nadere informatie

Workshop 4 Werken aan partnergeweld en de vaderrol Helen Blow

Workshop 4 Werken aan partnergeweld en de vaderrol Helen Blow Workshop 4 Werken aan partnergeweld en de vaderrol Helen Blow Featuring film 2strijd Met dank aan provincie Oost-Vlaanderen Thuisloos omwille van partnergeweld Informeel het huis uit Tijdelijke uithuisplaatsing

Nadere informatie

Voorkómen van huiselijk geweld

Voorkómen van huiselijk geweld Voorkómen van huiselijk geweld hoe profiteren we van wetenschappelijke kennis? Nico van Oosten senior adviseur Huiselijk en Seksueel Geweld Movisie There is nothing more practical than a good theory (Kurt

Nadere informatie

Informatie en advies voor ouders

Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders 1 2 Wist u dat de gevolgen van het zien of horen van geweld in het gezin net zo groot zijn als zelf geslagen worden? Ook als het geweld gestopt

Nadere informatie

Kindspoor Fier Fryslân

Kindspoor Fier Fryslân Kindspoor Fier Fryslân Het kind centraal stellen Denken vanuit het perspectief van het kind Fier Fryslân is een expertise- en behandelcentrum op het terrein van geweld in afhankelijkheids- relaties 1 Wij

Nadere informatie

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Arosa biedt veiligheid en bescherming bij geweld in relaties. Vrouwen, mannen en hun kinderen kunnen bij Arosa terecht voor opvang en begeleiding. Arosa

Nadere informatie

Partnermishandeling Recente inzichten voor behandeling

Partnermishandeling Recente inzichten voor behandeling Partnermishandeling Recente inzichten voor behandeling Agnes Scholing & Hester Mobach De Waag, Centrum voor ambulante Forensische GGZ 18-11-11 VGCt najaarscongres Veldhoven 1 Stelling 1 Partnermishandeling

Nadere informatie

Signalen bij partnergeweld

Signalen bij partnergeweld Datum: 31/10/2013 Auteur: Kris De Groof Versie: Def Herkomst: Methodisch kader Aan de Slag Doel: Bestemming: Handelingskader 1712 Signalen bij partnergeweld 1. Algemene signalen van partnergeweld 1.1.

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor!

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor! Directe Hulp bij Huiselijk Geweld U staat er niet alleen voor! U krijgt hulp Wat nu? U bent in contact geweest met de politie of u heeft zelf om hulp gevraagd. Daarom krijgt u nu Directe Hulp bij Huiselijk

Nadere informatie

therapieën [ therapie voor positieve gedragsverandering ]

therapieën [ therapie voor positieve gedragsverandering ] therapieën [ therapie voor positieve gedragsverandering ] In het noorden en oosten van Nederland behandelen en begeleiden wij kinderen, jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke beperking. Therapieën

Nadere informatie

Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld. huiselijkgeweldwb.nl. 0900 126 26 26 5 cent per minuut

Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld. huiselijkgeweldwb.nl. 0900 126 26 26 5 cent per minuut Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26 Signaleren: kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld Kinderen die getuige zijn van geweld tussen hun

Nadere informatie

Hulp bij huiselijk geweld

Hulp bij huiselijk geweld Hulp bij huiselijk geweld Beter voor elkaar 2 Huiselijk geweld Wat is huiselijk geweld? Bij huiselijk geweld denk je al gauw aan een man die zijn vrouw of zijn kinderen slaat. Maar er zijn veel meer soorten

Nadere informatie

Mishandeling en seksueel. Laat het niet zomaar gebeuren

Mishandeling en seksueel. Laat het niet zomaar gebeuren Mishandeling en seksueel geweld Laat het niet zomaar gebeuren Alles over mishandeling en seksueel geweld Meldpunt Geweld, Misbruik en Kindermishandeling tel. 1712 elke werkdag van 9 tot 17 uur Dit nummer

Nadere informatie

Presentatie Huiselijk Geweld

Presentatie Huiselijk Geweld Definitie: Huiselijk geweld is geweld dat door iemand uit de huiselijke- of familiekring van het slachtoffer wordt gepleegd. Hieronder vallen lichamelijke en seksuele geweldpleging, belaging en bedreiging

Nadere informatie

Mishandeling en seksueel. Geweld is niet oké. Het kan stoppen.

