Oplossingsgerichte intervisie vergroot professionaliteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Oplossingsgerichte intervisie vergroot professionaliteit"

Transcriptie

1 Foto: Marcel van den Berg Empowerment als kern van hulpverlening én intervisie Oplossingsgerichte intervisie vergroot professionaliteit Door Marja Neeleman 28 De Brabantse jeugdzorgorganisatie Oosterpoort liet al haar hulpverleners een cursus Korte oplossingsgerichte therapie volgen Om het werken met die nieuwe methodiek te ondersteunen, deed een team van gezinswerkers mee aan een proef met oplossingsgerichte intervisie Die leidde tot meer werkplezier bij de hulpverleners en meer tevredenheid bij hun cliënten Professionalisering krijgt op dit moment in de jeugdzorg veel aandacht Professionalisering speelt zich af op het niveau van het beroep én op dat van de beroepskracht De professionele beroepskracht ontwikkelt zijn kennis, vaardigheden en houding Voor een deel komt die kennis van buitenaf, en leert de beroepskracht die toe te passen in de praktijk Maar beroepskrachten ontwikkelen ook zélf kennis in hun dagelijks werk Kennisontwikkeling vindt plaats door het expliciteren van de praktijkkennis, via reflectie en interactie met anderen (Schon, 1983) Om bij te dragen aan deze kennisontwikkeling van binnenuit heeft het lectoraat Professionalisering van agogische beroepen en vaktherapeuten in de gezondheidszorg bij de Brabantse jeugdzorgorganisatie Oosterpoort een proef begeleid met oplossingsgerichte intervisie Alle hulpverleners van Stichting Oosterpoort hebben een cursus Korte oplossingsgerichte therapie gevolgd, om de effectiviteit en de efficiëntie van de hulpverlening te verbeteren Na zo n cursus kunnen het eerste enthousiasme en de nieuwe competenties van de medewerkers al snel verwateren Daarom is een professionaliseringstraject BSL - JEC _JEC 028

2 Oplossingsgerichte intervisie vergroot professionaliteit opgezet voor een team van intensief ambulante gezinswerkers Dat moest de gezinswerkers helpen meer en beter oplossingsgericht te werken Het professionaliseringstraject moest voldoen aan drie voorwaarden: Vraaggerichtheid en empowerment onderdeel maken van de professionalisering van medewerkers Gezinswerkers de gelegenheid geven hun werkproblemen op te lossen Gezinswerkers de gelegenheid geven te oefenen met oplossingsgericht werken Oplossingsgerichte intervisie kan aan deze voorwaarden voldoen Empowerment Oosterpoort legt bij haar hulpverlening de nadruk op empowerment (Visiedocument, 2003) Die werkwijze doet een beroep op de opvoedingsverantwoordelijkheid van ouders en de eigen krachten van ouders en jeugdigen Daarbij staan de samenwerking tussen hulpverlener en cliënt en het planmatig werken met doelen centraal In haar promotieonderzoek naar empowerment-bevorderend gedrag bij hulpverleners merkte orthopedagoog en onderzoeker Hetty Verzaal (2002) op dat er in de literatuur overeenstemming bestaat over welke attitude empowerment bevordert, hoewel er verschillende ideeën bestaan over de precieze betekenis van het begrip Die attitude kenmerkt zich door een respectvolle, gelijkwaardige, begripvolle, positieve en proactieve houding tegenover individuen Belangrijke aspecten daarvan zijn: vertrouwen op de potenties en capaciteiten van individuen; 29 Het lectoraat Professionalisering van agogische beroepen en vaktherapeuten in de gezondheidszorg is onderdeel van de faculteit Gezondheid, Gedrag en Maatschappij van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Het lectoraat houdt zich bezig met praktijkgericht onderzoek, gericht op kennisontwikkeling in het agogische en vaktherapeutische domein Daarbij wil het hulpverleners professionaliseren door ze te betrekken bij onderzoeksprojecten en ze te laten zoeken naar oplossingen voor een probleem uit de eigen praktijk Het lectoraat levert een bijdrage aan de vernieuwing van onderwijs, door kennis uit onderzoek terug te koppelen naar de opleidingen en door docenten en studenten te betrekken bij onderzoek BSL - JEC _JEC 029

3 Marja Neeleman aansluiten bij de belevingswereld van individuen binnen hun culturele leefwereld; krachten van individuen zichtbaar maken en versterken; het zelfoplossend vermogen van individuen vergroten; zelfvertrouwen en een gevoel van eigenwaarde bevorderen; zelfredzaamheid stimuleren Uit het onderzoek van Verzaal blijkt dat er een samenhang bestaat tussen open, ondersteunende en positieve reacties van een hulpverlener en positieve effecten van de hulpverlening De keuze van Oosterpoort voor empowerment heeft consequenties voor de competenties van hulpverleners Die competenties wil Oosterpoort vergroten, onder meer via de cursus Korte oplossingsgerichte therapie voor alle hulpverleners Korte oplossingsgerichte therapie staat bekend als een van de best uitgewerkte methodische vertalingen van empowerment (De Vries, 2002) Oplossingsgericht werken richt zich bij uitstek op de houdingsaspecten die Verzaal noemt 30 Intervisie Intervisie heeft tot doel iemands professionaliteit te vergroten door zijn persoon in relatie tot bepaalde ervaringen en vraagstukken te bespreken Het gaat om zaken als hoe deze persoon met anderen samenwerkt, optreedt in adviessituaties, omgaat met lastige situaties met klanten, tot oordeelsvorming komt en dergelijke Zo definieert organisatieadviseur Erik de Haan intervisie in zijn boek Leren met collega s (2003) Intervisie vindt plaats in een leergroep van gelijken, die elkaar ondersteunen bij werkproblemen Intervisie is daarom bij uitstek een setting waar sprake kan zijn van empowerment Vaak is intervisie gebaseerd op een oorzaak-gevolgmodel Een hulpverlener brengt een werkvraag in Het probleem wordt geanalyseerd en de oorzaken worden grondig onderzocht, waarna collega s mogelijke oplossingen opperen Die werkwijze brengt risico s met zich mee De kans bestaat dat door het onderzoeken van het probleem en de oorzaken een vicieuze cirkel ontstaat van steeds grotere problemen en steeds meer oorzaken Daarnaast kunnen de adviezen van ervaren collega s de werkvraaginbrenger onzeker maken Verder komt in de traditionele intervisie niet aan de orde wat de werkvraaginbrenger zelf al bedacht of gedaan heeft om het probleem op te lossen Traditionele intervisie bevordert dus empowerment niet Figuur 1 vergelijkt de traditionele, probleemgerichte vorm van BSL - JEC _JEC 030

4 Oplossingsgerichte intervisie vergroot professionaliteit intervisie zoals beschreven door onder anderen Jeroen Hendriksen (2002) en Erik de Haan en Isabelle de Ridder (2003) met oplossingsgerichte intervisie Die laatste vorm is gebaseerd op korte oplossingsgerichte therapie zoals beschreven door onder anderen Peter de Jong en Insoo Kim Berg (2001) en op appreciative inquiry waarderend onderzoek zoals beschreven door arbeids- en organisatiepsycholoog Coert Visser (2001) Figuur 1 Verschil tussen traditionele en oplossingsgerichte intervisie Traditionele intervisie Oplossingsgerichte intervisie Probleeminventarisatie Analyseronde Herformulering van het probleem Adviesronde (Eventueel bespreken van het groepsthema) Evalueren en werkafspraken maken Probleeminventarisatie Oplossingsgerichte intervisie onderscheidt zich niet alleen door de gerichtheid op oplossingen in plaats van problemen, maar ook door het feit dat de collega s van de vraaginbrenger het probleem niet analyseren en geen ongevraagde adviezen geven Hun rol bestaat uit het stellen van vragen die de werkvraaginbrenger helpen een beeld te construeren van de oplossing en de stappen te formuleren om die oplossing te realiseren Als gebrek aan expertise een probleem is, is een mogelijke stap advies vrágen aan deskundige collega s Een ander belangrijk verschil is de aandacht voor uitzondering vergelijkbare situaties waarin het probleem zich niet voordoet en de centrale rol van complimenten Bij gewone intervisie brengt een hulpverlener een werkvraag in De antwoorden van collega s helpen hem verder en de collega s zelf leren zowel van de manier waarop ze de hulpverlener hebben geadviseerd als van hoe de hulpverlener hun advies heeft ervaren Erik de Haan (2003) noemt dit proces leren van twee kanten In oplossingsgerichte intervisie vindt hetzelfde advies- en leerpro- Appreciating (Wat gaat goed, wat is al geprobeerd, wat hielp?) Envisioning (Doelformulering en voorbeelden van hoe het kan worden) Dialoging (Zoeken naar uitzonderingen en schaalvragen) Innovating (Wat is er nodig om een stap vooruit te komen op de schaal?) Evaluatie (Feedback geven en afspraken maken voor de volgende keer) 31 BSL - JEC _JEC 031

