Zicht op Toezicht Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zicht op Toezicht Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk"

Transcriptie

1 5

2

3 Zicht op Toezicht Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk Oktober 2005

4

5 Voorwoord Geen handhaving zonder communicatie..., maar zeker geen communicatie zonder handhaving! Voor u ligt het vijfde deel van de serie Zicht op toezicht van de VWA, een serie uitgaven die zicht geeft op de wijze waarop de VWA haar toezicht vorm wil geven. Bij de door de VWA ingeslagen weg naar Effectief toezicht past het begrip Handhaving in brede zin. Deze definitie plaatst het doel, het doen naleven, centraal en biedt ruimte om innovatieve instrumenten toe te passen. verbonden zijn, is de afgelopen jaren met succes toegepast bij de handhaving van de Drank- en Horecawet en de Tabakswet. Op dit moment wordt het instrument ook steeds vaker toegepast binnen de andere werkterreinen van de VWA. Deze uitgave gaat in op het hoe, wat en waarom van handhavingscommunicatie. Het geeft inzicht in de theorie en de achtergronden en beschrijft de praktische toepassing aan de hand van een stappenplan, zodat we handhavingscommunicatie daadwerkelijk kunnen toepassen. In theorie, maar vooral ook in de praktijk! Handhavingscommunicatie is een voorbeeld van een innovatief instrument. Dit instrument, waarbij handhaving en communicatie nauw met elkaar Jos Goebbels, Directeur Toezichtsbeleid en Communicatie VWA Oktober 2005 Voedsel en Waren Autoriteit, oktober 2005 Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk 5

6 Inhoudsopgave 1 Samenvatting 7 2 Handhaving en communicatie Inleiding Handhaving Communicatie Communicatie en naleving Handhavingsprogramma 11 3 Handhavingscommunicatie Inleiding Handhavingscommunicatie: Wat? Handhavingscommunicatie: Waarom? Handhavingscommunicatie: Wanneer? Handhavingscommunicatie: Hoe? Schillenmodel 15 4 De werking van handhavingscommunicatie Inleiding Handhaving en naleving Objectief versus subjectief Factoren van invloed op de subjectieve pakkans 20 5 Handhavingscommunicatie in de praktijk Inleiding Het stappenplan Stap 1: Verdieping doelgroepanalyse Stap 2: Kiezen van de instrumentenmix Stap 3: Subdoelstellingen formuleren Stap 4: Opstellen actieplan Stap 5: Uitvoeren actieplan Stap 6: Evaluatie 24 6 Enkele tips 28 6 Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk Voedsel en Waren Autoriteit, oktober 2005

7 1 Samenvatting Effectief toezicht In januari 2005 verscheen het rapport Effectief toezicht houden, hoe doe je dat?. Deze uitgave biedt inzicht in de visie van de VWA op effectief toezicht. Ook geeft het enkele handvatten voor de invulling ervan. Het gaat daarbij niet langer om slechts het uitoefenen van toezicht, maar om het maatschappelijke effect. Belangrijk is daarbij het verhogen van de nalevingsniveau s. Om dit effect te bereiken is het van belang de juiste instrumentenmix te kiezen. Naast de klassieke instrumenten, zoals inspecties en monstername, zijn er al diverse innovatieve instrumenten ontwikkeld. Handhavingscommunicatie is hiervan een voorbeeld. In deze uitgave gaan we in op het hoe, wat en waarom van het instrument handhavingscommunicatie, als onderdeel van een instrumentenmix. Hoewel de uitgave onderdeel uitmaakt van de serie Zicht op toezicht is het ook goed als losstaand document te lezen. Handhavingscommunicatie Handhavingscommunicatie is de planmatige inzet van communicatie gekoppeld aan handhaving, ter bevordering van de naleving van wet- en regelgeving. De werking van handhavingscommunicatie is gebaseerd op afschrikking door vergroting van de subjectieve pakkans. Een ondernemer stemt zijn handelen namelijk af op de manier van controle die hij verwacht. De werkelijkheid doet er minder toe. De elementen planmatig en gekoppeld aan handhaving zijn van belang. Het succes van handhavingscommunicatie hangt samen met een sterke regie en de integratie met de handhaving. Handhaving en communicatie moeten één geheel zijn. Meer effect Het belangrijkste doel van de toepassing van handhavingscommunicatie is het versterken van het effect van de handhaving en daarmee het bevorderen van de naleving. Handhaving aangevuld met communicatie is effectiever dan handhaving zonder communicatie. Verder kan het meer efficiency opleveren. Als gevolg van de handhavingscommunicatie zal een deel van de ondernemers de regels gaan naleven en zullen uiteindelijk minder corrigerende maatregelen nodig zijn. Deze vrijkomende capaciteit kan dan worden ingezet om de overtreders die er nog zijn op te sporen. Handhavingscommunicatie heeft dan een preventief effect. Handhavingscommunicatie kan de handhaving echter niet vervangen. Er moet altijd sprake zijn van een reële inzet van de handhaving. Toepassing Handhavingscommunicatie kan op verschillende momenten en manieren in het handhavingsprogramma ingezet worden. Zo kan er vooraf, tijdens en/of na de actie worden gecommuniceerd. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van verschillende mediakanalen. De te maken keuzes, verwoord in het communicatieplan, zijn afhankelijk van de doelstelling, de doelgroep en de mogelijkheden. Voor de praktische toepassing van het instrument is het Stappenplan opstellen en uitvoeren van het handhavingsprogramma ontwikkeld. Door het toepassen van dit stappenplan worden de voorbereiding en uitvoering van handhaving en het toepassen van handhavingscommunicatie met elkaar verweven. Voedsel en Waren Autoriteit, oktober 2005 Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk 7

8 Voorwaarden Om het instrument handhavingscommunicatie in te kunnen zetten, moet wel aan een aantal randvoorwaarden worden voldaan. Er moet voldoende handhavingscapaciteit beschikbaar zijn. De regel moet handhaafbaar zijn. Er moet sprake zijn van een reële sanctiemogelijkheid. De doelgroep moet homogeen (te maken) zijn. De handhaving moet eenduidig zijn en van hoge kwaliteit. Binnen de samenleving moet (enig) draagvlak bestaan voor strenge(re) handhaving. Aan het te beïnvloeden gedrag moet een rationele afweging ten grondslag liggen. Naast deze randvoorwaarden zijn de volgende aspecten essentieel voor een succesvolle toepassing van het instrument: Handhaving zonder communicatie is een gemiste kans, maar communicatie zonder handhaving kan niet. Het interne handhavings- en communicatieproces dient optimaal te verlopen. Betrek de handhavers actief bij de ontwikkeling van de actieplannen. Handhavingscommunicatie is een instrument, geen doel op zich. Handhaving en communicatie moeten aan elkaar gekoppeld zijn. Je moet altijd doen wat je zegt, maar hoeft niet altijd te zeggen wat je doet. Ken je doelgroep door er nadrukkelijk onderzoek naar te doen. Vergeet de interne doelgroepen niet. Bereid je voor op tegengas vanuit de branche. Leeswijzer In deze uitgave van de serie Zicht op toezicht gaan we in op het hoe, wat en waarom van het instrument handhavingscommunicatie. In hoofdstuk 2 verkennen we de omgeving van het instrument handhavingscommunicatie, in relatie tot de begrippen handhaving, communicatie en naleving. Verder behandelen we de plaats van deze vorm van communicatie binnen Effectief Toezicht. In hoofdstuk 3 maken we kennis met het instrument handhavingscommunicatie. We bespreken wat het is en gaan in op de voordelen van de toepassing van handhavingscommunicatie en de voorwaarden waaraan voldaan moet worden om het te kunnen toepassen. We behandelen hoe het toegepast kan worden en bespreken de verschillende vormen van handhavingscommunicatie aan de hand van het zogenaamde Schillenmodel. Het werkingsprincipe van het instrument behandelen we in hoofdstuk 4. De daadwerkelijke toepassing in de praktijk komt in hoofdstuk 5 aan de orde. Aan de hand van een stappenplan wordt de toepassing toegelicht. In hoofdstuk 6 volgen tot slot enkele tips die essentieel zijn voor een succesvolle toepassing van het instrument handhavingscommunicatie. 8 Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk Voedsel en Waren Autoriteit, oktober 2005