Mishandeling en seksueel. Geweld is niet oké. Het kan stoppen. Mishandeling en seksueel misbruik Geweld is niet oké. Het kan stoppen. Alles over mishandeling en seksueel misbruik Hulplijn 1712 www.1712.be tel. 1712 Voor geweld, misbruik en kindermishandeling. Elke

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders U kunt deze brochure bestellen via www.movisie.nl Juli 2008 MOVISIE, kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkeling Auteurs: Bert Vissers

Nadere informatie

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Financiers: Gemeente Rotterdam Gemeente Amsterdam Gemeente Utrecht Gemeente

Nadere informatie

Zelfbeschadiging bij leerlingen Een inleiding

Zelfbeschadiging bij leerlingen Een inleiding Nationaal congres leerlingbegeleiding Zelfbeschadiging bij leerlingen Een inleiding Zeist, 17 maart 1 Destructief gedrag Automutilatie Wat zijn de eerste woorden die bij je boven komen? Wat roept dat bij

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. namelijk afschuwelijke dingen! Daders zijn soms zo creatief en geslepen, daar kunnen we ons maar amper een voorstelling bij maken.

Hoofdstuk 1. namelijk afschuwelijke dingen! Daders zijn soms zo creatief en geslepen, daar kunnen we ons maar amper een voorstelling bij maken. Hoofdstuk 1 Het beestje bij de naam Wat gebeurt er precies? In dit hoofdstuk wil ik graag stilstaan bij geweld en misbruik en wat het precies is. We hebben hier allemaal onze eigen ideeën over. Schelden,

Nadere informatie

Het perspectief van het kind binnen ketensamenwerking

Het perspectief van het kind binnen ketensamenwerking Het perspectief van het kind binnen ketensamenwerking Studiedag 29 september 2014 Samen werken tegen kindermishandeling. Het Protocol van Moed en de grenzen van het beroepsgeheim Organisator: Steunpunt

Nadere informatie

Crisisopvang en Integrale Arrangementen

Crisisopvang en Integrale Arrangementen Crisisopvang en Integrale Arrangementen Geweld in afhankelijkheidsrelaties Stichting Arosa Brede aanpak huiselijk geweld Vrouwenopvang & mannenopvang Advies, informatie & hulpverlening in de eigen omgeving

Nadere informatie

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling Families onder druk Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen Drs. Ibrahim Yerden Probleemstelling Hoe gaan Marokkaanse en Turkse gezinsleden, zowel slachtoffers als plegers om met huiselijk

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. Deel 1

Inhoud. Inleiding 7. Deel 1 Inhoud Inleiding 7 Deel 1 1 Niet-functionerende ouders 15 2 Het ongewenste kind 21 3 Dominante ouders 27 4 Parentificatie 35 5 Symbiotische ouders 41 6 Emotionele mishandeling 49 7 Lichamelijke mishandeling

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Geweld in partnerrelaties: Werken met veiligheidskaarten. mieke faes interactie-academie 2013

Geweld in partnerrelaties: Werken met veiligheidskaarten. mieke faes interactie-academie 2013 Geweld in partnerrelaties: Werken met veiligheidskaarten. Literatuur /onderzoek Geweld in paren/gezinnen is niet uitzonderlijk, maar een ernstig maatschappelijk, medisch en psychologisch probleem. Meeste

Nadere informatie

Crisisopvang en Integrale Arrangementen

Crisisopvang en Integrale Arrangementen Crisisopvang en Integrale Arrangementen Geweld in afhankelijkheidsrelaties Stichting Arosa Brede aanpak huiselijk geweld Vrouwenopvang & mannenopvang Advies, informatie & hulpverlening in de eigen omgeving

Nadere informatie

Begeleide terugkeer - Blijf van m n Lijf/Femgard/Ambulante hulpverlening

Begeleide terugkeer - Blijf van m n Lijf/Femgard/Ambulante hulpverlening Begeleide terugkeer - Blijf van m n Lijf/Femgard/Ambulante hulpverlening Individueel aanbod voor vrouwen die opgevangen worden buiten de regio en terug willen komen in de relatie als het geweld stopt.