5 Marja Neeleman ces plaats, maar kunnen de collega s bovendien oefenen met oplossingsgerichte technieken Ook hier is sprake van leren van twee kanten In deze vorm van intervisie speelt zich een parallel proces af: de samenwerking tussen cliënt en hulpverlener weerspiegelt zich in de samenwerking tussen hulpverlener en collega s Gedragsverandering 32 Onderzoeken naar de effecten van intercollegiale consultatie, ofwel intervisie, rapporteren een toename van inzicht in eigen handelen: reflectie, inzicht in de vraag achter de vraag, inzicht in eigen krachten en zwaktes, inzicht in nieuwe wegen in de praktijk (Driehuis, 1997; De Haan & De Ridder, 2001) Deelnemers experimenteren weinig met het eigen handelen (Driehuis, 1997) en leren weinig over de toepassing en de aanpassing van werkwijzen (De Haan & De Ridder, 2001) Korte oplossingsgerichte therapie gaat ervan uit dat inzicht in het ontstaan van een probleem niet altijd nodig is voor gedragsverandering Het concreet maken van het gewenste doelgedrag en de kleine stappen om dat doel te bereiken, en het analyseren van uitzonderingen op het probleem zijn voldoende voor gedragsverandering (Bannink, 2005) De cliënt krijgt inzicht in het ontstaan van problemen door er adequater mee om te gaan (De Jong en Berg, 2001) Het traject Een oplossingsgerichte vorm van intervisie leidt misschien eerder tot gedragsverandering en daarmee vergroting van professionaliteit dan probleemgerichte intervisie Daarom begon een team van acht intensief ambulante gezinswerkers in november 2005 onder begeleiding van de auteur van dit artikel aan een oplossingsgericht intervisietraject Op dat moment waren zes teamleden getraind in oplossingsgericht werken Het traject bestond uit tien bijeenkomsten van 2,5 uur en eindigde in mei 2006 Het traject begint met het opstellen van een contract met concrete afspraken over onder meer verslaglegging, voorzitterschap, geheimhouding, verwachtingen, evaluatiemomenten en werkwijze Na wat experimenten tijdens de eerste bijeenkomsten vindt de groep een vaste werkstructuur De bijeenkomst wordt geopend door de voorzitter, telkens een ander teamlid Vóór elke bijeenkomst ver- BSL - JEC _JEC 032

6 Oplossingsgerichte intervisie vergroot professionaliteit spreidt een teamlid een werkinbreng: een beschrijving van een probleem in het werk Tijdens de bijeenkomst kiezen de overige teamleden een woordvoerder uit hun midden In het bijzijn van de werkvraaginbrenger overleggen de teamleden over hun aanpak De woordvoerder voert deze aanpak uit, door de werkinbrenger vragen te stellen volgens de oplossingsgerichte procedure van probleeminventarisatie, appreciating, envisioning, dialoging, innovating, en evaluatie (zie figuur 1) Die procedure lijkt sterk op het protocol voor korte oplossingsgerichte hulpverlening (De Jong en Berg, 2001) Het woordvoerderschap kan wisselen, bijvoorbeeld bij de overgang naar een volgende fase De fasen Appreciating Dit is de fase van de probleeminventarisatie De deelnemer met de werkinbreng beschrijft zijn hulpvraag Het probleem wordt kort geïnventariseerd, evenals de oplossingen die de werkinbrenger al heeft bedacht en geprobeerd Het team gaat niet uitgebreid in op het probleem, want oplossingsgericht werken gaat ervan uit dat het vinden van de oorzaak niet noodzakelijk is voor het oplossen van een probleem Envisioning In deze fase gaat de woordvoerder over tot de doelformulering Hij stelt vragen als: Welk resultaat verwacht je van deze bijeenkomst? en Wat moet er veranderen doordat je dit probleem inbrengt? De vragen helpen de werkvraaginbrenger zijn doel concreet te formuleren Belangrijk is dat zo n doel positief geformuleerd is Een doel mag dus niet luiden: Ik wil me minder onzeker voelen bij deze cliënt Om te definiëren wat wél het doel is, zal de woordvoerder vragen stellen als: Wat zal er anders zijn als je je niet meer onzeker voelt? Ook de zogenaamde wondervraag, kenmerkend voor oplossingsgerichte therapie, kan in deze fase helpen Die luidt: Stel dat er een wonder gebeurt terwijl je vannacht slaapt Dat wonder is dat jouw probleem is opgelost Maar omdat je slaapt, merk je niet dat er een wonder is gebeurd Wat zal er anders zijn wanneer je wakker wordt waaraan je kunt zien dat er een wonder gebeurd is en dat je probleem is opgelost? (De Jong en Berg, 2001) Doorvragen moet leiden tot het formuleren van het doel in termen van concreet en specifiek gedrag In vragen zit vaak een verborgen suggestie Oplossingsgericht werken maakt daarvan gebruik om de mogelijkheid van een oplossing te suggereren De vraag Aan welke concrete signalen zal je 33 BSL - JEC _JEC 033

7 Marja Neeleman merken dat de gezinsbegeleiding succesvol is? impliceert bijvoorbeeld dat succes mogelijk is en nodigt uit tot het verwoorden van de resultaten van een proces dat nog moet beginnen (Cauffman, 2003) 34 Dialoging De fase van dialoging draait om uitzonderen op het probleem en om schaalvragen De oplossingsgerichte benadering gaat ervan uit dat er op elk probleem uitzonderingen bestaan, die kunnen helpen oplossingen te construeren Uitzonderingen zijn situaties waarin het probleem kleiner of afwezig is Ze zijn te vinden door bijvoorbeeld te vragen: Zijn er gezinnen waarbij je dit probleem niet hebt of waar het minder ernstig is? Hoe gaat dat dan? Het zoeken naar uitzonderingen biedt de woordvoerder de mogelijkheid om de werkvraaginbrenger veel te complimenteren, met name indirect Een indirect compliment is bijvoorbeeld een vraag die iets positiefs over de ander impliceert Indirecte complimenten zetten de ander aan tot het ontdekken en formuleren van zijn eigen krachten: Hoe kwam je op het idee om het zo aan te pakken?, Heeft het je verrast dat jij besloot dat te doen? Schaalvragen stellen is een techniek om complexe aspecten van een probleem concreet en toegankelijk te maken Een schaalvraag impliceert dat verbetering of vooruitgang mogelijk is, maakt gedrag meetbaar, vertaalt doelen in kleine stapjes en vestigt de aandacht op uitzonderingen Een voorbeeld van een schaalvraag is: Je vertelt dat je graag zekerder in je werk wil staan Als tien is Ik voel me vaak heel zeker in mijn werk en nul Ik voel me erg onzeker, waar zou je jezelf dan inschalen? Innovating In het verlengde van het inschalen ligt de innovatiefase, die gericht is op vooruitgang en verandering Nadat de werkvraaginbrenger zichzelf heeft ingeschaald, vraagt de woordvoerder naar vooruitgang op de schaal: Hoe weet je dat je een puntje hoger bent gekomen? Daarbij is het belangrijk om goed door te vragen De simpele maar effectieve vraag Wat nog? lokt steeds meer details, nieuwe aspecten en andere perspectieven uit De vragen die exploreren wat er nodig is om vooruit te gaan op de schaal geven aanleiding om opnieuw te vragen naar uitzonderingen Is het al eens gelukt om? Hoe is het je gelukt om? Zo ontdekt de werkvraaginbrenger werkzame factoren en vaardigheden uit zijn eigen werkwijze en bedenkt hij welke vaardigheden hij nog kan ontwikkelen Doorvragen vergroot de kans dat de werkinbrenger de stap vooruit werkelijk zet, doordat hij die concreet en specifiek verwoordt BSL - JEC _JEC 034

