HET VERBETEREN VAN MANTELZORGERS VAN OUDERE MIGRANTEN ONDERSTEUNING VOOR

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HET VERBETEREN VAN MANTELZORGERS VAN OUDERE MIGRANTEN ONDERSTEUNING VOOR"

Transcriptie

1 HET VERBETEREN VAN ONDERSTEUNING VOOR MANTELZORGERS VAN OUDERE MIGRANTEN

2 Inhoudsopgave Inleiding 1 1. Achtergrond Mantelzorgers van oudere migranten in Nederland Visies op mantelzorg en ontwikkelingen Behoeften aan ondersteuning en het beschikbare aanbod 4 2. De kloof tussen behoeften en geboden ondersteuning Bewustwording Het zoeken naar hulp Aansluiting bij behoeften 7 3. Verbeteren van de ondersteuning voor mantelzorgers Goede voorbeelden Aandachtspunten voor de gemeenschap en zelforganisaties Aandachtspunten voor gemeenten en welzijns-en zorginstellingen 11 Colofon 13

3 Inleiding In het kader van een afstudeerstage voor de studie Public Health, is een project opgezet om verschillende aspecten rondom mantelzorg voor oudere migranten te onderzoeken. In Nederland zijn een groot aantal migranten die als mantelzorger hulp en zorg verlenen aan hun (schoon-)ouder of andere naaste. De traditionele zorgverlening aan ouderen binnen de eigen kring staat echter in de huidige samenleving onder zware druk. Mantelzorg taken botsen met de overige verplichtingen op het gebied van werk en het eigen gezin, waardoor het langdurig verlenen van zorgtaken een zware last kan vormen voor de mantelzorger. Deze situatie is alarmerend, omdat de meeste van deze mantelzorgers maar zeer beperkt gebruik maken van de bestaande ondersteuningsmogelijkheden. Dit kan vergaande gevolgen hebben, niet alleen voor de mantelzorgers die overbelast raken, maar ook voor de ouderen. In sommige gevallen is het voor de familie niet mogelijk om te voldoen aan hun specifieke zorgvraag, wanneer bijvoorbeeld de kennis ontbreekt over aandoeningen als dementie. Hierdoor krijgen ouderen ondanks goede bedoeling van de familie, niet de zorg die ze nodig hebben. Het gevaar bestaat dat de ouderen vereenzamen en dat hun kwaliteit van leven daalt. Met het oog op toekomstige projecten bestond binnen het NOOM behoefte aan meer gedetailleerde kennis over dit onderwerp. Met name informatie over de kloof tussen de behoeften van mantelzorgers en ouderen aan de ene kant en de beschikbare voorzieningen aan de andere kant, en daarnaast over mogelijke oplossingen om mantelzorgers en ouderen effectief te kunnen ondersteunen. Het doel van dit project was om relevante informatie te bundelen en de bestaande inzichten in de problematiek verder te verdiepen. Het perspectief van de mantelzorgers en de ouderen stond hierbij centraal. Eerst is een literatuuronderzoek uitgevoerd, om een overzicht te creëren van de huidige kennis met betrekking tot verschillende aspecten rondom mantelzorg. De thema s die hierbij aan bod kwamen waren ondermeer de verschillende visies op mantelzorg, de veranderingen in mantelzorg over generaties, de behoeften aan ondersteuning, de beschikbare ondersteuningsmogelijkheden en de effectiviteit van deze ondersteuning. Na deze inventarisatie is gestart met een serie interviews, om de informatie nader uit te werken. De groep respondenten voor deze gesprekken was zeer divers. Zo zijn vertegenwoordigers van een Surinaamse zelforganisatie van oudere migranten (NEHOB) en een Molukse zelforganisatie van oudere migranten (LSMO) bij het project betrokken geweest. Daarnaast zijn interviews gehouden met professionals betrokken bij zowel landelijke als lokale organisaties, namelijk het landelijke expertisecentrum mantelzorg, de landelijke vereniging voor mantelzorgers en vrijwilligerszorg (MEZZO), het platform Allochtone Zorgvragers in Limburg en de verantwoordelijke voor de allochtone doelgroepen binnen de regionale organisatie Zorgbelang Brabant. Om meer informatie te verzamelen over effectieve ondersteuning voor mantelzorgers, zijn drie succesvolle projecten nader onderzocht, met als doel om belangrijke aspecten te onderscheiden die bijdragen aan het succes van deze vormen van ondersteuning. Het eerste project was een kleinschalig ondersteuningsprogramma in Utrecht, waar cursussen over mantelzorg en ondersteuning worden gegeven aan Marokkaanse mantelzorgsters. Het tweede project betrof een ontmoetingscentrum in Amsterdam, waar dagopvang is 1

4 georganiseerd voor Surinaamse ouderen met beginnende dementie en waar ook hun mantelzorgers ondersteunt worden door speciale familieavonden. Het laatste project was een landelijk programma voor vrijwilligers en mantelzorgers betrokken bij de zorg voor Molukse ouderen. Deze ouderenwerkgroepen worden getraind om passende ondersteuning te organiseren voor de ouderen en hun mantelzorgers op lokaal niveau. De resultaten van zowel het literatuuronderzoek als de interviews, evenals de daaruit voortvloeiende conclusies en aanbevelingen, worden uitgebreid beschreven in de thesis Improving support for informal caregivers of elderly migrants. Een beknopt overzicht van deze thesis wordt in deze notitie gepresenteerd. Aan de hand van uitspraken van de verschillende respondenten worden enkele belangrijke bevindingen van de interviews uiteengezet. Dit verslag is ingedeeld in drie hoofdstukken. Het eerste hoofdstuk schetst de achtergrond van de problematiek rondom mantelzorg voor oudere migranten. In het tweede hoofdstuk wordt ingegaan op mogelijke verklaringen die naar voren kwamen in de interviews, wat betreft de kloof tussen de behoeften van mantelzorgers aan ondersteuning en het huidige aanbod van zorg- en welzijnsfaciliteiten. In het laatste hoofdstuk worden de mogelijkheden behandelt om ondersteuning voor mantelzorgers te verbeteren, aan de hand van de drie succesvolle ondersteuningsprojecten. 2

5 1. Achtergrond 1.1 Mantelzorgers van oudere migranten in Nederland Mantelzorg is een belangrijk onderdeel binnen de huidige gezondheidszorg in Nederland. Het betreft zorg die wordt gegeven aan een hulpbehoevend persoon, door iemand uit zijn of haar directe omgeving. Dit kan binnen het gezin of de familie zijn, maar ook binnen de vrienden- of kennissenkring. De zorg komt voort uit de onderlinge relatie tussen de mantelzorger en de hulpbehoevende en verschilt daarin met het georganiseerde vrijwilligerswerk. In Nederland verlenen ongeveer 2,3 miljoen mensen mantelzorg voor een periode langer dan drie maanden. Schattingen over het aantal mantelzorgers van nietwesterse afkomst liggen rond de 7% (SCP, 2010). De verwachting is dat het aandeel ouderen onder de niet-westerse bevolking de komende decennia sterk zal toenemen. Dit betekent dat in 2050 ongeveer 12% van alle 65-plussers in Nederland van niet-westerse afkomst zal zijn (Nationaal Kompas Volksgezondheid, 2010). Vanwege het feit dat veel oudere migranten te kampen hebben met gezondheidsklachten en dat deze klachten zich ook al op relatief jonge leeftijd manifesteren, wordt verwacht dat het aantal mantelzorgers voor oudere migranten zal toenemen in de komende jaren. De toenemende druk op de mantelzorgers en het feit dat de ouderen en hun mantelzorgers zeer beperkt gebruik maken van bestaande ondersteuningsmogelijkheden, is een zorgelijke situatie. Ondanks de vele overeenkomsten met de problemen waar mantelzorgers van Nederlandse afkomst tegenaan lopen, zijn er ook meerdere aspecten waardoor mantelzorgers van oudere migranten extra zwaar worden belast. Zo kunnen bijvoorbeeld taalproblemen bij de ouderen ervoor zorgen dat de mantelzorger veel tijd spendeert aan de administratie, het begeleiden van de oudere bij contact met instanties en professionals en het optreden als tolk. Autochtone ouderen zijn zelfredzamer. Die weten de weg en zijn vaak assertiever ook nog. Migranten ouderen kennen het systeem niet, begrijpen de taal vaak niet goed. Ze zijn vaak heel erg onzeker, heel afhankelijk van hun kinderen. Soms zelf zo onzeker dat ze zelf geen beslissingen meer durven te nemen. Ik ken wel ouderen die eigenlijk niks meer zelf beslissen en die bij alles zeggen vraag maar aan mijn zoon. Ze vertouwen heel erg op de kinderen, die maken de beslissingen. Die weten wel wat goed voor mij is. 1.2 Visies op mantelzorg en ontwikkelingen Veel mantelzorgers zijn zich niet bewust van hun rol als mantelzorger. Het is een vanzelfsprekendheid. We groeien op, wij Hindoestanen groeien op met het gedachtegoed dat het je plicht is om voor je ouders te zorgen. Je ouders gaan er vanuit dat als ze oud worden dat dan de kinderen en kleinkinderen voor ze zullen zorgen. En als kind weet je niet anders dan dat je de plicht hebt om voor ze te zorgen als ze ouder worden. Daar praat je ook niet over, het is meer iets wat je gewoon doet. Het is bijna een plicht. Als je het niet doet, dan word je al heel snel op een scheve manier aangekeken. Toch is een ontwikkeling zichtbaar in de manier waarop tegen mantelzorg wordt aangekeken. Kinderen wonen verder weg van hun ouders en hebben te maken met veel andere verplichtingen, op het gebied van werk, opleidingen en het eigen gezin. Dit zorgt ervoor dat het zorgen voor je ouders niet meer een vanzelfsprekendheid is. Er moeten afspraken gemaakt worden tussen de kinderen onderling en regelingen getroffen worden op 3