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Persmededeling. Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik

Persmededeling. Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik Kabinet Jo Vandeurzen Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 8 maart 2012 Persmededeling Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik Vanaf 13 maart bestaat er 1 centraal telefoonnummer

Nadere informatie

DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK

DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK Een onmisbare handleiding voor eerstelijnspraktijken die de Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling gaan implementeren. 4 INTRODUCTIE DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK 6 8 12

Nadere informatie

Een kind helpen. na een misdrijf of verkeersongeluk. Slachtofferhulp 0900-0101. (lokaal tarief) na een misdrijf of een verkeersongeluk

Een kind helpen. na een misdrijf of verkeersongeluk. Slachtofferhulp 0900-0101. (lokaal tarief) na een misdrijf of een verkeersongeluk Een kind helpen na een misdrijf of verkeersongeluk Slachtofferhulp H E L P T na een misdrijf of een verkeersongeluk 0900-0101 (lokaal tarief) Een misdrijf of een verkeersongeluk kan een diepe indruk bij

Nadere informatie

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Herstel en Balans De rol van de psycholoog Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Kanker zet je leven op zijn kop 1 Kanker, gevolgen voor de patiënt Heftige emoties. Verlies van controle

Nadere informatie

1. De partnerrelatie. 1.1 Een relatie in evolutie

1. De partnerrelatie. 1.1 Een relatie in evolutie Mensen zijn sociale wezens. De meeste mensen hebben behoefte aan contact en aan samenleven met anderen. Zowel gezins- en familieleden als vrienden zijn waardevolle schakels in uw sociale netwerk. Dat netwerk

Nadere informatie

Boek Slapende honden? Wakker maken!

Boek Slapende honden? Wakker maken! Boek Slapende honden? Wakker maken! A.Struik, ontwikkelingspsycholoog/ systeemtherapeut Joany Spierings Drie testen Weinig theorie en veel praktijk CD-Rom/ werkbladen Formulier zes testen Geen protocol

Nadere informatie

Mentaliseren Bevorderende Therapie (MBT) voor cliënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis

Mentaliseren Bevorderende Therapie (MBT) voor cliënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis Mentaliseren Bevorderende Therapie (MBT) voor cliënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis Informatie voor cliënten en hun verwijzers Mentaliseren Bevorderende Therapie voor cliënten met een borderline

Nadere informatie

SAMENSPRAAK 2012. Perspectieven in het omgaan met verontrusting en maatschappelijke noodzaak

SAMENSPRAAK 2012. Perspectieven in het omgaan met verontrusting en maatschappelijke noodzaak Integrale Jeugdhulp Regio Vlaams-Brabant en Brussel SAMENSPRAAK Perspectieven in het omgaan met verontrusting en maatschappelijke noodzaak -Herhaling startdagen 2011 op algemene vraag van de voorzieningen-

Nadere informatie

Veilig, Sterk & Verder

Veilig, Sterk & Verder MARGREET VISSER & FRANK BUFFING Congres Huiselijk Geweld en Kindermishandeling: naar een systeemgerichte en gezamenlijke aanpak 17 november 2008 DE WAAG Centrum voor ambulante forensische psychiatrie Oefening

Nadere informatie

5 Samenvatting en conclusies

5 Samenvatting en conclusies 5 Samenvatting en conclusies In 2008 werden in Nederland bijna 5,2 miljoen mensen het slachtoffer van criminaliteit (cbs 2008). De meeste van deze slachtoffers kregen te maken met diefstal of vernieling,

Nadere informatie

Zwanger door seksueel misbruik. Stichting Ambulante Fiom 26 januari 2009

Zwanger door seksueel misbruik. Stichting Ambulante Fiom 26 januari 2009 Zwanger door seksueel misbruik Stichting Ambulante Fiom 26 januari 2009 DOEL WORKSHOP Hulpverleners handvatten bieden voor het signaleren en bespreekbaar maken van zwanger door seksueel misbruik zodat