8 Oplossingsgerichte intervisie vergroot professionaliteit Evaluatie De laatste fase is die van de evaluatie De werkvraaginbrenger verlaat het vertrek en het team overlegt over een goede feedback Die ordent en onderstreept alleen de informatie die de werkvraaginbrenger kan gebruiken om een oplossing te vinden (De Jong en Berg, 2001) Daarom bevat de feedback veel complimenten, uitzonderingen en stappen in de richting van een oplossing Verder bevat de feedback suggesties die in grote lijn neerkomen op: als iets niet werkt, stop er dan mee en doe iets anders; als iets werkt, doe het vaker; als iets werkt, leer het van of aan een ander De feedback kan bijvoorbeeld luiden: We zijn onder de indruk van je betrokkenheid bij je cliënt Het valt ons op dat je consciëntieus bent in je voorbereiding Je hebt al veel mogelijkheden overwogen om je cliënt te activeren, zoals We hebben bewondering voor hoe kritisch je naar jezelf durft te kijken We zijn het met je eens dat je veel tijd steekt in de voorbereiding en dat het goed zou zijn om meer over te laten aan de cliënt Je bent iemand die van aanpakken houdt en ook nu heb je al een aantal stappen bedacht, zoals Omdat je een doener bent, willen we je vragen om de komende tijd te proberen bij gezin X, zoals je al eens gelukt is bij gezin Y Ten slotte vinden we jouw vraag om meer deskundigheid op het gebied van terecht en doelgericht We hebben gezien met hoeveel interesse je geluisterd hebt naar de adviezen van je collega en we raden je aan die te gebruiken bij gezin Z Ervaringen Na elke bijeenkomst schrijft ieder teamlid een reflectieverslag Daarin staat wat volgens hem de kern was van de bijeenkomst, wat hij heeft geleerd en wat hij daarmee gaat doen, hoe hij de bijeenkomst heeft beleefd, welk aandeel hij had in het leerproces van anderen, en mogelijke belemmerende en bevorderende aspecten van de bijeenkomst Het verslag wordt gebruikt bij de evaluatie van het intervisietraject Aan het begin van het intervisietraject formuleren de deelnemers hun leerdoelen en geven ze zichzelf een cijfer voor de mate waarin zij het doel al hebben bereikt, met een toelichting op het gekozen schaalcijfer Ook beantwoorden ze een vragenlijst met 46 vragen: 32 vragen naar het gebruik van specifieke hulpverleningstechnieken, 4 vragen naar hun beleving van het werk als intensief ambulant hulpverlener, en 10 vragen over waargenomen zelfeffectiviteit Dezelfde 46 vragen beantwoorden ze aan het eind van het traject 35 BSL - JEC _JEC 035

9 Marja Neeleman Bovendien vullen ze dan een evaluatieformulier in over de mate waarin aan verwachtingen is voldaan, gehaalde doelen, verkregen en toegepaste inzichten, toegepaste oplossingsgerichte technieken, effect op persoonlijk, professioneel en teamfunctioneren, werkwijze en begeleiding Omdat de voor- en nameting bij zeven personen en de evaluatie gedeeltelijk slechts bij zes personen is afgenomen, zijn er geen harde gegevens over het effect van deze vorm van intervisie als middel tot professionalisering Toch zijn er opvallende effecten en interessante uitspraken en ontwikkelingen te melden, op basis van de voor- en nameting, de evaluatieformulieren en de reflectieverslagen Teamsamenwerking 36 Een niet voorziene, maar achteraf verklaarbare bevinding is dat de gezinswerkers direct na de eerste bijeenkomst rapporteren over het positieve effect op de teamsamenwerking Hun enthousiasme, tevredenheid en trots op het teamfunctioneren neemt gedurende het hele traject toe Ze noemen de hechtheid van het team, het onderling vertrouwen waardoor ze zich kwetsbaar durven op te stellen en durven te oefenen, de ondersteuning, het samen kunnen overleggen en de professionele kwaliteit van het team Verwonderlijk is dit effect niet, want de oplossingsgerichte benadering hecht veel waarde aan complimenten Het geven van complimenten is een belangrijke positieve bekrachtiger van nuttig gedrag (Cauffman, 2003) Complimenten dragen bij aan de groei van zelfvertrouwen en hoop (De Jong en Berg, 2001) In de reflectieverslagen valt op dat de deelnemers elkaar in de loop van het traject meer gaan complimenteren op meerdere gebieden: de openheid tijdens een bijeenkomst, de snelle manier van denken van een deelnemer, de goede vragen die iemand stelt, de manier waarop een teamlid inzicht verwerft, de mate van betrokkenheid of juist de afstand in de relatie met de cliënt Zo worden professionele en persoonlijke vaardigheden en inzichten in toenemende mate becomplimenteerd Deze positieve ondersteuning versterkt het zich kwetsbaar durven tonen in de groep collega s Deelnemers raken steeds meer overtuigd van de positieve betrokkenheid en ondersteuningsvaardigheden van collega s Ook het empowerment-bevorderende gedrag van de gezinswerkers is een oorzaak van de positieve ontwikkeling van het teamfunctioneren In het eerder genoemde onderzoek van Verzaal (2002) blijken open, ondersteunende en positieve reacties, samen met het uitblijven BSL - JEC _JEC 036

10 Oplossingsgerichte intervisie vergroot professionaliteit van negatieve feedback, een positief effect te hebben op hulpverlening Een dergelijk effect is bij het intervisietraject merkbaar Uit de voor- en nameting blijkt dat de gezinswerkers duidelijk minder feedback op inadequaat gedrag zijn gaan geven Ook de gespreksvaardigheid het geven van confronterende ik-boodschappen neemt af De medewerkers melden vaardigheden als positief labelen en het geven van (resultaatgerichte, persoonsgerichte en procesgerichte) feedback aan het eind van het traject vaker te gebruiken De vaardigheid het geven van complimenten neemt minimaal toe Op die vaardigheden scoorden de deelnemers al opvallend hoog bij aanvang van de intervisie Het maken van indirecte complimenten, wat zelfcomplimenten kan uitlokken, neemt in grote mate toe Individuele evaluatie De ambulante gezinswerkers tonen zich unaniem tevreden over het proces en het resultaat van de intervisie Als belangrijkste leereffecten noemen zes deelnemers: verantwoordelijkheid bij de cliënt laten, cliënt zelf laten denken, cliënt zelf de oplossing laten zoeken Alle zeven deelnemers benoemen positieve effecten op het teamfunctioneren, het professioneel en het persoonlijk functioneren Bij het professioneel functioneren noemen ze met name de toename van oplossingsgerichte vaardigheden Het meest genoemde persoonlijke effect is de toename van zelfbewustzijn en zelfvertrouwen, zowel bij zichzelf als bij collega s Dat effect is terug te vinden in de vergelijking van de voor- en nameting Bij de tien vragen naar zelfeffectiviteit is op vrijwel alle items een toename te zien, maar vooral op de stelling het lukt me altijd moeilijke problemen op te lossen, als ik er genoeg moeite voor doe 37 De praktijk De vraag is of oplossinggerichte intervisie leidt tot toepassing van het geleerde in de praktijk De vergelijking van voor- en nameting lijkt daarop te wijzen Die toont een toename van vrijwel alle oplossingsgerichte vaardigheden en een afname van meer probleemgerichte technieken Overigens blijft de mate waarin de gezinswerkers tips geven onveranderd en verstrekken ze iets meer informatie, bijvoorbeeld in de vorm van psycho-educatie Dat lijkt in tegenspraak met de metho- BSL - JEC _JEC 037