9 2 Handhaving en communicatie 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk verkennen we de omgeving van het instrument handhavingscommunicatie, in relatie tot de begrippen handhaving, communicatie en naleving. Verder behandelen we de plaats van handhavingscommunicatie binnen Effectief Toezicht. 2.2 Handhaving Onder handhaving/toezicht 1 wordt verstaan: Het verzamelen van de informatie over de vraag of een handeling of zaak voldoet aan de daaraan gestelde eisen, het zich vervolgens vormen van een oordeel daarover en het eventueel naar aanleiding daarvan interveniëren. (zie figuur 1) Bij de klassieke invulling van deze toezichtsfunctie toetst de toezichthouder of aan de wettelijke eisen wordt voldaan en legt een straf op als degene die onder toezicht staat in gebreke blijft. Deze zogenaamde handhaving in enge zin heeft een correctief karakter. Sinds enkele jaren wordt het begrip toezicht gedefinieerd als het doen naleven. Deze benadering wordt ook wel handhaving in brede zin genoemd. Het stelt het doel van het toezicht centraal, waardoor naast de correctieve maatregelen ruimte is voor preventieve activiteiten die de naleving bevorderen, zoals communicatie over de handhaving. De VWA hanteert deze laatste definitie van toezicht. 2.3 Communicatie Bij communicatie gaat het om de overdracht van informatie. Het is een proces waarbij informatie uitgewisseld wordt tussen bijvoorbeeld personen en organisaties. Dit met als doel de kennis, de houding en/of het gedrag van individuen, groepen of organisaties te beïnvloeden. De informatie (ook wel de boodschap genoemd) wordt door de zender afgestemd op de doelgroep (gecodeerd) en vervolgens direct of indirect (via een medium/kanaal) overgedragen aan de ontvanger. De verwerking van de informatie door de ontvanger wordt ook wel decoderen genoemd. Een duidelijk geformuleerde boodschap, die aansluit bij de belevingswereld van de doelgroep, en de keuze voor het juiste kanaal, zijn van belang om het communicatiedoel te bereiken. Als bekend is dat je doelgroep weinig leest, heeft het bijvoorbeeld weinig zin je boodschap in een lange brief te verpakken. Voorbeelden van media (kanalen) zijn: radio, televisie, dagbladen (landelijk, regionaal, lokaal), internet, folders en brieven. Soms kan gebruik worden gemaakt van intermediaire doelgroepen, zoals brancheorganisaties, of consultatiebureaus. Zij kunnen de boodschap vertalen naar de uiteindelijke doelgroep. Figuur 1 Fasen van toezicht Toezicht Waarnemen Beoordelen Interveniëren 1 Kaderstellende visie op Toezicht, juli 2001, pg. 13. Voedsel en Waren Autoriteit, oktober 2005 Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk 9

10 Communicatieproces 2 Zender // Boodschap // Kanaal // Ontvanger 1 // Feedback Respons Ontvanger 1 Ontvanger 2 Ontvanger 3 // = verstoring van het proces (ruis) Figuur 2 Communicatieproces Tijdens het communicatieproces (zie figuur 2) kan de boodschap door allerlei invloeden vervormd worden. Deze zogenaamde ruis zorgt voor verstoring van het proces en moet dan ook zoveel mogelijk worden voorkomen. Soorten communicatie In de literatuur worden verschillende soorten communicatie 3 onderscheiden, zoals: Marketingcommunicatie: vormen van communicatie die behulpzaam zijn bij het ondersteunen van de verkoop van merken op product- of dienstniveau. Managementcommunicatie: communicatie van het management om de organisatie aan te sturen (lijncommunicatie). Organisatiecommunicatie: verzamelterm voor public relations, public affairs, investor relations, arbeidsmarktcommunicatie, corperate advertising, voorlichting en interne communicatie. Voorbeeld Als je in de bioscoop zit en voorafgaand aan de film een wervende reclame van een bekend colamerk ziet, vergroot dat de kans dat je tijdens de pauze dit product koopt. De communicatie over dit product is zo van invloed op je gedrag. Communicatie heeft dus enerzijds een informatief karakter, en is anderzijds vaak bedoeld om het gedrag van de doelgroep te beïnvloeden. 2.4 Communicatie en naleving Verschillende elementen zijn van invloed op de naleving van wet- en regelgeving (zie figuur 3). Dit zijn bijvoorbeeld kennis van de regels, het draagvlak bij de ondernemer, de invloed van de omgeving, de persoonlijke situatie van de ondernemer (bijvoorbeeld de financiële situatie) en de handhaving van de regels. Deze elementen zijn verwoord in De tafel van Een model dat ontwikkeld is door het Expertisecentrum Rechtshandhaving (ministerie van Justitie) in samenwerking met de Erasmus Universiteit te Rotterdam. Afhankelijk van de regels en de doelgroep zal de invloed van de diverse elementen verschillend zijn. Door in te grijpen op deze elementen kan de naleving bevorderd worden. Communicatie kan hiervoor worden ingezet. Als een ondernemer de regels niet naleeft omdat hij de regels niet kent of niet begrijpt, zal hij informatie moeten krijgen over de regels. Een ondernemer die bepaalde regels onzinnig vindt zal een uitleg moeten krijgen waarom de regels zijn opgesteld, kortom wat de argumenten achter de regels zijn. Als hij de achtergrond kent zal zijn houding ten aanzien van de regels veranderen. De kans op het naleven van de regels is dan groter. 2 Kernstof A, J.C.A. Smal, A.A.M.M. Tak, 4e druk, 2002; Pg Identiteit en imago, een inleiding in de corperate communication, C.B.M. van Riel, Nadere informatie 10 Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk Voedsel en Waren Autoriteit, oktober 2005

11 Omgeving Kennis van de regels Handhaving Naleving Houding t.a.v. de regels Financiële situatie Overige factoren Figuur 3 Beïnvloedingsfactoren naleefgedrag Communicatie is dus een belangrijk instrument om ondernemers te informeren, hun gedrag te beïnvloeden en zo de naleving te bevorderen. Voorbeeld Periodiek wordt onderzoek gedaan naar het gebruik van alcoholhoudende drank door jonge kinderen en de gevaren daarvan. De onderzoeksresultaten worden na afloop gepubliceerd. Deze informatie geeft de ondernemer inzicht in de achtergrond van het verkoopverbod van alcohol aan jongeren onder de 16 jaar. De informatie is van invloed op zijn houding ten opzichte van de regels en dus ook op de naleving van de regels. Is de communicatie, waarmee het nalevingsgedrag beïnvloed wordt, gekoppeld aan handhaving, dan spreken we van Handhavingscommunicatie. In de volgende hoofdstukken wordt nader ingegaan op de werking en de toepassing van handhavingscommunicatie. Voorbeeld In de zomer wordt tijdens diverse evenementen gecontroleerd op de verkoop van alcoholhoudende drank aan jongeren onder de 16 jaar. In het voorjaar wordt de handhavingsactie aangekondigd via diverse media. Er wordt gecommuniceerd dat er gecontroleerd gaat worden, welke regels gecontroleerd worden en wat de gevolgen zijn als men de regels overtreedt. Deze informatie, gekoppeld aan handhaving, beïnvloed het nalevingsgedrag van de ondernemers. Door de communicatie (communicatie over de handhaving, onderzoek, de regels, de achtergronden, ed.) goed op elkaar af te stemmen is de beïnvloeding van het nalevingsgedrag maximaal. In de praktijk lopen de verschillende vormen van communicatie door elkaar. Zo zal berichtgeving in het kader van handhavingscommunicatie ook vaak ingaan op de uitleg van de regels en de argumenten voor de regels. 2.5 Handhavingsprogramma Het toepassen van handhavingscommunicatie staat in deze uitgave van de serie Zicht op toezicht centraal. Handhavingscommunicatie maakt als instrument onderdeel uit van het handhavingsprogramma en is daarmee een activiteit binnen het Effectief Toezicht. Het proces van effectief toezicht wordt gevisualiseerd in het model De effectieve handhavingscyclus 5 (zie figuur 4). Het model toont de volgorde en de samenhang tussen de verschillende activiteiten. 5 Zicht op Toezicht deel 1: Effectief Toezicht houden, hoe doe je dat?, pg. 11. Voedsel en Waren Autoriteit, oktober 2005 Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk 11

