company good 7 Mariëtte Hamer over ondernemerschap en samenleving 3.0 Mirjam Sterk en aanpak jeugdwerkloosheid ondernemen reële optie voor jongeren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "company good 7 Mariëtte Hamer over ondernemerschap en samenleving 3.0 Mirjam Sterk en aanpak jeugdwerkloosheid ondernemen reële optie voor jongeren"

Transcriptie

1 good 7 company Mariëtte Hamer over ondernemerschap en samenleving 3.0 Mirjam Sterk en aanpak jeugdwerkloosheid ondernemen reële optie voor jongeren Erik de Ridder wethouder Tilburg combineert economische en sociale portefeuilles NAJAAR 2014 NUMMER 7 JAARGANG 4

2 I tem colofon I nhoud voorwoord GoodCompany is hét magazine voor de publieke sector over ondernemerschap. IMK wil met GoodCompany een platform voor debat creëren over de complexe relatie tussen ondernemers en de overheid. GoodCompany verschijnt in controlled circulation onder beslissers en beïnvloeders binnen de diverse sociale en economische domeinen van de overheid. Wilt u ook een gratis abonnement op GoodCompany, stuur dan een naar De volgende GoodCompany verschijnt in het voorjaar van GoodCompany is een uitgave van IMK en verschijnt tweemaal per jaar in een oplage van stuks. Concept & realisatie: Mindset Design: Philip van der Pol (Studio Obus) Fotografie: Laura Andalou, Hans Catshoek, Arie Cijfer, Corina Sprokkelenburg, Christiaan Krouwels (fotografie: Mariëtte Hamer). Redactie/coördinatie: Brigitte van Tetterode-Buijs Anja van Voorthuijzen Postbus AK Baarn T F E W Het Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf (IMK) helpt in nauwe samenwerking met gemeenten, enkele duizenden gevestigde ondernemers per jaar. Daarnaast begeleidt IMK circa duizend startende ondernemers per jaar naar ondernemerschap. cover De nieuwe voorzitter van de SER: Mariëtte Hamer Ik vind het onze rol om actuele,maatschappelijke relevante discussies te voeren. En niet alleen met de partijen die de basis voor de SER vormen, maar ook door te verbinden met andere groeperingen, zoals zzp ers en jongeren, zegt Mariette Hamer. Een interview over de samenleving 3.0 en co-creatie. 4 Mirjam Sterk, ambassadeur Aanpak Jeugdwerkloosheid Ondernemerschap is een reële carrièreoptie voor jongeren. Sterk stelt vast dat er jongeren uit het schoolsysteem vallen, die wellicht hele goede ondernemerskwaliteiten hebben. Alleen, dat ondernemersperspectief zit nog te weinig in het onderwijs. 10 Tilburg: combineren economische en sociale portefeuilles Een gouden combinatie, zegt wethouder Erik de Ridder (CDA) over het integreren van de economische en sociale portefeuilles, zowel in beleid als in de bestuurlijke organisatie. Een bewuste keuze, want in de combinatie zitten kansen voor beide kanten. 14 artikelen Nieuw bedrijf, nieuwe toekomst Winnaar GoodCompany Award 2014 en verder Na 30 jaar een eigen bedrijf te hebben gehad, was de rek eruit bij ondernemersechtpaar De Ruiter/Biesbroeck en restte hen de bijstand. Maar met ondersteuning van Werkplein ISD De Kempen en IMK startten ze een nieuw bedrijf in Bladel: de Bezige Biezel. 8 Van internationaal salesmanager bij een producent van industriële machines, die jammer genoeg failliet ging, naar eigen baas als glazenwasser. Het overkwam Robert Tink van Lique s Facilitaire Diensten uit Goirle. Het hele gezin werkt inmiddels mee. 20 Gastcolumn van Willemijn Verloop Team Zelfstandigen Groningen Jongeren en ondernemerschap Branche in detail: creatieve industrie Innovatie: Sociaal OndernemersLoket Online (SOLO) Red-een-bedrijf Ins & Outs Zzp ers verpesten de arbeidsmarkt De stereotiepe beelden over ondernemers bestaan nog steeds. Laten we geen illusies hebben dat vooroordelen in de samenleving binnen een paar jaar kunnen verdwijnen. Hoezeer ik dat ook wens. Ondernemers zijn geldwolven, alleen maar uit op eigen belang. Zzp ers verpesten de arbeidsmarkt en pikken dan ook nog een belastingvoordeel mee. Ondernemers, die bijstand aanvragen zijn per definitie losers en daar moet je geen geld naar toe willen brengen. Zomaar een paar opmerkingen uit de praktijk. In het begin schoot ik in de verdediging, probeerde de nuances in het gesprek te krijgen. Onbegonnen werk. Wat beter bleek te werken is het brengen van positieve verhalen, van ondernemers met een hart, van goede ondernemers, die tegenslag wisten te overwinnen. En het mooie is het regent van die verhalen. En die stroom neemt alleen maar toe, omdat er iets aan de hand is in ondernemend Nederland. In dit nummer van GoodCompany het opmerkelijke verhaal van het ondernemersechtpaar Tink, die dit jaar de GoodCompany Award ontvingen. Met een kleine lening vanuit de gemeente konden vijfentwintig arbeidsplaatsen worden behouden en besloot het echtpaar iets terug te doen voor de maatschappij. Een bijzondere onderneming was geboren. Willemijn Verloop neemt de column voor haar rekening met een pleidooi voor social enterprises. Dat zijn ondernemingen, die werken volgens normale marktprincipes, maar hebben maatschappelijke impact centraal in hun missie en uitvoering staan. Steeds meer financiers willen hun geld beleggen in ondernemingen met een maatschappelijke missie. Steeds meer ondernemers willen geld verdienen en maatschappelijke betekenis hebben, ze willen dat voortaan hand in hand laten gaan en zien dat niet langer als elkaars tegengestelden. Laat dat het nieuwe vooroordeel maar worden. Han Dieperink 2 3

3 I nterview Mariëtte Hamer is sinds 10 september 2014 voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (SER). Waar gaan we in de toekomst ons brood mee verdienen? Waar komen onze inkomsten en banen vandaan? Wat is nodig voor een duurzame groei?, waren vragen die zij stelde tijdens haar installatie-speech. Mevrouw Hamer sprak daarin ook over de samenleving 3.0 waarin het verschil tussen instituut en individu vervaagt omdat co-creatie centraal komt te staan. De samenleving wint aan ondernemendheid. (SER) MARIËTTE HAMER Nederland telt 1,2 miljoen ondernemers, waarvan zzp ers. Volgens recent onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau zit één op de zes zzp ers, zo n 15 procent dus, onder de armoedegrens. Het SCP stelt ook dat de overheid veel te optimistisch is over het bestaansrecht van zzp ers, die worden in dat onderzoek zelfs een bad risk voor de arbeidsmarkt genoemd. Aan de andere kant stelt VNO-NCW voorzitter Hans de Boer dat de enorme opkomst van zzp ers het mooiste is dat Nederland de afgelopen 50 jaar is overkomen in haar sociaal-economische ontwikkeling. Het verraste mij eerlijk gezegd niet, die 15 procent. Ik weet bijvoorbeeld dat als gevolg van reorganisaties bij de overheid veel ambtenaren voor zichzelf zijn begonnen met allerlei adviesbureautjes, en toen kwam de economische crisis. Die combinatie van opkomend zzp-schap en crisis zorgt voor veel verborgen werkloosheid. Dus het verbaast mij niet, maar het is natuurlijk wel buitengewoon zorgelijk. Want het betekent dat veel mensen stille armoede hebben. Ik heb dat ook van gemeenten gehoord, als je vraagt: waar zitten de grootste problemen? Dan is het onder deze groep mensen, want die hebben wel een hypotheek en andere lasten. Hoe houden ze het hoofd boven water? En wat gaat er gebeuren op het moment dat ze met pensioen gaan? Want dat is het volgende vraagstuk. Er is onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van een pensioenvoorziening voor zzp ers. Er is ook al een tijd een discussie gaande over de toegankelijkheid van verzekeringen voor arbeidsongeschiktheid. Op het moment dat je dat regelt én dat zzp ers ook gewoon een hypoover ondernemerschap en samenleving 3.0 theek kunnen krijgen, dan heb je al drie heel belangrijke zaken te pakken. Maar dat is nog geen oplossing voor het probleem: hoe komen die mensen aan voldoende opdrachten? De andere kant, en dat is denk ik wat Hans de Boer bedoelt: dat mensen zelf hun ondernemerschap in de hand nemen is natuurlijk een mooi principe. We weten dat veel economische groei juist uit de kleine bedrijven komt, ook van de start-ups. Dat bevordert de creativiteit en herbergt ook veel potentieel voor de toekomst. We zullen ons alleen wel de vraag moeten stellen: hoe houd je de goede dingen in stand en hoe ga je de uitwassen voorkomen? Dat is waar het de komende jaren over zal gaan. U heeft in een interview gezegd dat het aannemelijk kan zijn dat uw dochter van 16 ook zzp er wordt, gegeven de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De vraag is dan: moeten we er vanuit gaan dat het merendeel van die jongeren als zelfstandige te werk gaat, omdat er eigenlijk geen reguliere arbeidsmarkt meer zal zijn? Kinderen maken zich minder zorgen over baanzekerheid en zeggen: Nou dan ga ik voor mezelf beginnen. Of is het omdat we onze samenleving opvoeden in de zin dat er kansen zijn en dat je die zelf kunt pakken? Eigenlijk is dit Hans de Boer versus Sociaal Cultureel Planbureau. Ik denk dat het allebei waar is. Ik denk dat kinderen, meer dan onze generatie, opgroeien met de gedachte dat je zelf kunt ondernemen. Dat zien ze ook om zich heen. Het is wellicht een beetje een rare insteek, maar je kunt vaak aan tv-series zien wat de ontwikkeling op de arbeidsmarkt is. BNN had enige tijd geleden een dramaserie over start-ups. Die serie is geflopt omdat de kijkcijfers te laag waren, maar het concept was heel leuk: een bedrijfsverzamelgebouw waarin allerlei jongeren een eigen bedrijfje startten en vervolgens en daar zit misschien wel de kans ook allerlei dingen samen gingen doen. Dat zegt iets over wat jongeren bezighoudt, althans een deel van de jongeren, want 4 5