11 Marja Neeleman 38 diek, maar het is niet verwonderlijk Als een lid van een gezin zegt behoefte te hebben aan informatie, bijvoorbeeld naar aanleiding van de wondervraag of schaalvragen, zal de hulpverlener die informatie verstrekken Ook is het aannemelijk dat de gezinswerkers naast oplossingsgerichte technieken andere hulpverleningstechnieken blijven gebruiken De gezinswerkers gebruiken hun ervaring direct in de praktijk Gezinswerkers A brengt bijvoorbeeld een casus in waarbij ze afdwaalt van de opvoedingsdoelen doordat ze ingaat op de vraag van de moeder om aandacht voor haar persoonlijke problemen Vervolgens klaagt de moeder dat haar niets lukt in de opvoeding A ziet het parallelle proces: ze heeft zelf in de intervisie ervaren hoe ze door vragen aan het denken werd gezet over de acties die ze kan ondernemen Ze kreeg zelfvertrouwen door de interventies van haar collega s Nu lukt het haar de moeder zelfvertrouwen te geven en te activeren De inbreng van B, de minst ervaren gezinswerker, ging over perfectionisme en onzekerheid Zij spant zich in om kennis op te doen en wil haar cliënten graag van goede tips en adviezen voorzien, maar heeft het gevoel dat ze tekort schiet Na het werk zoekt ze bijvoorbeeld soms lang op internet naar de juiste handelwijze bij opvoedingsproblemen Ook kan ze moeilijk onderscheid maken tussen de verantwoordelijkheid van de gezinswerker, de ouders en de verwijzer Ze is geneigd alle verantwoordelijkheid naar zich toe te trekken, om vervolgens het gevoel te hebben dat ze faalt B is kortom een harde werker die weinig bevrediging uit haar werk haalt In haar reflectieverslag schrijft B over de bespreking van haar casus: Ik wist nu wat ik in de casus goed gedaan had en kon dat verantwoorden Als ze de casus evalueert met de gezinsvoogd en de behandelcoördinator, is het effect van die ontdekking merkbaar: Ik ging er niet meer over nadenken, kon het meer van me afzetten en kon ook met een gerust gevoel de evaluatie in gaan In de bijeenkomst benadrukt B hoe belangrijk het is om zélf te ontdekken dat ze een competente gezinswerker is Dat zegt iedereen steeds tegen me, maar nu pas komt het binnen C brengt een ingewikkelde casus in over een kind met een ontwikkelingsstoornis, wiens ouders vermoeden dat hij paranormaal begaafd is C kan de ouders goed ondersteunen waar het gaat om de ontwikkelingsstoornis, maar weet geen raad met de veronderstelde paranormale begaafdheid C vraagt zijn team om informatie en advies op paranormaal gebied en geeft aan niet meer te overzien waartoe zijn hulpverlening moet leiden Zijn collega s hebben geen expertise op het gebied van paranormale begaafdheid en vertellen hem niet wat hem te doen staat De oplossingsgerichte interventies van BSL - JEC _JEC 038

12 Oplossingsgerichte intervisie vergroot professionaliteit zijn collega s zetten een denkproces bij C in gang In korte tijd ontdekt C welke stappen hij wil en kan zetten in dit gezin In de reflectie vertelt hij geleerd te hebben om afstand te nemen Hij moet meer met de cliënt praten om diens doel te verduidelijken C: De oplossing ligt bij de cliënt Een simpele vraag lost alles op Vervolgens maakt hij goede afspraken met de ouders over het doel van de hulpverlening, waarbij de opvoeding centraal staat en niet de veronderstelde paranormale begaafdheid Intervisiebereik Volgens Maarten Driehuis (1997) beslaan de vragen die tijdens intervisie gesteld worden een bereik van drie niveaus Figuur 2 Intervisiebereik Vragen waarbij de inhoud en de vakkennis centraal staan, waarbij het erom gaat deze in specifieke en lastige situaties toe te passen Vragen waarbij een inhoudelijke component aanwezig is, maar waarbij de wijze waarop de inbrenger handelt en met de inhoud omgaat belangrijk is Vragen waarbij vooral persoonlijke eigenschappen van de inbrenger centraal staan In de evaluatie zegt één deelnemer dat voornamelijk op niveau 2 gewerkt is; de andere deelnemers melden dat alle drie de niveaus aan de orde zijn gekomen Niveau 1 en 2 zijn tijdens alle bijeenkomsten duidelijk herkenbaar in de werkinbreng van de deelnemers Niveau 3 betreft de vraag achter de vraag, met name in fase van doelformulering Die vraag achter de vraag wordt duidelijk in de casus die D inbrengt Het lukt haar niet de moeder van het gezin waar ze hulp verleent aan de slag te krijgen Ze stelt de vraag hoe de moeder te activeren en te motiveren Bovendien worstelt ze met haar overmatige verantwoordelijkheidgevoel, hoewel ze over het algemeen haar verantwoordelijkheden goed kan scheiden Ze heeft het gevoel te falen in dit gezin Bij het beantwoorden van de wondervraag wordt D plotseling emotioneel De woordvoerder keert gedeeltelijk terug naar de fase van probleeminventarisatie en D beschrijft een omgangspatroon in haar gezin van herkomst, dat ze herkent in de hulpverleningssituatie Via oplossingsgerichte vragen en het doorlopen van verschillende intervisiefases lukt het D in dit gezin de juiste hulpverlenerrol te vinden Ze schrijft in haar reflectieverslag: Het heeft mij erg ge- 39 BSL - JEC _JEC 039

13 Marja Neeleman holpen dat de verantwoordelijkheid niet levensgroot is en dat ik een keuzevrijheid heb Driehuis (1997) herkent in het intervisieproces ook verschillende interventieniveaus, variërend van oppervlakte-interventies, die relatief inhoudelijk zijn, tot diepte-interventies, die relatief persoonlijk zijn Figuur 3 Interventieniveaus Relatief inhoudelijke oppervlakte-interventies 1 Procedurevragen, kennisvragen, technische vragen en dergelijke 2 Vragen over werkwijze, omgaan met tijd, resultaatgerichtheid 3 Vragen over overlegvormen en werkrelaties met anderen 4 Interpersoonlijk vragen, die samenhangen met gevoel en percepties ten opzicht van anderen Relatief persoonlijke diepte-interventies 5 Intrapersoonlijk vragen, over persoonlijke drijfveren, blokkades en dergelijke 40 De vraag naar de interventiediepte is in de evaluatie niet gesteld, maar is wel af te leiden uit de reflectieverslagen Interventiediepte 2 tot en met 5 komen aan de orde tijdens de bespreking van de werkvragen Bij de beantwoording van oplossingsgerichte vragen kunnen deelnemers zelf kiezen welke interventiediepte gepast is Dat geeft hen grip op hun leerproces, waardoor ze geen druk ervaren om te leren Empowerment en professionalisering De oplossingsgerichte intervisie waar Oosterpoort voor koos bij de ondersteuning van de intensief ambulante gezinswerkers, heeft geleid tot hun empowerment Oplossingsgerichte intervisie vraagt om reflectie en kritische zelfanalyse Ondersteund door vragen van collega s formuleert de vraaginbrenger oplossingen die bruikbaar en uitvoerbaar zijn Dat vergroot zijn zelfvertrouwen De waardering van collega s voor de kwetsbare houding van zelfreflectie vergroot het zelfvertrouwen en het gevoel van competentie De deelnemer ervaart geen afwijzing of ondermijning van zijn zelfvertrouwen, doordat collega s geen kritische feedback geven of volgens hen betere oplossingen adviseren Een jaar na het beëindigen van het traject rapporteert de behandelcoördinator een grotere werkvreugde bij het team De oplossingsgerichte intervisie heeft ook geleid tot professionalisering De gezinswerkers hebben geoefend met en gereflecteerd op de vaardigheden, de kennis en de houding die hen door de cursus BSL - JEC _JEC 040

14 Oplossingsgerichte intervisie vergroot professionaliteit oplossingsgerichte therapie zijn aangereikt Uit de reflectieverslagen blijkt dat ze in de intervisie ontdekken hoe ze de problemen in gezinnen kunnen oplossen en die oplossingen in de praktijk kunnen toepassen Vaak bestaat die oplossing uit een betere toepassing van oplossingsgerichte vaardigheden, kennis en houding Alle gezinswerkers melden dat ze zich na het traject zelfverzekerder en competenter voelen, met name in de oplossingsgerichte methodiek Uit metingen een jaar na het intervisietraject blijkt dat het team een hogere productie draait dan andere teams De cliënten waarderen de hulpverlening met hoge tevredenheidscijfers: negens en tienen Maar geldt dit traject nog wel als intervisie? Het doel van intervisie is iemands professionaliteit te vergroten door zijn persoon in relatie tot bepaalde ervaringen en vraagstukken te bespreken Oplossingsgericht werken streeft naar gedragsverandering, waarbij gedrag breed wordt opgevat als denken, doen en voelen Door het bespreken van werkproblemen hebben de gezinswerkers inzicht verworven in welk gedrag gewenst is Ook blijkt dat ze dat gewenste gedrag uitvoeren in de praktijk, waardoor hun professionaliteit toeneemt Daarom mag geconcludeerd worden dat oplossingsgericht intervisie inderdaad intervisie is: een moderne vorm van intervisie die beter aansluit bij de ontwikkelingen in de jeugdzorg Verdere toepassing Hoewel de resultaten van dit intervisietraject geen harde feiten zijn, geven ze wel aanleiding tot verdergaand onderzoek naar oplossingsgerichte intervisie als professionaliseringsinstrument Het is de moeite waard om oplossingsgerichte intervisie ook een in een andere context te beproeven Oplossingsgerichte intervisie kan bij uitstek een geschikt professionaliseringsinstrument zijn voor pedagogische teams die werken op leef- of behandelgroepen, vanwege het grote effect op de teamsamenwerking De kwaliteit van pedagogische teams is in grote mate afhankelijk van een goede teamsamenwerking en vertrouwen in elkaar Oplossingsgericht werken had in dit intervisietraject een positief effect op de werkvreugde en de productie van de gezinswerkers en op de cliënttevredenheid Dat rechtvaardigt de veronderstelling dat oplossingsgericht werken niet alleen met cliënten en onder gelijken positief resultaat kan hebben, maar ook in andere samenwerkingsverbanden, zoals werkbegeleiding, in een managementteam en in de 41 BSL - JEC _JEC 041

15 Marja Neeleman hiërarchische lijn, bijvoorbeeld tussen behandelcoördinator en uitvoerend werker en tussen manager en behandelcoördinator Door het enthousiasme van de gezinswerkers hebben verschillende andere Oosterpoort-teams gevraagd om oplossingsgerichte intervisie Enkele teamleden en de behandelcoördinator van het team hebben oplossingsgerichte intervisie geïntroduceerd bij andere teams Daarbij hebben ze een eerdere versie van dit artikel gebruikt Verder lezen 42 Bannink, F (2005) De kracht van oplossingsgerichte therapie: een vorm van gedragstherapie Gedragstherapie, jaargang 38, nummer 1, pagina 5-16 Bottema, M, Burgman, W, Dwarshuis, P & Verberk, T (2003) Maatwerk in de Jeugdzorg Visiedocument Oosterpoort Cauffman, L (2003) Oplossingsgericht management & coaching Simpel werkt het best Utrecht, Lemma De Jong, P & Berg, IK (2001) De kracht van oplossingen Lisse, Swets & Zeitlinger Driehuis, M (1997) De lerende adviseur Een onderzoek naar intercollegiaal consult in organisatieadvisering Proefschrift, Technische Universiteit Eindhoven Haan, E de & Ridder, E de (2003) Intercollegiale consultatie in de praktijk: hoe leren de deelnemers? M&O, Tijdschrift voor Management en Organisatie, 2003, nummer 3, pagina 5-30 Haan, E de (2003) Leren met collega s Praktijkboek intercollegiale consultatie Assen, Van Gorcum Hendriksen, J (2002) Werkboek intervisie Soest, Uitgeverij Nelissen Kwakman, K (2003) Anders leren, beter werken Lectorale rede gepresenteerd tijdens het symposium Professionalisering van agogische beroepen en vaktherapeuten in de gezondheidszorg Hogeschool Arnhem en Nijmegen, faculteit Gezondheid, Gedrag en Maatschappij Schon, DA (1983) The Reflective Practioner How Professionals Think in Action Aldershot, Arena Verzaal H (2002) Empowerment in de jeugdzorg Proefschrift, Universiteit van Amsterdam Visser, C (2001) Succesvol verandermanagement door Appreciative Inquiry Afscheid van probleemgerichte interventies? wwwmanagementsitenl/content/articles/295/295asp Vries, J de (2002) Helpen met vragen en complimenten Maatwerk Vakblad voor maatschappelijk werk, juni, pagina Klinisch psycholoog io Marja Neeleman werkt bij Karakter, een gespecialiseerd ziekenhuis voor kinder- en jeugdpsychiatrie in Gelderland en Overijssel BSL - JEC _JEC 042

3. Principes ophalen en groeperen: wat is voor de groep dus effectief samenwerken?

3. Principes ophalen en groeperen: wat is voor de groep dus effectief samenwerken? FCE / Stichting Opleidingskunde 2007 Een groep interviewen met de waarderende methode Bijvoorbeeld over samenwerken... 1. Thema scherp (het gaat in dit voorbeeld over effectief samenwerken ) 2. In kleine

Nadere informatie

De oplossingsgerichte flowchart

De oplossingsgerichte flowchart De oplossingsgerichte flowchart Inleiding De oplossingsgerichte flowchart is een hulpmiddel om de werkrelatie te beschrijven tussen cliënt en hulpverlener. Het instrument kan bij elke client-hulpverlener

Nadere informatie

Oplossingsgericht werken. Arteveldehogeschool 19 maart 2015

Oplossingsgericht werken. Arteveldehogeschool 19 maart 2015 Oplossingsgericht werken Arteveldehogeschool 19 maart 2015 Vragen Waaraan zou jij morgen kunnen opmerken dat deze workshop vandaag zinvol voor jou was? Wat zou je zelf kunnen doen om het zinvol te maken?

Nadere informatie

Intervisiemethodes. Methode 1: Incidentenmethode

Intervisiemethodes. Methode 1: Incidentenmethode Intervisiemethodes Methode 1: Incidentenmethode Bij de incidentmethode wordt een gebeurtenis uit de werksituatie van een van de deelnemers op gestructureerde wijze besproken. Stap 1 Introductie van het

Nadere informatie

Veel begeleiders, managers en adviseurs zijn sterk gericht op problemen en defecten.

Veel begeleiders, managers en adviseurs zijn sterk gericht op problemen en defecten. Pagina 1 Oplossingsgericht werken De kern van oplossingsgericht werken (OW) is dat de focus ligt op de gewenste situatie (in plaats van het probleem), op reeds bereikte successen (en niet op missers en

Nadere informatie

Als wij dit soort vragen stellen dan gaan wij uit van de talenten en mogelijkheden van cliënten.

Als wij dit soort vragen stellen dan gaan wij uit van de talenten en mogelijkheden van cliënten. Hand-out Workshop oplossingsgericht gesprekvoeren. Wat is oplossingsgericht werken? Volgens Mahlberg&Sjöblom (2011) wordt er over het algemeen uit gegaan van een probleem gerichte benadering. Een probleem

Nadere informatie

Oplossingsgericht werken - handleiding

Oplossingsgericht werken - handleiding Oplossingsgericht werken, een handleiding Tekst: Frank Vanderheijden (www.werkenmetsucces.nl) Sommige mensen zien problemen en vragen waarom. Ik droom dromen en vraag waarom niet. (Robert F. Kennedy) De

Nadere informatie

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management White Paper - Ervaringsgericht leren de praktijk als leermeester Leren is belangrijk. Voor individuen én voor organisaties en het één is voorwaarde voor het ander. Geen wonder dus dat leren en de effectiviteit

Nadere informatie

kempelscan P2-fase Studentversie

kempelscan P2-fase Studentversie kempelscan P2-fase Studentversie Pedagogische competentie Kern 2.1 Pedagogisch competent Pedagogisch handelen Je draagt bij aan een veilige leef- en leeromgeving in de groep O M V G Je bent consistent

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 3. Hoofdstuk 1 Wat is intervisie 5

Inhoudsopgave. Inleiding 3. Hoofdstuk 1 Wat is intervisie 5 Naam: Peter de Graaf Opleiding: Coaching & Counseling Europees Instituut Periode: Januari 2006 September 2011 Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoofdstuk 1 Wat is intervisie 5 1.1 Het begrip intervisie 5 1.2 Toelichting

Nadere informatie

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag.

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. Flyer - Intervisie Wat is intervisie? Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. De volgende omschrijving van intervisie

Nadere informatie

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken Ervaringen uit het veld Overzicht programma Wie ben ik: - Philip Stein - masterstudent sociologie - afgerond A&O-psycholoog Programma: - half uur presentatie,

Nadere informatie

Overzichtskaart 3. Opvoedingsondersteuning. voor hulp bij opvoedingsvragen en lichte opvoedproblemen

Overzichtskaart 3. Opvoedingsondersteuning. voor hulp bij opvoedingsvragen en lichte opvoedproblemen Overzichtskaart 3 Opvoedingsondersteuning voor hulp bij opvoedingsvragen en lichte opvoedproblemen Zelfreflectie-instrument individuele opvoedingsondersteuning Sommige JGZ-professionals zullen al over

Nadere informatie

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek - Staat talentherkenning en ontwikkeling bij u op school de komende jaren op de agenda? - Wilt u een rijke

Nadere informatie

Inzicht in relatie met cliënt cruciaal bij oplossingsgericht werken

Inzicht in relatie met cliënt cruciaal bij oplossingsgericht werken Foto: Martine Sprangers Praktijkgericht onderzoek bij jeugdzorgaanbieder Tender Inzicht in relatie met cliënt cruciaal bij oplossingsgericht werken Door Conny Stolk en Mariëtte van Brandenburg 18 Bij oplossingsgericht

Nadere informatie

Oplossingsgericht en waarderend coachen.

Oplossingsgericht en waarderend coachen. Oplossingsgericht en waarderend coachen. Coaching is die vorm van professionele begeleiding waarbij de coach als gelijkwaardige partner de cliënt ondersteunt bij het behalen van zelfgekozen doelen. Oplossingsgericht

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Graduaat Maatschappelijk werk Module Geïntegreerde competentieverwerving 3. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Graduaat Maatschappelijk werk Module Geïntegreerde competentieverwerving 3. Lestijden 40 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Graduaat Maatschappelijk werk Module Geïntegreerde competentieverwerving 3 Code Ad3 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale 120 studiebelasting (in uren)

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Petri Embregts Inhoud Waarom een kans in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Inzetbaarheid en effectiviteit

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010 Evaluatierapport Workshop Bewust en positief omgaan met ADHD Universiteit van Tilburg Forensische psychologie 23 april 2010 Drs. Arno de Poorter (workshopleider) Drs. Anne van Hees (schrijver evaluatierapport)

Nadere informatie

Intervisie. 1. Wat is intervisie? 2. Wanneer en waarom intervisie? 3. Voor wie? 4. Wat levert het op? 5. Methodiek 6. De rol van de begeleider

Intervisie. 1. Wat is intervisie? 2. Wanneer en waarom intervisie? 3. Voor wie? 4. Wat levert het op? 5. Methodiek 6. De rol van de begeleider Intervisie 1. Wat is intervisie? 2. Wanneer en waarom intervisie? 3. Voor wie? 4. Wat levert het op? 5. Methodiek 6. De rol van de begeleider 1. Wat is intervisie? Intervisie laat zich kort omschrijven

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Beoordelingsrapport. Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V.

Beoordelingsrapport. Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V. Beoordelingsrapport Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V. Beoordelingsrapport van: mevr. K. Rozegeur Dit beoordelingsrapport is gemaakt op: 8 juli 2010 Beoordelingsperiode: augustus

Nadere informatie

Leren hoe je leren kunt

Leren hoe je leren kunt Leren hoe je leren kunt Als manager stimuleer je de ontwikkeling van medewerkers en draag je zorg voor een goede onderlinge communicatie. Managers en medewerkers wisselen ervaringen uit en leren van elkaar.

Nadere informatie

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT HOE ZIET UW PRAKTIJK ERUIT? Veel cliënten zien hun probleem als een individueel probleem en komen

Nadere informatie

INTERVISIE ALGEMEEN INLEIDING

INTERVISIE ALGEMEEN INLEIDING INTERVISIE ALGEMEEN 1 INLEIDING Met deze waaier kunnen intervisiegroepen (en begeleiders daarvan) nieuwe, aantrekkelijke en dynamische werkvormen kiezen die intervisie tot een succes maken. Nieuwe werkvormen

Nadere informatie

Oplossingsgerichte intervisie, een overzicht

Oplossingsgerichte intervisie, een overzicht Oplossingsgerichte intervisie, een overzicht Inhoud Inleiding 1. Oplossingsgerichte tips 2. Verschil probleemgerichte en oplossingsgerichte intervisie 3. Vier invalshoeken oplossingsgerichte intervisie

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Beste pleegouder, U heeft aangegeven graag op de hoogte gehouden te

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan

Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan Handleiding Persoonlijke Ontwikkeling Plan SLB-hoofdfase Jaar 3/4 2014-2015 Code: AFXX-SLB-J3J4-14 AC duaal: AFXX-SLB-D3D4-14 1 Bouwen aan je persoonlijk ontwikkelplan Het persoonlijk ontwikkelplan is

Nadere informatie

Trainingen, workshops en coaching

Trainingen, workshops en coaching Trainingen, workshops en coaching Aanbod 2015-2016 professionals en gemeenten Beschermen & Versterken Trainingen, workshops en coaching De Jeugd- & Gezinsbeschermers zet zich in voor de bescherming van

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Begaafde leerlingen komen er vanzelf... Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek.

Begaafde leerlingen komen er vanzelf... Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek. Begaafde leerlingen komen er vanzelf... toch? Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek. Teambijeenkomsten Anneke Gielis Begaafde leerlingen

Nadere informatie

Handleiding Mijn Pad. Mijn pad, mijn leven, mijn toekomst Een routeplanner voor jongeren. praktijkgericht onderzoek. Rotterdam, maart 2015

Handleiding Mijn Pad. Mijn pad, mijn leven, mijn toekomst Een routeplanner voor jongeren. praktijkgericht onderzoek. Rotterdam, maart 2015 Handleiding Mijn Pad Mijn pad, mijn leven, mijn toekomst Een routeplanner voor jongeren I. Bramsen C.P. Willemse C.H.Z. Kuiper M. Cardol Rotterdam, maart 2015 praktijkgericht onderzoek Kenniscentrum Zorginnovatie

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN EMPOWERMENT VOOR CLIËNT EN HULPVERLENER. Nascholingscentrum Maatschappelijk Werk www.ncmw.nl

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN EMPOWERMENT VOOR CLIËNT EN HULPVERLENER. Nascholingscentrum Maatschappelijk Werk www.ncmw.nl OPLOSSINGSGERICHT WERKEN EMPOWERMENT VOOR CLIËNT EN HULPVERLENER WAT IS DE KORTE OPLOSSINGSGERICHTE THERAPIE? De Solution- Focussed Therapy is ontwikkeld door Insoo Kim Berg en Steve de Shazer en hun collega

Nadere informatie

Trainingen Coaching Intervisie Supervisie. Voor de zorg

Trainingen Coaching Intervisie Supervisie. Voor de zorg Trainingen Coaching Intervisie Supervisie Voor de zorg Professioneel communiceren met 2013 Training Professioneel communiceren met Voor wie? De training is bedoeld voor mensen in de zorg die hun communicatie

Nadere informatie

Coachen met collega s

Coachen met collega s www.managementenconsulting.nl Coachen met collega s Voordelen en beperkingen van het werken met interne coaches * Erik de Haan & Yvonne Burger Coachen wordt hoe langer hoe meer een volwassen vak. In de

Nadere informatie

Gespreksformulieren LA personeel Dommelgroep

Gespreksformulieren LA personeel Dommelgroep Gespreksformulieren LA personeel Dommelgroep (versie mei 2012) FUNCTIONERINGSGESPREK leraar basisonderwijs (LA) Naam: Geboortedatum: Huidige school: Leidinggevende: Huidige functie: Datum vorig gesprek:

Nadere informatie

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk?

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Hulp, informatie en advies voor iedereen die het nodig heeft Bij NIM Maatschappelijk Werk kan iedereen die het nodig heeft (in Nijmegen en de regio) aankloppen voor gratis

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik

vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik OUDERS & OPVOEDERS Als er binnen uw gezin sprake is van seksueel misbruik, heeft dat grote invloed. Er is veel verdriet, boosheid, wantrouwen en schuldgevoel.

Nadere informatie

Pedagogische kwaliteit in beweging

Pedagogische kwaliteit in beweging Pedagogische kwaliteit in beweging De kinderopvang staat voor grote uitdagingen: kinderen een veilige basis en voldoende uitdaging bieden voor een gezonde ontwikkeling en hen voorbereiden op het basisonderwijs.