12 Effectief toezicht Meten T0-situatie Beoogd effect (nalevingsniveau) Verantwoording o.b.v effecten Handhavingsbeleid Risico-analyse Doelgroeponderzoek Meten T1-situatie Handhavingsstrategie Ontwikkelen handhavingsprogramma Prestatiecontract met de minister Uitvoeren handhavingsprogramma Verantwoording o.b.v. activiteiten Figuur 4 Effectieve handhavingscyclus Nadat het huidige nalevingsniveau bekend is, het beoogde nalevingsniveau is gedefinieerd, de doelgroep- en risicoanalyse zijn uitgevoerd en een handhavingsstrategie is vastgesteld, kan gestart worden met de ontwikkeling van het handhavingsprogramma. Dit houdt in: het kiezen van de juiste instrumentenmix. Het samenstellen van een effectieve en efficiënte instrumentenmix is afhankelijk van het probleem, de doelgroep, de nalevingsmotieven van de doelgroep, de organisatorische mogelijkheden, etc. Handhavingscommunicatie is één van de instrumenten binnen het programma. Voorbeelden van andere instrumenten zijn: Controles (reguliere controles, speerpuntcontroles, interregionale acties). Sanctiemiddelen (schriftelijke waarschuwing, boeterapport, proces verbaal, inbeslagname, verplicht volgen van een cursus). Openbaar maken van controlegegevens (bijv. door middel van het Smiley-systeem). Monsteronderzoek (reguliere monstername, speerpuntacties, richtwaardenmonsters). Klachtenlijn inzetten (invloed van sociale controle bevorderen). Samenwerking met andere toezichthouders, voorlichtingsinstanties, brancheorganisaties. 12 Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk Voedsel en Waren Autoriteit, oktober 2005

13 3 Handhavingscommunicatie 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk behandelen we het instrument handhavingscommunicatie. We bespreken wat het is en gaan in op de voordelen van de toepassing van handhavingscommunicatie en de voorwaarden waaraan voldaan moet worden om het te kunnen toepassen. We behandelen hoe het toegepast kan worden en bespreken de verschillende vormen van handhavingscommunicatie aan de hand van het zogenaamde Schillenmodel. 3.2 Handhavingscommunicatie: Wat? Wordt communicatie gekoppeld aan handhaving met als doel de naleving te bevorderen, dan spreken we van Handhavingscommunicatie. Handhavingscommunicatie is: De planmatige inzet van communicatie gekoppeld aan handhaving, ter bevordering van de naleving van wet- en regelgeving. Handhavingscommunicatie heeft een preventief karakter, een gewaarschuwd mens telt ten slotte voor twee. Door communicatie integraal onderdeel te laten zijn van de handhaving, kunnen we meer effect bereiken bij de verhoging van de naleving. Het betreft niet alleen het nalevingsgedrag van de gecontroleerde ondernemers maar ook dat van de niet-gecontroleerden die wel gehoord of gelezen hebben over de controles. Het succes van handhavingscommunicatie hangt samen met een sterke regie en de integratie met de handhaving. Handhaving en communicatie moeten één geheel zijn. 3.3 Handhavingscommunicatie: Waarom? Het belangrijkste doel van de toepassing van handhavingscommunicatie is het versterken van het effect van de handhaving en daarmee het bevorderen van de naleving. Communiceren over de handhaving levert verder meer efficiency op. Ondernemers verwachten dat ze gecontroleerd gaan worden door de communicatie over de controles. Hierdoor zal een deel van hen de regels gaan naleven. Handhavingscommunicatie heeft zo een preventief effect. Tijdens de handhavingsactie blijkt dan dat minder ondernemers de regels overtreden, waardoor minder vaak corrigerende maatregelen nodig zijn. Deze vrijkomende capaciteit kan dan worden ingezet om de overtreders die er nog zijn op te sporen. Handhavingscommunicatie kan de handhaving echter niet vervangen. Er moet altijd sprake zijn van een reële inzet van de handhaving. 3.4 Handhavingscommunicatie: Wanneer? Om het instrument handhavingscommunicatie in te kunnen zetten, moet wel aan een aantal randvoorwaarden worden voldaan. 1 Er moet voldoende handhavingscapaciteit beschikbaar zijn. Communiceren over controles wekt verwachtingen bij de ondernemers. Daarom moet ook daadwerkelijk gecontroleerd worden. Als je niet doet wat je zegt, verlies je als organisatie je geloofwaardigheid. De handhavingscapaciteit moet ook in verhouding staan tot het aantal potentiële inspectielocaties. 2 De regel moet handhaafbaar zijn. Om te kunnen handhaven, en vervolgens over de handhaving te communiceren, moet de regel wel handhaafbaar zijn. 3 Er moet sprake zijn van een reële sanctiemogelijkheid. Als er geen sanctiemogelijkheid is of als de sanctie op de ondernemers geen indruk maakt, dan heeft de communicatie een onvoldoende afschrikkende werking. 4 De doelgroep moet homogeen (te maken) zijn. Als de doelgroep heterogeen is, zal de boodschap vaak te algemeen geformuleerd worden. Voedsel en Waren Autoriteit, oktober 2005 Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk 13

14 Dit geldt ook voor de mediakanalen. De boodschap bereikt de doelgroep niet of onvoldoende en heeft geen of nauwelijks effect. 5 De handhaving moet eenduidig zijn en van hoge kwaliteit. Door te communiceren over je handhaving zorg je voor uitvergroting van de activiteiten van de VWA in de media. Hierdoor zijn alle ogen gericht op de VWA. Natuurlijk kun je je in geen geval missers en grote verschillen in eenduidigheid permitteren, maar dat kan zeker niet voor het oog van de media. 6 Binnen de samenleving moet (enig) draagvlak bestaan voor de regels en strenge(re) handhaving van deze regels. De handhaving van regels die door de samenleving als onzinnig worden beschouwd, moet je niet uitvergroten. 7 Aan het te beïnvloeden gedrag moet een rationele afweging ten grondslag liggen. Als overtreding van de regels het gevolg is van een impulsieve daad, dan is afschrikking door handhavingscommunicatie erg moeilijk te realiseren. Om het gedrag te kunnen beïnvloeden met handhavingscommunicatie moet er sprake zijn van een calculerende afweging door de ondernemer. Kortom, als je intern je zaken goed op orde hebt, als je de regels handhaaft die daadwerkelijk risico s voor de samenleving met zich mee brengen, als je naast blaffen ook kunt bijten, als je in verhouding voldoende handhavingscapaciteit beschikbaar hebt, als de doelgroep er zich voor leent, en als de overtreding bewust wordt begaan, dan is handhavingscommunicatie een prima instrument om het effect van de handhaving te versterken. 3.5 Handhavingscommunicatie: Hoe? Handhavingscommunicatie kan op verschillende momenten en manieren in het handhavingsproces ingezet worden. Zo kan men kiezen voor het aankondigen van acties en/of het publiceren van resultaten achteraf. Het meeste effect wordt bereikt door een mix te hanteren van aangekondigde en niet aangekondigde controles. Zo kondigt de politie regelmatig snelheidscontroles op diverse wegen aan. Iedereen weet dat naast de aangekondigde controles ook op andere wegen gecontroleerd kan worden. De communicatie van de controleur richting de ondernemer en het zichtbaar maken van de controles (politiepet, dienstauto met het VWA-logo) zijn ook vormen van handhavingscommunicatie. Er kan over verschillende aspecten gecommuniceerd worden, bijvoorbeeld over handhavingsplannen, handhavingsresultaten, opgelegde sancties, handhavingsmethoden, controleprioriteiten of uitbreiding van handhavingscapaciteit. Handhavingscommunicatie kan daarbij uitgezet worden via diverse kanalen. Zo kan gekozen worden voor persoonlijke media, zoals brieven, gesprekken ter plekke of telefonisch contact. Er kan ook branchegericht gecommuniceerd worden, via brancheorganisaties en vakbladen. Tot slot kan gebruikt gemaakt worden van de massamedia, zoals radio, televisie en kranten. De keuze van de communicatiekanalen is uiteraard afhankelijk van het onderwerp en de doelgroep. Voorbeeld Tijdens het Zomercarnaval in Rotterdam verkochten drogisterijen en kappers al jarenlang alcohol langs de route. Dit is verboden op basis van de Drank- en Horecawet. In dit geval kan de VWA voor een repressieve aanpak kiezen, namelijk tijdens het evenement controles uitvoeren en bij een overtreding optreden. Nadeel van deze aanpak is dat er totdat de controleur 14 Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk Voedsel en Waren Autoriteit, oktober 2005