6 het werk. Een groeiend aantal mantelzorgers zoekt daarom naar combinaties tussen de gebruikelijke familiezorg en de professionele zorg. Professionele ondersteuning als dagopvang of thuiszorg kan uitkomst bieden, wanneer de zorgvraag van de oudere niet meer geheel opgevangen kan worden door de familie. Maar in veel gemeenschappen zijn dergelijke oplossingen nog steeds niet bespreekbaar. In deze families stoppen de vrouwen met werken om voor hun (schoon-)ouder te kunnen zorgen of trekken de kinderen bij hun ouders in. De ontwikkelingen op dit gebied zijn zeer verschillend en deze zijn mede afhankelijk van hoe open of gesloten een gemeenschap is. Daar waar het nog enigszins kan, proberen kinderen toch wel zoveel mogelijk voor hun ouders te zorgen, met of zonder professionele hulp. Maar eigenlijk vind je nu van alles: nu vind je mensen die het begrip mantelzorg kennen en die het gedeeld doen, in combinatie met professionele zorg. Maar je hebt ook families die doen het gewoon binnen de familie zelf, die maken schema s, die gaan in wisseldienst Ook al lijken steeds meer ouderen en hun mantelzorgers gebruik te willen maken van zorg buiten de familie, het is erg belangrijk dat deze ontwikkeling niet wordt overschat. Verschillende respondenten vertelden over situaties waarin ouderen thuis vereenzaamden, omdat hun kinderen hele dagen aan het werk waren. Of situaties waarin de gezondheid en kwaliteit van leven van de ouderen achteruit gaat, omdat de familie niet de zorg kan bieden die ze zo hard nodig hebben. 1.3 Behoefte aan ondersteuning en het beschikbare aanbod De behoeften aan steun die mantelzorgers kunnen ervaren lopen zeer uiteen. Het verschilt heel erg per regio. In de ene regio heb je bijvoorbeeld heel veel eerste generatie Marokkanen, die vragen heel wat anders dan bijvoorbeeld Molukse mantelzorgers. De ene groep vindt het heel fijn om met andere lotgenoten in een steungroep te zitten, terwijl anderen juist heel sterk het gevoel hebben van ik ga mijn vuile was niet buiten hangen, die willen liever op een neutrale plek een individueel gesprek. Dat verschilt per regio, per gemeenschap. En de jongere mantelzorgers hebben bijvoorbeeld meer behoefte aan ondersteuning bij regeltaken. Het wegwijs worden in al die voorzieningen, bezwaarschriften schrijven tegen een indicatiebesluit, dat soort zaken. Ondanks deze verschillende behoeften, werd een aantal specifieke zaken benadrukt door de respondenten. Een belangrijke en vanzelfsprekende behoefte, is de behoefte aan informatie en voorlichting. Ouderen en hun mantelzorgers kunnen een grote achterstand hebben in kennis. Allereerst is er de onbekendheid met het ouder worden in Nederland. Er bestaat een grote behoefte aan informatie over onderwerpen als ouderdomsziekten, medicijngebruik en palliatieve zorg. Daarnaast is bij veel mantelzorgers nog te weinig bekend over de precieze inhoud van bepaalde voorzieningen en de toegang tot deze voorzieningen. Ten slotte geven veel respondenten aan dat informatie over financiën erg gewenst is, bijvoorbeeld over eigen bijdragen en compensatieregelingen. Het tweede belangrijke punt dat naar voren kwam in de interviews, is de behoefte aan empowerment. Bij het zoeken naar geschikte ondersteuning krijgen mantelzorgers te maken met veel ingewikkelde procedures, wat een drempel kan zijn om hulp te zoeken. Daarom hebben veel mantelzorgers meer nodig dan alleen informatie over beschikbare 4

7 voorzieningen. Ze moeten leren om assertief te zijn en hun communicatieve vaardigheden vergroten. Je moet alles zo goed kunnen duiden... Goed kunnen uitleggen waarom je extra hulp nodig hebt, of uitbreiding van je AWBZ zorg of uitbreiding van je WMO hulp, en dat moet je allemaal goed kunnen verwoorden. Dan moet je ook echt wel mondig zijn. Ten slotte hebben de meeste mantelzorgers behoefte aan een vorm van emotionele steun. In sommige gemeenschappen is het openlijk bespreken van problemen en familiezaken taboe. Steungroepen kunnen veel verlichting bieden en deze taboes doorbreken. Mantelzorgers kunnen in een veilige omgeving hun ervaringen delen met anderen in een vergelijkbare situatie, en kennis en advies uitwisselen. Lotgenotencontacten, mensen bij elkaar brengen rond een bepaald onderwerp, zoals dementie, of mantelzorg, of kanker. Mensen bij elkaar brengen en met elkaar erover praten, en op die manier taboes te doorbreken. Ik denk dat daar veel behoefte aan is, om ervaringen met elkaar te delen en de vragen waar je tegenaan loopt, om die met elkaar te bespreken. En dan niet in een hele moeilijke situatie, maar meer vanuit je eigen ervaring rondom een bepaald probleem gesprekken te voeren. 5

8 2. De kloof tussen behoeften en geboden ondersteuning Een belangrijke factor die bepaalt of mantelzorgers effectief worden ondersteund, is de wijze waarop de zorg op lokaal niveau is georganiseerd. Er zijn grote verschillen in het beleid dat gemeenten voeren op het gebied van mantelzorgondersteuning. Het algemene beeld is dat de allochtone mantelzorgers nog onvoldoende bereikt worden door de huidige ondersteuningsmogelijkheden. Een veelvoorkomende misvatting is dat wanneer deze mantelzorgers en ouderen geen gebruik maken van een voorziening, zij hier ook geen behoefte aan zouden hebben. Uit de literatuur en interviews blijkt dat er vele mogelijke verklaringen zijn voor deze kloof tussen de behoeften van ouderen en hun mantelzorgers en het ondersteuningsaanbod. Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de verschillende aspecten die naar voren kwamen in de interviews. Deze zijn in te delen in drie fases die mantelzorgers kunnen doorlopen: bewustwording, zoeken naar hulp en aansluiting bij behoeften. 2.1 Bewustwording In de eerste fase staat bewustwording centraal. Een mantelzorger moet zich eerst bewust worden van zijn of haar verantwoordelijkheden als mantelzorger en toegeven aan zichzelf en de omgeving dat er behoefte is aan ondersteuning. Dat je je bewust bent dat je überhaupt mantelzorger bent, dat is al één. Dat gebeurt al minder snel denk ik. ( ) Dat moet je dan ook echt voelen zeg maar, dat je het niet meer redt en dat je geholpen zou zijn bij ondersteuning. In deze fase bestaan verschillende barrières waar een mantelzorger mee te maken kan krijgen. Zo kunnen de behoeften aan ondersteuning botsen met de eigen ideeën over familiezorg en met de verwachtingen van de oudere en de andere familieleden. Dit kan leiden tot schuldgevoelens aan de kant van de mantelzorger, en gevoelens van schaamte bij zowel de mantelzorger als de oudere. Dat heeft ook heel erg met normen te maken, dat je dan niet meer zelf de zorg kan bieden. Dan moet je echt een drempel over. En bijvoorbeeld respijtzorg is voor heel veel mensen een enorme drempel. Juist vanuit het idee van ik voldoe niet, of ik kan niet zelf in de zorg voorzien. 2.2 Het zoeken naar hulp Pas wanneer de mantelzorger zich bewust is van zijn of haar situatie en de behoefte aan ondersteuning, zal gezocht kunnen worden naar hulp, de tweede fase in het figuur. In dit stadium kunnen ook vele obstakels een rol spelen, bijvoorbeeld taboes in de gemeenschap. Ik weet nog dat onze vader thuis niet meer te handhaven was. Het was een gevaarlijke situatie, echt veel meegemaakt, en op een bepaald moment moesten we besluiten dat hij toch opgenomen moest worden. En toen kregen we vanuit onze naaste kring opmerkingen van waar halen jullie het lef vandaan? Hoe kunnen jullie? Jullie stoppen je vader weg! Ik heb enorm gehuild toen. En wij zijn niet de enige. Ik ken vele verhalen van anderen, andere kinderen die hier enorm onder gebukt gaan. Deze sociale druk is een belangrijk obstakel bij het zoeken naar hulp. Een ander aspect wat meespeelt in deze fase, is het netwerk rondom de ouderen en hun mantelzorgers. Zo hebben mensen met een uitgebreid en divers netwerk meer kennis over de mogelijkheden 6