Nadere informatie

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfdoding. en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfdoding en depressie Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfdoding De Zelfmoordlijn tel. 02 649 95 55 www.zelfmoordlijn.be Werkgroep Verder Voor wie achterblijft na

Nadere informatie

Durf jij nee zeggen? Weerbaarheid van kinderen ondersteunen

Durf jij nee zeggen? Weerbaarheid van kinderen ondersteunen Durf jij nee zeggen? Weerbaarheid van kinderen ondersteunen De Weg-Wijzer, Zaffelare 12 januari 2015 Begeleiding: Hilde Leonard Opleiding pedagogiek KUL 10 jaar vormingswerk met jongeren Navorming voor

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Thema Kernelementen Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Tips voor de trainer: Werken met mensen is werken met emotie. Leer emoties als signaal te herkennen, maar niet als leidraad te

Nadere informatie

De gedragscriteria voldoen aan deze voorwaarden: duidelijk en begrijpbaar observeerbaar en meetbaar geen waardeoordeel

De gedragscriteria voldoen aan deze voorwaarden: duidelijk en begrijpbaar observeerbaar en meetbaar geen waardeoordeel Basisvaardigheden Algemeen Voor elke basisvaardigheid is omschreven wat de betekenis is = soort van definitie Daarnaast is een vertaling in (observeerbare) gedragscriteria gegeven om te kunnen scoren in

Nadere informatie

jongeren vanaf 12 jaar

jongeren vanaf 12 jaar Na de schok... de draad weer oppakken Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar die betrokken zijn geweest bij een schokkende of ingrijpende gebeurtenis. Na de schok de draad weer oppakken Informatie voor

Nadere informatie

Screening van oudermishandeling; wat betekent dit voor de zorgverlener en voor de samenwerking in de keten?

Screening van oudermishandeling; wat betekent dit voor de zorgverlener en voor de samenwerking in de keten? Screening van oudermishandeling; wat betekent dit voor de zorgverlener en voor de samenwerking in de keten? Trudy Jacobs, Sociaal Psychiatrisch Verpleegkundige Radboudumc, afdeling geriatrie. Trudy.Jacobs@radboudumc.nl

Nadere informatie

De rol van het sociale netwerk bij (v)echtscheidingen

De rol van het sociale netwerk bij (v)echtscheidingen De rol van het sociale netwerk bij (v)echtscheidingen Catrin Finkenauer, Margreet Visser, Kim Schoemaker, Justine van Lawick, Esther Kluwer, Rachel van der Rijken, & Annelies de Kruiff Kwaliteit contact

Nadere informatie

Suïcidaal proces. Aan suïcide gaat een proces vooraf

Suïcidaal proces. Aan suïcide gaat een proces vooraf Suïcidaal proces Aan suïcide gaat een proces vooraf Van gedachte naar plan naar daad Deels observeerbaar (verbale en non-verbale signalen), deels niet Tijdspanne verschilt van persoon tot persoon Over

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Ambulant Arrangement Hulpverlening

Ambulant Arrangement Hulpverlening Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Ambulant Arrangement Hulpverlening Cursus Krachtige Vrouwen/Mannen Over het Ambulant Arrangement Hulpverlening Cursus "Krachtige Vrouwen/Mannen" Voordat

Nadere informatie

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken Trainingsaanbod Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken 1 Trainingsaanbod Als beroepskracht hoort en ziet u veel en bent u vaak de eerste die mogelijke

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Deze folder geeft informatie over de diagnostiek en behandeling van cluster C persoonlijkheidsstoornissen. Wat is een cluster C Persoonlijkheidsstoornis? Er bestaan verschillende

Nadere informatie

Week tegen de kindermishandeling. Thema: conflictscheiding

Week tegen de kindermishandeling. Thema: conflictscheiding Week tegen de kindermishandeling Thema: conflictscheiding Welkom Cindy de Rijke Kompaan en De Bocht Ouderschapsbemiddelaar Peter Verbeeten Instituut voor Maatschappelijk werk medewerker kinderen en scheiden

Nadere informatie

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfmoordgedachten Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfmoordgedachten Zelfmoordlijn 1813 Die kan je bellen, chatten of mailen als je aan zelfdoding denkt. Op de website

Nadere informatie

Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders. Wat kan Altra bieden?

Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders. Wat kan Altra bieden? Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders Wat kan Altra bieden? Problemen & Risico s Beschermende factoren Bouwstenen jeugdhulp van Altra Verlies familie en verlatingsangst Veilige basis, vertrouwen

Nadere informatie

Ik wil dood suïcidaliteit

Ik wil dood suïcidaliteit Ik wil dood suïcidaliteit bij jongeren Mark De Bock Anneleen Franssens Annelies Kog Klinisch psychologen en orthopedagogen, psychotherapeuten UKJA Waar of niet waar? De meeste zelfmoorden gebeuren impulsief

Nadere informatie

Mijn naam is Susanne Meijer, Guasha / Massage Therapeut en Psychosociaal therapeut, wonende in Bergen op Zoom.

Mijn naam is Susanne Meijer, Guasha / Massage Therapeut en Psychosociaal therapeut, wonende in Bergen op Zoom. Even voorstellen Graag wil ik me aan u voorstellen Mijn naam is Susanne Meijer, Guasha / Massage Therapeut en Psychosociaal therapeut, wonende in Bergen op Zoom. Voordat ik aan mijn praktijk begon heb

Nadere informatie

Instrument Risicotaxatie Seksueel grensoverschrijdend gedrag

Instrument Risicotaxatie Seksueel grensoverschrijdend gedrag Instrument Risicotaxatie Seksueel grensoverschrijdend gedrag Naam jeugdige: Geboortedatum: Sekse jeugdige: Man Vrouw Datum van invullen: Ingevuld door: Over dit instrument Dit instrument is een hulpmiddel

Nadere informatie

NB: Uit deze omschrijving kan worden afgeleid dat onder kindermishandeling ook ernstige verwaarlozing valt.

NB: Uit deze omschrijving kan worden afgeleid dat onder kindermishandeling ook ernstige verwaarlozing valt. Inleiding Dit protocol beschrijft de stappen die een medewerker in de vrouwenopvang behoort te zetten bij (vermoedens van) kindermishandeling van kinderen van cliënten die verblijven in de vrouwenopvang.

Nadere informatie

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl n Echtscheiding en kinderen Kinderen zien het gezin waarin zij zijn grootgebracht vaak als een eenheid die er altijd was

Nadere informatie

Kinderen & huiselijk geweld. Fransien Jans & Anke van Schooten

Kinderen & huiselijk geweld. Fransien Jans & Anke van Schooten Kinderen & huiselijk geweld Fransien Jans & Anke van Schooten Programma Inzoomen op doelgroep Hoe krijgen we de gezinnen binnen? Bossche kindspoor Hoe maken we context? Gezinsveiligheidsplan Hoe ziet behandeling

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ:

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: NESTEN KRIJGEN DEUKEN OUDERLIJKE STRESS: WEINIG TIJD OM TE COMMUNICEREN. WE GROEIEN UIT ELKAAR EMOTIONELE STRESS: VEEL VERLIESERVARINGEN Even reflecteren naar eigen handelen. Heb

Nadere informatie

Voorwoord 7 Leeswijzer 9

Voorwoord 7 Leeswijzer 9 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Leeswijzer 9 Deel I Traumatische ervaringen 1 Wat kinderen kunnen meemaken 15 2 De reacties van kinderen op trauma 21 3 De impact op het gezin en de school 33 Deel II Kinderen

Nadere informatie

Aanpak huiselijk geweld centrumgemeentegebied Amersfoort

Aanpak huiselijk geweld centrumgemeentegebied Amersfoort Aanpak huiselijk geweld centrumgemeentegebied Amersfoort De bestrijding van huiselijk geweld is een van de taken van gemeenten op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO, nu nog prestatieveld

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> COMPLEXE TRAUMA S KUNNEN GROTE

Nadere informatie

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit

Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Persoonlijk Plan Aandachtspunten omgangsvormen, verzorging, lichaamsbeleving, weerbaarheid relaties en seksualiteit Het is belangrijk dat de begeleiding rond omgangsvormen, weerbaarheid en seksualiteit

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> Complexe trauma s kunnen grote