15 langskomt illegaal alcohol wordt verkocht. Daarbij kost de methode relatief veel capaciteit en kan de controleur veel weerstand van de ondernemer verwachten. In 2002 heeft de VWA een andere aanpak gekozen. Vooraf stuurde ze brieven naar de betreffende ondernemers, met daarin uitleg van de regels en de aankondiging van de controles. Verder werden de sancties (hoogte van de boetes) genoemd. Tijdens het evenement voerde de VWA op beperkte schaal controles uit. Daarbij constateerde ze nagenoeg geen illegale verkoop van alcohol. De ondernemers gaven aan vanwege de brief eieren voor hun geld gekozen te hebben. 3.6 Schillenmodel Binnen de handhavingscommunicatie zijn verschillende vormen van communicatie te onderscheiden die allemaal van invloed zijn op het nalevingsgedrag van de doelgroep. In het Schillenmodel 6, ontwikkeld door de Handhaving Adviesgroep Bloemendaal, worden deze communicatievormen op een logische manier gegroepeerd rondom de controle (zie figuur 5). Het model dient als hulpmiddel bij het formuleren van de communicatieboodschap. In het Schillenmodel staat de controle centraal. Om de controle liggen diverse communicatieschillen, die de preventieve kant van handhaving vertegenwoordigen. Alle schillen hebben invloed op het nalevingsgedrag van de doelgroep. In het schillenmodel zijn 6 communicatieschillen (genummerd 2 tot en met 7) gegroepeerd rondom de controle. De schillen 2 t/m 4 gaan over de handhaving, het betreft hier de zogenaamde handhavingscommunicatie. Deze vorm van communicatie is van invloed op de subjectieve pakkans. Figuur 5 Het schillenmodel 1. De controle 2. Handhavingssignalen 3. Handhavingsvoorlichting Voorlichting over handhaving in het algemeen 5. Maatregelvoorlichting 6. Argumentenvoorlichting 7. Probleemstelling/Agendasetting 6 Handleiding Handhavingscommunicatie handhaving Milieuwetten, Heijke Marketing en Communicatie Consultants, 1997/112, pg. 21. Voedsel en Waren Autoriteit, oktober 2005 Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk 15

16 De schillen 5 t/m 7 gaan over wat er moet worden gehandhaafd en waarom. Dit wordt beleidscommunicatie genoemd. Het is vooral van invloed op de houding van de ondernemer ten aanzien van de regel en de kennis van de regel. De houding is vervolgens weer van invloed op het nalevingsgedrag. Afstemming tussen de verschillende vormen van communicatie is van belang. Onderstaand volgt een korte uitleg per schil aangevuld met praktische voorbeelden. 1. De controle De eigenlijke controle door de controleur en de genomen sanctie staan centraal. De controle is de meest directe vorm van communicatie met de ondernemer. Het is dan ook essentieel dat de controleur de controle uitvoert op de voorgeschreven wijze en zich gedraagt passend bij het zijn van een Autoriteit. Ook de professionaliteit van de handhaver is namelijk van invloed op het nalevingsgedrag van de ondernemer. 2. Handhavingssignalen De meest elementaire vorm van communicatie is rechtstreeks gekoppeld aan de fysieke aanwezigheid van controleurs. Deze communicatie ter plaatse maakt de handhaving zichtbaar en versterkt het effect op de subjectieve pakkans. Maximaal effect wordt bereikt door zowel opvallende als onopvallende controles uit te voeren. Voorbeelden: Uniformen Opvallende dienstauto s 3. Handhavingsvoorlichting Dit is de communicatie over de handhavingsactie zelf: de publiciteit en voorlichting over de controle. Daardoor wordt de actie niet alleen zichtbaar voor de gecontroleerde ondernemers, maar nog belangrijker, ook voor de niet gecontroleerden in de bedrijfstak. Voorbeelden: In de media aankondigen van een controleactie Publicatie van handhavingsresultaten 4. Voorlichting over handhaving in het algemeen Dit betreft informatie over handhaving en handhavingsbeleid, niet direct gekoppeld aan een specifieke handhavingsactie. Deze informatie versterkt uiteindelijk het effect van de controles. Voorbeelden: Publiciteit over handhavingsmethoden, -beleid en prioriteiten. Nieuws over (de uitbreiding van) de handhavingscapaciteit. 5. Maatregelvoorlichting De vijfde schil houdt niet rechtstreeks verband met de handhavingsactiviteiten, maar de activiteiten kunnen wel aanleiding zijn voor berichtgeving over de regels en de bijbehorende maatregelen. Communicatie over wet- en regelgeving dient om de regels uit te leggen. Deze informatieve functie is de basis voor een goede naleving. Er kan namelijk sprake zijn van verminderde naleving als de doelgroep geen/weinig kennis heeft van de regels en de maatregelen. Voorbeelden: Informatieve brochures over een herziene wet Aankondiging van zwaardere sancties 16 Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk Voedsel en Waren Autoriteit, oktober 2005

17 6. Argumentenvoorlichting Met argumentenvoorlichting wordt geprobeerd de doelgroep te stimuleren een wet na te leven. Niet vanwege mogelijke sancties wanneer men de regels overtreedt, maar vanuit het maatschappelijk belang en een algemeen verantwoordelijkheidsbesef. Het doel is te zorgen voor kennis over en een positieve houding ten aanzien van de regels. Dit verhoogt het draagvlak voor de handhaving. Daarnaast richt de argumentenvoorlichting zich op het algemene publiek. De publieke opinie is namelijk over het algemeen van invloed op de naleving van wet- en regelgeving. Voorbeelden: Voorlichtingscampagnes over de gevolgen van rijden onder invloed in relatie tot de regels Informatieve bijeenkomsten over de gezondheidsschade als gevolg van meeroken in relatie tot de regels over de rookvrije werkplek 7. Probleemstelling / Agendasetting De buitenste laag van het Schillenmodel brengt specifieke problemen onder de aandacht van de verschillende doelgroepen, zoals ondernemers, de politiek en het algemene publiek. Het zet het onderwerp op de agenda, houdt het levend en maakt het bespreekbaar. De agendasetting effent het pad voor regelgeving en kan bijdragen aan de legitimering van de handhaving. Voorbeelden: Discussies over drankverkoop aan minderjarigen in de media Publicatie van onderzoeksresultaten over de gevaren van kinderbedden en boxen in de kinderopvang. Voedsel en Waren Autoriteit, oktober 2005 Handhavingscommunicatie in theorie en praktijk 17

Factsheet Sportactie Leeftijdgrenzen Alcohol 2010

Factsheet Sportactie Leeftijdgrenzen Alcohol 2010 Factsheet Sportactie Leeftijdgrenzen Alcohol 2010 Versie 3 Datum 17 juni 2011 Status definitief Colofon Project Sportactie Leeftijdsgrenzen Alcohol 2010 CE 10 1711 Contact Afdeling Toezichtvoorbereiding

Nadere informatie

Monitor naleving rookvrije werkplek 2006

Monitor naleving rookvrije werkplek 2006 Monitor naleving rookvrije werkplek 2006 METINGEN 2004 EN 2006 B. Bieleman A. Kruize COLOFON St. INTRAVAL Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl Kantoor Groningen: Kantoor Rotterdam:

Nadere informatie

Dit voorstel geeft invulling aan de wettelijke verplichting genoemd onder punt 2.

Dit voorstel geeft invulling aan de wettelijke verplichting genoemd onder punt 2. RAADSVOORSTEL Datum: 23 december 2014 Nummer: Onderwerp: Vaststellen preventie- en handhavingsplan alcohol 2015-2017 Voorgesteld raadsbesluit: Het preventie- en handhavingsplan alcohol 2015-2017 vast te

Nadere informatie

Alcoholbeleid 18 + MHCWoerden per 1 januari 2014

Alcoholbeleid 18 + MHCWoerden per 1 januari 2014 Alcoholbeleid 18 + MHCWoerden per 1 januari 2014 Regelmatig (te veel) alcohol drinken is schadelijk voor de gezondheid en leidt vaak tot problemen. Bijvoorbeeld agressie in het uitgaansleven of verkeersongelukken.

Nadere informatie

Code: DHT01 Ingebruiksdatum: Versie:

Code: DHT01 Ingebruiksdatum: Versie: Titel: TOEZICHT LEEFTIJDSGRENZEN DRANK- EN HORECAWET Opgesteld door: Inhoudelijk beoordeeld door: Goedgekeurd door documenteigenaar: d.d. Vervallen verklaard door: d.d. Ongeregistreerde kopie. Een actuele

Nadere informatie

MASTERCLASS. Effectiviteit van de handhaving in de kinderopvang. Bureau Bartels. 1 oktober 2013. beleidsadvies onderzoek

MASTERCLASS. Effectiviteit van de handhaving in de kinderopvang. Bureau Bartels. 1 oktober 2013. beleidsadvies onderzoek Bureau Bartels beleidsadvies onderzoek MASTERCLASS Effectiviteit van de handhaving in de kinderopvang 1 oktober 2013 Bureau Bartels Postbus 318 3800 AH Amersfoort T (033) 4792020 F (033) 4792021 E info@brtls.nl

Nadere informatie

Gemeente Hillegom. Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Hillegom 2015-2016

Gemeente Hillegom. Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Hillegom 2015-2016 Gemeente Hillegom Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Hillegom 2015-2016 Inleiding Per 1 januari 2013 is de Drank- en Horecawet (DHW) gewijzigd. Door deze wijziging zijn gemeenten de belangrijkste uitvoerders

Nadere informatie

Landelijk toezicht op kinderopvang in 2008

Landelijk toezicht op kinderopvang in 2008 Landelijk toezicht op kinderopvang in 2008 Landelijk toezicht op kinderopvang in 2008 In Nederland gelden hoge eisen voor kinderopvang. We willen dat kinderen gezond en veilig kunnen leren, spelen, slapen

Nadere informatie

Inhoud. Alcoholpreventie Jeugd 2012-2015. Gemeente Dalfsen

Inhoud. Alcoholpreventie Jeugd 2012-2015. Gemeente Dalfsen Inhoud Alcoholpreventie Jeugd Gemeente Dalfsen 1 Alcoholpreventie Jeugd 1. Inleiding Het alcoholgebruik onder de jongeren is de laatste jaren een landelijk probleem waar steeds meer aandacht voor is, zowel

Nadere informatie

Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens

Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens Vastgesteld in de MR-vergadering van 8 juni 2015. 1 Inleiding Per 1 januari 2014 is wettelijk vastgelegd dat geen alcohol verkocht mag worden aan jongeren jonger

Nadere informatie

Effectiviteit van sancties in het verkeer

Effectiviteit van sancties in het verkeer Effectiviteit van sancties in het verkeer Bas Tierolf Arnt Mein Lisanne Drost Ilse de Groot Februari 2009 1 Inhoud Samenvatting 5 Inleiding 7 Doel onderzoek en gehanteerd begrippenkader 7 1 Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

Preventie en handhavingsplan alcohol De Friese Waddeneilanden 2014-2018

Preventie en handhavingsplan alcohol De Friese Waddeneilanden 2014-2018 Preventie en handhavingsplan alcohol De Friese Waddeneilanden 2014-2018 Inhoudsopgave Deel 1 Algemeen 3 1. Inleiding 3 2. Toezicht 4 3. Resultaten 4 Deel 2 Sanctiebeleid 5 3. Sanctiecategorieën 5 4. Handreiking

Nadere informatie

Inleiding. Bestaand beleid

Inleiding. Bestaand beleid Inhoud Inleiding... 2 Bestaand beleid... 2 Stand van zaken alcoholgebruik onder jongeren in Deurne... 3 Doelstellingen en resultaten... 3 Doelstelling... 3 Resultaten... 4 Gezondheidsbeleid en Veiligheidsbeleid

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. Een voorbeeld van een lokale aanpak. Jos Wienen, burgemeester van Katwijk. Fusiegemeente sinds 1 januari 2006;

Jongeren en alcohol. Een voorbeeld van een lokale aanpak. Jos Wienen, burgemeester van Katwijk. Fusiegemeente sinds 1 januari 2006; Jongeren en alcohol Een voorbeeld van een lokale aanpak Jos Wienen, burgemeester van Katwijk Kenmerken Katwijk Fusiegemeente sinds 1 januari 2006; Eigen cultuur, traditie en karakter; Kustgemeente; 1 drankgebruik

Nadere informatie

Bijlage 1 (Toe)zicht op alcohol (toezichtarrangement) 1. Inleiding

Bijlage 1 (Toe)zicht op alcohol (toezichtarrangement) 1. Inleiding Bijlage 1 (Toe)zicht op alcohol (toezichtarrangement) 1. Inleiding Het toezicht op alcohol is een taak die nieuw is voor het gemeentebestuur. Om die rol goed te kunnen vervullen is het van belang de toezichthouders

Nadere informatie

Handleiding communicatie rondom voorzieningen

Handleiding communicatie rondom voorzieningen Handleiding communicatie rondom voorzieningen Inleiding Betrokkenheid speelt een belangrijke rol bij het opzetten en/of in stand houden van gemeenschapsvoorzieningen. Communicatie is daarbij een kritische

Nadere informatie

18 Tabakswet. 18.2 Vragen en praktijkvoorbeelden. 18.1 Wat u moet weten 18.2 Vragen en praktijkvoorbeelden 18.3 Extra informatie

18 Tabakswet. 18.2 Vragen en praktijkvoorbeelden. 18.1 Wat u moet weten 18.2 Vragen en praktijkvoorbeelden 18.3 Extra informatie 18 Tabakswet 18.1 Wat u moet weten 18.2 Vragen en praktijkvoorbeelden 18.3 Extra informatie 18.1 Wat u moet weten. Op 1 juli 2008 is het Besluit beperking verkoop en gebruik tabaksproducten in werking

Nadere informatie

Bijlage 2. Communicatieplan bij het inspectieproject opslagtanks PGS29. Petra van Zijst, 24 september 2012. Aanleiding

Bijlage 2. Communicatieplan bij het inspectieproject opslagtanks PGS29. Petra van Zijst, 24 september 2012. Aanleiding Bijlage 2 Communicatieplan bij het opslagtanks PGS29 Petra van Zijst, 24 september 2012 Aanleiding Van augustus 2012 tot en met maart 2013 wordt het Inspectieproject Tankopslagbedrijven uitgevoerd. Hierin

Nadere informatie

Medley Handhaving & Gedrag. Gericht en effectief handhavingsbeleid

Medley Handhaving & Gedrag. Gericht en effectief handhavingsbeleid Medley Handhaving & Gedrag Gericht en effectief handhavingsbeleid Congres Handhaven en Gedrag 5 november 2009 Handhaving & Regelnaleving Regelgeving: gericht op realisatie beleidsdoelen Beleidsrealisatie:afhankelijk

Nadere informatie

veiligheid door samenwerken Boa s in de openbare ruimte Een inleiding www.hetccv.nl/boa

veiligheid door samenwerken Boa s in de openbare ruimte Een inleiding www.hetccv.nl/boa veiligheid door samenwerken Boa s in de openbare ruimte Een inleiding www.hetccv.nl/boa Buitengewoon opsporings ambtenaren (boa s) spelen een steeds belangrijkere rol in de openbare ruimte. Zij dragen

Nadere informatie

Inleiding Veterinair communicatiemanagement. 20 maart 2010, Amersfoort

Inleiding Veterinair communicatiemanagement. 20 maart 2010, Amersfoort Inleiding Veterinair communicatiemanagement 20 maart 2010, Amersfoort Inleiding Veterinair communicatiemanagement Ochtendprogramma Wat verstaan we onder communicatie? Hoe belangrijk is communicatie voor

Nadere informatie

Format Communicatieplan

Format Communicatieplan Format Communicatieplan Communiceren is van belang Staan er veranderingen op stapel of wilt u mensen informeren over jouw producten en diensten of misschien organiseert u een evenement of tentoonstelling

Nadere informatie

Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Gemeente Bergen

Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Gemeente Bergen Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Bergen Bergen NH 2 Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Bergen 1. Inleiding In het beleidsplan Naar een nuchter Bergen 2012 2015 zijn de volgende ambities

Nadere informatie

Handhavingsprogramma Inspectie Kinderopvang 2015. Volksgezondheid

Handhavingsprogramma Inspectie Kinderopvang 2015. Volksgezondheid Volksgezondheid November 2014 INHOUD 1. Inleiding 3 2. Omgevingsanalyse 4 3. Toezicht en handhaving 2015: prioriteiten 6-2 - 1. Inleiding In 2009 is het programmatisch handhaven ingevoerd in Utrecht. Dit

Nadere informatie

Bijlage 1: keuzemenu preventie- en handhavingsplan alcohol

Bijlage 1: keuzemenu preventie- en handhavingsplan alcohol Bijlage 1: keuzemenu preventie- en handhavingsplan De keuze voor preventie- en handhavingsactiviteiten hangen idealiter samen met het risicoprofiel. De activiteiten die De Ronde Venen gaat inzetten om

Nadere informatie

Public Relations Plan 2012 Harmonie De Drie Horens Horn

Public Relations Plan 2012 Harmonie De Drie Horens Horn Public Relations Plan 2012 Harmonie De Drie Horens Horn Opdrachtgever: Uitvoerder: Bestuur Harmonie De Drie Horens Paul van Kempen (bestuurslid PR) Datum: 01 Oktober 2011 Versie: H3H.PR.2012.01 Inhoudsopgave

Nadere informatie

9 COMMUNICATIEPLAN. Een communicatieplan bestaat uit de volgende onderdelen:

9 COMMUNICATIEPLAN. Een communicatieplan bestaat uit de volgende onderdelen: 59 9 COMMUNICATIEPLAN Op het moment dat een afdeling de beoordeling zwak of zeer zwak krijgt, komt er meteen veel op de schoolleiding af. Een zeer zwakke school heeft zes weken de tijd om een verbeterplan

Nadere informatie

INTERVENTIEBELEID ALCOHOL, DRANK- EN HORECAWET

INTERVENTIEBELEID ALCOHOL, DRANK- EN HORECAWET INTERVENTIEBELEID ALCOHOL, DRANK- EN HORECAWET 1. DOEL Deze procedure beschrijft de lijn die door de gemeente Kaag en Braassem wordt toegepast om geconstateerde overtredingen van de Drank- en Horecawet

Nadere informatie

Stappenplan voor een rookvrij schoolterrein

Stappenplan voor een rookvrij schoolterrein Stappenplan voor een rookvrij schoolterrein Inleiding Sinds 1 januari 2014 is de leeftijdsgrens voor de verkoop van tabak verhoogd van 16 naar 18 jaar. Uit onderzoek blijkt dat het zien roken van anderen,

Nadere informatie

Preventie en handhavingsplan alcohol gemeente Goirle 2014-2017. Preventie en Handhavingsplan Alcohol 2014-2017

Preventie en handhavingsplan alcohol gemeente Goirle 2014-2017. Preventie en Handhavingsplan Alcohol 2014-2017 Preventie en Handhavingsplan Alcohol 2014-2017 1 1 Inleiding... 3 2 De lokale situatie... 4 2.1 Doelstelling en resultaten... 5 3 Aanpak... 6 3.1 Regelgeving... 6 3.2 Bewustwording... 6 4 Handhaving van

Nadere informatie

TOEZICHT BELEID EN REGELS MET BETREKKING TOT HONDEN

TOEZICHT BELEID EN REGELS MET BETREKKING TOT HONDEN TOEZICHT BELEID EN REGELS MET BETREKKING TOT HONDEN Inleiding In het laatste kwartaal van 2005 is gestart met een evaluatie van het hondenbeleid, zoals dit is vastgesteld op 5 februari 2004. Het resultaat

Nadere informatie

Decentralisatie Toezicht

Decentralisatie Toezicht Decentralisatie Toezicht Presentatie NVWA 8-12-2011 De AID, PD en VWA bouwen aan één nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit Programma Wijzigingen DHW Taakverdeling gemeente/politie/nvwa Decentralisatie toezicht

Nadere informatie

Haarlem. Raadsfractie Christen Unie Haarlem De heer F. Visser. Geachte heer Visser,

Haarlem. Raadsfractie Christen Unie Haarlem De heer F. Visser. Geachte heer Visser, Gemeente Haarlem Haarlem Retouradres Postbus 511, 2003PB Haarlem Raadsfractie Christen Unie Haarlem De heer F. Visser Datum 20 mei 2014 Onskenmerk 2014/180211 Contactpersoon L.R. Vos Doorkiesnummer 0235113819

Nadere informatie

Handhavingsmodel horeca en alcohol

Handhavingsmodel horeca en alcohol Handhavingsmodel horeca en alcohol Inleiding De Drank- en Horecawet (DHW) die op 1 januari 2013 inging, geeft aan dat er in 2013 een handhavingsmodel met betrekking tot de DHW moet worden vastgesteld.

Nadere informatie

SAMENVATTING. Speerpunt gordel. Achtergrond en doel perceptieonderzoek

SAMENVATTING. Speerpunt gordel. Achtergrond en doel perceptieonderzoek SAMENVATTING Achtergrond en doel perceptieonderzoek Het Bureau Verkeershandhaving Openbaar Ministerie (BVOM) is onderdeel van het Openbaar Ministerie en valt onder het Ministerie van Justitie. Het is het

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directie Voeding, Gezondheidsbescherming en Preventie Bezoekadres:

Nadere informatie

Het stelselmatig bevorderen van het wederzijds begrip tussen een organisatie en haar publieksgroepen.

Het stelselmatig bevorderen van het wederzijds begrip tussen een organisatie en haar publieksgroepen. PR en Sponsoring Public Relations en Sponsoring zijn instrumenten die als hoofddoelstelling hebben: het opbouwen en onderhouden van een goede relatie met de doelgroepen. De beide instrumenten zijn dus

Nadere informatie

Adviesraad Oirschot www.wmoadviesraadoirschot.nl e-mail: info@wmoadviesraadoirschot.nl

Adviesraad Oirschot www.wmoadviesraadoirschot.nl e-mail: info@wmoadviesraadoirschot.nl Commentaar op het preventie- en handhavingsplan alcohol gemeente Oirschot. Het commentaar is via e-mail correspondentie verzameld en door ondergetekende in deze tabel verwerkt. Als zodanig betreft het

Nadere informatie

Niet wegkijken maar toezien

Niet wegkijken maar toezien Niet wegkijken maar toezien en handhaven beleid toezicht en handhaving gemeente Borger-Odoorn Niet wegkijken Een schuurtje bijbouwen, een dakkapel, een kraam op de markt, een uitstalling voor je winkel.

Nadere informatie

Handhavingsplan Openbare Orde en Veiligheid 2013 Wormerland

Handhavingsplan Openbare Orde en Veiligheid 2013 Wormerland splan Openbare Orde en Veiligheid 2013 Wormerland December 2012 Steller: R.Gorter Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3 2. Onderdelen openbare orde en veiligheid en openbare ruimte 4 3. Werkzaamheden BOA op grond

Nadere informatie

De gewijzigde Drank- en Horecawet Wat betekent dat bij evenementen?

De gewijzigde Drank- en Horecawet Wat betekent dat bij evenementen? De gewijzigde Drank- en Horecawet Wat betekent dat bij evenementen? Inhoud Presentatie Korte introductie Aanleiding & Historie wetswijziging Wijzigingen DHW Toezicht in de praktijk Rondvraag 25-3-2013

Nadere informatie

BRAVO Company Check. 1. Algemeen gezondheidsmanagement

BRAVO Company Check. 1. Algemeen gezondheidsmanagement BRAVO Company Check Ter informatie Met deze vragenlijst kunt u nagaan aan welke leefstijl factoren aandacht besteedt kan worden voor uw bedrijf. Gezonde en vitale werknemers verzuimen minder en zijn productiever.

Nadere informatie

Auditstatuut. Systeemtoezicht Wegvervoer

Auditstatuut. Systeemtoezicht Wegvervoer Auditstatuut Systeemtoezicht Wegvervoer Datum: 17 januari 2013 Status: vastgesteld versie 1.0 Pagina 1 van 9 Inhoud 1 Voorwoord 3 2 Audits 4 2.1 Systeemcriteria 4 3 Traject audit 5 3.1 Self-assessment

Nadere informatie

Functieprofiel: Medewerker Marketing en Communicatie Functiecode: 0602

Functieprofiel: Medewerker Marketing en Communicatie Functiecode: 0602 Functieprofiel: Communicatie Functiecode: 0602 Doel Verzorgen van activiteiten op het gebied van communicatie en/of voorlichting voor Hogeschool Utrecht of onderdelen daarvan, aan verschillende in- en

Nadere informatie

Regiobijeenkomst Raadslid.nu

Regiobijeenkomst Raadslid.nu Regiobijeenkomst Raadslid.nu thema: de nieuwe Drank- en Horecawet @raadslidnu De (nieuwe) Drank- en Horecawet De raad aan zet! www.handhavingdhw.nl Programma Inleiding: De mogelijkheden van de (nieuwe)

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2014 547 Besluit van 11 december 2014, houdende wijziging van het Besluit uitvoering rookvrije werkplek, horeca en andere ruimten en van het Besluit

Nadere informatie

Theoretische toetsing maatregelen tegen alcohol gerelateerd uitgaansgeweld. Marga van Aalst Bram van Dijk, Lotte Loef SAMENVATTING

Theoretische toetsing maatregelen tegen alcohol gerelateerd uitgaansgeweld. Marga van Aalst Bram van Dijk, Lotte Loef SAMENVATTING Theoretische toetsing maatregelen tegen alcohol gerelateerd uitgaansgeweld Marga van Aalst Bram van Dijk, Lotte Loef SAMENVATTING Theoretische toetsing maatregelen tegen alcohol gerelateerd uitgaansgeweld

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6: MARKETINGPROGRAMMA S OM MERKMEERWAARDE OP TE BOUWEN

HOOFDSTUK 6: MARKETINGPROGRAMMA S OM MERKMEERWAARDE OP TE BOUWEN HOOFDSTUK 6: MARKETINGPROGRAMMA S OM MERKMEERWAARDE OP TE BOUWEN 1 INTRODUCTIE H:6 Dit hoofdstuk bekijkt het meest flexibele element van marketingprogramma s. Marketingcommunicatie-instrumenten zijn die

Nadere informatie

van toezicht en handhaving

van toezicht en handhaving 1 inleiding voor beslissers veiligheid door samenwerken Effecten van toezicht en handhaving meten Een inleiding 2 inleiding voor beslissers Na elke calamiteit neemt de roep om strenger toezicht en harder

Nadere informatie

3.C.2. Communicatieplan. CO 2 Prestatieladder, niveau 4

3.C.2. Communicatieplan. CO 2 Prestatieladder, niveau 4 3.C.2. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder, niveau 4 Inhoudsopgave Inleiding... 1 Strategie... 1 Communicatiedoelstellingen... 2 Doelgroepen... 2 Intern... 2 Extern... 2 Boodschap per... 3 Interne belanghebbenden...

Nadere informatie

Veiligheid van speeltoestellen op het schoolplein

Veiligheid van speeltoestellen op het schoolplein Veiligheid van speeltoestellen op het schoolplein Inspectieresultaten 2010 31 augustus 2011 Veiligheid van speeltoestellen op het schoolplein - Inspectieresultaten 2010 31 augustus 2011 Colofon Projectnaam

Nadere informatie

Communicatiemanagement. Opleiding CDM - College 3 CM Sheet 1

Communicatiemanagement. Opleiding CDM - College 3 CM Sheet 1 Communicatiemanagement Opleiding CDM - College 3 CM Sheet 1 Communicatiemanagement Het operationele communicatieplan Opleiding CDM - College 3 CM Sheet 2 Wat is communicatiemanagement? Het planmatig opzetten,

Nadere informatie

Communicatiemiddelen. Voor bedrijven en organisaties. www.komon.nl www.twitter.com/_komon

Communicatiemiddelen. Voor bedrijven en organisaties. www.komon.nl www.twitter.com/_komon Communicatiemiddelen Voor bedrijven en organisaties www.komon.nl www.twitter.com/_komon Communicatiemiddelen Ieder communicatiemiddel heeft een eigen effect. Het is belangrijk te bepalen welke communicatiemiddelen

Nadere informatie

Handhavingsbeleid kwaliteit Kinderopvang Gemeente De Bilt 2013

Handhavingsbeleid kwaliteit Kinderopvang Gemeente De Bilt 2013 Handhavingsbeleid kwaliteit Kinderopvang Gemeente De Bilt 2013 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding en leeswijzer 3 1.1 Landelijk Register Kinderopvang.... 3 2. Wet- en regelgeving 4 2.1 Wetten en besluiten. 4

Nadere informatie

Handelingsprotocollen veiligheid Mill-Hillcollege. inspirerend - betrokken - ondernemend

Handelingsprotocollen veiligheid Mill-Hillcollege. inspirerend - betrokken - ondernemend Handelingsprotocollen veiligheid Mill-Hillcollege inspirerend - betrokken - ondernemend 2009 1 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Wat is wat 4 Handelingskaart wapenbezit 5 Handelingskaart opname maken zonder toestemming

Nadere informatie

Afdelingsmanager Sjaak van Meijel

Afdelingsmanager Sjaak van Meijel Adviesnota aan B en W Onderwerp Startnotitie nieuwe Drank- en Horecawet Datum 15 januari 2013 Naam steller Henry Gruijters Kenmerk DHW Afdelingsmanager Sjaak van Meijel Afdeling Integrale veiligheid Coördinator

Nadere informatie

Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we daartoe gekomen?

Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we daartoe gekomen? 5 Procescriteria In dit hoofdstuk komen achtereenvolgens aan de orde: Uitgangspunten procescriteria: waar dienen ze wel en waar dienen ze niet toe? Methode: hoe zijn de criteria opgebouwd en hoe zijn we

Nadere informatie

Workshop 3 (Guido Suurmond)

Workshop 3 (Guido Suurmond) Workshop 3 () - Als de regelgeving technisch ingewikkeld is, zodat de ondernemer die moeilijk kan kennen; - Als de ondernemer gemotiveerd is de regels na te leven; - Als de ondernemer niet bewust de regels

Nadere informatie

Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie

Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie FPH Ploegmakers BV - Communicatieplan 1 Verantwoording Titel Communicatieplan Invalshoek C: Transparantie Revisie 1.0 (definitief)

Nadere informatie

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Communicatieplan Stoer Ondernemen manual

Communicatieplan Stoer Ondernemen manual Communicatieplan Stoer Ondernemen manual Inhoudsopgave Inleiding Situatieanalyse Doelgroep Communicatiedoelstellingen Communicatiestrategie Boodschap Middelen Termijnplanning Organisatie en kosten Evaluatie

Nadere informatie

rokenendewet Informatie over de Tabakswet Wat staat er precies in de Tabakswet? Wat houdt het reclameverbod in? Waar moet je op letten als winkelier?

rokenendewet Informatie over de Tabakswet Wat staat er precies in de Tabakswet? Wat houdt het reclameverbod in? Waar moet je op letten als winkelier? rokenendewet Informatie over de Tabakswet Wat staat er precies in de Tabakswet? Wat houdt het reclameverbod in? Waar moet je op letten als winkelier? Aan welke verplichtingen moeten werkgevers voldoen?

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Alcohol en jongeren in de gemeente Noordoostpolder Wat is er al en waar liggen kansen?

Alcohol en jongeren in de gemeente Noordoostpolder Wat is er al en waar liggen kansen? Alcohol en jongeren in de gemeente Noordoostpolder Wat is er al en waar liggen kansen? Door: GGD Flevoland Aanleiding Alcoholgebruik onder jongeren is al enige jaren een belangrijk thema binnen de gemeente

Nadere informatie

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Inleiding Calamiteiten bij zorg en ondersteuning kunnen helaas niet altijd voorkomen worden. Ze hebben een grote impact op betrokkenen

Nadere informatie

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van [datum], [kenmerk];

Op de voordracht van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van [datum], [kenmerk]; Ontwerp besluit houdende wijziging van het Besluit uitvoering rookvrije werkplek, horeca en andere ruimten en van het Besluit beperking verkoop en gebruik tabaksprodukten Op de voordracht van de Staatssecretaris

Nadere informatie

Bureau Waardenburg B.V. Communicatieplan Bijlage C Bij Energiemanagement actieplan

Bureau Waardenburg B.V. Communicatieplan Bijlage C Bij Energiemanagement actieplan Bureau Communicatieplan Bijlage C Bij Energiemanagement actieplan CULEMBORG, DECEMBER 2014, VERSIE 1 BUREAU WAARDENBURG B.V. Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Belanghebbenden (stakeholders) 3 2.1 Interne doelgroepen

Nadere informatie

SAMENVATTING RAADSVOORSTEL. L. Smink WZ OA 10G201456 383031 / 383031

SAMENVATTING RAADSVOORSTEL. L. Smink WZ OA 10G201456 383031 / 383031 SAMENVATTING RAADSVOORSTEL CASENUMMER BEHANDELEND AMBTENAAR SECTOR PORT. HOUDER 10G201456 383031 / 383031 ONDERWERP L. Smink WZ OA Tijdelijke uitbreiding formatie handhaving bij Stadstoezicht (i.v.m. invoering

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2018

Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2018 Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2018 september 2014 gemeente roerdalen 2014-2018 1 Hoofstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De Nederlandse jongeren drinken veel, vaak en op jonge leeftijd. Daarnaast

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie

Hoe kan ik Inspectieview gebruiken in mijn toezichtproces?