9 op het gebied van ondersteuning en daarmee ook makkelijker toegang. Geld is tevens een belangrijke drempel bij het zoeken naar hulp en de mantelzorger moet assertief en mondig genoeg zijn om passende hulp te kunnen regelen. Een laatste veelvoorkomend obstakel is het negatieve beeld dat in veel gemeenschappen bestaat over professionele zorg en specifieke voorzieningen zoals verpleeghuizen. Ouderen of mantelzorgers kunnen negatieve vooroordelen hebben en gaan er dan bij voorbaat vanuit dat de zorg niet zal aansluiten. Kijk, ze hebben wel van verpleeghuizen gehoord. Mijn ervaring is dat veel mensen nog nooit binnen zijn geweest. Nederlandse mensen zijn vaak ooit wel een keer binnen geweest, wegens de oma of ander familielid. Maar de meeste allochtonen niet, met name de Turkse en Marokkaanse mensen, die wereld is voor hun heel erg onbekend. ( ) Ze hebben een heel negatief beeld, van die oudjes worden daar maar gedumpt, het is er vies, er is stank.. Maar die verbeeldingen komen van hun herkomstland. Er is daar nu veel veranderd, maar vroeger.. Stank, vies, dat beeld komt dan meteen terug. En als ik dan tijdens een excursie met hun daar naar binnen ga, dan gaan de ogen open: ow, wat schoon, oh wat mooi!. Het is belangrijk dat ze zelf zien hoe het werkt. 2.3 Aansluiting bij behoeften Op het moment dat de mantelzorger een steunpunt mantelzorg of een zorgvoorziening gevonden heeft en daar gebruik van wil maken, zijn er ook een aantal aspecten die bepalen of de steun daadwerkelijk zal aansluiten bij de behoeften. In deze derde fase is de mantelzorger afhankelijk van het lokale ondersteuningsaanbod. Is er bijvoorbeeld een cultuurspecifiek woonzorgcentrum in de buurt? Ook de houding van de zorginstelling of steunorganisatie is erg belangrijk. Staat deze open voor andere belevingen van ouderdom, ziekte en verzorging? Mijn moeder wil bijvoorbeeld nooit met een washandje gewassen worden. Want ze zegt je verplaatst alleen maar het vuil van de ene naar de andere kant en je haalt het niet weg. Ze wil dus eigenlijk net als in Indonesië vanuit zo n grote bak met water, met een kleinere bak het water over zich heen scheppen. Bij haar komt nu twee keer in de week de thuiszorg en alle verpleegsters weten dat nu. Ze laten dan de wastafel vol lopen en gieten dan met zo n klein plastic bakje het warme water over haar heen. En dat wil ze graag, dan weet ze zeker dat het vuil wordt weggespoeld. Deze open houding kan al in kleine dingen geuit worden, maar het bepaalt grotendeels of de oudere en de mantelzorger zich thuis voelen bij de organisatie of instelling. Ten slotte benadrukten de respondenten het belang van mogelijkheden om de professionele zorg te kunnen combineren met traditionele zorg. Ik ken een voorbeeld van iemands moeder, die was zwaar dement, dat was gewoon thuis echt niet meer te doen. Die hebben ze toen in een Nederlands huis geplaatst, maar in samenspraak konden alle kinderen toch elke dag iets doen. Dus ze hebben dat gewoon gecombineerd, uithuisplaatsing en familiezorg. Er was altijd een kind die eten gaf en haar in bed stopte en haar ophaalde en weer thuis bracht enzo. Als een huis die mogelijkheden geeft dan is een combinatie heel goed te doen. Want het moet gewoon tot de dood gedeelde zorg blijven. 7

10 3. Verbeteren van de ondersteuning voor mantelzorgers Om te onderzoeken welke verschillende aspecten bijdragen aan een effectieve ondersteuning van mantelzorgers, zijn verschillende mensen benaderd die betrokken zijn bij succesvolle ondersteuningsprojecten. Drie goede voorbeelden van dergelijke projecten zullen in de volgende paragraaf worden toegelicht, beginnende bij de minst intensieve vorm van ondersteuning. 3.1 Goede voorbeelden Het eerste project is een mantelzorgcursus voor Marokkaanse vrouwen, georganiseerd door de stichting Al-Amal in Utrecht. In de cursus mantelzorg, wat is dat? worden de vrouwen zich bewust van hun rol als mantelzorger en van hun eigen capaciteiten om zorg te verlenen. Tevens wordt hun kennis op het gebied van ondersteuning vergroot en bespreken de vrouwen hun ervaringen met mantelzorg en de mogelijke knelpunten. Al-Amal slaagt erin om bij deze bijeenkomsten de juiste sfeer te creëren, waardoor vrouwen vrij kunnen spreken en ook ideeën en denkbeelden ter discussie durven stellen: Je moet mensen de ruimte geven. Laat de mensen uitpraten en laat ze alles eruit halen van binnen. Het is een heel gevoelig onderwerp om over te praten. Dus ik zeg niet dat iets goed is of iets fout, over alles mag je jouw mening geven. Er zijn mensen die meer durven te praten in de groep dan anderen, ze zijn bang dat mensen ergens van schrikken. Als die mensen hun emotie binnen houden, hun verhaal binnen houden, dan heb je eigenlijk niks bereikt, dan blijft het alleen bij voorlichting. Dat is niet de bedoeling van deze cursus. Dit project bewijst dat het met enige assistentie mogelijk is om een proces in gang te zetten, waarin opvattingen over zorg, ouderdom en professionele hulp openlijk besproken kunnen worden. Dit is een belangrijke verdienste in een gemeenschap waar men erg veel waarde hecht aan de mening van een ander. De ondersteuning die geboden wordt is breder dan de cursus alleen. De deelnemers hebben iedere maand de gelegenheid om elkaar te ontmoeten tijdens een lotgenotenbijeenkomst. Dit heeft ervoor gezorgd dat in de wijk een soort permanente steungroep is ontstaan, waar de vrouwen veel baat bij hebben. Niet alleen biedt het de mantelzorgers de kans om kennis en ervaringen te kunnen blijven uitwisselen, het stimuleert hen ook om op een goede en verantwoorde manier op elkaar te letten. Het tweede project is een dagopvang in Amsterdam, genaamd Kraka-e-Sewa, waar Surinaamse ouderen met beginnende dementie elkaar kunnen ontmoeten en deelnemen aan sociale activiteiten. Dit geeft hun mantelzorgers en familie de ruimte om tijd aan andere dingen te besteden. Een duidelijke succesfactor van dit project is de familiebenadering die wordt toegepast in de zorg aan de ouderen en de steun die wordt geboden aan de familie. Deze aanpak heeft ervoor gezorgd dat de familie betrokken is bij de opvang, maar ook dat er regelmatig familieavonden worden georganiseerd. De bijeenkomsten zijn niet alleen informatief, maar bieden ook emotionele ondersteuning aan de naasten rondom de ouderen: Familieavonden zijn vaak emotionele avonden. Het maakt niet uit wat voor thema we bespreken, het eindigt eigenlijk altijd met huilen. We lachen en huilen, dat geeft mensen weer kracht. Je staat er vaak niet bij stil wat het voor een mantelzorger betekent om zijn vader of moeder in deze situatie te zien. Niet altijd hebben ze mensen om zich heen om dat te uiten. Dit is een plek waar ze dingen met andere lotgenoten kunnen delen, ze 8

11 voelen zich hier gehoord. Er zijn mensen die snappen waar ze het over hebben, ze hebben gelijke ervaringen. Iedereen heeft op latere leeftijd behoefte aan herkenbaarheid, maar voor dementerende ouderen is dit extra belangrijk. Door het betrekken van familieleden en het inzetten van Surinaams personeel en vrijwilligers wordt een vertrouwde omgeving gecreëerd. De ondersteuning van Kraka-e-Sewa sluit aan bij de belevingen van ouderdom, voor elkaar zorgen en familie, belangrijke elementen in de Surinaamse cultuur. Deze aspecten geven de familie het vertrouwen om hun vader of moeder enkele dagdelen onder te brengen, wat voor hen de noodzakelijke zorgvrije tijd oplevert. Het laatste project is georganiseerd door de LSMO, de Landelijke Stuurgroep Molukse Ouderen, en betreft de cursus Seniorenvoorlichters. Dit uitgebreide opleidingsprogramma is bedoeld voor vrijwilligers en mantelzorgers die betrokken zijn bij ouderenzorg. De cursus is zowel bedoelt als concrete ondersteuning voor mantelzorgers, maar daarnaast worden de vrijwilligers opgeleid tot intermediair tussen ouderen en de zorgvoorzieningen. De vrijwilligers verspreiden hun kennis verder en organiseren steun voor de ouderen en hun mantelzorgers op lokaal niveau, zoals begeleiding bij contact met instellingen, huisbezoeken afleggen, programma s organiseren voor dagopvang en het organiseren van uitjes voor ouderen en hun mantelzorgers. Om dergelijke activiteiten te kunnen organiseren, zelfstandig of in samenwerking met professionele organisaties, is veel meer nodig dan informatie alleen. Daarom is een communicatietraining ontwikkeld die de vaardigheden van de deelnemers moet vergroten: Door de communicatietraining kunnen de vrijwilligers de informatie makkelijker verspreiden naar anderen die de cursus niet hebben gehad. Ook helpt het de mantelzorgers om dingen bespreekbaar te maken met de ouderen, zo van Het gaat niet meer zo, we moeten nu echt hulp erbij halen want dit en dat En het is ook bedoeld om je wat weerbaarder op te stellen in de wereld van zorg en welzijn. Want instellingen hebben meestal een voorsprong in ervaring en kennis ten opzichte van de vrijwilligers. 9

12 Het combineren van dergelijke vaardigheidstrainingen met voorlichting en het uitwisselen van persoonlijke ervaringen maakt de cursus zeer intensief, maar draagt ook zeker bij aan het succes. De opgeleide ouderenvoorlichters kunnen niet alleen de ondersteuning en voorlichting op lokaal niveau verbeteren, maar zij vangen ook signalen op uit de gemeenschap die ze vervolgens kunnen rapporteren aan een betrokken organisatie of instelling. 3.2 Aandachtspunten voor de gemeenschap en zelforganisaties Op basis van deze goede voorbeelden en de overige interviews die zijn afgenomen in dit project, kunnen een aantal aandachtspunten geformuleerd worden: zowel voor de mantelzorgers en gemeenschap zelf, als voor de professionele organisaties en gemeenten. Het verminderen van sociale druk en taboes binnen de gemeenschap en de empowerment van mantelzorgers zijn twee processen die nadrukkelijk naar voren kwamen in de interviews. Deze moeten verder in gang worden gezet vanuit de gemeenschap zelf. De volgende punten zijn hierbij van belang: Verminderen van sociale druk en taboes - Een eerste stap is het bespreekbaar maken van denkbeelden over zorg en ouderdom bij de ouderen en hun familie. Ontmoetingen tussen mantelzorgers kunnen georganiseerd worden, om ervaringen uit te wisselen over botsende verwachtingspatronen en andere knelpunten. Daarnaast moet een discussie op gang worden gebracht binnen de jongere generatie, zodat deze bewuster gaat nadenken over de eigen oude dag. - Het verspreiden van kennis over het Nederlandse zorgsysteem en de mogelijkheden die zorg- en welzijnsorganisaties en de instellingen bieden. Met name hoe combinaties gemaakt kunnen worden tussen de traditionele familiezorg en professionele zorg. Mensen moeten op de hoogte zijn van de mogelijke keuzes. - Het organiseren van kennismakingsbijeenkomsten met ondersteuningsmogelijkheden en daarmee mantelzorgers inzicht geven in wat een voorziening daadwerkelijk inhoudt. Rondleidingen, ontmoetingen met de betrokkenen van een voorziening en mogelijkheden om een activiteit op proef uit te proberen zijn voorbeelden die de drempel van zorggebruik kunnen verlagen. Empowerment van mantelzorgers - Het activeren van mantelzorgers om al in een vroeg stadium initiatief te nemen en de mogelijkheden voor ondersteuning in de eigen omgeving te onderzoeken. En hiermee voorkomen dat pas over hulp wordt nagedacht als de mantelzorger al zwaar overbelast is, of wanneer de gezondheid van de oudere erg verslechterd is. In dit latere stadium resteren veel minder opties voor ondersteuning. - Het toerusten van mantelzorgers met voldoende (communicatieve) vaardigheden, zodat zij makkelijker kunnen omgaan met de regelingen en procedures omtrent het organiseren van ondersteuning voor henzelf of de ouderen. - Bijdragen aan het ontwikkelen van zelfvertrouwen en assertiviteit, door de mantelzorgers zich bewust te laten worden van hun eigen competenties en kwaliteiten. Dit maakt hen mondiger en zorgt ervoor dat zij op een gelijkwaardiger niveau kunnen omgaan en samenwerken met professionele organisaties. 10

13 3.3 Aandachtspunten voor gemeenten en welzijns- en zorginstellingen Door de invoering van de WMO zijn gemeenten verantwoordelijk gesteld voor het ondersteunen van mantelzorgers. In veel gemeenten is dit georganiseerd door een steunpunt mantelzorg op te zetten. De inzet van deze steunpunten om ook de allochtone mantelzorgers te ondersteunen heeft wisselend succes. Verschillende goede initiatieven zijn bekend. Een aantal gemeenten hebben een succesvolle aanpak ontwikkeld om de mantelzorgers te bereiken en te ondersteunen, vaak in samenwerking met verschillende lokale partijen. Maar op andere plekken gebeurt nog te weinig. Hetzelfde geld voor de welzijns- en zorginstellingen. Hier is een ontwikkeling gaande om klantgerichter te werken, maar de allochtone mantelzorger blijkt toch voor veel organisaties een lastige klant te zijn. Om de aansluiting tussen geboden ondersteuning en de behoeften van de mantelzorgers te verbeteren, kunnen enkele aandachtspunten worden genoemd. Ten eerste wat betreft de benadering van organisaties/instellingen richting de mantelzorgers. Daarnaast betreffende mogelijke aanpassingen van het ondersteuningsaanbod, of het organiseren van nieuwe ondersteuningsmogelijkheden. Benadering van de nieuwe klanten - Belangrijk is een proactieve aanpak, omdat (net als autochtone mantelzorgers) de allochtone mantelzorgers niet snel naar een mantelzorgsteunpunt zullen stappen. Dit gebeurt vaak alleen als de mantelzorger al erg overbelast is. Daarom moeten organisaties en instellingen ervoor zorgen dat ze zichtbaar zijn in de wijk en voldoende informatie geven over wat ze te bieden hebben. Tevens kan gedacht worden aan het uitbreiden van de toegangspoorten tot de ondersteuning, door koppelingen te maken met bestaande, laagdrempelige activiteiten. - Tussenpersonen kunnen een belangrijke brugfunctie vervullen tussen de ouderen en hun mantelzorgers en de voorzieningen. Sleutelfiguren in de gemeenschap of mantelzorgconsulenten kunnen professionele organisaties wijzen op specifieke problemen die spelen in de gemeenschap. Daarnaast kunnen ze optreden als gids, en de mantelzorgers en ouderen naar de juiste vorm van ondersteuning begeleiden. Op plaatsen waar ouderen en mantelzorgers een enorme achterstand hebben in kennis, is het gebruiken van een tussenpersoon effectiever en efficiënter dan deze groep bereiken met voorlichting. - Ouderen en mantelzorgers moeten zich welkom voelen bij een organisatie of instelling, wat ondermeer bepaald wordt door de benadering en uitstraling van de organisaties. Om goed te kunnen aansluiten op de behoeften van hun klanten zullen deze een open, geïnteresseerde houding moeten hebben ten aanzien van andere belevingen van familiebanden, voor elkaar zorgen en oud worden. Aanpassen van het ondersteuningsaanbod - Bij het zoeken naar mogelijkheden om een grotere groep mantelzorgers te kunnen bereiken, is het wenselijk om de gemeenschap hierbij te betrekken, via zelforganisaties, werkgroepen of andere samenwerkingsverbanden. Maar het is nog veel effectiever om deze samenwerking al in een vroeger stadium te starten, al bij het opzetten van projecten en nieuw ondersteuningsaanbod. Op deze manier kunnen de partijen samen ontdekken waar de precieze behoeften liggen en samen een passende vorm van ondersteuning ontwikkelen. 11

ergeten meer dan Meer dan Vergeten

ergeten meer dan Meer dan Vergeten meer dan Meer dan V een programma over dementie en oudere migranten ontwikkeld door Unie KBO en NOOM (Netwerk van Organisaties van Oudere Migranten) in samenwerking met bureau Kleurrijk Advies Achtergrond

Nadere informatie

zorgen voor elkaar over mantelzorgers met een migranten achtergrond stamm

zorgen voor elkaar over mantelzorgers met een migranten achtergrond stamm zorgen voor elkaar over mantelzorgers met een migranten achtergrond stamm Mantelzorg is... Mooi De hulpvrager is je dankbaar, mantelzorg geeft veel voldoening Divers De taken lopen uiteen: huishoudelijke

Nadere informatie

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010 Senioren ontmoeten elkaar Verslag van 2 oktober 2010 Meer overeenkomsten dan verschillen Dit is, in het kort, de conclusie van de lunchbijeenkomst Senioren ontmoeten elkaar 1 op 2 oktober 2010. De lunchbijeenkomst

Nadere informatie

Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012

Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012 Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012 November 2012 Inhoudsopgave Samenvatting... 3 Inleiding... 4 Onderzoeksopzet... 4 Doel... 4 Aanpak... 4 Blok I: Algemene gegevens... 5 Figuur 1: Leeftijd...

Nadere informatie

In de Gemeente Marum

In de Gemeente Marum In de Gemeente Marum Gezamenlijk Plan van aanpak ondersteuning mantelzorg en vrijwillige thuishulp van de gemeenten Marum, Grootegast en Leek 27 april 2006 Projectbureau WWZ Mw. H.J. Vrijhof J.J. de Jong

Nadere informatie

Manifest. van de mantelzorger

Manifest. van de mantelzorger Manifest van de mantelzorger Manifest van de Mantelzorger Mantelzorgers zijn mensen die onbetaald en vanuit een persoonlijke band zorgen voor een hulpbehoevende oudere, chronische zieke of gehandicapte

Nadere informatie

Op weg naar een diverse en toegankelijke zorg!

Op weg naar een diverse en toegankelijke zorg! Op weg naar een diverse en toegankelijke zorg! diversiteit π kleurrijk π bewustwording mantelzorg π netwerken π zorgaanbod kleurrijk π diversiteit π ondersteuning netwerken π mantelzorg π zorgaanbod bewustwording

Nadere informatie

Hoezo Mantelzorg? INFORMATIEBULLETIN 1OKTOBER 2015

Hoezo Mantelzorg? INFORMATIEBULLETIN 1OKTOBER 2015 INFORMATIEBULLETIN 1OKTOBER 2015 Hoezo Mantelzorg? Dona Daria, het kenniscentrum voor emancipatie in Rotterdam en JSO, kennis- en adviesbureau binnen het sociaal domein, voeren in Overschie en Feyenoord

Nadere informatie

kinderen toch blijven ondersteunen. Het maakt niet uit wat (Surinaamse vader, 3 kinderen)

kinderen toch blijven ondersteunen. Het maakt niet uit wat (Surinaamse vader, 3 kinderen) In opdracht van de Gemeente Amsterdam (Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling) Als ik mijn vader had gehad vanaf mijn jeugd, dan zou ik misschien anders zijn in het leven. (...) Wat ik allemaal wel niet

Nadere informatie

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen,

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen, Zwolle Rapportage Mantelzorg in beeld Resultaten uit onderzoeken onder mantelzorgers 2012 en 2014 De gemeente Zwolle wil de positie van de mantelzorger versterken en hun taak verlichten. Met de komst van

Nadere informatie

Familieparticipatie en mantelzorg

Familieparticipatie en mantelzorg Familieparticipatie en mantelzorg Inleiding: Mantelzorg en familieparticipatie zijn twee begrippen die vaak door elkaar gebruikt worden. Norschoten maakt onderscheid in deze twee begrippen. In deze notitie

Nadere informatie

Palliatieve zorg aan allochtonen Informatie bestemd voor zorgverleners. In deze InZicht ...

Palliatieve zorg aan allochtonen Informatie bestemd voor zorgverleners. In deze InZicht ... Inleiding Waar autochtonen de weg naar de thuiszorg en palliatieve zorg weten te vinden als er meer zorg nodig is, blijven allochtonen langer op het niveau van de mantelzorg steken 1) Enerzijds heeft dit

Nadere informatie

Welkom Hoşgeldiniz Esselamunaleykum

Welkom Hoşgeldiniz Esselamunaleykum Zorg aan migranten Welkom Hoşgeldiniz Esselamunaleykum De oudere migrant als klant Allochtone dementerenden 2008: ongeveer 120 duizend niet-westerse allochtonen van 55 jaar en ouder. 2015: ongeveer 260

Nadere informatie

Steunpunt Mantelzorg Dokkumer-Walden Het bieden van: Informatie (brochures, website, speciale gelegenheden) Advies en begeleiding (individueel) Emotionele steun: Luisterend oor Weg naar steunpunt soms

Nadere informatie

De (on) zichtbare rol van de mantelzorger

De (on) zichtbare rol van de mantelzorger De (on) zichtbare rol van de mantelzorger Even voorstellen Kelly Bekebrede Mantelzorgconsulent Carinova Doelgroep chronisch zieken, palliatief en GGZ Werkzaam bij Carinova sinds 2009 Tot 2009 maatschappelijk

Nadere informatie

Voorbereiden op het keukentafelgesprek?

Voorbereiden op het keukentafelgesprek? Voorbereiden op het keukentafelgesprek? Deze brochure helpt u daarbij! 2015 een coproductie van: Voor kinderen, partners, verwanten, vrijwilligers die mantelzorgtaken vervullen voor hen die hun dierbaar

Nadere informatie

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg P a g i n a 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Begrippen 1-2 3. Verschillen tussen mantelzorg en vrijwilligerswerk 2 4. Mantelzorg in Rotterdam 2-3 5. Visie van Fener Zorg op mantelzorg en vrijwilligers

Nadere informatie

Zelfstandig wonen: de mening van senioren en mantelzorgers uit de stadsregio Rotterdam

Zelfstandig wonen: de mening van senioren en mantelzorgers uit de stadsregio Rotterdam Zelfstandig wonen: de mening van senioren en mantelzorgers uit de stadsregio Rotterdam Inleiding Het Tympaan Instituut heeft in de zomer van 2013 verschillende groepen (potentiële) zorgvragers en mantelzorgers

Nadere informatie

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112 Beleid mantelzorg Herzieningsdatum 031112 Mantelzorgbeleid Cederhof Mantelzorg kan worden gedefinieerd als de extra zorg en begeleiding die mensen, vrijwillig, langdurig en onbetaald, verlenen aan personen

Nadere informatie

Nieuws in 2013: Eerste (O)ma-vrijwilligers in. gezet: ervaren vrouwen als maatje voor jonge. moeders met een verstandelijke beperking / 10

Nieuws in 2013: Eerste (O)ma-vrijwilligers in. gezet: ervaren vrouwen als maatje voor jonge. moeders met een verstandelijke beperking / 10 Nieuws in 2013: Eerste (O)ma-vrijwilligers in gezet: ervaren vrouwen als maatje voor jonge moeders met een verstandelijke beperking / 10 vrouwen die deelnamen aan AMWAHT-opleiding krijgen hun certificaat,

Nadere informatie

De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning

De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning Kennisdossier: De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning Deel 2 - Praktijkvoorbeelden en literatuur 1 Inhoudsopgave Uit de praktijk... 3 Interessante publicaties op een rij... 4 Online meer

Nadere informatie

Ruim baan voor informele zorg

Ruim baan voor informele zorg Ruim baan voor informele zorg Henk Nies Vilans, Kenniscentrum Langdurende Zorg, Utrecht - Zonnehuis Leerstoel Organisatie en beleid van zorg Vrije Universiteit Amsterdam 17 e Regionale Zorgconferentie

Nadere informatie

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere migrant. Dit Netwerk Utrecht Zorg voor Ouderenproject (NUZO;

Nadere informatie

Reactie op advies Mantelzorgondersteuning en waardering

Reactie op advies Mantelzorgondersteuning en waardering bericht Ontwikkeling Maatschappelijke Ontwikkeling Retouradres: Postbus 10007, 8000 GA Zwolle Participatieraad Zwolle t.a.v. de heer J. van der Heiden Sassenstraat 33 8011 PB..ZWOLLE Stadskantoor Lübeckplein

Nadere informatie

DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN

DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN WMO W A A I E R Obstakels - Voorwaarden en Aanbevelingen DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN 1 Het bevorderen van sociale samenhang en leefbaarheid van dorpen wijken en buurten Obstakels Isolement Vooroordelen

Nadere informatie

Welkom. Raadsconferentie Gulpen-Wittem 3 oktober 2013. Gertie de Veen en Sonja Vlaming Directeur en mantelzorgconsulent

Welkom. Raadsconferentie Gulpen-Wittem 3 oktober 2013. Gertie de Veen en Sonja Vlaming Directeur en mantelzorgconsulent Welkom Raadsconferentie Gulpen-Wittem 3 oktober 2013 Gertie de Veen en Sonja Vlaming Directeur en mantelzorgconsulent Inhoud presentatie Informatie en kengegevens Steunpunt Mantelzorg De praktijk aan het

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

Inhoud masterclass. Achtergrond. Zorgbeleid. Gevolgen voor omgeving. Gevolgen dementie in dagelijks leven. EMGO Institute - Common Mental Disorders 1

Inhoud masterclass. Achtergrond. Zorgbeleid. Gevolgen voor omgeving. Gevolgen dementie in dagelijks leven. EMGO Institute - Common Mental Disorders 1 Ontmoetingscentra voor mensen met dementie en Inhoud masterclass Franka Meiland fj.meiland@vumc.nl Brabantse dementiedag 5 november 2015 Quality of Care EMGO Institute for Health and Care Research Onderzoekslijn

Nadere informatie

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur Inleiding TRILL is een methodiek die de verantwoordelijkheden en de te leveren prestaties van betrokken partijen in kaart brengt. Zo moet de ambtenaar de beleidsdoelstellingen die door het gemeentebestuur

Nadere informatie

AxionContinu heeft ten aanzien van het mantelzorgbeleid de volgende uitgangspunten geformuleerd:

AxionContinu heeft ten aanzien van het mantelzorgbeleid de volgende uitgangspunten geformuleerd: Mantelzorgbeleid 1. Wat is mantelzorg Mantelzorg is een overkoepelend begrip voor veel vormen van meer dan gebruikelijke zorg, die partners, ouders, kinderen, familieleden, vrienden en buren elkaar verlenen.