Nadere informatie

SIGNS OF SAFETY EN DE MELDCODE KINDERMISHANDELING EN HUISELIJK GEWELD

SIGNS OF SAFETY EN DE MELDCODE KINDERMISHANDELING EN HUISELIJK GEWELD pagina 1 pagina 2 SIGNS OF SAFETY EN DE MELDCODE KINDERMISHANDELING EN HUISELIJK GEWELD pagina 3 Problematiek pagina 4 Omvang van de problematiek 45% van de Nederlandse bevolking ooit/vaker slachtoffer

Nadere informatie

Slachtofferhulp Brussel-Halle-Vilvoorde Groot Eiland (deelwerking CAW Archipel) Voorstelling dienst

Slachtofferhulp Brussel-Halle-Vilvoorde Groot Eiland (deelwerking CAW Archipel) Voorstelling dienst Slachtofferhulp Brussel-Halle-Vilvoorde Groot Eiland (deelwerking CAW Archipel) Voorstelling dienst Slachtofferhulp Elke dag worden mensen slachtoffer van een misdrijf Historiek Slachtofferhulp Eerste

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Partnergeweld: risico s wikken en wegen. Anne Groenen Thomas More Kempen

Partnergeweld: risico s wikken en wegen. Anne Groenen Thomas More Kempen Partnergeweld: risico s wikken en wegen - Anne Groenen Thomas More Kempen Op zoek naar een evenwichtig recept Ingrediënten Tools Wikken en wegen Ingrediënten Partnergeweld is wereldwijd 1 van de belangrijkste

Nadere informatie

3. Rouw en verliesverwerking

3. Rouw en verliesverwerking 3. Rouw en verliesverwerking 29 Voor de trainer De belangrijkste begrippen van dit gedeelte zijn: Grote verschillen tussen verschillende getroffenen Breuk in de levenslijn Rouw/Verliesverwerking/chronische

Nadere informatie

scheiding Ouders blijven ouders Hoorrecht

scheiding Ouders blijven ouders Hoorrecht Het is niet niks als je ouders gaan scheiden. Misschien verschiet je er geweldig van. Misschien vind je de nieuwe duidelijkheid juist wel goed. Hoe dan ook, bij zo n scheiding moet er van alles worden

Nadere informatie

Scheiding en kinderen

Scheiding en kinderen Scheiding en kinderen Dat ik van mijn vader hou, Doet moeder soms verdriet En dat ik van mijn moeder hou Dat weet mijn vader niet. Zo draag ik mijn geheimen mee En loop van hier naar daar. Nog altijd hou

Nadere informatie

Positief opvoeden: Tussen koesteren en kaderen. Julie Breemersch

Positief opvoeden: Tussen koesteren en kaderen. Julie Breemersch Positief opvoeden: Tussen koesteren en kaderen I.V.psychotherapeut Verliescounselor 0478/90.91.98 Onze Maatschappij Veranderingen... Onze Maatschappij Complexere maatschappij: Complexere nesten Nesten

Nadere informatie

Definitie 5/10/2015. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel. VK Brussel

Definitie 5/10/2015. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel. VK Brussel Goedele Keymolen Kindermishandeling: hoe gaan we ermee om? 28 september 2015 Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel VK Brussel Sainctelettesquare 17 1000 Brussel Tel: 02/477.60.60 Fax: 02/477.87.50

Nadere informatie

Kinderen, rouw en beeldende therapie

Kinderen, rouw en beeldende therapie Rosanne van Alphen de Roo Kinderen, rouw en beeldende therapie Dingen die je moet weten als je met een rouwend kind te maken hebt De Zwaan, beeldende therapie 1 Kinderen en rouw In dit E-book krijg je

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Datum vaststelling : 12-11-2007 Eigenaar : Beleidsmedewerker Vastgesteld door : MT Datum aanpassingen aan : 20-01-2015 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Doel meldcode Begeleiders een stappenplan

Nadere informatie

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang)

communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren, besef het! (er is geen nooduitgang) Workshop Taal, veel meer dan praten. Koolhof Coaching en Training Over de complexiteit van communicatie Onderwerp: Uitgangspunt: communicatie vanuit systeemtheoretisch perspectief Je kunt niet niet communiceren,