4 I nterview je kunt dat nooit als blauwdruk hanteren. Het lijkt mij ook een rare gedachte dat alle grote bedrijven zouden verdwijnen, of dat iedereen straks zzp er is. Dat zal naast elkaar bestaan. Ik vermoed dat meer mensen in een groter verband zullen blijven werken, maar je weet niet hoe zich dat ontwikkelt. Voor de SER is dat natuurlijk een belangrijk vraagstuk: hoe gaat die arbeidsmarkt zich ontwikkelen en hoe krijgt die zzp er daar een plek in? En wat is dan vrijwillig zzp-schap? Dat is in de politiek ook al een tijd onderwerp van discussie, wat is vrijwillig en wat niet? Persoonlijk denk ik dat mensen in hun eigen leven meer ondernemerschap pakken - of dat nu in klein, middelklein of groter verband is. Ik zie dat dan meer als een soort vaardigheid in hun leven. Ik heb bij mijn installatie gesproken over het belang van de ontwikkeling van mensen. Dat ging niet alleen over de arbeidsmarkt, maar meer in brede zin over hoe de samenleving sectoren te behouden. Dat is natuurlijk wat anders dan nieuwe werkgelegenheid creëren. Maar als de vraag nu is: moeten wij de komende jaren aandacht besteden aan ondernemerschap, ook aan nieuwe en andere vormen van ondernemerschap?, dan is mijn antwoord direct ja. Ondernemerschap is niet weg te denken. Je kunt wel telkens heel inhoudelijk georiënteerde discussies voeren, maar soms moet je ook gewoon heel praktisch belemmeringen wegnemen om dat ondernemerschap op gang te krijgen. Wij hebben heel recent een rapport uitgegeven over de financiering van het MKB met daarin vind ik zelf - heel praktische oplossingen. Er wordt geen onderzoek gedaan naar faalfactoren van ondernemerschap. We weten niet waarom er ieder jaar weer ondernemers afvallen. Het kost de samenleving wel 4,6 miljard euro per jaar, alleen aan uitkeringslasten al 1,8 miljard. Nederland presteert in Europa slecht als het gaat om overlevingskansen van Hoe houd je de goede dingen in stand en hoe ga je de uitwassen voorkomen? Dat is waar het de komende jaren over zal gaan. Ik vind het onze rol om actuele, maatschappelijke relevante discussies te voeren. En niet alleen met de partijen die de basis voor de SER vormen, maar ook door te verbinden met groeperingen als zzp ers en jongeren. zich ontwikkelt. Ik heb aangegeven dat ondernemers. Hier overleeft de eerste vijf jaar slechts er een tendens in de samenleving is dat 54 procent, terwijl dat in bijvoorbeeld Engeland 80 mensen op allerlei plekken, of dat nu procent is. Zou je meer in de preventieve sfeer moeten in de buurt is of in de wijk, meer zelf gaan meedoen in de voorzieningen die we hebben. Dan krijg je een soort co-creatie, het is de overheid samen met de burgers. U heeft als Tweede Kamerlid voor de PvdA mede aan de basis gestaan van het Sociaal Akkoord. Met de sectorplannen heeft minister Asscher de sociale partners uitgenodigd om plannen te maken voor modernisering van de arbeidsmarkt per sector of per regio. Over ondernemerschap is in die plannen niets terug te vinden. Eén van de discussies die nu speelt, is het beschikbaar stellen van ontwikkelfondsen voor zzp ers om ervoor te zorgen dat iedereen in een bepaalde sector zich ontwikkelt. Dit was nu typisch zo n onderwerp geweest om in de sectorplannen te regelen, want er zijn grote fondsen beschikbaar. Die sectorplannen zijn gemaakt met een bepaalde bedoeling, namelijk om de crisisperiode te overbruggen en bestaande werkgelegenheid in bestaande doen? Ik geloof niet dat er een algemeen recept voor bestaat. Een falende ondernemer kan iemand zijn die een goede ondernemer is, maar met het verkeerde product is begonnen en de tweede keer een geweldige ondernemer wordt, omdat hij veel van de eerste keer geleerd heeft. Zo zijn er ook falende ondernemers die gewoon het ondernemerschap niet in zich hebben en van ellende naar ellende hobbelen. Wij moeten het komend jaar een advies opstellen over skills, vaardigheden, voor de toekomst. Ik wil geen voorschot op dat rapport nemen, maar ik zou mij heel goed kunnen voorstellen dat ondernemerschap één van die vaardigheden is. Misschien moet je dat weer uitsplitsen in wat ondernemerschap dan inhoudt en wat je daar dan voor moet kunnen. Maar dat het meer dan vroeger onderdeel wordt van opleidingen, daar kan ik mij wel iets bij voorstellen. Op de een of andere manier voelen ondernemers zich niet politiek vertegenwoordigd. Zijn de kleine ondernemers, de zelfstandigen, voldoende vertegenwoordigd in de SER? Ja, bij de werkgevers- en de werknemersdelegaties zitten vertegenwoordigers van zzp-organisaties. Bij de kroonleden ook. Ik zeg niet dat het niet beter kan, maar bij de SER is er wel degelijk, ook in personele zin, veel aandacht voor. Wij organiseren ook een discussiebijeenkomst met betrokkenen uit de zzp-wereld om te praten over de onderwerpen die wij nu ook bespreken. Dus ja, het staat bij ons op de agenda. Ik vind het ook onze rol om actuele, maatschappelijke relevante discussies te voeren. En niet alleen met de partijen die de basis voor de SER vormen - en zullen blijven vormen, maar ook door verbinding te maken met groeperingen als bijvoorbeeld zzp ers en jongeren. Wat mijn voorganger Wiebe Draijer heeft bereikt, is een modernisering van het totstandkomingsproces van een advies. Het Energieakkoord is daarvan een mooi voorbeeld, daar zijn heel veel groepen bij betrokken geweest. Zo n advies kunnen we hier in de kast zetten en aan de Kamer aanbieden en dan denken dat het af is, maar ik geloof dat het dan eigenlijk pas begint. Het feit dat je het er met mensen over hebt, leidt ertoe dat het beter geïmplementeerd wordt. Ik geloof dat het gesprek erover tot nieuwe ideeën en inzichten leidt en dat het beleid zich zo steeds meer kan ontwikkelen. Het aantal zelfstandigen is in tien jaar tijd ruim verdubbeld. De discussie over de relatie tussen ondernemerschap en zelfstandigheid en sociale zekerheid zal vast nog even voortduren. Kijken we over tien jaar terug op die huidige ontwikkelingen als een transformatie van de maatschappij? Er spelen grote vraagstukken die de samenleving totaal kunnen veranderen en waar eigenlijk niemand een goed antwoord op heeft. Het heeft geen zin om vernieuwing tegen te houden. Je moet meegaan in die ontwikkelingen en kijken wat de scenario s kunnen zijn. Wie angst heeft voor de toekomst, heeft die toekomst al half verloren. Als het gaat om zzp ers of om flexibilisering van de arbeidsmarkt, geldt: welke zekerheden raken mensen kwijt die ze niet kwijt willen? Of welke zekerheden raken mensen kwijt waarvan de samenleving niet zou moeten willen dat ze die kwijtraken? Het armoedevraagstuk onder zzp ers is niet alleen een vraagstuk van de individuele zzp er, maar is een vraagstuk van ons allemaal. Ik vind het de rol van de SER om daar structureel over na te denken. Daarbij kunnen we goed gebruik maken van recent onderzoek van het SCP en ook de WRR is met dat soort onderwerpen bezig. Al die kennis moeten we naast elkaar leggen en van elkaar benutten. Voor de SER is het erg belangrijk om altijd twee dingen tegelijk te blijven doen: voor de korte termijn praktische oplossingen vinden en voor de langere termijn kijken naar structurele hervormingen. Er wordt nu een groot aantal hervormingen doorgevoerd. Dat lijkt misschien een revolutie, maar veel van die hervormingen hebben een aanloopdiscussietijd van tien jaar gekend. Die zijn nu bij wijze van spreken afgevinkt en dat geeft lucht en ruimte om na te denken waar we over tien jaar kunnen staan. Laten we hopen dat we over tien jaar vinden dat dit een mooie tijd was waarin veel verbeterd is. 6 7

5 I tem Dit is wat ik altijd heb willen doen Twee momenten markeren hoe slecht Wilma de Ruiter en haar levenspartner Stephan Biesbroeck er in 2013 voor stonden. Moment nummer één: dat ze de inhoud van hun portemonnee op de keukentafel leegden en ze nog 1 euro 60 hadden. Moment nummer twee: dat Wilma bij de gemeente Bladel naar binnenliep en tegen de eerste de beste medewerker die ze tegenkwam zei: Help! DE BEZIGE BIEZEL IN BLADEL Nieuw bedrijf, nieuwe toekomst Nu kan Wilma erom glimlachen, want met hun nieuwe klussenbedrijf De Bezige Biezel gaat het goed. Daarom kan Stephan ook niet bij het gesprek aanwezig zijn, die is druk aan het werk. Dit is wat ik altijd heb willen doen, zegt hij als we hem later nog even spreken. Wilma runde van 1983 tot 2013 een computerbedrijf, gespecialiseerd in onderhoud en reparaties. Stephan hielp haar en ze hadden er ook een winkel in computeraccessoires bij. Maar na 30 jaar én één maand zat er geen muziek meer in. De accountant keek naar de cijfers en vroeg me: ga je dit de komende vijf jaar rendabel krijgen? Dan krijg je een ontzettende dreun. Mijn bedrijf was mijn kindje, mijn toekomst, mijn pensioen, alles. We woonden boven de zaak, dus dan ben je in één klap je bedrijf en je werk kwijt, maar ook je huis en je leven. Je bent werkloos én dakloos. Maatwerk De medewerker die Wilma bij de gemeente Bladel aanklampte, bleek een Wilma de Ruiter (midden) geflankeerd door Brigitte Schet en Frans Muskens. klantmanager van Werkplein De Kempen. Dat is een samenwerkingsverband tussen de ISD de Kempen (Intergemeentelijke Sociale Dienst) en het UWV. En toen is het balletje gaan rollen. We gingen samen de bijstand in en we gingen op sollicitatietraining, een hele ervaring! Een gemêleerde groep van twaalf kandidaten, allemaal met andere achtergronden en ervaringen, herinnert Wilma zich. Brigitte Schet, klantmanager Werk en Trainer bij Werkplein De Kempen: We proberen maatwerk te leveren voor elke klant, want ons doel is uiteindelijk duurzame uitstroom. We besteden onder andere aandacht aan het CV, de elevator pitch, netwerken en doen veel aan rollenspellen. We werken daarnaast samen met verschillende uitzendbureaus die om de beurt aansluiten bij de sollicitatietraining. Klanten kunnen zich dan kort presenteren aan de verschillende uitzendbureaus door middel van een speeddate. Iets voor onszelf doen Wilma heeft een paar keer gesolliciteerd, de ene keer was ze overgekwalificeerd, een andere keer speelde leeftijd een rol ( Ik ben nu eenmaal een babyboomer ). Wat dat laatste betreft, geeft Brigitte aan, bestaan er subsidieregelingen voor werkgevers, maar die zijn daar niet altijd mee bekend. Wilma: Ook Stephan was druk aan het rondbellen, je bent er mee bezig vanaf dat je wakker wordt totdat je weer gaat slapen. Maar eigenlijk hadden we toch altijd in ons hoofd om een klussenbedrijf te beginnen. Vanaf het begin hadden we zoiets van: hier horen wij niet, dit willen wij niet. Geen bijstand, maar iets voor onszelf doen. Wilma zucht als ze terug denkt aan het langdurige proces. Als ik op de stoel van Brigitte zou zitten zou ik denken: geef mensen drie maanden de tijd, je krijgt je uitkering en we laten je los, ga het maar proberen, ga je maar bewijzen en kom over drie maanden terug. Ik begrijp de procedures hoor, maar je hebt toch altijd die adem in je nek, dat gevoel van heel korte teugeltjes. Brigitte herkent dat: Natuurlijk zit er druk achter, want er zijn nu eenmaal verplichtingen aan de bijstandswet verbonden, die moeten worden nagekomen. Ik heb diverse re-integratiegesprekken met Wilma en Stephan gevoerd, want in eerste instantie zocht Stephan een baan in de techniek en hebben we ons ook daarop gefocust. Wij krijgen veel zelfstandigen binnen Stephan Biezel Biesbroeck: Dit is wat ik altijd heb willen doen. die failliet zijn gegaan, met vaak veel problemen en veel schulden en die verwijzen we door naar een collega, Peter van Schaijk, die er speciaal voor ondernemers is en die de Bbz-regeling uitvoert. Uiteindelijk zijn ook Wilma en Stephan doorverwezen. Succesfactor Brigitte legt uit dat in de pre-start fase klanten maximaal twaalf maanden de tijd krijgen om zich met behoud van uitkering te kunnen voorbereiden op het beginnen van een eigen bedrijf. Dan is er niet meer de druk om te solliciteren naar werk, maar netwerken naar mogelijke klanten. Wilma en Stephan hadden al een ondernemingsplan geschreven voor De Bezige Biezel ( Voor iedere klus van groot tot klein ), maar dat was financieel niet goed onderbouwd bleek en gericht marktonderzoek ontbrak. En zo kwamen ze terecht bij Frans Muskens, hij is Senior Ondernemerscoach van IMK. Frans: Tijdens het intakegesprek kijken we naar de ondernemer. Hoe zijn de ondernemerskwaliteiten? Zijn ze er straks klaar voor? Zien wij als IMK ook voldoende perspectief? Het gaat niet alleen om het plan, maar ook om de mensen erachter. De ondernemer is succesfactor nummer 1. Wilma: Toen begon bij ons de twijfel, door de vragen van Frans, want wie worden dan je klanten, wie zijn je concurrenten, hoe pak je het aan? Toen hadden we wel even zoiets van: waar zijn we aan begonnen? Het traject van e-learning lessen, workshops en coachinggesprekken, leren hoe je een verkoopgesprek moet voeren, Wilma en Stephan hebben het met verve afgelegd, vertelt Frans. Het was een hele klus, zegt Wilma, maar we hebben ons ondernemingsplan verder verfijnd en afgemaakt. Daarna is het plan positief beoordeeld op levensvatbaarheid. Brigitte: Dat was een geweldig moment, we hebben hier staan juichen met elkaar! Sinds 1 augustus is De Bezige Biezel druk met het installeren van zonnepanelen, laswerk, schoonmaakwerk en appartementen opknappen. Dat laatste doen we samen, dan nemen we de lunchbox mee en praten we over voetbal, lacht Wilma. We denken eraan om vrij vlug uit het Bbz te gaan. De accountant heeft de cijfers van de eerste maanden bekeken. Hij stuurde een mailtje: Ik ben trots op jullie!. 8 9