Nadere informatie

WERKPLAN EN ACTIVITEITENOVERZICHT

WERKPLAN EN ACTIVITEITENOVERZICHT WERKPLAN EN ACTIVITEITENOVERZICHT 2015 Stichting Gezondheid Allochtonen Nederland (SGAN), Adres: postbus 56666, 1040 AR Amsterdam, e-mail: info@sgan.nl tel: 0880036501 www.sgan.nl IBAN: NL57 INGB 0005961390

Nadere informatie

Familie- en vriendenzorg. Informatie voor mantelzorgers. Zorgbalans Omdat goede zorg heel persoonlijk is

Familie- en vriendenzorg. Informatie voor mantelzorgers. Zorgbalans Omdat goede zorg heel persoonlijk is Familie- en vriendenzorg Informatie voor mantelzorgers Zorgbalans Omdat goede zorg heel persoonlijk is Familie- en vriendenzorg Uw partner, familielid, vriend of andere naaste krijgt zorg bij Zorgbalans.

Nadere informatie

HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER

HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER Steunpunt Mantelzorg Nieuwegein HULP BIJ ZORG VOOR EEN ANDER Steunpunt Mantelzorg Nieuwegein Zorgen voor een ander, dan doe je gewoon.. Maar soms is een beetje hulp en steun meer dan welkom! In Nieuwegein

Nadere informatie

Vrijwilligersnotitie. Mario de Keijzer Deniz Özkanli

Vrijwilligersnotitie. Mario de Keijzer Deniz Özkanli Vrijwilligersnotitie Mario de Keijzer Deniz Özkanli Leerproduct Zorghuis Şefkat 1-12-2010 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding (achtergrond en geschiedenis) 3 2. Doelstelling van deze notitie 4 3. Het soort vrijwilligerswerk

Nadere informatie

Informele Zorg in de ggz Een eerste verkenning

Informele Zorg in de ggz Een eerste verkenning Informele Zorg in de ggz Een eerste verkenning GGZ Nederland, augustus 2013 Ellen de Haan (edhaan@ggznederland.nl of 033-4608958) De informele zorg krijgt een steeds belangrijkere positie ten opzichte

Nadere informatie

Klanttevredenheid van mantelzorgers. Ik zie mezelf niet als mantelzorger, zorgen voor je naasten doe je gewoon! Gemeente Langedijk Juli 2013

Klanttevredenheid van mantelzorgers. Ik zie mezelf niet als mantelzorger, zorgen voor je naasten doe je gewoon! Gemeente Langedijk Juli 2013 Klanttevredenheid van mantelzorgers Ik zie mezelf niet als mantelzorger, zorgen voor je naasten doe je gewoon! Gemeente Langedijk Juli 2013 Colofon Uitgave : I&O Research BV Van Dedemstraat 6c 1624 NN

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid Driezorg

Mantelzorgbeleid Driezorg Mantelzorgbeleid Driezorg Inleiding Mantelzorg is een belangrijk en omvangrijk deel van de zorg. Naar verwachting neemt het aandeel van mantelzorgers toe in verband met demografische en sociaal-economische

Nadere informatie

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld?

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? ARTIKEL - 30 OKTOBER 2015 Het Platform Eer en Vrijheid organiseerde op 8 oktober een landelijke bijeenkomst over eergerelateerd geweld. Hilde Bakker (Kennisplatform

Nadere informatie

MANTELZORG BELEID 2015. Door S. Veenendaal THUISZORG COMFORT

MANTELZORG BELEID 2015. Door S. Veenendaal THUISZORG COMFORT MANTELZORG BELEID 2015 Door S. Veenendaal THUISZORG COMFORT Inhoud Wat is mantelzorg... 2 Visie op Mantelzorg... 2 De kwetsbaarheid van de mantelzorger... 2 Methode en werkwijze... 4 Mantelzorg ondersteuning

Nadere informatie

Stichting Vrijwilligers Thuiszorg Geldrop - Mierlo & Nuenen c.a.

Stichting Vrijwilligers Thuiszorg Geldrop - Mierlo & Nuenen c.a. Stichting Vrijwilligers Thuiszorg Geldrop - Mierlo & Nuenen c.a. Jaarverslag 2013 Inhoudsopgave. Gedicht 3. Voorwoord 4. Doelstelling en werkwijze van de Stichting 5. Verslag van het bestuur 6. Verslag

Nadere informatie

voor kleinschalig wonen in de ouderenzorg gebaseerd

voor kleinschalig wonen in de ouderenzorg gebaseerd Onderwijs voor kleinschalig wonen in de ouderenzorg Gebaseerd op Verzorgende-IG (niveau 3) en Medewerker Maatschappelijke (niveau 3) van 2011-2012 Een belangrijke ontwikkeling in de ouderenzorg is kleinschalig

Nadere informatie

Mezzo memo. Betreft : Het keukentafelgesprek, visie en uitgangspunten Van : Mezzo Bijlage 1 : Het keukentafelgesprek in de praktijk

Mezzo memo. Betreft : Het keukentafelgesprek, visie en uitgangspunten Van : Mezzo Bijlage 1 : Het keukentafelgesprek in de praktijk Mezzo memo Betreft : Het keukentafelgesprek, visie en uitgangspunten Van : Mezzo Bijlage 1 : Het keukentafelgesprek in de praktijk Inleiding Gemeenten krijgen een steeds grotere taak in de ondersteuning

Nadere informatie

Doel. Inleiding. De mantelzorger als samenwerkingspartner MANTELZORGBELEID VIERSTROOM

Doel. Inleiding. De mantelzorger als samenwerkingspartner MANTELZORGBELEID VIERSTROOM MANTELZORGBELEID VIERSTROOM Doel Het doel van deze tekst is een kader beschrijven waarbinnen doelstellingen en randvoorwaarden zijn vastgelegd die de samenwerking met mantelzorgers en ondersteuning van

Nadere informatie

Onafhankelijke cliëntondersteuning vanuit cliëntenperspectief. De stand van zaken medio 2015

Onafhankelijke cliëntondersteuning vanuit cliëntenperspectief. De stand van zaken medio 2015 Onafhankelijke cliëntondersteuning vanuit cliëntenperspectief De stand van zaken medio 2015 AVI-toolkit 22 April 2015 Inhoudsopgave Onafhankelijke cliëntondersteuning... 3 1. Het belang van onafhankelijke

Nadere informatie

Voorstel van wet van de leden Sap en van Gent tot wijziging van de Wet arbeid en zorg (Wet Langdurig Zorgverlof)

Voorstel van wet van de leden Sap en van Gent tot wijziging van de Wet arbeid en zorg (Wet Langdurig Zorgverlof) GL Nr. 2 Voorstel van wet van de leden Sap en van Gent tot wijziging van de Wet arbeid en zorg (Wet Langdurig Zorgverlof) VOORSTEL VAN WET Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses

Nadere informatie

Beknopte rapportage. Pilot Informatie voor de informele zorg

Beknopte rapportage. Pilot Informatie voor de informele zorg Beknopte rapportage van de Pilot Informatie voor de informele zorg Gemeente Enschede en Ministerie van VWS Juni december 2012 Pagina 1 Inhoud Inleiding... 3 Grotere rol van mantelzorgers en vrijwilligers...

Nadere informatie

informatie en advies. De samenwerking tussen formele en informele zorg wordt steeds belangrijker. We helpen zorgorganisaties om de samenwerking

informatie en advies. De samenwerking tussen formele en informele zorg wordt steeds belangrijker. We helpen zorgorganisaties om de samenwerking Jaaroverzicht 2014 Hoe gaan die veranderingen in de zorg en in het gemeentelijk beleid uitpakken in mijn persoonlijke situatie? Die vraag horen onze mantelzorgmakelaars regelmatig. De behoefte aan informatie

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bijlage: Literatuurlijst. Rapport onderzoek naar Centraal Punt Mantelzorg Aa en Hunze

Inhoudsopgave. Bijlage: Literatuurlijst. Rapport onderzoek naar Centraal Punt Mantelzorg Aa en Hunze Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Literatuuronderzoek 3 3. Interviews met medewerkers (steun)punten mantelzorg 5 4. Focusgroep bijeenkomst met professionals en (ex)mantelzorgers 8 5. Conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

Steunpunten vrijwilligers en mantelzorg

Steunpunten vrijwilligers en mantelzorg Steunpunten vrijwilligers en mantelzorg Welkom De steunpunten algemeen Stand van zaken steunpunt vrijwilligers Stand van zaken steunpunt mantelzorg Vragen Contactgegevens De steunpunten Startbijeenkomst

Nadere informatie

Mantelzorg. Praktische informatie en tips voor mantelzorgers

Mantelzorg. Praktische informatie en tips voor mantelzorgers Mantelzorg Praktische informatie en tips voor mantelzorgers Inleiding Met de mantelzorger bedoelen we diegene die een belangrijke rol in de zorg voor een naaste vervult. Vaak is dit een ouder, partner

Nadere informatie

EVEN VRIJAF VOOR DE MANTELZORGER

EVEN VRIJAF VOOR DE MANTELZORGER Communicatieplan: EVEN VRIJAF VOOR DE MANTELZORGER Week van de Respijtzorg Noord-Holland 19 25 januari 2009 Inhoudsopgave 1. UITGANGSSITUATIE 3 Week van de Respijtzorg Noord-Holland Doelgroep en doelstelling

Nadere informatie

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012

Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 Almelo, juli 2012 Rapportage Huisbezoek Allochtone Ouderen 60+ 2010-2012 In 2006 is Scoop gestart met het bezoeken van 75-plussers in de gemeente

Nadere informatie

Werkvloer mantelzorg en vrijwilligers

Werkvloer mantelzorg en vrijwilligers Werkvloer mantelzorg en vrijwilligers Thema/Bron/Beleid Ondersteuning vrijwilligers/ mantelzorgers, WMO prestatieveld 4 Begroting 2015 Bedrag Notitie Mantelzorg Notitie Vrijwilligers AWBZ Pakketmaatregel

Nadere informatie

HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT

HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT HOE U DE SAMENWERKING MET THUISZORGMEDEWERKERS VERBETERT Tips voor mantelzorgers die voor thuiswonende ouderen zorgen ZORGNETWERK VAN EEN KWETSBARE OUDERE Team van verpleegkundigen en verzorgenden Partner

Nadere informatie

Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers

Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers 0 Ondersteuning en activiteiten voor mantelzorgers Workshops en bijeenkomsten Individuele begeleiding Mantelzorg, wat is dat? Je bent mantelzorger wanneer je de zorg voor een familielid of een bekende

Nadere informatie

Mantelzorg, waar ligt de grens?

Mantelzorg, waar ligt de grens? Mantelzorg, waar ligt de grens? CDA Talentacademie 2014-2015 Anita Relou Wat is volgens het christendemocratisch gedachtengoed de grens van mantelzorg. Inleiding 2015. Een jaar met veel veranderingen in

Nadere informatie

Schakelen naar het juiste recept

Schakelen naar het juiste recept Schakelen naar het juiste recept Onderzoek naar verwijswerkwijze van huisartsen en praktijkondersteuners in Amsterdam-Zuid Voorjaar 2013 Aanleiding onderzoek Er is veel aandacht voor de inzet van de wijkverpleegkundige

Nadere informatie

voorstel Beslisnota voor de raad Openbaar Mantelzorgondersteuning en waardering Versienummer 1

voorstel Beslisnota voor de raad Openbaar Mantelzorgondersteuning en waardering Versienummer 1 Beslisnota voor de raad Openbaar Onderwerp Mantelzorgondersteuning en waardering Versienummer 1 Portefeuillehouder Nelleke Vedelaar Informant Erna van Dijk Eenheid/Afdeling Ontwikkeling / OWS Telefoon

Nadere informatie

met de wmo doet iedereen gewoon mee

met de wmo doet iedereen gewoon mee De Wet maatschappelijke ondersteuning eenvoudig verteld Dit boekje met informatie over de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) legt de belangrijkste onderdelen van de Wmo uit. Wilt u meer weten over

Nadere informatie

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden Enquête Mantelzorg en dementie 2014 Vooraf In juli 2014 vroegen wij onze leden naar hun ervaringen met mantelzorg in het algemeen, en mantelzorg

Nadere informatie

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat?

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat? Spiegelgesprek Wie en wat? Luisteren naar ervaringen van cliënten kan de kwaliteit van de zorg en het aanbod sterk verbeteren. Jongeren en ouders vertellen tijdens het spiegelgesprek aan de hand van een

Nadere informatie

Wegwijzer voor mantelzorgers

Wegwijzer voor mantelzorgers Wegwijzer voor mantelzorgers Zorgt u voor uw partner, vader, moeder, kind, vriend of vriendin? Dan bent u mantelzorger. Vaak gaat het zorgen goed, maar na verloop van tijd kan de zorg (te) zwaar voor u

Nadere informatie

Stichting In de Ruimte Suriname

Stichting In de Ruimte Suriname Stichting INFORMATIE MATERIAAL Een stichting met hart voor mensen met een lichamelijke beperking Colofon De Stichting Stichting In de Ruimte is een onafhankelijke Christelijke organisatie die het welzijnsniveau

Nadere informatie

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen.

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het houdt je misschien je leven lang bezig: Wie vertel

Nadere informatie

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Arosa biedt veiligheid en bescherming bij geweld in relaties. Vrouwen, mannen en hun kinderen kunnen bij Arosa terecht voor opvang en begeleiding. Arosa

Nadere informatie

Uw naaste op de polikliniek of dagcentrum Informatie voor mantelzorgers

Uw naaste op de polikliniek of dagcentrum Informatie voor mantelzorgers Uw naaste op de polikliniek of dagcentrum Informatie voor mantelzorgers Zorgt u voor uw zoon of dochter? Is uw partner langdurig ziek? Is uw vader of moeder (ineens) hulpbehoevend? Dat heeft ook voor

Nadere informatie

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 1 Wat is Mezzo? Landelijke Vereniging voor Mantelzorgers en Vrijwilligerszorg Visie: Wij maken het mogelijk dat mensen op eigen wijze voor elkaar

Nadere informatie

Dé mantelzorger bestaat niet

Dé mantelzorger bestaat niet Dé mantelzorger bestaat niet Deze notitie over mantelzorg is opgesteld is samenwerking met: Stichting Pulse, Plaatselijk Overleg Gehandicapten, het Nederlandse Rode Kruis, de Zonnebloem IJsselstein, de

Nadere informatie

Minters Mantelzorg. Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals. Voor mantelzorgers. Voor professionals. Over mantelzorg

Minters Mantelzorg. Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals. Voor mantelzorgers. Voor professionals. Over mantelzorg Voor mantelzorgers Voor professionals Over mantelzorg Minters Mantelzorg Kenniscentrum voor mantelzorgers én professionals Zorgt u meer dan acht uur per week en/of langer dan drie maanden voor uw partner,

Nadere informatie

We merken dat migrantencliënten anders aankijken tegen een beperking. Hoe kunnen we daarmee omgaan?

We merken dat migrantencliënten anders aankijken tegen een beperking. Hoe kunnen we daarmee omgaan? We merken dat migrantencliënten anders aankijken tegen een beperking. Hoe kunnen we daarmee omgaan? Migranten kunnen anders tegen een beperking aankijken. Zij zien de beperking vaak als ziekte en houden

Nadere informatie

Samen werken aan het verminderen van overbelasting

Samen werken aan het verminderen van overbelasting Samen werken aan het verminderen van overbelasting Doelgroep Wij zijn begonnen met 3 bij ons bekende Marokkaanse mantelzorgers, die alledrie balanceerde op het randje van afknappen. Zij hadden dezelfde

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

Voor mantelzorgers en vrijwilligers

Voor mantelzorgers en vrijwilligers Voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2014 VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 3 In drie bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Eenzaamheid onder mantelzorgers Jolanda Elferink, Expertisecentrum Mantelzorg

Eenzaamheid onder mantelzorgers Jolanda Elferink, Expertisecentrum Mantelzorg Eenzaamheid onder mantelzorgers Jolanda Elferink, Expertisecentrum Mantelzorg 4-06-13 Inhoud - In welke mantelzorgsituaties kom je eenzaamheid tegen? - Welke drie stappen kun je zetten om eenzaamheid te

Nadere informatie

Voor : Seniorenraad Arnhem : İdris Sancak Datum : 5 september 2014 Onderwerp : Turkse oudere Arnhemmers Bron : Movisie, NOOM, Spectrum