Nadere informatie

Post-hbo opleiding seksuologie

Post-hbo opleiding seksuologie Post-hbo opleiding seksuologie mensenkennis Plezierige overdracht, de docent spreekt uit ervaring en brengt veiligheid en openheid in de groep door haar respectvolle wijze van benaderen. Top! Post-hbo

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

Toelichting reflectievoorwaarden voor jeugdzorgwerkers

Toelichting reflectievoorwaarden voor jeugdzorgwerkers Toelichting reflectievoorwaarden voor jeugdzorgwerkers Wat is reflectie? Professionele en effectieve jeugdzorg vraagt om professionals die in staat zijn om algemeen werkzame factoren zoals bevorderen motivatie,

Nadere informatie

vinden op de factsheet Knelpunten in de zorg voor jeugd met psychosociale problemen: vragenlijst verwachtingen.

vinden op de factsheet Knelpunten in de zorg voor jeugd met psychosociale problemen: vragenlijst verwachtingen. 1 Casus zorg voor jeugd (specialisatie jeugdzorg) Achtergrondinformatie bij deze casussen: factsheet Knelpunten in de zorg voor jeugd met psychosociale problemen: verwachtingen van ouders en jongeren en

Nadere informatie

Aansluiten bij ouders. Kanteling organisatie vanuit een waarderende benadering

Aansluiten bij ouders. Kanteling organisatie vanuit een waarderende benadering Aansluiten bij ouders Kanteling organisatie vanuit een waarderende benadering Wie zijn we? Kind & Gezin Vlaanderen Afdeling Limburg Consultatiebureau voor zuigelingen een lange traditie Start: medische

Nadere informatie

Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap

Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap in de reflectie zie je de bron Effectief Leiderschap.. een persoonlijke audit U geeft leiding aan een team, een project of een afdeling. U hebt veel kennis, u

Nadere informatie

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment MBO en HBO studenten 3 de en 4 de jaars, HBO studenten verkorte opleiding en cursisten vervolgopleidingen Jeroen Bosch Ziekenhuis 1 Juni 2014, Jeroen

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Rapport Docent i360. Test Kandidaat

Rapport Docent i360. Test Kandidaat Rapport Docent i360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor u ligt het

Nadere informatie

kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7

kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7 kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7 Interpersoonlijke competentie Kern 1.2 Inter-persoonlijk competent Communiceren in de groep De student heeft zicht op het eigen communicatief gedrag in de klas

Nadere informatie

Nikki van der Meer. Stage eindverslag. Stage Cordaan Thuiszorg.

Nikki van der Meer. Stage eindverslag. Stage Cordaan Thuiszorg. Nikki van der Meer. Stage eindverslag Stage Cordaan Thuiszorg. Klas: lv13-4agz2 Student nummer: 500631386 Docentbegeleider: Marieke Vugts Werkbegeleider: Linda Pieterse Praktijkopleider: Evelien Rijkhoff

Nadere informatie

Goed voorbereid! Je onderzoekt of de twee activiteiten passen binnen het beleid van de instelling.

Goed voorbereid! Je onderzoekt of de twee activiteiten passen binnen het beleid van de instelling. Goed voorbereid! Kerntaken en werkprocessen JZ en SCW Kerntaak 1: Opstellen van een plan van aanpak - Inventariseert de vraag naar SCW/JZ - Maakt een plan van aanpak voor projecten of activiteiten Kerntaak

Nadere informatie

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen.

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen. Leidraad Consult over: het functioneringsgesprek Functioneringsgesprekken verlopen vaak problematisch. Zowel leidinggevenden als medewerkers zien er nogal eens tegenop en zijn achteraf teleurgesteld over

Nadere informatie

Albert de Vries WERKEN MET DOELEN KAN OOK LEUK ZIJN OMDENKEN: OPDAT CLIËNT VERDER KOMT. Scenario s ontwerpen. m.b.v. GAS methodiek.

Albert de Vries WERKEN MET DOELEN KAN OOK LEUK ZIJN OMDENKEN: OPDAT CLIËNT VERDER KOMT. Scenario s ontwerpen. m.b.v. GAS methodiek. WERKEN MET DOELEN KAN OOK LEUK ZIJN OMDENKEN: Scenario s ontwerpen OPDAT CLIËNT VERDER KOMT m.b.v. GAS methodiek Goal Attainment Scaling en BIC methode Bevorderen Initiatief Cliënt Handleiding Een uitgebreide

Nadere informatie

Competentie 7: Reflectie en ontwikkeling

Competentie 7: Reflectie en ontwikkeling Competentie 7: Reflectie en ontwikkeling Vaardigheden: Reflecteren op persoon, proces en product Eigen portfolio beheren Kennis: Reflectie Zelfsturing CAO-VO-2011-2012: Scholingsrecht PO (H9) Scholingsrecht

Nadere informatie

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder!

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! Als we over cliënten praten, bedoelen we kinderen, jongeren en hun ouders. Als we over ouders praten, bedoelen we ook eenoudergezinnen, verzorgers, voogden en/of

Nadere informatie

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Over zontrainingen 3 3. Over

Nadere informatie

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Het doel van deze beschrijving is om enerzijds houvast te geven voor het borgen van de unieke expertise van de cliëntondersteuner voor

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

De acht stappendans van oplossingsgericht coachen

De acht stappendans van oplossingsgericht coachen - naam auteur: Bart Buist - onderwerp en categorie: oplossingsgericht coachen - titel (van het artikel): de 8 stappendans van oplossingsgericht coachen - korte samenvatting (2 a 3 regels): Oplossingsgericht

Nadere informatie

PROLOOP NR 1 2015 HAAL HET BESTE UIT JOUW LOPERS MET ZIPCOACH

PROLOOP NR 1 2015 HAAL HET BESTE UIT JOUW LOPERS MET ZIPCOACH PROLOOP NR 1 2015 HAAL HET BESTE UIT JOUW LOPERS MET ZIPCOACH 56 TIPS & TRICKS Elke hardloper heeft zijn eigen doelstelling: waar de één zich bijvoorbeeld focust op het verbeteren van zijn looptechniek,

Nadere informatie

Veda Consultancy kunt u daar, met onze vele jaren ervaring in organisaties en veel jaren ervaring als coaches en trainers, uitstekend bij helpen.

Veda Consultancy kunt u daar, met onze vele jaren ervaring in organisaties en veel jaren ervaring als coaches en trainers, uitstekend bij helpen. Informatie voor cliënten coachingstrajecten U wilt een coachingstraject volgen omdat u zichzelf op professioneel gebied en op persoonlijk gebied wilt ontwikkeling en verbeteren. U werkt als professional

Nadere informatie

SCRUM VERDUBBELAAR. dubbel zo goed door je persoonlijke backlog. Een leerprogramma dat zorgt voor verdieping. in de ontwikkeling van Scrumteams

SCRUM VERDUBBELAAR. dubbel zo goed door je persoonlijke backlog. Een leerprogramma dat zorgt voor verdieping. in de ontwikkeling van Scrumteams SCRUM VERDUBBELAAR dubbel zo goed door je persoonlijke backlog Een leerprogramma dat zorgt voor verdieping in de ontwikkeling van Scrumteams IK WIST DAT HET NIET GING LUKKEN (en hield het voor me) IK HEB

Nadere informatie

Centrum voor Psychotherapie

Centrum voor Psychotherapie Centrum voor Psychotherapie Je zit al een langere tijd niet goed in je vel. Op steeds dezelfde punten in je leven loop je vast. Je hebt al geprobeerd te veranderen. Waarschijnlijk heb je ook al behandelingen

Nadere informatie

WEDERZIJDS WAARDEREN

WEDERZIJDS WAARDEREN WEDERZIJDS WAARDEREN Een kwestie van uiten! 2012. Een e-paper over het belang van wederzijds waarderen als HR aandachtspunt in de veranderende wereld van werk. Met inzichten en tips om waarderen bespreekbaar

Nadere informatie

Ondersteunen bij werk, scholing en vrije tijd

Ondersteunen bij werk, scholing en vrije tijd thema 70 Ondersteunen bij werk, scholing en vrije tijd 1 Inleiding Als pedagogisch medewerker jeugdzorg ondersteun je jongeren bij werk, scholing en vrije tijd. Bij de uitvoering kun je een aantal hulpmiddelen

Nadere informatie

Communiceren is teamwork

Communiceren is teamwork Communiceren is teamwork Je werkt vaak zelfstandig, maar blijft altijd onderdeel van je team. Samen met je collega s zorg je zo goed mogelijk voor jullie cliënten. Samenwerken vereist veel communicatie.