6 I nterview Mirjam Sterk ambassadeur aanpak jeugdwerkloosheid Ondernemende vaardigheden zijn sowieso relevant Mirjam Sterk is een dame met een missie. In opdracht van het kabinet maakt ze met SterkTeam nu al anderhalf jaar werk van het aanpakken van de jeugdwerkloosheid. Die is de laatste jaren tot historische hoogte gestegen. De ambassadeur Aanpak Jeugdwerkloosheid weet uit ervaring hoe het voelt om op de bank te zitten, zoals ze het zelf uitdrukt. Na haar vertrek uit de Tweede Kamer voor het CDA zat Sterk even zonder baan. Het was gelukkig kortstondig en wat dat betreft niet te vergelijken met de situatie waarin een groot aantal jongeren verkeert, maar het is geen fijn gevoel om niet te weten waar je aan toe bent. Dat gun je niemand, zeker jongeren niet, want zij moeten de toekomst vormgeven. Sterk vertelt dat ze hierin haar motivatie vindt om deze jongeren in elk geval actief te houden door met veel energie netwerken te mobiliseren en impulsen te geven aan initiatieven die jongeren aan een leertraject, stageplaats of (deel)baan helpen. Waarbij geldt: elk werk telt. Wij kunnen geen nieuwe banen creëren, zegt ze. Wat we wel kunnen, is onze hulp aanbieden. Zo hebben we met 26 grote werkgevers, akkoorden gesloten en daarin staan concrete afspraken om jongeren werkervaring, stages en coaching aan te bieden, kortom: een heel breed scala aan instrumenten om jongeren te helpen. We hebben eerder al geholpen bij het sluiten van convenanten met het ministerie van Defensie, gemeenten en het UWV om jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt te interesseren voor een baan bij Defensie. Er bestaan opleidingsplaatsen en vacatures, dus dat is absoluut een mooie werkgever. Ondernemerschap Ze spreekt jongeren die 300 sollicitatiebrieven versturen en maar vier keer worden uitgenodigd voor een gesprek. Je hebt jaren gestudeerd, je diploma behaald en dan blijkt dat er niemand op je zit te wachten, dat is natuurlijk killing. Het is écht een groot probleem en het zit ook heel dichtbij: iedereen kent wel iemand die werkloos is. Er is een groep, die heeft het opgegeven. Die jongeren halen geen diploma, geen startkwalificatie en zijn dus heel kwetsbaar, ook als het straks economisch beter gaat. Daarover maak ik mij zorgen. Ondernemerschap ziet Sterk als een reële carrièreoptie voor jongeren. Ze stelt vast dat er jongeren uit het schoolsysteem vallen, die wellicht hele goede ondernemerskwaliteiten hebben. Alleen, dat ondernemersperspectief zit nog te weinig in het onderwijs en ook bij gemeenten die de jongeren uiteindelijk weer richting arbeidsmarkt moeten helpen. Bovendien, we zien dat de arbeidsmarkt steeds flexibeler aan het worden is, en dat betekent in de toekomst dat veel jongeren een tijdelijk contract zullen krijgen, misschien wel als zzp er zullen gaan werken. Of je nu wel of geen ondernemer wordt, ondernemende vaardigheden zijn sowieso relevant, óók als je bij een werkgever gaat werken. SterkTeam ondersteunt in dit verband het Ondernemerschapspaspoort, een initiatief van Ondernemend.Nu een samenwerkingsverband van partners in het Netwerk Onderwijs en Ondernemerschap in Nederland. In het paspoort kunnen jongeren aangeven welke ervaringen ze met ondernemen hebben opgedaan op school. Jongeren moeten ontdekken bij zichzelf: ben ik iemand die in teamverband werkt, of liever zelfstandig, veel structuur nodig heeft, of juist veel ruimte? Dit gaat veel meer over de ondernemende vaardigheden dan het ondernemerschap. Ik kan het niet genoeg benadrukken: ons gaat het niet sec om ondernemerschap, maar juist om die ondernemende vaardigheden. Die worden cruciaal in de toekomst. Projecten Sterk vertelt dat zij en haar team proberen professionals uit het bedrijfsleven de scholen in te krijgen om te vertellen wat er bij ondernemerschap komt kijken, maar ook projecten ondersteunen die jongeren met een uitkering helpen om ondernemer te worden. Een voorbeeld van dat laatste is de BuzinezzClub, een Rotterdams initiatief dat met steun van SterkTeam nu ook in andere steden uitgerold gaat worden. Het gaat om jongeren met een uitkering waarbij de Sociale Dienst niet direct denkt: dat zouden ondernemers kunnen zijn. Deze jongeren weten wat ze willen, maar hebben nog niet de instrumenten om bijvoorbeeld een ondernemingsplan te schrijven of financiering te verkrijgen. De jongeren krijgen twaalf weken scholing in ondernemersvaardigheden en daarna worden ze gekoppeld aan een netwerk van ondernemers die hen verder coachen. Een ander project dat we ondersteunen is de Rotterdamse Zaak. Daarbij helpen hbo studenten bedrijfskunde of commerciële economie ondernemers die dreigen failliet te gaan om orde op zaken te stellen. De studenten worden begeleid door een ervaren ondernemer en zo help je bestaande ondernemers een kwaliteitsslag te maken en stimuleer je ondernemerschap bij jongeren. Ook zijn er leerplaatsen gecreëerd bij zzp ers. Individuele zzp ers hebben on- voldoende tijd of capaciteit voor bijvoorbeeld een stagebegeleiding, maar als je een combinatie van zzp ers maakt, lukt dat wel. Steeds meer zzp ers besluiten om met elkaar een leerbedrijf te worden. Het mooie is: zzp ers zijn mensen met een passie, ze zijn hun eigen onderneming gestart en kunnen dat heel goed overbrengen op die jongeren. De jonge ondernemer van nu, is dat een andere dan die van tien jaar geleden? Dat vind ik moeilijk te zeggen omdat ik tien jaar geleden zelf nog niet zo met ondernemerschap bezig was. Ik zie wel dat de ondernemer van nu heel goed de technologische vooruitgang incorporeert in z n bedrijfsvoering. Dat zijn ook de bedrijfjes die het op dit moment goed doen. Ik was laatst in Eindhoven waar een jonge ondernemer een bepaalde slijptechnologie heeft ontwikkeld en inmiddels tien mensen in dienst heeft. Ja, dat vind ik mooi om te zien. Minder mooi is dat jongeren hoge verwach- Mirjam Sterk is benoemd voor een periode van twee jaar die afloopt op 31 maart Daar is haar aandacht nog niet op gericht, vertelt ze. Op de vraag of op die datum het perspectief van een vervolg lonkt of juist werkloosheid dreigt: Dat is niet aan mij, maar aan het kabinet. tingen koesteren met betrekking tot hun droombaan, met alom teleurstelling in de praktijk. Sterk: Onze kritiek op het onderwijs is dat het verwachtingspatroon van jongeren niet altijd realistisch is en dat ze op school zouden moeten horen hoe de arbeidsmarkt eruit ziet en dat ze met bepaalde opleidingen minder makkelijk aan het werk komen. Die kritiek geldt niet alleen voor het mbo, maar net zo goed voor het hbo en de universiteit. Overigens zijn studenten van de laatste twee over het algemeen iets zelfstandiger en daardoor lijkt ondernemerschap voor hen iets dichterbij. Waarmee niet is gezegd dat het dan ook betere ondernemers zijn dan mbo ers. Niet iedere jongere is geschikt voor ondernemer, maar er zijn er vast meer geschikt dan we er nu uit halen

7 I tem = + ONDERNEMERSCHAPSVAARDIGHEDEN ONDERNEMENDHEID ONDERNEMER Werk vinden en zeker werk met toekomstperspectief - is voor jongeren niet eenvoudig anno De arbeidsmarkt flexibiliseert en dat vraagt ook van jongeren een andere kijk op de toekomst in relatie tot hun werk en carrière. Iets voor mezelf doen is voor steeds meer jongeren een optie. Wat daar allemaal bij komt kijken, daar hebben de meesten geen of onvoldoende beeld bij. Om die reden zet IMK in op het ontwikkelen en trainen van ondernemerschapsvaardigheden en ondernemendheid bij onder andere jongeren in Rotterdam en Tilburg. Jongeren hebben grote moeite om een plek op de arbeidsmarkt te veroveren. De afgelopen twee jaar is de werkloosheid onder jongeren flink toegenomen. Waren in 2011 nog jongeren tussen 15 en 25 jaar werkloos, in 2013 waren dat er Van alle jongere werklozen in het eerste kwartaal van 2014 was in het tweede kwartaal slechts 30 procent aan de slag. De laagste score in tien jaar. Winkelbediende, vakkenvuller Winkelbediende, horecamedewerker, kassamedewerker, vakkenvuller en huishoudelijk medewerker zijn de meest voorkomende functies waarvoor jongeren in aanmerking komen. Er is een tendens dat hoger opgeleiden deze banen voor lager opgeleiden innemen. Vooral mbo ers vinden lastig een baan. De Tilburgse hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen zei onlangs in de Volkskrant dat ROC s proberen leerlingen om te leiden naar opleidingen met meer perspectief. Want in de praktijk komt het erop neer dat mbo-2 geen startkwalificatie meer is, aldus de hoogleraar. Ondernemerschap is steeds vaker een optie voor jongeren. Niet iedere jongere is geschikt voor ondernemer, maar er zijn er vast meer geschikt dan we er nu uit halen, zegt Mirjam Sterk, ambassadeur Aanpak Jeugdwerkloosheid op de voorgaande pagina s. Het aanleren van ondernemersvaardigheden en het vergroten van ondernemendheid kunnen de slagingskans vergroten. ROC Zadkine in Rotterdam biedt met Startcollege een speciaal opleidingsjaar voor jongeren met een grote afstand tot de arbeidsmarkt en in principe geen startkwalificaties. Ze hebben bijvoorbeeld geen vmbo- of mbo-diploma, vaak extra zorg nodig en in een aantal gevallen is er ook sprake van schulden of re-integratie problematiek. Het goede nieuws is, dat het een groot deel van deze leerlingen niet ontbreekt aan ondernemendheid: na het verlaten van de school willen ze graag een eigen bedrijf beginnen. Eigen Werk IMK is ook betrokken bij het programma Eigen Werk van de Dienst Werk en Inkomen van de gemeente Amsterdam. Eigen Werk richt zich met name op het begeleiden van mensen met een bijstandsuitkering die overwegen een eigen bedrijf of zelfstandig beroep te beginnen. IMK begeleidt hierin ook jongeren naar ondernemerschap door middel van een e-learning module en het inzetten van ondernemerscoaches. IMK aan het werk met jongeren en ondernemerschap Ondernemersopleiding In dit verband verzorgt IMK binnen Startcollege een Ondernemersopleiding (duur: 15 weken), een gestructureerde aanpak om jongeren te scholen in ondernemersvaardigheden en het maken van een ondernemingsplan. De jongeren volgen een groot aantal workshops over onder meer De ondernemer in jezelf, markt en marketing (klanten, doelgroepen, concurrenten) en het financiële gedeelte van de onderneming (exploitatie, investeren, administratie, inkoop en verkoop). Het doel van deze Ondernemersopleiding is in de eerste plaats dat leerlingen een beter beeld krijgen van ondernemerschap en ondernemendheid, stelt Michelle Jongebloet van IMK, en ook dat docenten ondernemerschap meer dan voorheen als een reële mogelijkheid gaan zien. Wij denken dat het portfolio van de leerlingen hierdoor interessanter wordt voor werkgevers en dat ze minder kort een beroep hoeven te doen op een uitkering vanwege een positieve profilering bij het Buro Zelfstandigen Rotterdam. Een aantal leerlingen zullen daadwerkelijk een bedrijf starten, maar hoe dan ook hopen we dat dit traject zal zorgen voor meer economische bedrijvigheid in de laagste opleidingsgroep binnen Rotterdam. Jongere en ondernemersperspectief In de regio Midden-Brabant staan jongeren geregistreerd als werkloos (peildatum eind 2013), maar aannemelijk is dat er ook sprake is van verborgen werkloosheid. In dat geval zou het aantal werkloze jongeren in de leeftijd van jaar zelfs ruim bedragen (16 procent van het totale aantal van in deze leeftijdscategorie in Midden-Brabant). Alle reden voor de gemeente Tilburg om in het kader van het Project Jeugdwerkloosheid de samenwerking te zoeken met IMK. Het programma Ondernemerschap en Ondernemendheid heeft een looptijd van zes maanden en richt zich op de niet-werkende werkzoekende jongeren en de schoolverlaters. De jongere wordt in een activerende positie gebracht en leert over zichzelf na te denken vanuit een ondernemersperspectief. Ondernemendheid staat in dit traject centraal: eigen verantwoordelijkheden nemen en eigen beslissingen nemen. Het effect van deze aanpak moet zijn dat jongeren de arbeidsmarkt bewuster benaderen en dan ook nog meer vanuit een positief zelfbeeld en met overtuiging. Het doel is dat van de 40 deelnemers aan het programma 75 procent aan de slag gaat als ondernemer of een baan in loondienst vindt. Een deel van hen zal een vervolgopleiding kiezen en onder voorwaarden zal een deel instromen in een werkervaringsplaats. Een weg uit de werkloosheid Dit project is bedoeld om jongeren die in de jeugdwerkeloosheid belanden te leren wat ondernemen inhoudt, zegt verantwoordelijk wethouder Erik de Ridder. Hij stelt dat ondernemerschap een weg kan zijn uit de werkloosheid, waarbij juist wordt getraind op menselijke eigenschappen en vaardigheden, de competenties en de attitude die nodig zijn om te slagen als ondernemer. Natuurlijk, stelt De Ridder, moet je als ondernemer ook een businessplan kunnen maken en een begroting kunnen lezen. Maar het gaat ook om: hoe pak ik het aan, past dit bij mij, is dit wat ik wil? Wat we met het programma vooral willen benadrukken is het ontwikkelen van ondernemerschap. Dus niet het ondernemen sec, maar ondernemerschap en ondernemerszin. Want ook werken bij een werkgever vraagt een bepaalde mate van ondernemerschap. Het zoeken naar kansen, het bedienen van je klanten. Op een ondernemende manier in je werk staan is belangrijk

8 I nterview In Tilburg beheert wethouder Erik de Ridder (CDA) zowel de economische als de sociale portefeuille. Een gouden combinatie, vindt De Ridder die in 1998 in de stad is komen wonen in verband met zijn studie Bestuurskunde aan de Universiteit van Tilburg. De Ridder was in de periode al wethouder van Economische Zaken. Na de gemeenteraadsverkiezingen in maart is de sociale portefeuille eraan toegevoegd. Hij lacht: Nee, het zijn geen twee parttime banen. De portefeuilles zijn volledig geïntegreerd, tot in de uitvoerende organisatie zelfs. Dat is een bewuste keuze geweest, omdat in die combinatie kansen zitten voor beide kanten van de portefeuille. Aan de ene kant de economische zaak: het ontwikkelen van de lokale en regionale economie, en aan de andere kant de sociale zaak: het creëren van nieuwe werkgelegenheid en de verbinding met de arbeidsmarkt. Met de zorg dat mensen uit onze kaartenbak aan het werk komen. Dat is een gouden combinatie. bedrijventerreinen, in de winkels, overal op de werkvloer. Die zijn ons contactpunt met ondernemers. Zij houden zich vanouds bezig met bedrijfsvragen over bijvoorbeeld vestiging en vergunningen en dat is nu gecombineerd met de sociale kant. Dus als een bedrijf zegt: Wij willen uitbreiden, dan vraagt de accountmanager niet alleen of men een andere locatie zoekt, of bepaalde vergunningen nodig heeft, hij vraagt ook: Kan ik nog helpen op het gebied van personeel? En juist in die combinatie maken wij winst. Tilburg comeback city Tilburg wordt ook wel de comeback city genoemd. Na de teloorgang van de textielindustrie heeft de stad slechte tijden gekend, zoals bijvoorbeeld ook industrie die wij hier vroeger hadden. De echte textiel is op een paar actieve bedrijven na helemaal weg, maar het netwerk dat om die textiel heen zat bedrijven op het gebied van logistiek, in de machinebouw dat is doorontwikkeld tot eigenstandige sectoren. Hoe belangrijk is daar de provinciale ontwikkeling in geweest? Brabant is erg ambitieus, haast op een agressieve manier. Trekt de provincie zich op aan sterke steden als Eindhoven en Tilburg, of creëert het provinciaal beleid randvoorwaarden? De kracht van Brabant zit hem in de combinatie van de steden met de provincie. Er is een informeel samenwerkingsverband en dat noemen we Brabant Stad. Dat is een netwerk van de vijf grote steden - Eindhoven, Tilburg, Breda, Den Bosch en Helmond - en de provincie. Daar praten we met elkaar over ontwikkelingen en kijken we bijvoorbeeld naar de complementariteit tussen de steden, of tussen de regio s. Hoe kan je met elkaar gebruikmaken van die complementariteit? Om een aan samenwerking, in dit geval tussen Tilburg, de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) en het ministerie van Economische Zaken. Als mensen met dezelfde missie werken, namelijk het binnenhalen van Tesla voor Nederland en vervolgens het binnenhalen van Tesla voor Brabant, als je die missie deelt dan kan het snel gaan. Als gemeente moeten wij dan wel kunnen leveren. Er moet een goede locatie zijn. Een vergunning moet ook snel gegeven worden. Als al die neuzen dezelfde kant op staan, kun je meters maken. Het is de enige manier om dat type bedrijven aan je te binden. Ook de komst van Nokia noemt De Ridder als voorbeeld van hoe de ontwikkelambitie van stad en regio samenvallen met het creëren van werkgelegenheid. Hoe kunnen wij er voor zorgen dat banen worden ingevuld door mensen die nu zonder werk zitten bijvoorbeeld? Hoe kunnen we er voor zorgen dat deze bedrijven zich niet alleen ontwikkelen in Tilburg, maar ook worden ingebed in het netwerk in Tilburg? Erik de Ridder Meer gemeenten zijn bezig met de werkgeversbenadering, maar dat komt vaak moeilijk van de grond, juist omdat economische zaken en sociale zaken verschillende culturen zijn. Er zijn blijkbaar bruggenbouwers nodig om die werelden bij elkaar te brengen. Hoe gaat dat in de Tilburgse praktijk? Eigenlijk heel goed. Wij kwamen ook van ver, laat ik het zo zeggen. Dus die brug is ook echt gebouwd de afgelopen tijd. We hebben hier een buitengewoon professioneel accountmanagementapparaat. De accountmanagers zijn 80 procent van hun tijd buiten, op de Enschede en Heerlen, vergelijkbare steden die lang zijn gekenmerkt door een monocultuur. Wij zijn door een diep dal gegaan en hebben onszelf opnieuw moeten uitvinden. Maar de laatste twee decennia is Tilburg de sterkste sociaaleconomische groeier van Nederland, zegt een trotse De Ridder. Wat je nu ziet, is een heel diverse economie die daardoor ook minder kwetsbaar is voor economische tegenwind. Juist in die diverse structuur vinden wij nu onze kracht. Voor een deel is die wel degelijk gebaseerd - en dat is het mooie - op de voorbeeld te geven: West-Brabant en Midden-Brabant zijn twee logistieke hot spots. Dan kun je elkaar gaan bevechten wie dan de grootste is, maar je kunt ook zeggen: als we het combineren, vormen we de grootste logistieke hot spot van Nederland. Dat gebeurt, in die samenwerking tussen steden onderling en tussen de steden en de provincie, en dat is onze kracht. Meters maken De Ridder schrijft ook de vestiging van multinationals als Tesla en Nokia toe beheert in Tilburg economische en sociale portefeuilles Eengouden combinatie 14 15

9 I tem gastcolumn Door Willemijn Verloop Ik hoef de lezer van GoodCompany niet te vertellen dat de overheid steeds meer aandacht krijgt voor het MKB, een gezond bedrijf, vaak een BV, en dat beeld past niet in wat we in de afgelopen decennia gewend zijn. Daarnaast is er voor dat is een goede zaak. Wat mij opvalt is dat hen een groot tekort aan groeikapitaal. Want een bedrijf dat zich hier goed kan de sociale onderneming echter nog on- Geduldig warm groeikapitaal dat genoe- ontwikkelen, zal hier blijven. Maar een derbelicht blijft. Met Social Enterprise NL gen neemt met een lager financieel rende- bedrijf dat zich goed kan ontwikkelen zet ik me in om daar verandering in te ment. Bovendien hebben social enterprises én in een netwerk wordt opgenomen, brengen. moeilijke toegang tot overheidsmarkten gaat hier nooit meer weg. omdat hun maatschappelijke meerwaarde Maar laten we bij het begin beginnen. niet wordt meegenomen als gunningscri- Tilburg heeft in 2014 in totaal actieve onder- Wat is een sociale onderneming eigenlijk? terium. nemingen. Bijna 98 procent van alle ondernemingen Waarom duikt deze term steeds vaker op? valt onder het MKB en meer dan 90 procent in de Hoe kan de overheid deze sector versterken Alhoewel ik geloof dat de meeste social categorie kleinbedrijf. De trend van steeds meer en hoe verhoudt de social enterprise zich enterprises zullen groeien zonder stimu- zzp ers vindt hier een goede bodem, lijkt. eigenlijk tot de normale onderneming? leringen van de overheid, kan de overheid het veld wel enorm versnellen. Social enter- Wat mij is opgevallen in de vijf jaar dat ik nu wethouder ben, is de enorme Wethouder Erik de Ridder: De laatste twee decennia is Tilburg de sterkste sociaal-economische groeier van Nederland Een sociale onderneming is een onderneming die een maatschappelijk probleem prises werken aan een systeemverandering, aan een economie waarin maatschappe- ondernemersspirit in onze stad. Dus aanpakt met een gezond businessmodel. lijke waarde voorop staat. het verrast mij ook helemaal niet dat er mende, dat mensen ook gewoon voor dat door. Niet iedereen heeft het van Deze zogenaamde social enterprise is dus Bij een systeemverandering moeten alle verhoudingsgewijs veel zzp ers in onze zichzelf beginnen om hogerop of verder nature in zich om van een bedrijf een een financieel zelfstandige onderneming actoren meebewegen, niet alleen onderne- stad opstaan. Of dat verhoudingsgewijs veel mensen vanuit een uitkering niet alleen proberen werk te vinden, maar ook gaan ondernemen. Als je kijkt naar de geschiedenis van Tilburg, zie je dat mensen altijd hard hebben moeten De portefeuilles te komen, dat zit er heel erg in. In 2013 zijn binnen de gemeente Tilburg ondernemingen gestart, maar zijn er ook gestopt. De voordeur voor ondernemerschap staat wijd open, maar de achterdeur dus ook. De ondernemers die het niet goed doen, moet je daar op een Darwinistische manier naar kijken het hoort erbij, de sterkste overwint - of past daar meer nuance? succes te maken. Maatschappelijk rendement Maar als het goed is, heb je op tijd het goede gesprek met de ondernemer en niet pas op het moment dat het te laat is en hij langskomt om een bijstandsuitkering aan te vragen. Juist in die fase, voordat een bedrijf dreigt om te vallen, kunnen we nog veel betekenen, we Laat sociaal ondernemerschap floreren mers en consumenten, maar ook de overheid. Bovendien is de overheid de grootste inkoper van goederen en diensten, dus een belangrijke klant voor iedere sociaal ondernemer. Ik geloof dat we de innovatiekracht van social enterprises kunnen koppelen aan stimulerende beleidsvorming vanuit de overheid, we versneld een échte transformatie teweeg kunnen brengen. En dan denk ik aan maatregelen als het zijn volledig Ik zit er genuanceerder in. Voor mij geldt niet: als je het niet redt, heb je het niet goed gedaan. Zo zit ik niet in kunnen initiëren in de kredietfaciliteit of in de bedrijfsplannen, of de balans opschonen. Ik heb de cijfers niet met- die producten of diensten op de markt brengt en daarmee haar maatschappelijke missie realiseert. De maatschappelijke lijf gaan, waaronder internationale armoede, milieuvervuiling en gebrek aan sociale cohesie. Zo heeft Tony s Chocolonely het openstellen van innovatiefondsen voor sociaal ondernemers, aanbestedingsregels zodanig aan te passen zodat ook sociaal geïntegreerd, tot in de uitvoerende elkaar. Maar, ik probeer ook niet hun lasten van de schouders af te halen en die op ons bord te leggen, want daar zijn wij niet voor. Wij kunnen echter wél een rol spelen. Binnen onze een paraat, maar dit is een aantal keren voorgekomen en daarmee hebben we werkgelegenheid weten te behouden. We moeten niet op de stoel van de ondernemer gaan zitten. Maar we zijn missie is de raison d etre van het bedrijf. Impact first. Neem bijvoorbeeld Autitalent. De missie van oprichter Paul Vermeer is om meer mensen met autisme aan een volwaardige baan te helpen. Hij ziet autis- slaafvrij maken van de cacao-keten als primaire missie en wil Taxi Electric met hun elektrische taxi s de luchtkwaliteit van de stad verbeteren met herintredende 50- plussers achter het stuur. Zo zijn er vele ondernemers in aanmerking komen om een aanbesteding te winnen en aan een rechtsvorm die recht doet aan de aard van deze missiegedreven ondernemingen. organisatie zelfs organisatie kennen we een afdeling Ondernemersadvies waarmee wij heel gericht met mensen kunnen kijken ons wel bewust van de belangen die er maatschappelijk zijn. Dus ik wil wel zijn partner zijn om te voorkomen dat hij bij me niet als een beperking, maar als een speciaal talent. Zo zijn mensen met autisme, met de juiste begeleiding, vaak goed voorbeelden van Nederlandse sociale ondernemingen, sommige kleinschalig gericht op hun lokale gemeenschap, anderen, Er is nog een wereld te winnen voor social enterprises en daarin heb ik mijn missie gevonden. In 2012 richtte ik samen met naar hun manier van ondernemen. ons aan het bijstandsloket verschijnt. in repetitieve handelingen en dat talent zoals Triodos, Vandebron en Fairphone Mark Hillen Social Enterprise NL op om Dat zijn heel directe gesprekken en we Daarmee boek je uiteindelijk maat- past goed bij bijvoorbeeld het digitaliseren met grote system changing ambities. social enterprises in Nederland te verster- werken. We hebben hier geen rijke stellen eerlijke vragen: Is jouw bedrijf schappelijk rendement. En daarom zoek van dossiers. Werk waar veel vraag naar is. Bij een goed MKB-klimaat hoort wat mij ken en zo hun maatschappelijke impact grond, we zitten niet aan zee, dus het wel levensvatbaar? Je zegt dat je onder- ik ook manieren om outreachend bezig Zijn bedrijf koppelt zo een maatschappelijk betreft dan ook meer aandacht voor social te vergoten. Omdat social enterprises voor komt niet aanwaaien. Je zult moeten neemt, maar ben je wel een onderne- te kunnen zijn. Ondernemersadvies doel, het bieden van werk aan mensen enterprises omdat zij specifieke uitda- iederéén winst creëren. bikkelen. In de textiel is een aantal mensen heel erg rijk geworden, maar de overgrote meerderheid was gewoon hard aan het werk. Dus dat onderne- mer? En je zegt dat je dit allemaal moet doen, maar is dat wel zo? Dan wordt gewoon het bedrijfsplan op tafel gelegd, en de boekhouding, en dan lichten we is een vorm van vroegsignalering, in de jeugdzorg en in de WMO is dat heel gangbaar. Maar in ondernemerschap moet je dat ook zien te doen. die lastig aan een baan komen, aan een groeiende vraag uit de markt. Er komen steeds meer social enterprises die tal van maatschappelijke problemen te gingen hebben. Zo kampen ze met een gebrek aan herkenning en erkenning. Sociaal ondernemers passen niet in bestaande kaders omdat ze hun impact halen middels Willemijn Verloop was oprichter-directeur van War Child. In 2012 startte ze platform Social Enterprise NL en in 2014 tevens het sociale investeringsfonds Social Impact Ventures NL

10 I ntroductie Ontwikkelen en verbinden Janneke de Lange is Hoofd Zelfstandigen en Kwaliteit bij de Directie Inkomensdienstverlening van de gemeente Groningen. Haar roots liggen in Twente, maar de liefde bracht haar in 1983 naar Groningen. Ze lacht: Het is geweldig hier! Sinds 1990 werkt ze voor de gemeente, in diverse (leidinggevende) functies. Sinds 1 april 2012 heeft ze haar huidige baan en geeft ze leiding aan het team Zelfstandigen van zes consulenten en vijf collega s in de back office En het team Kwaliteit van vijf kwaliteitsconsulenten en twee docenten. Ontwikkelen en verbinden ligt mij het beste, omschrijft ze haar stijl van managen. Klantenbestand We hebben best een groot klantenbestand. Gemiddeld werken we met 500 actieve dossiers in het Bbz. Daarvan is tweederde deel startende ondernemer en eenderde deel gevestigde ondernemer. Er zijn recent twee onderzoeken geweest en daaruit is gebleken dat we qua duurzame uitstroom iets boven het landelijk gemiddelde zitten. Starten is in dat opzicht lucratiever dan elk ander re-integratie instrument. Het is een open deur dat er hier minder banen zijn dan in de Randstad, daarom zijn we ook regionaal actiever op de arbeidsmarkt. We hopen dat er in het kielzog van IBM en Google meer grote bedrijven naar Groningen komen. Team Zelfstandigen GRONINGEN Samen sterker Sinds een aantal jaren werken we als gemeente Groningen ook voor andere gemeenten als het gaat om arbeidsmarkt, banen en zelfstandigen (Bbz). Daar geloof ik heel erg in, in regionalisering. Samen staan we sterker. Voor een kleine gemeente is het vaak moeilijk om inhoudelijk bij te blijven. Wij hebben veel ervaring en expertise in huis en dat bieden wij graag aan. Niet op een grote broer-achtige manier, nee, samenwerking moet je echt voelen. Wij verzorgen het hele traject van intake tot en met concept-beschikking. Maar de gemeente beslist en financiert zelf. Starters Starters vanuit het Bbz zijn er in alle branches, alhoewel je het op dit moment niet moet zoeken in sectoren als horeca, bouw en transport, stelt Janneke. Groningen is natuurlijk een universiteitsstad, dus met relatief veel jongeren die een wereld aan ideeën hebben. Een voorbeeld van zo n bijzonder idee van een starter: een soort Kwik-Fit voor fietsers. Echt een gat in de markt. En ook heel apart: een datingsite voor moslims. Dan heb je het dus echt over mensen die buiten de kaders kunnen denken. Systeem verwarmd Een groot aantal gevestigde ondernemers is omgevallen door de crisis. Moeilijk, maar alles draait om de vraag: is het bedrijf levensvatbaar? Overigens hebben we het ergste achter de rug. Wel schrijnend is dat sommige ondernemers (potentiële Bbz ers) heel veel schulden hebben. Dat is vaak een belemmering om iemand toe te laten in het Bbz. Gelukkig komt er nu ook schuldhulpverlening voor ondernemers op gang. Wij hebben ons debiteurensysteem verwarmd. De mensen krijgen nog wel een briefje van ons, maar het is toch vooral: bellen of een bezoekje brengen. Dat persoonlijke contact heeft effect, want er wordt beter afgelost. Starten als ondernemer is lucratiever dan elk ander re-integratie instrument 18 19

11 I tem en kocht van de laatste spaarcentjes een degelijke ladder. En de dames? Die creëerden op de thuisprinter een verkoopkrachtig flyertje, dat ze persoonlijk uitreikten aan winkelend Goirle. Na een paar dagen begon de telefoon te rinkelen; na een paar weken waren ook de buren van de eerste bellers klant, enzovoorts! De reden van ons succes? We zijn flexibel, betrouwbaar, afspraak is afspraak en nee verkopen we niet. Maar vooral: we maken schoon Op z n Lique s, zegt dochter Gallyon. En dat is schoner dan schoon. Huisvrouwen zien dat. IMK-man Hoeks aan. Zo niet bij Lique s. Zij denken duurzaam en brengen wat nog bruikbaar is naar de Kringloop voor hergebruik. Dit is óók één van de redenen waarom zij de award gewonnen hebben. Hart voor de zaak Inmiddels heeft Lique s 25 medewerkers, voor een deel mensen die komen uit een uitkerings- en/of achterstandspositie. De grote sociale betrokkenheid onderstrepend, zo meldt het IMKjuryrapport. Waarin verder onder meer staat: Een echt ondernemersechtpaar, GOODCOMPANY AWARD in het financiële totaalplaatje ) en Bill ( Misschien moet je een secretaresse aannemen ). En alles over en weer in alle openheid en recht voor z n raap, want als je dingen voor elkaar verborgen houdt, werkt dit soort samenwerking niet. Ik weet nog dat Ad de eerste keer bij me kwam in de loods. Zozo: een grote visboot. Kan dat wel uit? Ik heb hem toen moeten uitleggen dat het een hele oude boot was. Inmiddels gaan de zaken zo goed dat er een nieuwe boot is. Zijn enige uitspatting, zegt Angelique lief. En hij werkt er heel hard voor. Wat trou- voor Lique s Facilitaire Diensten en gemeente Goirle Andere finalisten De GoodCompany Award is een Als franchise manager coachte Robert Tink ooit aankomend ondernemers. Vervolgens werd hij internationaal salesmanager bij een producent van industriële machines, die jammer genoeg failliet ging. Z n mooie pak hoefde hij dus niet meer aan, maar bij de pakken neerzitten werd het ook niet. Waarom beginnen we niet als glazenwasser? Daar hebben we geen goeie van hier in Goirle, opperde zijn vrouw Angelique, ook een type aanpakker. De bedrijfsnaam werd Lique s, omdat er wordt schoongemaakt op z n Lique s: grondig. Het werd een succes, want de familie Tink ook dochters Gallyon en Chretienne zitten inmiddels in het bedrijf ontving onlangs de GoodCompany Award 2014 uit handen van IMK-directeur Han Dieperink. Deze award wordt ieder jaar uitgereikt aan een ondernemer en een gemeente, waar met een duwtje in de rug met publieke middelen het verschil is gemaakt. Kwaliteit, passie, vertrouwen. EN AANPAKKEN Na de uitreiking van de award verbaast Robert Tink de aanwezigen door de zaak om te draaien. Want we hebben nu succes, maar er waren ook tijden dat Lique s in zwaar weer zat. Via een klant, Gianotten Printed Media, werd ik op het pad gezet van Ad Swinkels van het Ondernemersklankbord (OKB). Hij voorzag me niet alleen van gouden ondernemers-adviezen, maar wees me ook op de Bbz-regeling voor bijstandverlening aan zelfstandigen. Vervolgens heb ik ondersteuning gezocht via de gemeente Goirle, waardoor ik in contact kwam met Petra Siemons, Bbz-specialist van gemeente Tilburg (werkend in opdracht van gemeente Goirle) en Bill Hoeks van het IMK. Zonder de eendrachtige samenwerking van al deze mensen had Lique s het niet gered. Reden waarom ik Ad nu een cheque van duizend euro geef om het goede werk voort te zetten. Op z n Lique s De wijze waarop ze hun zaken aanpakten na het besluit om een glazenwasserij te beginnen, is typerend. Robert begon vlijtig te oefenen op de mooie glazen schuifpui in huize Tink, hij ging op stage bij een collega-glazenwasser En het bedrijfsleven na verloop van tijd ook! Het luidde de groei van Lique s in en het aanboren van nieuwe takken van dienstverlening. Robert: Men ging ons ook vragen voor de interieurschoonmaak van kantoren en de opleveringsschoonmaak van panden van projectontwikkelaars, makelaars en corporaties. Een bijzondere variant van dit laatste zijn de gedwongen woningontruimingen. Iets waarbij een ander pluspunt van de award-winnaars naar voren komt, zegt Petra Siemons. Als je je huis wordt uitgezet, is dat heftig. De mensen van Lique s verstaan de kunst om dit op een hele sociale, menselijke manier te doen. Dat is niet iedereen gegeven, want vaak is het een kwestie van een container voorrijden en volgooien met huisraad. Die dan vaak linea recta naar de vuilstort gaat, vult doorzetters, hart voor de zaak, openstaand voor veranderingen, met steeds meer financiële bewustwording om gezond de toekomst in te kunnen gaan. Op dat laatste wil Robert Tink nog even ingaan. Met name op dat financiële vlak heb ik veel gehad aan de mensen van het OKB, IMK en de gemeente. Als ondernemer ben je het liefst bezig met je vak. In je enthousiasme vergeet je dan je administratie nog wel eens. Dat komt wel : ook de stukken die níet kunnen wachten. Op een gegeven moment loop je dan, ondanks dat je het zakelijk druk hebt, vast. In ons geval ook nog eens omdat één van de dochters langdurig in de lappenmand kwam, wat veel energie vrat. Je krijgt dan hele praktische tips van mensen als Petra ( Toch even checken of de investering voor die nieuwe bedrijfsauto past prijs voor passie voor ondernemerschap, toekomstgerichtheid, flexibiliteit en succesvol ondernemerschap in de regio. Naast Lique s Facilitaire Diensten waren er nominaties voor: Siempre (kledingzaak, Almere) en Bodegom Holding (loon- en aannemingsbedrijf, Wieringerwerf). Ga voor meer Lique s-info naar wens ook één van de adviezen was van de drie sparringpartners, zegt ze: Zorg dat je als zakenpartners goed in de gaten houdt dat je privéleven, je huwelijk niet lijdt onder zakelijk succes én tegenslag. Maar ook dat is gelukt, want het is alweer 25 jaar geleden dat de GoodCompany Award-winnaars van nu elkaar het ja-woord gaven. De toekomst? Schoonzoon-in-spé Gijs zit inmiddels ook al in de zaak, evenals zijn broer Bart. Ons-kent-ons: dat schept vertrouwen, de basis onder elk succes. En we willen verder groeien, maar goed doordacht. Vandaar dat we zeker contact houden met de mensen achter de award! 20 21

12 I ndetail branche In detail In deze artikelenreeks, bedoeld voor geïnteresseerden in de publieke sector, schetst IMK een beeld van de belangrijkste branches in het lokale kleinbedrijf. De lezer wordt meegenomen in de structuur van de branche en de laatste ontwikkelingen daarin met focus op die aspecten, die vanuit de publieke sector van belang zijn. Eerder bekeken we de bouwnijverheid, detailhandel, horeca, gezondheids- en welzijnszorg en automotive. Creatieve industrie: Het begrip creatieve industrie werd in 2002 op de kaart gezet door Richard Florida in zijn boek The Rise of the Creative Class. Florida betoogt dat de aanwezigheid van creatieve mensen een belangrijke vestigingsfactor is voor bedrijven en één van de drijvende krachten achter economische groei. Ook in Nederland is er steeds meer interesse voor deze sector. Centraal staat de vraag wat de overheid kan doen om de creatieve industrie te stimuleren. De creatieve industrie bestaat uit creatieve bedrijven en creatieve beroepen. Bij beroepsclassificaties kan een selectie gemaakt worden van de beroepen waar creativiteit een wezenlijk onderdeel is van het dagelijkse werk. Een bedrijfstakclassificatie brengt het probleem met zich mee dat ook nietcreatieve, ondersteunende activiteiten (bijvoorbeeld de administratie van een architectenbureau) worden meegeteld. Vanwege deze verschillen worden in de meeste studies beide invalshoeken gebruikt. Economisch landschap Met een groeicijfer van 6 procent per jaar, circa bedrijven en werkzame personen en een aandeel van meer dan 2 procent in het BBP is de sector niet weg te denken uit het economische landschap van Nederland. De sector heeft een duidelijke voorkeur voor regionale clustering en stedelijke vestigingsmilieus. De zogenaamde Noordvleugel van de Randstad (de as Amsterdam-Hilversum-Utrecht- Amersfoort) is vooral gespecialiseerd in veel zzp ers en micro-ondernemingen creatieve zakelijke diensten. In het Gooi is media en entertainment het sterkst vertegenwoordigd rondom de omroepstad Hilversum, terwijl veel gamebedrijven zich vestigen in de regio Utrecht. Ook rondom Eindhoven, Rotterdam-Delft en in mindere mate rondom een aantal middelgrote steden zoals Arnhem, Groningen en de Brabantse stedenrij, is sprake van clustering van creatieve bedrijven. De creatieve sector in de overige regio s en steden van Nederland, hebben vooral een lokaal bedienend karakter. Schaalverkleining geldt binnen de creatieve sector nog meer dan in andere sectoren. De sector kent lage toetredingsdrempels, de creatieve sector wordt dan ook gedomineerd door veel jonge start-ups: veelal één-pitters (zzp ers) en micro-ondernemingen. Bij 87 procent van de creatieve bedrijven werken minder dan 5 mensen. Bij 12 procent van de ondernemingen zijn tussen de 5 en 10 werknemers in dienst. Ondernemingsfinanciering Creatieve ondernemers hebben vaak moeite om kapitaal te verwerven via de bestaande financiële kanalen. Deels wordt dit veroorzaakt door de aard van hetgeen dat moet worden gefinancierd, creatieve producten zijn immers niet vergelijkbaar met de meer tastbare producten en productiemiddelen uit andere sectoren. Daarnaast is het succes van een creatief product vooraf lastig in te schatten. Investeren in de creatieve industrie wordt door zowel verstrekkers van vreemd vermogen als durfkapitaal doorgaans dan ook als (te) risicovol beschouwd.. 1 van de 9 topsectoren De creatieve industrie is één van de negen topsectoren, gebieden waarop het kabinet internationaal wil uitblinken. Branches binnen deze sector zijn onder meer architectuur, mode, gaming, design, muziek, media en entertainment. Het gemeenschappelijke kenmerk van alle creatieve disciplines is dat er sprake is van voortdurende vernieuwing gericht op de eindgebruiker. Het CBS doet veel onderzoek naar de creatieve industrie en onderscheidt drie sub-sectoren: 1. Kunst en cultureel erfgoed (beeldende kunst, podia, musea, openbare bibliotheken etc.); 2. Media en entertainment (radio, tv, film, video, games, etc.); 3. Creatieve zakelijke dienstverlening (grafische en industrieel ontwerp, architectuur, interaction design en reclame). De kunstensector is de kleinste van de drie deelsectoren. Ongeveer 1/10de van de creatieve bedrijven is hier actief. Uit onderzoek blijkt dat het bij veel van de kunstenaars ontbreekt aan ondernemersvaardigheden. Scholing is teveel gericht op het vak zelf en nog te weinig op ondernemerschap. Dit komt bijvoorbeeld naar voren bij het schrijven van goed onderbouwde ondernemingsplannen. Beeldende kunst Het hart van de beeldende kunst bestaat uit de schepping (door beeldend kunstenaars) en de distributie (door kunstgalerieën, uitleencentra, musea, festivals en veilingen). Zij hebben allen een rol in de distributie en vertoning Media en entertainment: kleinschalige toetreders Van alle creatieve bedrijven is ruim een kwart actief binnen de deelsector mediaen entertainment. Het is een zeer dynamische sector. Op basis van activiteiten, doelgroep en opdrachtgever kent de sector verschillende specialisaties en onderverdelingen. Er zijn een aantal grote AV productiehuizen en facilitaire bedrijven met daarnaast vele zzp ers die zelfstandig camera, geluid en edit werkzaamheden verrichten. Alle partijen zijn onderling verbonden, zij maken deel uit van de verschillende schakels benodigd voor het tot stand brengen van een productie. Omzetten staan onder druk. Dit komt door de digitalisering van het Inkomen kunstenaars onder druk van beeldende kunst. Een gevolg van de crisis van de afgelopen jaren is dat verkoop van beeldende kunst voorlopig nog onder druk blijft staan. Grote diversiteit In Nederland is de creatieve zakelijke dienstverlening verreweg het grootst, ruim 2/3de van de bedrijven in de creatieve industrie valt in deze categorie. Het is ook de meest diverse groep van de drie deelsectoren. De grootste groep ondernemers valt binnen de zogenaamde ontwerpende beroepen. De ruimtelijk ontwerper (vormgeving en inrichting van het interieur van woningen en bedrijfspanden) is vooral afhankelijk van ontwikkelingen in de bouwnijverheid. De nieuwbouwsector heeft de afgelopen jaren vrijwel stil gelegen. Wel liggen er kansen bij productieproces. Starters kunnen met een relatief lage investering, audiovisuele producties maken in een redelijk hoge kwaliteit. Hierdoor heeft de branche last van veel kleinschalige toetreders die concurreren op prijs. Podiumkunsten De schouwburg en concertzaal zijn niet de enige plekken waar het publiek kennis kan nemen van de (uitvoerende) podiumkunstenaars. Concerten en voorstellingen in de openlucht, in boerenschuren of in oude fabrieken zijn niet meer weg te denken uit het Nederlandse podiumkunstenlandschap. Overheden bezuinigen steeds meer en de crisis heeft ook gevolgen gehad voor het bestedingspatroon van de consumenten (kaartverkoop en horeca). De huidige economische situatie maakt het bovendien moeilijk om aan sponsorgelden te komen. Al deze negatieve ontwikkelingen hebben tot gevolg dat ook de inkomens van de podiumkunstbeoefenaars de komende jaren onder druk blijven staan. ontwerpende beroepen de herontwikkeling van leegstaande kantoren en winkelpanden waarvan er veel de komende jaren nieuwe bestemmingen gaan krijgen. De markt wordt getypeerd als een verdringingsmarkt, aanbieders kunnen veelal alleen ten koste van elkaar nog hun marktaandeel vergroten. De product/industrieel ontwerper houdt zich bezig met de vormgeving van producten. Nederland wordt met haar ontwerpers relatief hoog gewaardeerd. Er wordt zelfs gesproken van Dutch Design. Nederlandse ontwerpers zijn vooral gespecialiseerd in meubels en verpakkingen. De grafisch ontwerper of vormgever houdt zich bezig met de visuele vormgeving van media als reclame, kranten en tijdschriften, boeken en internet. Er is sprake van een hoge dynamiek in het aantal bedrijven, het aantal vestigingen groeit veel harder dan in de totale economie. Er is krimp aan de bovenkant en groei aan de onderkant van de markt: de werkgelegenheid bij grote bedrijven neemt af, terwijl het aantal zzp ers toeneemt

13 I tem Bijstand voor ondernemers binnenkort digitaal: Ondernemers communiceren digitaal. Met klanten, leveranciers, met de bank, met de Belastingdienst en met de Kamer van Koophandel via ondernemersplein.nl. Maar nog niet met de afdeling zelfstandigen van de gemeente. Dat gaat binnenkort veranderen. Want in januari 2015 introduceert IMK het Sociaal OndernemersLoket Online, kortweg SOLO. De sociale sector loopt, landelijk gezien, niet voorop in digitalisering van publieke dienstverlening. En nu dient een volgende uitdaging op de gemeentelijke dienstverlening zich aan met de decentralisatie van taken en verantwoordelijkheden op het brede terrein van jeugdzorg, werk en zorg aan langdurig zieken en ouderen. Vanaf 1 januari 2017 moeten burgers en dus ook ondernemers terecht kunnen bij de gemeente voor alle vragen, meldingen en adviezen. Complex Gemeenten lopen flink achter met het inrichten van hun digitale dienstverlening binnen het sociaal domein. Slechts 17 gemeenten halen een voldoende en ruim 120 scoren onder de maat. Het gemiddelde rapportcijfer is een 4,3. Zo meldt de Automatiseringsgids op basis van onderzoek bij alle 403 gemeenten door SIMgroep. Op het gebied van bijstand voor zelfstandigen scoren alle Nederlandse gemeenten onvoldoende als het gaat om digitale dienstverlening. De behoefte aan online dienstverlening aan ondernemers is groot. Een bijstandsaanvraag voor zelfstandigen is complex, vereist veel informatie en is daarmee tijdrovend. Kantooruren zijn voor de ondernemer vaak onmisbaar en buiten die kantooruren is het gemeentelijk loket gesloten. Bij ondernemersin-nood is snelheid van handelen bepalend voor de overlevingskansen van het bedrijf. Online dienstverlening helpt daarbij. SOLO: drie online diensten In januari 2015 introduceert IMK het Sociaal OndernemersLoket Online, SOLO, een landelijke digitale voorziening voor de belangrijkste sociale ondernemersregelingen, Bbz en Ioaz, waarop alle Nederlandse gemeenten zich kunnen aansluiten. Met SOLO komen drie online diensten beschikbaar: ebbz gevestigd bijstandsaanvraag voor gevestigde ondernemers ebbz starter bijstandsaanvraag voor startende ondernemers eioaz bijstandsaanvraag voor oudere ondernemers, die willen/moeten stoppen. Waarom een landelijke Bbz-voorziening? In Nederland worden door 350 gemeenten 22 verschillende zaaksystemen gebruikt om digitale dienstverlening mogelijk te maken. En 53 gemeenten hebben volgens zaaksystemeninbeeld.nl SOLO zelfs nog helemaal geen zaaksysteem, zegt Han Dieperink, algemeen directeur IMK en voor zijn IMK-periode één van de grondleggers van hedendaagse gemeentelijke zaaksystemen. De complexiteit van de Bbz-aanvraag is hoog, omdat het nu eenmaal een bijstandsaanvraag is waarbij zowel privé-informatie een rol speelt, als ook gedetailleerde bedrijfsinformatie. Het ontwikkelen van een goed zaakproces met slimme digitale formulieren is voor geen enkele Nederlandse gemeente rendabel te maken. In heel Nederland gaat het om zo n aanvragen per jaar en voor een gemeente met inwoners om 20 á 30 aanvragen per jaar. Daarnaast hebben de meeste gemeenten niet de expertise in huis om een goede oplossing te ontwikkelen. IMK is het grootste kenniscentrum op dit gebied in Nederland en daarom besloten wij twee jaar geleden om met één landelijke voorziening te komen, waarbij we iedere gemeente tegen kostprijs uitnodigen om aan te sluiten. In de afgelopen maanden werkten we met de gemeenten Den Haag, Groningen en Tilburg samen om tot de goede oplossing te komen, aldus Dieperink. SOLO Wat doet het? SOLO is een online dienst, beschikbaar via internet voor aangesloten gemeenten en ondernemers van die gemeenten, met de volgende onderdelen: Een online doelgroep-scan, waarmee de ondernemer, door het aanklikken van antwoorden kan bepalen of en zo ja welke ondernemersregeling voor hem of haar van toepassing is. Indien de ondernemer niet tot de doelgroepen behoort wordt de ondernemer, waar mogelijk, doorverwezen naar andere hulpopties. De doelgroep-scan zorgt voor de optimale filtering, zodat ondernemers niet onterecht afvallen of ten onrechte in een doelgroep worden geplaatst. Indien de ondernemer tot een doelgroep voor een regeling behoort, dan krijgt de ondernemer de mogelijkheid om door te linken naar een online intake. Een online intake voor iedere opgenomen regeling (Bbz gevestigd, Bbz starter, Ioaz). Deze intake begint met vaststelling van de identiteit van de aanvrager met behulp van DiGiD en start daarna met een zogenaamd intelligent formulier, waarin de ondernemer (of iemand namens de ondernemer, bijvoorbeeld de boekhouder) alle benodigde informatie aanlevert en vragen beantwoordt. Bijlagen/bewijsstukken kunnen desgewenst worden toegevoegd, maar zijn ook later aan te Han Dieperink, algemeen directeur IMK. Één landelijke digitale voorziening voor Bbz en Ioaz, waarbij iedere gemeente tegen kostprijs kan aansluiten leveren. SOLO bewaakt de status van de intake en de volledigheid van het dossier en stelt die informatie beschikbaar aan de behandelend ambtenaar. Onderdeel van de intake is de zogenaamde urgentiebepaling. Die indicatie geeft de gemeente de mogelijkheid om het proces te versnellen, indien dat noodzakelijk lijkt voor de overlevingskansen van de onderneming. De voordelen van SOLO Met deze landelijke voorziening worden ondernemers in de gelegenheid gesteld 24/7 uur hulp in te roepen bij gemeenten, indien het beëindigen van de onderneming dreigt. Door het voorbereidende werk te beleggen bij de ondernemer zelf, wordt de gemeentelijke werklast rond deze regelingen significant verlicht. De gemeente heeft minder administratieve rompslomp, waardoor men zich beter kan richten op de daadwerkelijke vraag van de ondernemer. Door de snelheid van digitale informatievergaring en informatieoverdracht worden doorlooptijden verkort en dat komt ten goede aan de overlevingskansen van ondernemingen (en resulteert daarmee in beperking van de uitkeringslasten van de gemeente). Door de ontwikkeling van een landelijke voorziening worden de gemeentelijke investeringen in digitale dienstverlening beperkt. In de toekomst kunnen andere gemeentelijke diensten ten behoeve van ondernemers worden toegevoegd, zoals de aanvraag kwijtschelding van lokale belastingen en aanvraag voor schuldhulpverlening. Met deelnemende gemeenten zal worden samengewerkt om tot nieuwe diensten te komen. MEER INFORMATIE? Voor meer informatie kunt u gebruik maken van de antwoordkaart bij deze Good Company, bellen met: of een sturen naar: 24 25

14 I tem I ns & Outs Schadelastbeperking voor gemeenten via IBO naar zzp ers Op dit moment laat het kabinet een interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) naar zzp - Minder kans faillissement vrouwelijke ondernemers Uit een analyse van het aantal faillissementen bij Belgische eenmanszaken gedurende de eerste drie kwartalen van 2014 blijkt dat vrouwelijke ondernemers 30% minder kans hebben Lichte opleving starters in Q3 Het aantal starters groeide in het derde kwartaal van Red-een-bedrijf ers uitvoeren, waarin zowel de groei van het aantal zzp ers als de gevolgen daarvan voor de economie worden beschreven op een faillissement dan mannelijke. Zonder in algemeenheden te willen vervallen, zien we dat vrouwen hun onder- met 0,9% t.o.v Toch lijkt deze opleving niet structureel. Over heel 2014 zal het aantal starters licht dalen en ook en ontleed. Verschillende deel- neming rationeel en berekend in 2015 zet deze trend door. In de praktijk blijkt dat veel ondernemersin-nood te laat hulp zoeken. Het Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf (IMK) heeft onderzoek gedaan naar de uitval van ondernemers in alle Nederlandse gemeenten. Eén van de constateringen is, dat er bij gemeenten veel aandacht is voor startende ondernemers, maar niet voor stoppende ondernemers. En dat is opmerkelijk. Opmerkelijk, omdat juist omvallende bedrijven grote gevolgen hebben voor gemeenten. Denkt u daarbij maar aan uitkeringsschade en leegstand. In de praktijk blijkt dat veel ondernemers-in-nood te laat hulp zoeken, Het aantal stoppers in uw gemeente Specifieke informatie over uw gemeente en het aantal stoppers in uw gemeente kunt u vinden op / + naam gemeente. Met 155-Red-een-bedrijf (www.155.nl) biedt het IMK via gemeen- nemers hebben recent position papers gepubliceerd, waaronder het Sociaal Cultureel Planbureau en Centraal Planbureau. De eerste resultaten van de werkgroep worden binnenkort verwacht. Bron: Rijksoverheid Slechts 54% van de zzp ers heeft een buffer Ondernemersplein breidt informatie uit De Vereniging van Nederlandse aanpakken, terwijl mannen meer risico s durven te nemen, soms met negatieve afloop, aldus Christine Mattheeuws, voorzitter van Neutraal Syndicaat Voor Zelfstandigen. Bron: Neutraal Syndicaat Voor Zelfstandigen op dit centrale, digitale infor- Binnen de sectoren varieert het aantal starters. Groeiers dit jaar zijn de bouw en landbouw. In beide sectoren is de behoefte aan een flexibele (arbeids)schil groot. Er wordt daarom veel gebruik gemaakt van zzp ers. In de sectoren cultuur en zakelijke dienstverlening is sprake van krimp, met name in cultuur. In zakelijke dienstverlening, waaronder IT, lijkt een stijging in werkge- veelal uit schaamte of onwetendheid. ten een centraal noodloket voor lokale Slechts 54% van de zzp ers Gemeenten heeft zich aange- matiepunt waarop onderne- legenheid juist een einde te De problemen zijn vaak heel divers en ondernemers. Deze laagdrempelige be- heeft een buffer; 27% heeft zijn sloten bij Ondernemersplein.nl. mers de informatie van allerlei maken aan noodgedwongen wanneer een ondernemer (te) laat aan- nadering stimuleert dat ondernemers financiële reserves al moeten Informatie van alle gemeenten (semi-) overheidsinstanties kun- ondernemerschap. Ook in zorg klopt voor hulp, is bedrijfsbeëindiging sneller in actie komen en dat voor aanspreken. Dit blijkt uit het wordt daarmee gepublceerd nen vinden. Alle informatie van en onderwijs is sprake van een veelal onvermijdelijk. gemeenten de schadelast wordt beperkt. onderzoek ZZP en Bedrijfs- Antwoord voor Bedrijven is al lager aantal starters. Dit is mede Gemeente wijst de weg IMK vindt het belangrijk dat onderne- Ondersteuning voor gemeenten Met 155 biedt het IMK gemeenten onder- voering dat recentelijk is uitgevoerd door Conclusr Research eerder verhuisd naar het platform. Bron: King ingegeven door de aanpak van schijnzelfstandigheid. Bron: ING Kwartaalbericht Starters mers op een juiste wijze worden geadvi- steuning om hun ondernemers in nood seerd wanneer ze het moeilijk hebben. In geval van nood mag van de gemeente verwacht mag worden dat zij de weg te helpen. Via de telefoon of internet kan iedere ondernemer om hulp vragen. Hoe uitgebreid die hulp kan zijn, Meer aandacht voor marktfalen bij mkb-kredieten Verschillende vormen van Merendeel startende ondernemers uit WW succesvol wijst. Hoewel uit de cijfers blijkt dat het hangt mede af van uw wensen. marktfalen gaan ten koste Ruim tweederde van de men- aantal faillissementen landelijk wel Steeds meer gemeenten sluiten zich van de kredietverlening aan sen die vanuit de WW-uitkering daalt, is het ook een gegeven dat er aan bij 155. Op kunt u de het midden- en kleinbedrijf. kiest voor het ondernemer- gelukkig ook veel ondernemers actuele status zien welke gemeenten De financieringsknelpunten schap is na drie jaar nog steeds stoppen voordat het tot een zich reeds hebben aangesloten bij dit onder 821 zzp ers. Oudere en vragen om een brede en werkzaam als on- faillissement komt. initiatief. jongere zzp ers hebben in ge- structurele aanpak, zo moe- denemer. Dit lijke mate buffers opgebouwd. ten mkb-bedrijven minder af- percentage is Ruim 10% geeft aan maximaal hankelijk worden van krediet- vrijwel gelijk twee maanden te kunnen verlening door banken. aan dat van overbruggen, bijna 20% zegt Andere aanbieders zijn nodig startende ondernemers. Het Interesse? Neem contact op! drie tot zes maanden en een kwart zegt voor zes tot twaalf om het mkb van meer risicodragend vermogen te voorzien. Dat stelt de Commissie Sociaal- Economische Aangelegenhe- gemiddelde inkomen van starters uit de WW is vergelijkbaar Mocht u ook geïnteresseerd zijn in het initiatief 155-Red-een-bedrijf voor ondernemers in uw gemeente, neem dan contact op met uw relatiebeheerder of bel: Ook kunt u de bijgevoegde antwoordkaart invullen voor meer informatie. maanden een reserve te hebben opgebouwd. Bron: Het Financieele Dagblad Daarvoor moeten wel informatieknelpunten en schaalnadelen worden aangepakt. den (SEA) van de SER in een rapport over de financiering van het mkb. Bron: SER met het loon van voor werkloosheid. Bron: UWV 26 27

15 Elke avond koopavond. Ondernemers kunt u voortaan 24 uur per dag helpen. Zelfs in het weekend. Want vanaf januari is er het Sociaal OndernemersLoket Online, kortweg SOLO. Een digitale voorziening voor sociale ondernemersregelingen, zoals het Bbz en de Ioaz. Met SOLO kunnen ondernemers zelf online een aanvraag doen voor een regeling, en onderzoeken of ze ervoor in aanmerking komen. En indien gewenst krijgt men digitale hulp bij het vergaren van alle benodigde informatie. SOLO neemt veel werk uit handen. Heeft u als gemeente ook interesse om aan te sluiten? Neem dan contact met ons op. Bel of stuur een mail naar Op onze website vindt u nadere toelichting. Nieuw: Sociaal OndernemersLoket Online. Helpt ondernemers 24 uur per dag, 7 dagen in de week. T: E:

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

Ondernemerschap in Nederland

Ondernemerschap in Nederland Ondernemerschap in Nederland Je neemt deel aan het profiel Ondernemerschap. Dit betekent dat je erover denkt om in de toekomst als ondernemer te gaan werken. Dat is anders dan werken in loondienst. Dan

Nadere informatie

Welke maatschappelijke problemen bestrijdt de Buzinezzclub? Hoe pakt de Buzinezzclub dit aan?

Welke maatschappelijke problemen bestrijdt de Buzinezzclub? Hoe pakt de Buzinezzclub dit aan? Contactgegevens Naam organisatie/initiatief: Stichting Stimulering Jong Ondernemerschap Naam primair contactpersoon: Leo van Loon Post adres: Maashaven Zuid Zijde 2, 3081 AE Rotterdam Telefoonnummer: +31

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9

Inhoud. Inleiding 6. 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 Inhoud Inleiding 6 1 Introductie 7 Ondernemerschap in Nederland 8 Drie manieren om een bedrijf te starten 8 IK als ondernemer 9 2 Instanties in Nederland 13 Belangrijke instanties voor ondernemers 14 Kamer

Nadere informatie

Gemeente Haarlem. Drs. Joyce Langenacker. Aan de leden van de raad van de gemeente Haarlem

Gemeente Haarlem. Drs. Joyce Langenacker. Aan de leden van de raad van de gemeente Haarlem Gemeente Haarlem Haarlem Drs. Joyce Langenacker wethouder Werk, Economische Zaken, Sociale Zaken (Participatiewet), Wonen, Coördinatie Sociaal Domein Retouradres Postbus 511 2003 PB Haarlem Aan de leden

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Onderwerp: Bestrijding werkloosheid ouderen: ouderenambassadeurs

Onderwerp: Bestrijding werkloosheid ouderen: ouderenambassadeurs gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6192 Inboeknummer 15BST00209 Dossiernummer 15.09.251 24 februari 2015 Commissie notitie Onderwerp: Bestrijding werkloosheid ouderen: ouderenambassadeurs Inleiding Duurzame

Nadere informatie

Wat is het Ondernemerscentrum?

Wat is het Ondernemerscentrum? Ondernemerscentrum Ondernemerscentrum Bent u van plan een eigen onderneming te starten of heeft u al een eigen onderneming? Heeft u daarbij behoefte aan praktische en concrete ondersteuning? Loopt u tegen

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Werk > flexibelere arbeidsmarkt > verminderen bureaucratie > betere kansen voor startende (jonge) ondernemers Werk Algemeen Op dit moment hebben mensen die langs de kant staan te weinig kans

Nadere informatie

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers

Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Kansen voor jongeren bij u op de werkvloer Menukaart voor werkgevers Voorwoord Een wereld van verschil maken voor jong talent én voor uzelf. Wie wil dat nu niet? Niet iedereen heeft hiertoe de mogelijkheid.

Nadere informatie

BAWI/U200900381 Lbr. 09/032

BAWI/U200900381 Lbr. 09/032 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft Hulp aan ondernemers bij economische crisis uw kenmerk ons kenmerk BAWI/U200900381 Lbr. 09/032 bijlage(n)

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Sociaal ondernemen: innovatief ondernemen met dubbele winst

Sociaal ondernemen: innovatief ondernemen met dubbele winst Sociaal ondernemen: innovatief ondernemen met dubbele winst Conferentie Samen werken aan lokaal ondernemerschap 19 november 2015 Bert Otten Radar Advies Lianne Harrewijn IMK Sociaal ondernemen is in! sociaal

Nadere informatie

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar Meer kansen, meer banen Inleiding Mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben terecht de volle aandacht van de politiek. Vrijwel alle verkiezingsprogramma s besteden er aandacht aan. Het gaat

Nadere informatie

Trajecten starterbegeleiding in het kader van het project Gewoon Ondernemen

Trajecten starterbegeleiding in het kader van het project Gewoon Ondernemen Trajecten starterbegeleiding in het kader van het project Gewoon Ondernemen Starterbegeleiding door Wesseling Startschot Voor de professionele ondersteuning, de bedrijfsadviseur, wordt door het project

Nadere informatie

AMSTERDAMMERS AAN HET WERK. Gemeentelijk werk voor tenminste het minimumloon

AMSTERDAMMERS AAN HET WERK. Gemeentelijk werk voor tenminste het minimumloon AMSTERDAMMERS AAN HET WERK Gemeentelijk werk voor tenminste het minimumloon 1 Samenvatting De weg uit armoede is werk. De vraag hoe mensen weer aan het werk geholpen kunnen worden is actueel. De flinke

Nadere informatie

Via de wijk aan het werk

Via de wijk aan het werk Via de wijk aan het werk Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en sport.

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

LinkedIn voor ZZP ers

LinkedIn voor ZZP ers LinkedIn voor ZZP ers LinkedIn voor ZZP ers Jan Willem Alphenaar Schrijver: Jan Willem Alphenaar Coverontwerp: Jan Willem Alphenaar Coverfoto: Henk-Jan Winkeldermaat - Punkmedia ISBN: 9789463189798 Jan

Nadere informatie

Conclusies enquête The Future Group. November 2015

Conclusies enquête The Future Group. November 2015 November 2015 Conclusies enquête Een zzp er kiest voor zelfstandigheid, vrijheid en ondernemerschap. Daar moet je hem/haar de ruimte voor geven. Verplichte collectieve zaken staan in tegenstelling tot

Nadere informatie

Voor Ondernemers Door Ondernemers in Groningen. Vodo50. Groningen, september 2014 Martijn van der Tuin

Voor Ondernemers Door Ondernemers in Groningen. Vodo50. Groningen, september 2014 Martijn van der Tuin Voor Ondernemers Door Ondernemers in Groningen Vodo50 Groningen, september 2014 Martijn van der Tuin Aanleiding Nederland en Groningen moeten het voor de groei van de economie vooral hebben van actieve

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Ondernemingsplan. De basis in 10 stappen. Een leidraad om je bedrijf, de markt en jezelf goed in kaart te brengen. Ik ga starten

Ondernemingsplan. De basis in 10 stappen. Een leidraad om je bedrijf, de markt en jezelf goed in kaart te brengen. Ik ga starten Ondernemingsplan De basis in 10 stappen Een leidraad om je bedrijf, de markt en jezelf goed in kaart te brengen Ik ga starten Hoe maak je een ondernemingsplan? Een ondernemingsplan is de eerste stap naar

Nadere informatie

Bijlagen. Tevredenheid van potentiële werknemers

Bijlagen. Tevredenheid van potentiële werknemers Bijlagen Tevredenheid van potentiële werknemers Evaluatie Pastiel Bijlagen Tevredenheid van potentiële werknemers Pastiel Drs. Jan Dirk Gardenier MBA Erik Geerlink, MSc Lotte Piekema, MSc Februari 2014

Nadere informatie

Jan de Laat OVERSTAG

Jan de Laat OVERSTAG Jan de Laat VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van teksten

Nadere informatie

Veranderen doet pijn. Dat moet je bespreekbaar maken

Veranderen doet pijn. Dat moet je bespreekbaar maken LEREND VERANDEREN IN HAARLEMMERMEER Veranderen doet pijn. Dat moet je bespreekbaar maken Tekst: Fenny Brandsma / Fotografie: Kees Winkelman Wie in een organisatie succesvol veranderingen wil realiseren,

Nadere informatie

Sociale werkbedrijven de toekomst

Sociale werkbedrijven de toekomst & Sociale werkbedrijven de toekomst Sociale werkbedrijven 2.0 De Participatiewet vraagt om een nieuwe manier van werken. Er zijn nieuwe doelen vastgelegd en overal ontstaan nieuwe samenwerkingsverbanden.

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

Wat heeft de gemeente zelfstandig ondernemers te bieden?

Wat heeft de gemeente zelfstandig ondernemers te bieden? Wat heeft de gemeente zelfstandig ondernemers te bieden? Informatie, advies en financieringsmogelijkheden voor ondernemers Heeft u een eigen bedrijf of zelfstandig beroep en lukt het u (tijdelijk) niet

Nadere informatie

Cursussen voor volwassenen

Cursussen voor volwassenen Groningen Drenthe Overijssel 25 2012-2013 Cursussen voor volwassenen U volgt uw cursus bij het Alfa-college Het Alfa-college is het regionaal opleidingen centrum voor Noorden Oost-Nederland, met een breed

Nadere informatie

Tineke Boudewijns VERSTAG

Tineke Boudewijns VERSTAG Tineke Boudewijns VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen

Nadere informatie

Factsheet. Inleiding. Thema Werkgelegenheid

Factsheet. Inleiding. Thema Werkgelegenheid Factsheet Thema Werkgelegenheid Inleiding Rotterdam wil dromers, denkers en doeners ondersteunen bij het realiseren van ideeën en initiatieven waarmee maatschappelijke vraagstukken in de stad worden aangepakt.

Nadere informatie

Ik heb een vraag over: Voorwoord. Ik voel me thuis niet prettig, kan ik met iemand praten?

Ik heb een vraag over: Voorwoord. Ik voel me thuis niet prettig, kan ik met iemand praten? Ik heb een vraag...... over zorg, huiselijk geweld en kindermishandeling, hulp en ondersteuning, opvoeding en jeugdhulp, ziekenhuisopname, beschermd wonen, schulden, werkloosheid, mijn arbeidsbeperking

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding gemeente Eindhoven Raadsnummer 12R5074 Inboeknummer Dossiernummer Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding Het tafelzilver is op, de tijd dat we ruim in

Nadere informatie

Logo WebCommuniqué met de achtergrondkleur van de website

Logo WebCommuniqué met de achtergrondkleur van de website Logo WebCommuniqué met de achtergrondkleur van de website Inleiding Ik schrijf dit plan vanwege het feit dat ik een eenmansbedrijf op wil gaan starten in de webdesign branche en dit omdat ik de laatste

Nadere informatie

Budgetbeheer Bewindvoering beschermingsbewind Budgetcoaching voor ondernemers Schuldhulpverlening

Budgetbeheer Bewindvoering beschermingsbewind Budgetcoaching voor ondernemers Schuldhulpverlening Juristnet Financiele zorg Budgetbeheer Bewindvoering beschermingsbewind Budgetcoaching voor ondernemers Schuldhulpverlening Juristnet reintegratie dienstverlening inclusief Leer en werk trajecten 2014

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief. Verbeteren kan alleen van binnenuit.

Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief. Verbeteren kan alleen van binnenuit. Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief Verbeteren kan alleen van binnenuit. Onze visie, missie en strategie Visie: dat er in alle organisaties een

Nadere informatie

Eigen bedrijf starten?

Eigen bedrijf starten? Eigen bedrijf starten? Deze brochure gaat in op de bijstandsmogelijkheden voor mensen die een eigen bedrijf of zelfstandig beroep beginnen. We vermelden alleen het begrip eigen bedrijf. Hiermee bedoelen

Nadere informatie

Employee Support en Menea

Employee Support en Menea Employee Support en Menea Sinds de aankondiging in april heb je de adviseurs van Employee Support bij Philip Morris kunnen zien om jou en je collega's te ondersteunen en bij te staan. Gelukkig hebben veel

Nadere informatie

tips voor het sollicitatiegesprek

tips voor het sollicitatiegesprek tips voor het sollicitatiegesprek algemeen In elk gesprek komen vragen voor die op meer manieren te beantwoorden zijn. Hiermee probeert een selecteur duidelijkheid te krijgen over je echte motivatie, persoonlijkheid

Nadere informatie

Zeker van je Zaak op het mbo. 5 stappen. Stappenplan

Zeker van je Zaak op het mbo. 5 stappen. Stappenplan Zeker van je Zaak op het mbo Tijdens Zeker van je Zaak onderzoekt de student in vijf stappen waar zijn passie ligt en hoe hij vanuit die passie een eigen zaak start. Aan het einde van het programma weet

Nadere informatie

Starten met een plan. Alles op een rij. Robert Loontjens & Anne de Jong

Starten met een plan. Alles op een rij. Robert Loontjens & Anne de Jong Starten met een plan Alles op een rij Robert Loontjens & Anne de Jong Even voorstellen Robert Loontjens en Anne de Jong Accountmanager MKB Rabobank Parkstad Limburg (045) 533 44 44 bedrijven@parkstadlimburg.rabobank.nl

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Allereerst wil ik de organisatoren van deze dag, de Stichting Lezen en Schrijven

Allereerst wil ik de organisatoren van deze dag, de Stichting Lezen en Schrijven Toespraak staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid tijdens het bedrijvencongres Samen scholen, pure winst! op 11 september 2009 in Eindhoven. Dames en heren, Allereerst wil ik de

Nadere informatie

Lef en out-of-the-boxdenken in Lingewaard

Lef en out-of-the-boxdenken in Lingewaard Lef en out-of-the-boxdenken in Lingewaard Een onorthodoxe re-integratieaanpak Door: Fenny Brandsma Alle gemeenten hebben ermee te maken: reorganisatie, krimp en boventallige medewerkers. Sommige gemeenten

Nadere informatie

PERSOONLIJKE DIGITALE AANDACHT WERKT

PERSOONLIJKE DIGITALE AANDACHT WERKT PERSOONLIJKE DIGITALE AANDACHT WERKT PERSOONLIJKE DIGITALE AANDACHT WERKT INHOUDSOPGAVE Meer mensen aan het werk... 3 70% van de tijd administratief bezig... 3 Waarom we het doen... 3 Dit moet veranderen...

Nadere informatie

ORIËNTATIE OP DE NEDERLANDSE ARBEIDSMARKT

ORIËNTATIE OP DE NEDERLANDSE ARBEIDSMARKT WOORDENLIJST ORIËNTATIE OP DE NEDERLANDSE ARBEIDSMARKT Arbeidsmarkt De arbeidsmarkt is de markt van werk. Op de arbeidsmarkt wordt werk aangeboden en op de arbeidsmarkt zoeken mensen naar een baan. Bijvoorbeeld:

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

De Kandidatenmarkt. informatie & visie

De Kandidatenmarkt. informatie & visie De Kandidatenmarkt informatie & visie Onze missie & visie De Kandidatenmarkt is een jonge, innovatieve en dynamische sociale organisatie die werkzoekenden van 17 t/m 29 jaar naar werk, werkervaringsplekken,

Nadere informatie

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen

wat zijn je kansen? Jij toch ook!? Ik wil later leuk werk! Wist je dat 55% van de jongeren bij het kiezen wat zijn je kansen? Je hebt vast al nagedacht over wat je na de middelbare school wilt gaan doen! Waarschijnlijk ga je nog een opleiding volgen. Maar kun je daarmee straks een baan vinden? Dat gaan we

Nadere informatie

Aan de slag met de Werk Ster!

Aan de slag met de Werk Ster! Aan de slag met de Werk Ster! Werk Ster Copyright EgberinkDeWinter 2013-2014 Werk Ster Stappen naar werk De Werk Ster helpt je duidelijk te krijgen waar jij op dit moment staat op weg naar werk. Je krijgt

Nadere informatie

Zelfstandigenloket Flevoland (ZLF) Actualiteitencollege Bbz Jannie van den Berg

Zelfstandigenloket Flevoland (ZLF) Actualiteitencollege Bbz Jannie van den Berg Zelfstandigenloket Flevoland (ZLF) Actualiteitencollege Bbz Jannie van den Berg Programma Uitleg over het ZLF Bbz 2004/ondersteuning ZZP-ers Prestart WWB/Marginaal ondernemen Wat levert het op? Resultaten

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Onderwerp: inzicht in uitgaven en bereik re-integratiemiddelen gemeenten Onze ref.: 100211

Onderwerp: inzicht in uitgaven en bereik re-integratiemiddelen gemeenten Onze ref.: 100211 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de minister mr J.P.H. Donner Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Utrecht, 10 mei 2010 Onderwerp: inzicht in uitgaven en bereik re-integratiemiddelen gemeenten

Nadere informatie

Rapport. Rapport over het UWV te Amsterdam. Datum: Rapportnummer: 2013/095

Rapport. Rapport over het UWV te Amsterdam. Datum: Rapportnummer: 2013/095 Rapport Rapport over het UWV te Amsterdam. Datum: Rapportnummer: 2013/095 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen hem onvoldoende begeleiding heeft gegeven

Nadere informatie

Productencatalogus. www.ondernemrslabtwente.nl

Productencatalogus. www.ondernemrslabtwente.nl 1 Productencatalogus www.ondernemrslabtwente.nl 2 Voorwoord Ondernemerslab Het Ondernemerslab Twente is een samenwerking van het ROC van Twente en ROZ (Regionale Organisatie Zelfstandigen). Het Ondernemerslab

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 729 Evaluatie Wet inkomensvoorziening oudere werklozen Nr. 1 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter

Nadere informatie

ECONOMISCHE STIMULANS

ECONOMISCHE STIMULANS DE ZZP ER CENTRAAL Arnhem is een ondernemende stad. Met name het aantal ZZP ers is de afgelopen jaren spectaculair toegenomen. Bij elkaar opgeteld zijn het meer mensen dan het grootste bedrijf in Arnhem

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Productieplan. 3

Inhoudsopgave. Productieplan. 3 Safien Pinas 1 Inhoudsopgave Productieplan. 3 2 Voorwoord Voor dit project heb ik een applicatie (app) bedacht die studenten helpen om na hen opleiding aan een baan te komen. Het is niet zomaar een APP,

Nadere informatie

Dienstverlening voor het verbinden van mens en organisatie

Dienstverlening voor het verbinden van mens en organisatie Dienstverlening voor het verbinden van mens en organisatie Dienstenbedrijf. Verbindt! Het Dienstenbedrijf biedt u als werkgever vijf winstpunten en daarmee een goede deal. Het Dienstenbedrijf verbindt

Nadere informatie

Van een stempel een sterk punt maken. De Werkschool. Worden wie je bent. De Werkschool. Worden wie je bent

Van een stempel een sterk punt maken. De Werkschool. Worden wie je bent. De Werkschool. Worden wie je bent Van een stempel een sterk punt maken Postbus 95359 2509 CJ Den Haag info@werkscholen.nl De Werkschool Worden wie je bent De Werkschool Worden wie je bent jongeren in een uitkeringssituatie terug te dringen.

Nadere informatie

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Inleiding Er is veel in beweging rond de bijstand. Sommige gemeenten experimenteren met een andere uitvoeringspraktijk, met minder

Nadere informatie

Werken en leren bij The Colour Kitchen

Werken en leren bij The Colour Kitchen Werken en leren bij The Colour Kitchen The Colour Kitchen The Colour Kitchen is een professioneel en commercieel horeca concept met een groot maatschappelijk hart. Wij willen samen met onze gasten én onze

Nadere informatie

Mogen wij jou. de BAL toespelen? u Het Ambachtshuis Brabant biedt kleinschalige vakscholing. aan volgens het Meester-gezel-principe in Brabant.

Mogen wij jou. de BAL toespelen? u Het Ambachtshuis Brabant biedt kleinschalige vakscholing. aan volgens het Meester-gezel-principe in Brabant. Mogen wij jou de BAL toespelen? u Het Ambachtshuis Brabant biedt kleinschalige vakscholing aan volgens het Meester-gezel-principe in Brabant. u Vakbekwame, ambachtelijk geschoolde mensen zijn altijd nodig!

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

Regionaal werkgelegenheidsbeleid: werk voor iedereen en overal?

Regionaal werkgelegenheidsbeleid: werk voor iedereen en overal? 2 Regionaal werkgelegenheidsbeleid: werk voor iedereen en overal? Jouke van Dijk, Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen, Economische

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Individuele Reïntegratie Overeenkomsten (IRO)

Individuele Reïntegratie Overeenkomsten (IRO) // NOMIA CONSULTANTS Routeplanner naar Werk Individuele Reïntegratie Overeenkomsten (IRO) Zit u in de WW of WAO dan is het nu mogelijk uw eigen reïntegratiebureau te kiezen. Ook kunt u naar Nomia overstappen

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Projectplan Pak je Kans Flevoland

Projectplan Pak je Kans Flevoland Projectplan Pak je Kans Flevoland Inhoudsopgave 1. Inleiding en achtergrond... 4 2. ProjectPak je Kans... 6 2.1 Doelgroep... 6 2.2 Doel... 6 2.3 Inhoud project... 6 Projectplan Pak je Kans 2014-2015 2

Nadere informatie

Bijlage bij visiedocument. Overzicht re-integratieactiviteiten en projecten. Gemeente Barneveld

Bijlage bij visiedocument. Overzicht re-integratieactiviteiten en projecten. Gemeente Barneveld Bijlage bij visiedocument Overzicht re-integratieactiviteiten en projecten Gemeente Barneveld 1. Inleiding Om het visiedocument in het juiste perspectief te plaatsen, is het van belang een duidelijk overzicht

Nadere informatie

Werk voor jongeren. De winst van maatwerk: Je kunt er niet vroeg genoeg bij zijn

Werk voor jongeren. De winst van maatwerk: Je kunt er niet vroeg genoeg bij zijn Werk voor jongeren Meer aandacht voor participatie Sommige werkgevers zijn sowieso geïnteresseerd in een jongere met een vlekje. Maar vaak gaat het er toch vooral om dat ze hun werk goed doen. Debby Kamstra,

Nadere informatie

jij en de WIJ de Wet investeren in jongeren voor iedereen tot 27 jaar

jij en de WIJ de Wet investeren in jongeren voor iedereen tot 27 jaar jij en de WIJ de Wet investeren in jongeren voor iedereen tot 27 jaar jij en de WIJ Je hebt je gemeld bij het Werkplein. Misschien omdat je geen of te weinig werk hebt of geen inkomen hebt. Als je jonger

Nadere informatie

Waarde-volle zorg is ook nog JONG!

Waarde-volle zorg is ook nog JONG! Waarde-volle zorg is ook nog JONG! LOC maakte een nieuwe visie op de zorg. Die heet Waarde-volle zorg. Allerlei mensen herkennen zich daar in. Dat komt doordat die gaat over dingen die voor ons allemaal

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Leef je Leven met Zin!

Leef je Leven met Zin! Leef je Leven met Zin! Geef zin aan het Leven, dan geeft het Leven zin aan jou Voor veel mensen is werk belangrijk. Niet alleen als bron van inkomen, maar ook als middel om je zelf te ontwikkelen en te

Nadere informatie

Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap De Kinderombudsman Visie op het verlengen van de kwalificatieplicht tot 21 jaar 7 september 2015 Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Aanleiding De

Nadere informatie

Welkom. Neem contact op zodat wij aan de hand van uw situatie specifieker kunnen aangeven wat wij kunnen betekenen. Werkgever. Werknemer.

Welkom. Neem contact op zodat wij aan de hand van uw situatie specifieker kunnen aangeven wat wij kunnen betekenen. Werkgever. Werknemer. http://www. Welkom Organisaties die afscheid gaan nemen van medewerkers helpen wij door deze medewerkers te begeleiden op weg naar nieuw werk: tijdig, passend en in een goede sfeer. Dat scheelt organisaties

Nadere informatie

Samen maken. mogelijk. wij meedoen voor jeugd ONDERSTEUNING BIJ LEVEN MET EEN BEPERKING

Samen maken. mogelijk. wij meedoen voor jeugd ONDERSTEUNING BIJ LEVEN MET EEN BEPERKING Samen maken wij meedoen voor jeugd mogelijk Kinderen en jongeren met een beperking moeten de kans krijgen zich optimaal te ontwikkelen, zodat zij zo zelfstandig mogelijk mee kunnen doen in de maatschappij.

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

3D Design Academy S4C Programma Amsterdam Oost, 2014

3D Design Academy S4C Programma Amsterdam Oost, 2014 3D Design Academy S4C Programma Amsterdam Oost, 2014 Myrthe Lanting Tijdens mijn studies textielontwerp en Design Cultures ben ik me gaan interesseren in hoe ik ontwerp in kan zetten voor sociale innovatie.

Nadere informatie

Quick scan re-integratiebeleid. Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie

Quick scan re-integratiebeleid. Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie Quick scan re-integratiebeleid Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie Doetinchem, 16 december 2011 1 1. Inleiding De gemeenteraad van Doetinchem heeft op 18 december 2008 het beleidsplan

Nadere informatie

Actiepunt Doel Activiteiten Gewenst resultaat Het Nieuwe. Attractief winkelgebied Winkelen

Actiepunt Doel Activiteiten Gewenst resultaat Het Nieuwe. Attractief winkelgebied Winkelen 2014-01-17 Doelstellingen aanvalsplan werk en economie voor het jaar 2014 Meer innovatie Actiepunt Doel Activiteiten Gewenst resultaat Het Nieuwe Attractief winkelgebied Winkelen aanbieden. Gelderland

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

Aanval op de uitval. perspectief en actie

Aanval op de uitval. perspectief en actie Aanval op de uitval perspectief en actie Fatma wil fysiotherapeut worden. En dat kan ze ook. Maar ze heeft nog een wel een lange leerloopbaan te gaan. Er kan in die leerloopbaan van alles misgaan waardoor

Nadere informatie

Civic economy; de hype voorbij

Civic economy; de hype voorbij Civic economy; de hype voorbij workshop conferentie Uitdagingen voor de stedelijke economie 2014-2018 Den Bosch, 27 feb 2014 Stefan Panhuijsen (Social Enterprise.NL) en Bram Heijkers (Platform31) Civic

Nadere informatie

Online applicatie voor participatie en re-integratie

Online applicatie voor participatie en re-integratie EazyUitstroom EazyUitstroom Online applicatie voor participatie en re-integratie Pit Strategie biedt innovatieve oplossingen voor sociale diensten van gemeenten om maximaal resultaat op uitstroom te realiseren.

Nadere informatie

Beste HRM Dienstverlener voor de Overheid

Beste HRM Dienstverlener voor de Overheid Sociale Zaken Creëren van Participeren Het kabinet wil de Participatiewet per 1 januari 2014 in werking laten treden. Er wordt nog gedebatteerd over onderdelen van de wet. Echter, de kern staat vast. Het

Nadere informatie

Ik wil een baan! Solliciteren kunt u leren Sollicitatietips voor als u een WW-uitkering heeft VOOR RE-INTEGRATIE EN TIJDELIJK INKOMEN

Ik wil een baan! Solliciteren kunt u leren Sollicitatietips voor als u een WW-uitkering heeft VOOR RE-INTEGRATIE EN TIJDELIJK INKOMEN Ik wil een baan! Solliciteren kunt u leren Sollicitatietips voor als u een WW-uitkering heeft VOOR RE-INTEGRATIE EN TIJDELIJK INKOMEN Waarom deze brochure? Een baan vinden: dat is niet altijd even makkelijk.

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Publiekstekst Wet investeren in jongeren

Publiekstekst Wet investeren in jongeren Publiekstekst Wet investeren in jongeren Juni 2009 Deze publicatie is gemaakt door Stimulansz in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Stimulansz spreekt haar dank uit aan alle

Nadere informatie

Bbz-regeling. Ondersteuning voor uw bedrijf

Bbz-regeling. Ondersteuning voor uw bedrijf Bbz-regeling Ondersteuning voor uw bedrijf Bbz-regeling: ondersteuning voor uw bedrijf 1 Bbz-regeling: ondersteuning voor uw bedrijf Wat, waar, wie, wanneer? WAT? Bbz is het Besluit bijstandverlening

Nadere informatie

Junior medewerker Bezwaar en Beroep

Junior medewerker Bezwaar en Beroep Kennis van de Overheid Junior medewerker Bezwaar en Beroep Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

WERK EN BESTAANSZEKERHEID IN ALMERE. PvdA manifest

WERK EN BESTAANSZEKERHEID IN ALMERE. PvdA manifest WERK EN BESTAANSZEKERHEID IN ALMERE PvdA manifest Inleiding Werk, werk, werk! is wat de Almeerse PvdA betreft één van de belangrijkste opdrachten voor een nieuwe coalitie in Almere. De gemeente Almere

Nadere informatie