Hoe kan ik Inspectieview gebruiken in mijn toezichtproces? Hoe kan ik Inspectieview gebruiken in mijn toezichtproces? Versie 1.0 Datum 2 april 2014 Status Definitief Colofon ILT Ministerie van Infrastructuur en Milieu Koningskade 4 Den Haag Auteur ir. R. van Dorp

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN

HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN HANDLEIDING VOOR HET OPSTELLEN VAN MEETBARE DOELSTELLINGEN drs. A.L. Roode Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juni 2006 Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) Auteur: drs. A.L. Roode Project:

Nadere informatie

Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2018

Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2018 W044733 / 47272 Beleid opstelling Preventie- en handhavingsplan alcohol 2014-2018 Inhoud 1. Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Juridisch kader 1.3 Flankerend beleid 1.4 Leeswijzer 2. Huidige situatie 2.1 Cijfers

Nadere informatie

Rapportage Mystery Guest Drank & Horeca Gemeente Oldebroek Uitgevoerd oktober 2015 JZ-15903-DHW

Rapportage Mystery Guest Drank & Horeca Gemeente Oldebroek Uitgevoerd oktober 2015 JZ-15903-DHW Rapportage Mystery Guest Drank & Horeca Gemeente Oldebroek Uitgevoerd oktober 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Methode... 4 3. Resultaten - op basis van locatie... 5 4. Resultaten - op basis van

Nadere informatie

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1 Format Projectplan Onbeperkt Sportief biedt u een format voor het maken van een projectplan. Met zeven hoofdvragen krijgt u helder op papier wat uw project inhoudt. Het projectplan heeft als doel het stimuleren

Nadere informatie

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau.

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau. 1 Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Rapportage Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008 Alphen-Chaam 7 juli 2011 W E T E N W A A R O M A L P H E N - C H A A M 2 1 Inleiding De Rekenkamercommissie

Nadere informatie

Ambitie en plan van uitvoering 2014-2015

Ambitie en plan van uitvoering 2014-2015 *0010100120131409* BIJLAGE 2 KNDK/2013/1409 Ambitie en plan van uitvoering 2014-2015 1 Inhoud Voorwoord.. 2 Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2 Ambitie. 4 Hoofdstuk 3 Handhaving Preventie. 6 Hoofdstuk

Nadere informatie

Landelijke startbijeenkomst. 25 november 2015. Europees landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland

Landelijke startbijeenkomst. 25 november 2015. Europees landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland Landelijke startbijeenkomst LEADER 2014-2020 Workshop 25 november 2015 Communicatie Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland #LEADER3 Europees landbouwfonds

Nadere informatie

Communicatieplan. Energie- & CO 2 beleid. Van Gelder Groep

Communicatieplan. Energie- & CO 2 beleid. Van Gelder Groep Van Gelder Groep B.V. Communicatieplan Energie- & CO 2 beleid Van Gelder Groep 1 2015, Van Gelder Groep B.V. Alle rechten voorbehouden. Geen enkel deel van dit document mag worden gereproduceerd in welke

Nadere informatie

Soms moet je nee verkopen

Soms moet je nee verkopen COLOFON Stichting Platform Verkoop Alcoholhoudende Dranken voor Thuisgebruik (PVAD) Postbus 182 2260 AD Leidschendam F 070 317 5046 pvad@raadndh.nl Huisregels en leeftijdsstickers zijn tegen kostprijs

Nadere informatie

FULL SERVICE RECLAME- EN DESIGNBUREAU

FULL SERVICE RECLAME- EN DESIGNBUREAU FULL SERVICE RECLAME- EN DESIGNBUREAU EEN BUREAU MET EEN DUIDELIJK DOEL Adson is een full service reclame- en designbureau, met als doel merken te voorzien van een eigen identiteit en deze bekend te maken.

Nadere informatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie April 2012 Concrete tips voor effectieve interne communicatie Amsterdam, augustus 2012 Geloofwaardige interne communicatie Deze white

Nadere informatie

Wat doet de Inspectie SZW?

Wat doet de Inspectie SZW? Wat doet de Inspectie SZW? De Inspectie SZW werkt samen aan eerlijk, gezond en veilig werk en bestaanszekerheid voor iedereen 2 Wat doet de Inspectie SZW? 1 Organisatie Meer effect met één Inspectie SZW

Nadere informatie

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr)

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Identificatienummer: Publicatiedatum: 19 november 2015 Leeswijzer Dit rapport omschrijft het werkprofiel van 'Software engineer (sr)' zoals die door

Nadere informatie

Communicatieplan Klimaat- en duurzaamheidbeleid Heerde

Communicatieplan Klimaat- en duurzaamheidbeleid Heerde Communicatieplan Klimaat- en duurzaamheidbeleid Heerde Inleiding De gemeente Heerde wil werken aan een duurzaam en CO2-neutraal Heerde. Het waarom, de uitgangspunten en een actieplan zijn vastgelegd in

Nadere informatie

NIMA B EXAMEN INTERNE EN CONCERNCOMMUNICATIE ONDERDEEL B1.1 26 JANUARI 2016 VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES

NIMA B EXAMEN INTERNE EN CONCERNCOMMUNICATIE ONDERDEEL B1.1 26 JANUARI 2016 VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B INTERNE EN CONCERNCOMMUNICATIE ONDERDEEL 1 (CASE) 26 JANUARI 2016 1 Vragen bij examencase Er is gesjoemeld (totaal 139 punten) Vraag 1 (10 punten) a. Geef aan in hoeverre

Nadere informatie

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 27565 Alcoholbeleid Nr. 133 Herdruk 1 Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 6 mei 2015 Vanuit de Drank-

Nadere informatie

Bestuursreglement. alcohol en rookbeleid in het paviljoen R.K.T.V.V.

Bestuursreglement. alcohol en rookbeleid in het paviljoen R.K.T.V.V. Bestuursreglement alcohol en rookbeleid in het paviljoen R.K.T.V.V. Vastgesteld in de vergadering van het bestuur d.d. 29 7 2014 Preambule (Inleiding en doel) In overweging nemende dat: sportverenigingen

Nadere informatie

Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap

Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap in de reflectie zie je de bron Effectief Leiderschap.. een persoonlijke audit U geeft leiding aan een team, een project of een afdeling. U hebt veel kennis, u

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 590 Wijziging van de Tabakswet ter verhoging van de minimumleeftijd van 16 jaar naar 18 jaar van personen aan wie tabaksproducten mogen worden

Nadere informatie

Agenda informatieavond Drank en Horecawet, 13 juni 2013, 20.00 uur. -Burgemeester. -Ellen Zegers / Mark goossens. -Start interactief gedeelte

Agenda informatieavond Drank en Horecawet, 13 juni 2013, 20.00 uur. -Burgemeester. -Ellen Zegers / Mark goossens. -Start interactief gedeelte Agenda informatieavond Drank en Horecawet, 13 juni 2013, 20.00 uur -Burgemeester -Ellen Zegers / Mark goossens -Start interactief gedeelte -Korte pauze -Discussie modelverordening n.a.v. uitkomst interactief

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst communicatie beweging sociaal domein Amersfoort Donderdag 16 oktober 2014

Verslag bijeenkomst communicatie beweging sociaal domein Amersfoort Donderdag 16 oktober 2014 Verslag bijeenkomst communicatie beweging sociaal domein Amersfoort Donderdag 16 oktober 2014 Op donderdag 16 oktober organiseerde de gemeente Amersfoort een netwerkbijeenkomst communicatie over de beweging

Nadere informatie

Communicatieaanpak herziening subsidiebeleid

Communicatieaanpak herziening subsidiebeleid Communicatieaanpak herziening subsidiebeleid INLEIDING De gemeenten Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert gaan het gemeentelijke subsidiebeleid herzien. Het subsidiebeleid wordt opnieuw bekeken en aangepast.

Nadere informatie

Bestuursreglement Alcoholverstrekking vv Westerwolde t.b.v sportaccommodatie de Barlage

Bestuursreglement Alcoholverstrekking vv Westerwolde t.b.v sportaccommodatie de Barlage Bestuursreglement Alcoholverstrekking vv Westerwolde t.b.v sportaccommodatie de Barlage =Preambule; In overweging nemende dat: Rechtspersonen geen BV of NV zijnde met een sport accommodatie, op basis van

Nadere informatie