Nadere informatie

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma Young Professional programma Voorbeeld van de opbouw van een YP programma 1 Flow van het programma: Het programma Intake (½ dag) Ik & mijn leiderschap (2 dagen groepsprogramma) Ik & de ander (2 dagen groepsprogramma)

Nadere informatie

Dag van de uitvoering

Dag van de uitvoering Mijn naam is Peter, Partici Peter Camping Powned, onderhandelen, Cialdini via schaarste beïnvloeden, oplossingsgericht werken en succesvolle Dag van de uitvoering 1 Camping Powned *Feedback vanuit verwondering

Nadere informatie

Communicatieve vaardigheden Ac 1

Communicatieve vaardigheden Ac 1 Communicatieve vaardigheden Ac 1 HIK Hoger Instituut der Kempen Afdeling Graduaat Maatschappelijk Werk Academiejaar 2008-2009 Els Boven en Lize Vandereycken Module: A Sociaal werk Ac1 Communicatieve vaardigheden

Nadere informatie

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid De kracht van Ben ik tevreden? ligt in het hier en nu. Wensen van cliënten zetten direct aan tot actie. Meten is dus niet alleen weten, maar de start

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Traineeship jeugdzorgwerker

Traineeship jeugdzorgwerker Bijlagen 1 proeve van bekwaamheid Traineeship jeugdzorgwerker Karin Kleine, projectleider Ontwikkeling traineeship HBO-afgestudeerden Marlous Beijer, projectsecretaris Jeugdzorg Nederland 1 Dit document

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag Workshop 4: Oplossingsgerichte gesprekken voeren, Aandachtsemmers vullen in jouw klas

Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag Workshop 4: Oplossingsgerichte gesprekken voeren, Aandachtsemmers vullen in jouw klas Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag Workshop 4: Oplossingsgerichte gesprekken voeren, Aandachtsemmers vullen in jouw klas 17 juni 2015 13.30 16.00 uur Madeleine Vreeburg Miranda Noom Leerlijn Omgaan met

Nadere informatie

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG Plan voor een scholings CJG: in en vanuit het CJG Uitgaan van de eigen kracht van ouders en kinderen, die eigen kracht samen versterken en daar waar nodig er op af en ondersteunen Het scholingsplan CJG

Nadere informatie

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid Leg het fundament Crebonummer 91370 Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL EXAMENBANK PROVE2MOVE 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Opdrachten

Nadere informatie

OPLEIDING HELPENDE ZORG EN WELZIJN TOETS BEROEPSOPDRACHT. Beroepstaak C Helpen bij (sociale) activiteiten. Niveau Gevorderd

OPLEIDING HELPENDE ZORG EN WELZIJN TOETS BEROEPSOPDRACHT. Beroepstaak C Helpen bij (sociale) activiteiten. Niveau Gevorderd OPLEIDING HELPENDE ZORG EN WELZIJN TOETS BEROEPSOPDRACHT Uitvoeren van activiteiten met zorgvragers (Verpleeg- en verzorgingshuiszorg & thuiszorg) Beroepstaak C Helpen bij (sociale) activiteiten Niveau

Nadere informatie

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Datum 23-07- 2012 Versie: 1.0 Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Inleiding: De personal coach wordt ingezet om deelnemers van WelSlagen Diversiteit met een relatief grote afstand tot de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Talentgerichte benadering

Talentgerichte benadering Talentgerichte benadering 4. Strengths-based development (*) Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Hoe creëren we een stimulerend leerklimaat waarin studenten het beste uit zichzelf kunnen halen? Dit was de

Nadere informatie

S TA G E S L I J N 5

S TA G E S L I J N 5 STAGES LIJN5 Wil jij stage lopen bij Lijn5? In de provincie Utrecht biedt Lijn5 behandeling en begeleiding aan kinderen en jongeren met én zonder licht verstandelijke beperking en hun gezin. Lijn5 beschikt

Nadere informatie

Trainingen. Leiderschapstraining Inspirerend leiderschap Gedragsinzichtgevende training Reflect Intervisie

Trainingen. Leiderschapstraining Inspirerend leiderschap Gedragsinzichtgevende training Reflect Intervisie Trainingen Wij bieden diverse trainingsmogelijkheden op organisatieniveau, directieniveau (M-T s), hoger en middenkader en op teamniveau. Alle trainingen worden zowel op basis van open inschrijving als

Nadere informatie

Peer coaching: Het VIP-model

Peer coaching: Het VIP-model Peer coaching: Het VIP-model Het VIP-model, waarbij de letter V staat voor Video, de I voor Intervisie en de P voor Peer coaching, is ontstaan naar aanleiding van een aantal ervaringen die die opgedaan

Nadere informatie

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt Instructie 1 De relatie met je cliënt Heb jij je voelsprieten uitstaan? Met behulp van dit werkblad onderzoek je of je je voelsprieten hebt uitstaan naar de cliënt. Kies een cliënt en vul met die cliënt

Nadere informatie

Connie Barentsen Bijeenkomst Intercollegiale Toetsing VIA VAGZ NVAG 2 november 2006

Connie Barentsen Bijeenkomst Intercollegiale Toetsing VIA VAGZ NVAG 2 november 2006 Connie Barentsen Bijeenkomst Intercollegiale Toetsing VIA VAGZ NVAG 2 november 2006 2-11-2006 www.bkc-trainingen.nl 1 Kwaliteit De juiste dingen doen en De dingen juist doen 2-11-2006 www.bkc-trainingen.nl

Nadere informatie

Het gezin centraal. Handboek voor ambulante hulpverleners. Arjan Bolt

Het gezin centraal. Handboek voor ambulante hulpverleners. Arjan Bolt Het gezin centraal Handboek voor ambulante hulpverleners Arjan Bolt Het gezin centraal Handboek voor ambulante hulpverleners Arjan Bolt ISBN-10: 90 6665 655 7 ISBN-13: 978 90 6665 655 0 NUR 847 2006 B.V.

Nadere informatie

Gelderland. Dit is een uitgave van de samenwerkingsverbanden. Gelderland en Oost-Overijssel/Twente en is mede mogelijk gemaakt door BKK.

Gelderland. Dit is een uitgave van de samenwerkingsverbanden. Gelderland en Oost-Overijssel/Twente en is mede mogelijk gemaakt door BKK. samenwerkingsverband kinderopvang beroepsonderwijs Gelderland Colofon Februari 2014 Dit is een uitgave van de samenwerkingsverbanden Kinderopvang-Beroepsonderwijs Gelderland en Oost-Overijssel/Twente en

Nadere informatie

Bijlage 6. Format scholing

Bijlage 6. Format scholing Bijlage 6 Format scholing 1 2 Regionaal Scholingsplan Regionale aanpak kindermishandeling Inge Anthonijsz, senior adviseur NJi Nathalie Sie, implementatieadviseur NJi Utrecht, februari 2009 3 4 Het maken

Nadere informatie

HOE LAAT IK MEDEWERKERS

HOE LAAT IK MEDEWERKERS MANAGEMENT Een zelfstandige medewerker is een tevreden medewerker HOE LAAT IK MEDEWERKERS ZELFSTANDIG FUNCTIONEREN? De ene mens is de andere niet. Sommigen zijn blij met een chef die aan hen geducht leiding

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

De CBP: Competentie Beoordeling Praktijk

De CBP: Competentie Beoordeling Praktijk De CBP: Competentie Beoordeling Praktijk Op de HBOV van de Hogeschool Leiden wordt sinds het studiejaar 2013-2014 gewerkt met CBP s, Competentie Beoordelingen in de Praktijk. Gedachte hierachter is, dat

Nadere informatie

Oplossingsgericht werken: simpel maar niet gemakkelijk

Oplossingsgericht werken: simpel maar niet gemakkelijk Oplossingsgericht werken: simpel maar niet gemakkelijk Oplossingsgericht Werken = Denken in oplossingen In de praktijk van de mantelzorger / vrijwilliger Het enige dat een oplossingsgerichte werker moet

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Module Code Lestijden Studiepunten Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden AC2 40 n.v.t.

Nadere informatie

19. Reflectie op de zeven leerfuncties

19. Reflectie op de zeven leerfuncties 19. Reflectie op de zeven leerfuncties Wat is het? Wil een organisatie kennisproductief zijn, dan heeft zij een leerplan nodig: een corporate curriculum dat de organisatie helpt kennis te genereren, te

Nadere informatie