Voor : Seniorenraad Arnhem : İdris Sancak Datum : 5 september 2014 Onderwerp : Turkse oudere Arnhemmers Bron : Movisie, NOOM, Spectrum Voor : Seniorenraad Arnhem Van : İdris Sancak Datum : 5 september 2014 Onderwerp : Turkse oudere Arnhemmers Bron : Movisie, NOOM, Spectrum De Wmo is een participatiewet. Deze wet heeft als uitgangspunt

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN

MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN MANTELZORG VANAF JANUARI 2015 EEN GROTERE ZORG VOOR GEMEENTEN Veel jongeren hebben al vroeg de zorg voor een gezinslid. Maar wie zorgt er eigenlijk voor hen? De klassieke verzorgingsstaat verandert in

Nadere informatie

U ZORGT VOOR EEN ANDER, EN WIE IS ER VOOR U? STEUNPUNT MANTELZORG DE BILT

U ZORGT VOOR EEN ANDER, EN WIE IS ER VOOR U? STEUNPUNT MANTELZORG DE BILT U ZORGT VOOR EEN ANDER, EN WIE IS ER VOOR U? STEUNPUNT MANTELZORG DE BILT Steunpunt Mantelzorg De Bilt is onderdeel van MENS De Bilt, www.mensdebilt.nl. Maatschappelijke ondersteuning in de zes kernen

Nadere informatie

Deel 1. Beleidsnotitie Mantelzorg. Onze visie op het bindmiddel van onze samenleving

Deel 1. Beleidsnotitie Mantelzorg. Onze visie op het bindmiddel van onze samenleving Deel 1. Beleidsnotitie Mantelzorg Onze visie op het bindmiddel van onze samenleving Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding... 2 1.1 Aanleiding... 2 1.2 Relatie met het Wmo-beleidskader... 2 1.3 Leeswijzer...

Nadere informatie

Zelfredzaamheid en participatie in praktijk

Zelfredzaamheid en participatie in praktijk Van verzorgingsstaat naar handen uit de mouwen Training Zorg Verandert op zaterdag 13 juni leidt vrijwilligers op tot voorlichter en gespreksbegeleider voor oudere migranten Zelfredzaamheid en participatie

Nadere informatie

Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043

Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043 Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043 Inleiding De overheid heeft besloten over te gaan het scheiden van de financiering van wonen en zorg. De overheid heeft ook besloten tot hervormingen van

Nadere informatie

Mantelzorg en Eenzaamheid

Mantelzorg en Eenzaamheid Mantelzorg en Eenzaamheid 1 Mantelzorg en eenzaamheid Over mantelzorg Het hoe en wat van het onderzoek De resultaten van het onderzoek Perspectief 2 Mantelzorg in Nederland Mantelzorg is zorg die niet

Nadere informatie

Wensen, behoeften en knelpunten bij interculturele palliatieve zorg

Wensen, behoeften en knelpunten bij interculturele palliatieve zorg Wensen, behoeften en knelpunten bij interculturele palliatieve zorg Rapportage 14-05-2012 1 nleiding 1.1 Achtergrond In Nederland overlijden ongeveer 140.000 mensen per jaar. Daarvan overlijdt ruim de

Nadere informatie

Welzijn Heemstede van de toekomst. Prettiger leven: meer welzijn, minder zorgen

Welzijn Heemstede van de toekomst. Prettiger leven: meer welzijn, minder zorgen Welzijn Heemstede van de toekomst Prettiger leven: meer welzijn, minder zorgen Juni 2015 Deze brochure is een samenvatting van het plan: Welzijn Heemstede van de toekomst Transformatieplan Welzijn Heemstede

Nadere informatie

Jaarverslag 2011. Mantelzorg Adviesraad Zwolle

Jaarverslag 2011. Mantelzorg Adviesraad Zwolle Jaarverslag 2011 Mantelzorg Adviesraad Zwolle Inhoud 1. Voorwoord 2 2. De Mantelzorg Adviesraad 2 3. PR en communicatie 3 4. Activiteiten 3 5. Advisering 3 6. Deskundigheidsbevordering 3 7. Vertegenwoordiging

Nadere informatie

Op zoek naar weerkaatst plezier Samenwerking tussen mantelzorgers, vrijwilligers, professionals en cliënten in de multiculturele stad

Op zoek naar weerkaatst plezier Samenwerking tussen mantelzorgers, vrijwilligers, professionals en cliënten in de multiculturele stad Op zoek naar weerkaatst plezier Samenwerking tussen mantelzorgers, vrijwilligers, professionals en cliënten in de multiculturele stad Evelien Tonkens, Jennifer van den Broeke en Marc Hoijtink (UvA) mmv.

Nadere informatie

Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg

Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg Themabijeenkomst Kleurrijke en toegankelijke dementiezorg Marjan Mensinga trainer en adviseur bij Pharos en med. antropoloog/spv/poh GGZ Jennifer van den Broeke senior projectleider en adviseur bij Pharos

Nadere informatie

Jong spreekt Jong. Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit

Jong spreekt Jong. Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit Jong spreekt Jong Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit Programma 13.00 uur Inleiding; Vincent Smit 13.10 uur Jong spreekt jong; Dick Lammers en Wouter Reith Korte

Nadere informatie

6.1 De Net Promoter Score voor de Publieke Sector

6.1 De Net Promoter Score voor de Publieke Sector 6.1 De Net Promoter Score voor de Publieke Sector Hoe kun je dienstverleners het beste betrekken bij klantonderzoek? Ik ben de afgelopen jaren onder de indruk geraakt van een specifieke vorm van 3 e generatie

Nadere informatie

Uitvoeringsplan Lokaal Gezondheidsbeleid 2013 en 2014

Uitvoeringsplan Lokaal Gezondheidsbeleid 2013 en 2014 Uitvoeringsplan Lokaal Gezondheidsbeleid en 2014 Via de evaluatie Lokaal Gezondheidsbeleid 2010- hebben wij gemeld dat voor Lokaal Gezondheidsbeleid geen afzonderlijke nota meer verschijnt. Dit omdat gezondheid

Nadere informatie

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Meer dan 15.000 mensen zijn vrijwilliger bij een Waarom dit manifest? organisatie voor Vrijwillige Thuishulp,

Nadere informatie

Raads inforrnatiebrief

Raads inforrnatiebrief gemeente Eindhoven Raadsnummer o8. Ray 8o. oox Inboeknummer o88stozogg Dossiernummer 848.4o4 zr oktober zoo8 Raads inforrnatiebrief Betreft Impuls mantelzorgondersteuning zoo8-zoog. Inleiding Op voorstel

Nadere informatie

Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen

Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen Martijn Souren Ongeveer 7 procent van de werknemers met een verleent zelf mantelzorg. Ze maken daar slechts in beperkte mate gebruik van aanvullende

Nadere informatie

ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh

ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh ZORG VOOR EEN GOEDE MANTEL Beleid Mantelzorg Waardeburgh Opgesteld door: Bijlage: Albert Tahaparij Eveline Stehouwer Ellen van den Bosch Folder Mantelzorg Vastgesteld MT d.d. 10 september 2013 Opgesteld

Nadere informatie

Achter de geraniums? Presentatie Motivaction tijdens debat 10 april: Hier is mijn moeder, regelt u het verder? 10-04-2012 1

Achter de geraniums? Presentatie Motivaction tijdens debat 10 april: Hier is mijn moeder, regelt u het verder? 10-04-2012 1 Achter de geraniums? Presentatie Motivaction tijdens debat 10 april: Hier is mijn moeder, regelt u het verder? 10-04-2012 1 Hier is mijn moeder. Regelen jullie het verder? Onderzoek naar verwachtingen

Nadere informatie

Wensen en ideeën over Wonen met Welzijn en Zorg vanuit cliëntenperspectief in de regio Eemland: een Quick Scan

Wensen en ideeën over Wonen met Welzijn en Zorg vanuit cliëntenperspectief in de regio Eemland: een Quick Scan Wensen en ideeën over Wonen met Welzijn en Zorg vanuit cliëntenperspectief in de regio Eemland: een Quick Scan Een wensen- en ideeënlijst vanuit cliëntenperspectief als leidraad voor de samenwerkende gemeenten

Nadere informatie

Bijzondere mantelzorgers. Bijzondere mantelzorgers. Opbouw. Opbouw. Bijzondere mantelzorg 7-7-2014. Aandacht voor naasten - een korte historie

Bijzondere mantelzorgers. Bijzondere mantelzorgers. Opbouw. Opbouw. Bijzondere mantelzorg 7-7-2014. Aandacht voor naasten - een korte historie Presentatie Rick Kwekkeboom Bijzondere mantelzorgers Bijzondere mantelzorgers De lat, die bepaal jij De lat, die bepaal jij (????) Aandacht voor naasten - een korte historie In tijden van anti-psychiatrie:

Nadere informatie