Nadere informatie

MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING TYTSJERKSTERADIEL

MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING TYTSJERKSTERADIEL MELDCODE BIJ SIGNALEN VAN HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING TYTSJERKSTERADIEL Stappenplan voor het handelen bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling in de Gemeente Tytsjerksteradiel

Nadere informatie

gaan. Van belang is dat we er op een goede manier mee leren omgaan.

gaan. Van belang is dat we er op een goede manier mee leren omgaan. Over geluk, angst en weerbaar zijn Ouders willen hun kinderen opvoeden tot weerbare mensen. De laatste jaren is hier meer aandacht voor. De samenleving wordt steeds complexer, aan kinderen worden veel

Nadere informatie

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder!

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! Als we over cliënten praten, bedoelen we kinderen, jongeren en hun ouders. Als we over ouders praten, bedoelen we ook eenoudergezinnen, verzorgers, voogden en/of

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

BunderBos. BunderBos. BunderBos

BunderBos. BunderBos. BunderBos BunderBos groepspraktijk BunderBos groepspraktijk BunderBos groepspraktijk Wij zijn een groepspraktijk van psychologen, orthopedagogen en psychotherapeuten BunderBos en helpen zowel kinderen, jongeren,

Nadere informatie

Kindermishandeling: samen zorgen voor veiligheid en herstel

Kindermishandeling: samen zorgen voor veiligheid en herstel Kindermishandeling: samen zorgen voor veiligheid en herstel Kristof Desair Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Vlaams-Brabant Kindermishandeling Waarom doen we iets aan kindermishandeling? Wanneer moeten

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

Ouderschap met Liefde en Grenzen. Yvette Mol Frank Buffing

Ouderschap met Liefde en Grenzen. Yvette Mol Frank Buffing Ouderschap met Liefde en Grenzen Yvette Mol Frank Buffing Inhoud: Methode en doel Uitleg over motivatietraject Enkele voorbeelden uit training, aan de hand van oefeningen en filmfragmenten Doelgroep Module

Nadere informatie

VRAGENLIJSTEN. Verlatingsangst - Pagina 57. Wantrouwen en Misbruik - Pagina 79

VRAGENLIJSTEN. Verlatingsangst - Pagina 57. Wantrouwen en Misbruik - Pagina 79 Verlatingsangst - Pagina 57 1 Ik ben vaak bang dat de mensen die me dierbaar zijn me zullen verlaten 2 Ik klamp me aan mensen vast omdat ik bang ben om in de steek gelaten te worden 3 Er zijn te weinig

Nadere informatie

Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? Hulpaanbod

Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? Hulpaanbod Voor wie zijn de kind-jongere trainingen bedoeld? - Normaal begaafde kinderen van 4 tot 13 jaar, woonachtig in de regio Gelderland-Zuid, die in hun gedrag signalen afgeven die mogelijk duiden op een problematische

Nadere informatie

WERKEN MET ONTKENNING EN WEERSTAND AAN TOEKOMSTIGE VEILIGHEID. Judith Yntema

WERKEN MET ONTKENNING EN WEERSTAND AAN TOEKOMSTIGE VEILIGHEID. Judith Yntema WERKEN MET ONTKENNING EN WEERSTAND AAN TOEKOMSTIGE VEILIGHEID Judith Yntema Wat is waarheid? J. Yntema 30 september 2015 Wat is weerstand? Redenen voor ontkenning Angst voor verstoting/verlating Angst

Nadere informatie

scheiding Ouders blijven ouders Recht van spreken

scheiding Ouders blijven ouders Recht van spreken Het is niet niks als je ouders gaan scheiden. Misschien verschiet je er geweldig van. Misschien vind je de nieuwe duidelijkheid juist wel goed. Hoe dan ook, bij zo n scheiding moet er van alles worden

Nadere informatie

Communicatieworkshops

Communicatieworkshops Communicatieworkshops De invulling van de zorg en de dienstverlening aan cliënten verandert en daarmee veranderen ook de taken van de begeleider en verzorgende: Van zorg in ondersteuning Van aanbodgestuurd

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie