Websites beheren met een database

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Websites beheren met een database"

Transcriptie

1 Websites beheren met een database Afstudeerscriptie Informatiekunde Fokke van der Molen Scriptiebegeleider en eerste lezer: Dr. G. Welling Tweede lezer: Dr. E. Koster Informatiekunde Rijksuniversiteit Groningen Juni 2005

2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 De geschiedenis van het internet en het World Wide Web Het vroege begin De eerste internet concepten De ideeën De overgang naar een bredere gemeenschap van gebruikers Elektronische documenten De ontwikkeling van HTML De toekomst van het internet Databases De geschiedenis van databases Pogingen om database systemen te standaardiseren Relationele databases De eerste commerciële relationele databases De verdere evolutie van databases Databases en het internet De mogelijkheden om databases te koppelen aan internet Van de database naar internet CGI-applicaties API-Applicaties Server Side Scripting Server Side Javascript (SSJ) ColdFusion Java Server Pages (JSP) Active Server Page (ASP) PHP ASP en PHP Conclusie i

3 INHOUDSOPGAVE ii 5 De dynamische website bouwen De versie van de scripttaal kiezen ASP Het database systeem kiezen De database ontwerpen De ASP Pagina s ontwerpen De opzet van de website Het presidenten gedeelte nauwkeuriger bekeken De gegevens van de presidenten in de database invoeren De website beheren Conclusie PHP Het database systeem kiezen De database ontwerpen De PHP Pagina s ontwerpen en de opzet van de website Conclusie voor het PHP gedeelte Vergelijking tussen ASP en PHP 51 9 Eind conclusie Literatuurlijst 55 A De Amerikaanse presidenten van 1789 tot heden 58 B De informatie die getoond wordt op de presidentiële pagina s 60 C De database structuur 62 D ASP broncode 64 D.1 index.asp D.2 formhandler.asp D.3 check login.inc.asp D.4 dbconn.inc.asp D.5 delete tekst.inc.asp D.6 functies.inc.asp D.7 pageselector.inc.asp D.8 print additional.inc.asp D.9 print admin.inc.asp D.10 print biography.inc.asp D.11 print context.inc.asp D.12 print footer.inc.asp

4 INHOUDSOPGAVE iii D.13 print header.inc.asp D.14 print president specifiek.inc.asp D.15 print presidents.inc.asp D.16 print presidents additional.inc.asp D.17 print presidents extern.inc.asp D.18 print presidents speeches.inc.asp D.19 print presidents writings.inc.asp D.20 print quote.inc.asp D.21 print speech.inc.asp D.22 print voegtoe.inc.asp D.23 print wijzig.inc.asp D.24 print writing.inc.asp D.25 voegtoe tekst.inc.asp D.26 wijzig tekst.inc.asp E PHP broncode 96 E.1 index.php E.2 formhandler.php E.3 check login.inc.php E.4 dbconn.inc.php E.5 delete tekst.inc.php E.6 functies.inc.php E.7 pageselector.inc.php E.8 print additional.inc.php E.9 print admin.inc.php E.10 print biography.inc.php E.11 print context.inc.php E.12 print footer.inc.php E.13 print header.inc.php E.14 print president specifiek.inc.php E.15 print presidents.inc.php E.16 print presidents additional.inc.php E.17 print presidents extern.inc.php E.18 print presidents speeches.inc.php E.19 print presidents writings.inc.php E.20 print quote.inc.php E.21 print speech.inc.php E.22 print voegtoe.inc.php E.23 print wijzig.inc.php E.24 print writing.inc.php E.25 voegtoe tekst.inc.php E.26 wijzig tekst.inc.php

5 INHOUDSOPGAVE iv F Vergelijking van de syntax van PHP en ASP 129

6 Voorwoord Op deze plek wil ik graag de mensen bedanken die mij geholpen hebben tijdens het schrijven van mijn scriptie. Allereerst zou ik Dr. George Welling willen bedanken voor zijn begeleiding en grammaticale tips. Daarnaast verdienen mijn ouders hier zeker ook een plek, omdat ze mij altijd gesteund hebben. Tenslotte gaat mijn dank uit naar Jori, zonder haar zou ik er nog veel langer over hebben gedaan! 1

7 Hoofdstuk 1 Inleiding Tijdens mijn studie informatiekunde kwam ik voor het eerst in aanraking met databases. Al snel werd ik getroffen door de vele mogelijkheden die databases boden. Grote hoeveelheden gegevens konden op een efficiënte manier beheerd worden. De vakken die op databases waren gericht hadden dan ook mijn grootste interesse. Een ander aspect van de informatica-wereld dat mij boeide zijn websites en internet. Websites ontsluiten een schat aan informatie en kennis voor de gebruikers van internet. Sinds het World Wide Web gemeengoed is, kan een gebruiker met een internetaansluiting beschikken over een vrijwel onbeperkte bron van kennis. Gedurende het verstrijken van de jaren komen er steeds meer internetpagina s bij, krijgen er steeds meer mensen toegang tot het internet en wordt de verbinding tussen de verschillende computers overal ter wereld steeds sneller. Kortom, de hoeveelheid informatie op het internet groeit met de dag. Hoewel veel websites hoofdzakelijk gericht zijn op entertainment, bevat de overgrote meerderheid informatie voor de bezoeker, meestal in tekstvorm. Sommige websites zijn specifiek gemaakt met het doel om grote hoeveelheden tekst te ontsluiten voor de bezoekers. Het is deze categorie websites die ik persoonlijk het interessantst vind. Dit soort sites zijn een bibliotheek op zich. Ze bevatten een grote hoeveelheid informatie met verwijzingen, in de vorm van hyperlinks, naar andere stukken tekst. Een goed voorbeeld van een dergelijke site is de website over de Amerikaanse geschiedenis van de Rijksuniversiteit Groningen. Deze site bevat meer dan 3000 html-pagina s met grote hoeveelheden tekst. (http://odur.let.rug.nl/usa) Het grote probleem bij dit soort sites is dat het zeer moeilijk is om de teksten efficiënt te beheren. Gedurende mijn stage (waarvoor ik een dynamische website, gekoppeld aan een database moest ontwerpen) en vooral tijdens mijn studentenassistentschap (waarbij ik meehielp om de USA website van een andere opmaak te voorzien) ben ik er achter gekomen dat de lay-out van grote sites goed en makkelijk te beheren is via cascading style sheets, maar dat de inhoud van de pagina s beheren een zeer moeizaam karwei bleef. De enige manier om de tekst van de pagina s te updaten en/of te controleren was handmatig. Daarnaast moest het toevoegen van teksten ook handmatig gebeuren. Een 2

8 Hoofdstuk 1. Inleiding 3 voorbeeld hiervan zijn de brieven van Thomas Jefferson op genoemde USA website (http://odur.let.rug.nl/usa/p/tj3/writings/brf/jeflxx.htm). Als je een nieuwe brief wilde toevoegen, moest er een pagina worden aangemaakt, de inhoud van de brief in die pagina gezet worden en vervolgens hyperlinks naar die pagina worden aangemaakt. Hierna moest het geheel weer getest worden op fouten, zoals bijvoorbeeld spellingsfouten. Al met al is het een hercules-taak om dergelijke grote websites te beheren en up to date te houden. Met behulp van databases zou dit proces zeer vereenvoudigd kunnen worden. In plaats van dat de tekst van een pagina opgeslagen wordt in een HTML-bestand, zou deze in een database kunnen worden ingevoerd. Met behulp van een Server Side scripting taal kan de HTML-pagina dynamisch vanuit de database worden gegenereerd. Hyperlinks kunnen automatisch worden aangemaakt, en de verschillende pagina s worden aan de wensen van de bezoekers aangepast. Neem weer het voorbeeld van de brieven van Jefferson. Zodra een bezoeker op de link naar de brieven klikt, wordt er een overzicht van alle brieven uit de database gehaald en deze, met hyperlinks naar de tekst van de brieven zelf, getoond aan de bezoeker. Als er dan op een specifieke brief wordt geklikt, wordt de tekst zelf uit de database gehaald en getoond. Als de beheerder van de website een nieuwe brief vindt, hoeft hij/zij alleen maar de tekst van deze brief toe te voegen aan de database en de website is geupdated, inclusief lay-out en noodzakelijke hyperlinks. Daarnaast biedt een database nog het voordeel om een site te laten beheren van buitenaf, door de beheerders toegang op afstand tot de database te bieden, via het internet. Hierdoor wordt thuiswerken ook een stuk makkelijker en kunnen bovendien mensen zonder enige kennis van een programmeertaal de website beheren en up to date houden. Deze scriptie heeft een tweeledig doel. Er zal worden onderzocht of een dergelijk systeem mogelijk is en of het inderdaad de hierboven geschetste gebruikersgemak en tijdswinst zal opleveren. De scriptie zal tevens onderzoeken hoe dit dan dient te gebeuren en welke combinatie van scripttaal en databasesysteem hiervoor het meest geschikt is. Er zijn immers meerdere manieren om websites te koppelen aan een database.

9 Hoofdstuk 2 De geschiedenis van het internet en het World Wide Web Een scriptie die zich richt op websites ontkomt niet aan een korte beschrijving van de ontstaansgeschiedenis van het internet en het World Wide Web. Zonder internet geen World Wide Web en zonder World Wide Web niet het medium waarop websites beschikbaar gesteld kunnen worden. Het internet heeft voor een revolutie in de wereld van computers en communicatie gezorgd, die de wereld nog nooit eerder had meegemaakt. De uitvinding van andere communicatiemiddelen, zoals de telegraaf, de telefoon, de radio en de computer waren allen noodzakelijk voor het ontstaan van het internet, dat in wezen een integratie is van de eigenschappen van al deze apparaten. Het internet is hierdoor een wereldwijd medium voor samenwerking en interactie geworden tussen individuen en vooral een bijna onuitputtelijke bron van informatie, die voor iedereen toegankelijk is. Vanaf het begin is het internet een toonbeeld van gezamenlijke investeringen en samenwerking. Vanaf het vroege onderzoek in packet switching netwerken zijn de Amerikaanse regering, bedrijfsleven en wetenschap partners geweest in het ontwikkelen en creëeren van deze nieuwe technologie, die al vrij snel gemeengoed werd. Het eindresultaat is dat veel burgers nu vertrouwd zijn met termen als en website en een (groot) gedeelte van hun vrije tijd besteden op het internet. 2.1 Het vroege begin Het allereerste begin van het traject dat uiteindelijk zou leiden tot het World Wide Web is wellicht de publicatie van Leonard Kleinrock in juli Dit was het eerste paper dat de packet switching theorie behandelde. Zijn paper overtuigde veel mensen van de theoretische voordelen van communicatie door 1 L. Kleinrock, Information Flow in Large Communication Nets, RLE Quarterly Progress Report, July

10 Hoofdstuk 2. De geschiedenis van het internet en het World Wide Web 5 middel van packets in plaats van door middel van circuit switching, wat een belangrijke stap richting computer netwerken was. Hierna, in 1964, publiceerde de RAND Corporatie een rapport dat een computer netwerk beschreef dat een nucleaire aanval kon overleven. 2 Door dit rapport zijn er nog steeds mensen die geloven dat het internet gebouwd is om een nucleaire aanval te overleven. Het voorstel van de RAND Corporatie was om een gedecentraliseerd netwerk te maken, een packet-switched netwerk: Packet switching is the breaking down of data into datagrams or packets that are labeled to indicate the origin and the destination of the information and the forwarding of these packets from one computer to another computer until the information arrives at its final destination computer. This was crucial to the realization of a computer network. If packets are lost at any given point, the message can be resent by the originator. 3 Al vrij snel, in 1967, werd er een plan gepresenteerd door G. Roberts, van de MIT Laboratory for Computer Science, om een dergelijk netwerk te onwikkelen, ARPANET genaamd. 4 Op de conferentie waar dit plan werd gepresenteerd, werd er ook een paper gepresenteerd over een packet switched netwerk concept door een groep uit het Verenigde Koninkrijk, Donald Davies en Roger Scantlebury. Scantlebury bracht Roberts op de hoogte van hun werk en dat van de RAND Corporatie. Zodoende bleek dat er drie afzonderlijke groepen (de groep van Roberts van MIT, de groep van de RAND Corporatie en de groep uit het Verenigd Koninkrijk) allen afzonderlijk bezig waren met een packet switched netwerk, wat de invloed van de publicatie van Kleinrock goed aantoont. Rond augustus 1968 werd er een gezamenlijk akkoord bereikt over de algemene structuur en de specificaties van het ARPANET en werden mensen uitgenodigd om een packet-switched netwerk te bouwen dat aan deze voorwaarden voldeed. Uiteindelijk werd in december 1968 het contract om het ARPANET te bouwen toegekend aan BBN (Bolt Beranek and Newman). BBN werkte aan de belangrijkste componenten voor het netwerk, de Interface Message Processors (IMP s) op een Honeywell minicomputer. Anderen, waaronder G. Roberts, ontwierpen en optimaliseerden de topologie en de architectuur van het netwerk. De eerste node die op het ARPANET werd aangesloten was die van het Network Measurement Center van de UCLA (de groep van founding father Robert Kleinrock). In 1969 installeerde BBN de eerste IMP op de UCLA en zodoende kreeg de allereerste host computer een verbinding met het netwerk. De tweede node werd gevormd 2 P. Baran, On Distributed Communications Networks, IEEE Trans. Comm. Systems, March ( ) 4 L. Roberts, Multiple Computer Networks and Intercomputer Communication, ACM Gatlinburg Conf., October 1967

11 Hoofdstuk 2. De geschiedenis van het internet en het World Wide Web 6 door de Stanford Research Institute (SRI), waar een project liep dat een vroege implementatie van hypertext bevatte. Een maand nadat SRI en de UCLA op het ARPANET waren aangesloten werd het allereerste bericht verzonden van computer naar computer. Tegen het einde van 1969 waren er vier host computers aangesloten op het ARPANET en hiermee was het prille begin van internet een feit. Het ARPANET, met een verbinding van 50Kbps circuits, werd gebruikt om onderzoek te doen naar problemen waar intensieve computerkracht voor nodig was. Meer computers werden vrij snel aangesloten op het ARPANET in de volgende jaren. Nog geen twee jaar later, in 1971 waren er al 23 host computers aangesloten op ARPANET. Het werk concentreerde zich nu op een volledig functionerende host-to-host protocol en andere netwerk software. In december 1970 voltooide de Network Working Group (NWG), onder hoofd van S. Crocker, het allereerste host-to-host protocol voor ARPANET, bekend als het Network Control Protocol (NCP). Nadat dit gereed was, concentreerde men zich op applicaties voor het netwerk. In oktober 1972 demonstreerde Bob Kahn van DARPA het ARPANET op de International Computer Communication Conference (ICCC). Dit was de eerste publieke demonstratie van deze nieuwe netwerktechnologie aan het publiek. In maart van hetzelfde jaar werd de eerste echte populaire applicatie ontwikkeld: het eerste programma ter wereld, door Ray Tomlinson van BBN. Dit simpele programma kon alleen berichtjes verzenden en ontvangen, maar het voldeed aan de behoefte van ARPANET gebruikers om met elkaar te kunnen communiceren. In juli 1972 werd dit programma door Roberts verbeterd, zodat het kon forwarden en berichten kon beantwoorden (in plaats van weer een nieuwe te moeten opstellen aan de afzender). Vanaf dat moment werd de grootste en belangrijkste netwerk applicatie. Het was tevens een voorbode van de activiteiten die we tegenwoordig op het World Wide Web zien, namelijk een enorme groei van applicaties die mensen met elkaar in verbinding brengen en laten communiceren (zoals chatprogramma s). 2.2 De eerste internet concepten Langzaamaan veranderde het originele ARPANET in internet. Internet was gebaseerd op het idee dat er meerdere, onafhankelijke, netwerken zouden zijn, te beginnen met ARPANET als de pioneer van het packet switched netwerk. Al snel kwamen er satelliet netwerken erbij, radio-netwerken en andere netwerken. Het internet zoals we het nu kennen is gebaseerd op open architectuur. Een zeer belangrijk principe, waardoor de keuze van een afzonderlijk netwerk en de technologie daarvan niet gedicteerd wordt bij een bepaalde netwerk architectuur (bijvoorbeeld die van ARPANET), maar vrij kan worden gekozen. De interactie tussen de netwerken geschiedde door een Internetworking architectuur. Toen

12 Hoofdstuk 2. De geschiedenis van het internet en het World Wide Web 7 besloten werd tot dit concept, was er nog maar sprake van één algemene methode om netwerken met elkaar in verbinding te stellen, de traditionele manier van circuit switching. Zoals we nu weten, toonde Robert Kleinrock in 1961 aan dat packet switching efficiënter was, waardoor dit een andere optie werd voor een internetworking architectuur. Maar op het moment dat er besloten werd voor een open architectuur was dit een vrij vooruitstrevende gedachte, aangezien men toen maar één architectuur kende. In een open architectuur kunnen de individuele netwerken afzonderlijk van elkaar ontworpen en ontwikkeld worden en elk netwerk mag zijn eigen unieke interface gebruiken, voor bijvoorbeeld gebruikers en providers. Hierdoor kan elk netwerk worden ontworpen voor de specifieke omgeving en doeleinden waarvoor het wordt ingezet. Het idee voor een open architectuur werd voor het eerst geïntroduceerd door Bob Kahn, vrij snel nadat deze was aangesteld door DAR- PA in Zijn werk was een onderdeel van het ontwikkelen van een packet switched netwerk voor radio programma s, maar het was zo belangrijk dat het een afzonderlijk project werd. Het werd al snel internetting genoemd. In deze tijd maakte het ARPANET gebruik van het netwerk protocol NCP (Network Control Protocol) om data te versturen. Dit protocol stond communicatie toe tussen de verschillende hosts in hetzelfde netwerk. Bob Kahn wilde een eigen protocol ontwikkelen voor het radio packet switched netwerk, omdat hij dan niet te maken had met de verschillende besturingssystemen die er toen bestonden. Bovendien had het NCP protocol een aantal beperkingen, waarvan de belangrijkste was dat het geen netwerken (of machines) kon bereiken die verder van elkaar waren verwijderd dan een enkele IMP op het ARPANET. Als er dan enkele packets verloren gingen, stopte het protocol domweg (en de applicaties die er gebruik van maakten). Op zich was dit geen groot probleem, omdat er maar een enkel netwerk was (het ARPANET) en dit netwerk was zo betrouwbaar en stabiel, dat fouten maar zelden voorkwamen. Het radio netwerk dat nu werd ontwikkeld zou deze stabiliteit echter niet kunnen bieden, vandaar dat een verbetering van het NCP protocol noodzakelijk was. Bob Kahn besloot om een nieuwe versie van het protocol te ontwikkelen, dat tevens aan de behoeften van een open architectuur netwerk zou voldoen. 5 Uiteindelijk zou dit protocol het Transmission Control Protocol/Internet Protocol (TCP/IP) worden genoemd. In de lente van 1973 ging Kahn samenwerken met Vinton Cerf (van Stanford) om een gedetailleerd design van het protocol op te stellen. Vinton Cerf was nauw betrokken bij de ontwikkeling van het originele NCP protocol en wist zodoende veel af van de implementatie van de verschillende besturingssystemen die in die dagen bestonden. Al vrij snel kon de eerste versie van het resultaat worden beschreven op een speciale ontmoeting van de International Network Working Group (INWG) in september Een leuk detail hierbij is dat het originele 5 R. Kahn, Communications Principles for Operating Systems. Internal BBN memorandum, Jan V. G. Cerf and R. E. Kahn, A protocol for packet network interconnection IEEE Trans.

13 Hoofdstuk 2. De geschiedenis van het internet en het World Wide Web 8 concept voorzag in een totaal van 256 netwerken die met elkaar in verbinding stonden, volgens de ontwerpers meer dan genoeg voor de nabije toekomst. Het originele paper beschreef een enkel protocol, TPC. Uiteindelijk zou het TPC protocol worden gecombineerd met een ander, simpel, protocol, het IP protocol. Het resultaat, TCP/IP, is nog steeds de standaardtechniek waarop elke internetdienst draait. Naast (de belangrijkste) zagen andere applicaties voor het internet, zoals file sharing en zelfs de allereerste virussen, het levenslicht. De opkomst van het World Wide Web illustreert in dit opzicht dan ook dat het internet niet ontwikkeld is voor een enkele toepassing of applicatie, maar als een algemene infrastructuur waarop nieuwe applicaties konden draaien. De diensten die het TPC/IP protocol verzorgde maakte dit alles mogelijk. 2.3 De ideeën DARPA gaf de opdracht voor het implementeren van TCP/IP aan drie verschillende instanties (Stanford, BBN en UCL). Binnen een jaar waren er dan ook drie afzonderlijke implementaties van het TCP/IP systeem, die de mogelijkheid hadden om ze met elkaar te verweven. Dit was het begin van een ontwikkeling die zou leiden tot het volwassen worden van de internet technologie. TCP/IP was in het verleden ontwikkeld om drie soorten netwerken (ARPANET, het packet radio netwerk en een packet satelliet netwerk) met elkaar te laten communiceren, maar is nu uitgegroeid tot iets dat in principe elke vorm van netwerk kan incorporeren. Het ARPANET zelf ging in januari 1983 over op TCP/IP, daarmee het NCP protocol in zijn geheel vervangend. De eerste implementaties van TCP/IP waren gebaseerd op grote, krachtige systemen. Toen de eerste desktop computers arriveerden dachten velen dat het TCP/IP protocol te groot en te complex was om op een dergelijke computer te kunnen draaien. David Clark en zijn onderzoeksgroep van de MIT toonde aan dat een compactere en simpelere implementatie van TCP/IP op een desktop computer mogelijk was. Zij produceerden dan ook een dergelijke simpele implementatie voor de Xerox Alto en de IBM PC. Hierdoor konden ook bureau computers een onderdeel worden van het Internet. Door de combinatie van de ontwikkeling van LANs, PC s en workstations in 1980, begon het internet wijdverspreid te groeien. Een belangrijke stap hierin was de ontwikkeling van Ethernet. Met Ethernet is het mogelijk om data zeer snel te versturen via coax-kabels. Dit was een cruciale stap in de ontwikkeling van LANs (Local Area Network). De Ethernet technologie, ontworpen door Dr. Robert M. Meltcalfe in 1973 is nu waarschijnlijk de dominante netwerk technologie op het internet en PC s. Workstations zijn de meest voorkomende computers. Deze verandering, van een paar netwerken (met een paar zeer krachtige machines) Comm. Tech., vol. COM-22, V 5, pp , May 1974

14 Hoofdstuk 2. De geschiedenis van het internet en het World Wide Web 9 naar vele netwerken, met vele pc s veroorzaakten een aantal nieuwe concepten en veranderingen in de onderliggende technologie. Omdat er zoveel verschillende afzonderlijke computers werden aangesloten op de netwerken, werd het erg lastig om de verschillende hosts uit elkaar te houden (tot dusver geïdentificeerd door middel van een IP-adres). Daarom kregen hosts namen toegewezen, wat hun een stuk makkelijker te onthouden maakte voor gebruikers. Paul Mockapetris van de USC vond het systeem hoervoor, de Domain Name System (DNS) uit. DNS stuurt data pakketjes naar een domein naam in plaats van naar het IP-adres. De server vertaalde de domein naam dan naar het corresponderende IP-adres. Op deze manier kregen hosts een verbinding met hiërarchische namen (zoals in plaats van ), wat het gebruikersgemak aanzienlijk verbeterde. Met het ontwikkelen van het internet werden veranderingen in software (met name besturingssystemen) noodzakelijk om de computers te integreren met het internet. DARPA, bijvoorbeeld, ondersteunde dan ook de universiteit van Berkeley, die bezig was om modificaties aan te brengen in het UNIX besturingssysteem, zoals het opnemen van het TCP/IP protocol. UNIX was dan ook een van de eerste besturingssystemen die een computer toestonden om verbinding met internet te maken. Het opnemen van het TCP/IP protocol in UNIX was daarmee een van de belangrijkste stappen die de weg vrijmaakten naar een breed gebruik van internet. We schrijven 1985 en het internet is nu reeds gevestigd als een technologie die een brede gemeenschap van wetenschappers en ontwikkelaars hielp bij hun werk. Internet werd nu ook voorzichtig gebruikt voor dagelijkse communicatie via de computer, vooral via De overgang naar een bredere gemeenschap van gebruikers Tot nu toe waren de verschillende netwerken die samen het internet vormden, opgezet met een bepaald wetenschappelijk doel en voornamelijk beperkt tot het gebruik door een gesloten groep van wetenschappers. Langzamerhand begon men echter in te zien dat een bredere groep van gebruikers wenselijk was en vanaf het midden van de jaren 80 begonnen ook studenten toegang te krijgen tot de verschillende netwerken. Uiteindelijk resulteerde dit in niet-academische gebruikers van het internet. Met het toenemen van het aantal gebruikers nam ook de behoefte aan een snellere verbinding toe en zodoende groeide de oorspronkelijke backbone in zowel verbindingssnelheid als het aantal nodes dat ermee verbonden was. Dit alles was mogelijk door de enorme subsidies die de Amerikaanse overheid tussen 1986 en 1995 gaf aan het bedrijfsleven voor het ontwikkelen van de netwerken en infrastructuur daarvan. Het TCP/IP protocol bleek bovendien in staat om dergelijke

15 Hoofdstuk 2. De geschiedenis van het internet en het World Wide Web 10 grote aantallen aan te kunnen en tot op de dag van vandaag is het de drager van het internet. Een andere belangrijke factor in deze snelle groei was de vrije toegang tot de technische documentatie van het internet en dan met name de specificaties van de protocollen. Vanaf het begin van ARPANET en het internet, promootte de gemeenschap van academici de traditie in wetenschappelijke kringen om ideeën en resultaten openlijk te publiceren. Hierdoor konden verschillende ontwikkelingsteams profiteren van elkanders werk en het verbeteren. Door middel van konden er bovendien wetenschappers gezamenlijk werken aan een project, onafhankelijk van hun verblijfplaats. Zodoende draaide het internet al vanaf het begin om het verstrekken van informatie (in den beginne informatie over hoe het internet zelf werkte en de verscheidene projecten die er mee te maken hadden) en kon iedere ontwikkelaar vrijelijk beschikken over deze informatie. Omdat de interesse van de wetenschappelijke wereld in het internet steeds meer toenam en uiteindelijk ook studenten toegang kregen tot de netwerken, begon het bedrijfsleven interesse te tonen. Zij voorzagen een grotere markt (buiten de academische wereld) en begonnen daarom de netwerken fors uit te breiden, zodat meer mensen er op aangesloten konden worden, de overheid subsidieerde dit bovendien. Met deze uitbreiding ontstond ook de behoefte aan een algemene standaard en enige controle op de groei. Hiervoor werd er een nieuwe coördinerend lichaam opgericht, het World Wide Web Consortium (W3C) 7, oorspronkelijk geleid door Tim Berners-Lee (de uitvinder van het WWW). W3C heeft de verantwoordelijkheid voor het laten evolueren van de verscheidene protocollen en de standaarden die met het internet te maken hebben. Gedurende de twee decennia van internetactiviteiten zien we dan ook een geleidelijke evolutie van het doel en organisatie vanuit de wetenschap naar een brede gemeenschap van gebruikers in alle lagen van de samenleving. Omdat het bedrijfsleven betrokken raakte bij de ontwikkeling van het internet begonnen er ook commerciële producten op de markt te komen, gebaseerd op de internet technologie. Meerdere bedrijven implementeerden de TCP/IP technologie in hun producten, omdat ze voorzagen dat hun klanten behoefte zouden hebben aan het gebruik van deze producten op netwerken. Omdat iedereen gebruik maakte van TCP/IP en deze producten ontwikkeld waren met het oog op netwerken, was het evident dat er bedrijven begonnen samen te werken en ideeën met elkaar (en met wetenschappers) uit begonnen te wisselen. De latere jaren 80 worden dan ook gekenmerkt door talloze meetings en workshops waarbij bedrijven hun producten bespraken, showden en ervaringen uitwisselden, hierdoor werd de standaard ook behouden. Dit alles kwam de gebruiker natuurlijk ook weer ten goede en hielp mee aan de groei van het internet. Een korte schets van deze explosieve groei volgt hieronder. In 1985 begon de National Science Foundation T1 verbindingen aan te leggen. T1 heeft een verbindingssnelheid van 1.5Mbps. T1 7 The World Wide Web Consortium ( )

16 Hoofdstuk 2. De geschiedenis van het internet en het World Wide Web 11 was 25 keer zo snel als de oude 56kbps snelheid van CSNET. Dit nieuwe netwerk werd NSFNET (National Science Foundation Network) genoemd. In 1988 was het dataverkeer op het T1 NSFNET netwerk al zo sterk toegenomen, dat het noodzakelijk werd om het netwerk up te graden naar een hogere snelheid en in 1989 waren er meer dan hosts aangesloten op het internet. In dit jaar was de eerste internetaansluiting in Nederland een feit, op BITNET. BITNET (Because It s Time NETwork) werd in 1981 opgericht. Het begon als een verbinding tussen twee universiteiten in de Verenigde Staten, maar het breidde zich al snel uit. In 1982 kwam er een fusie tussen BITNET en de Europese tegenhanger EARN (European Academic and Research Network). Andere internationale netwerken volgden al snel en zodoende was BITNET al snel een wereldwijd netwerk, met op zijn hoogtepunt in 1992 een verbinding tussen 1400 organisaties in 49 landen. Na de opkomst van het World Wide Web in 1994, begon het aantal academische organisaties dat deelnam aan BITNET af te nemen. 8 In 1990 richtten Merin, IBM en MCI een non-profit organisatie op, genaamd ANS (Advanced Network & Services). ANS had als doel onderzoek te doen naar hogesnelheids netwerken. Het bedrijf kwam al snel met het concept van de T3 lijn, een 45 Mbps lijn. NSF (dat immers behoefte had aan een hogere snelheid) adopteerde al vrij snel de nieuwe verbinding. Tegen het einde van 1991 bestond de gehele backbone van NSF dan ook uit T3. ARPANET werd toen opgeheven. Haar 50Kbs verbindingen waren te zeer verouderd. Gedurende de loop van de jaren zou het internet zich krachtig uitbreiden. Vanaf begin 1994 kwamen er honderdduizenden hosts bij op de NSF backbone. Tegen het eind van 1994 kreeg deze backbone een upgrade naar een ATM (Asynchronous Transmission Mode) backbone, met een snelheid van 145 Mbps. In 1995 werden de eerste providers opgericht, die internettoegang aan particulieren boden. In dat jaar konden ook domeinnamen worden gekocht door particulieren en bedrijven (behalve.edu en.gov domeinnamen, deze worden nog steeds verdeeld door de National Science Foundation), waarna er steeds meer persoonlijke websites het licht zagen. Van 1991 tot aan 2003 zou het internet groeien van een enkele site (met vaak meedere pagina s) naar meer dan 40 miljoen Elektronische documenten Tot nu toe ging dit verhaal vrijwel uitsluitend over de achterliggende technologie van het internet en niet zozeer over de manieren om informatie te verspreiden. Dit gebeurde, naast , vooral via elektronische documenten. Elektronische documenten maak je tegenwoordig door middel van HTML, ontwikkeld door de Engelsman Tim Berners-Lee. Hij publiceerde de eerste versie van HTML Vanaf de eerste publicaties van documenten op het internet, ontstond er namelijk 8 CREN history and future ( ) 9 ( )

17 Hoofdstuk 2. De geschiedenis van het internet en het World Wide Web 12 een behoefte om de tekst van deze documenten op te kunnen maken (bijvoorbeeld, gedeeltes van de tekst moesten vet worden gedrukt). Vanaf het einde van de jaren 60 (het tijdstip van de eerste publicaties op internet) kwamen er al codes om documenten van een bepaalde structuur en opmaak te voorzien. De codes werden tags genoemd; een term die nog steeds bestaat in HTML. De eerste taal waarmee het mogelijk was om documenten op te maken was SGML (Standard Generalized Markup Language). SGML (dat overigens nog steeds in gebruik is) is een erg nuttige beschrijvingstaal voor elektronische documenten, maar is tevens ook complex. De oorzaak van deze complexiteit is vooral het voortvloeien van SGML uit een samenwerkingsverband tussen vele bedrijven en wetenschappelijke instellingen, die allemaal een stukje functionaliteit in de taal wilden stoppen (voor hun eigen doeleinden). Hiernaast was ook de uitwisseling van SGML documenten een ingewikkelde zaak. Op deze problemen bedacht Tim Berners-Lee een oplossing: een systeem, dat hij WorldWideWeb noemde. De kenmerken van dit systeem waren: Elk bestand moest een uniek adres hebben, zodat elk afzonderlijk bestand in het systeem makkelijk bereikbaar was via het internet. Dit kennen we als de Uniform Resource Locator(URL). Een nieuw protocol om de informatie (de documenten) tussen de verschillende computers uit te wisselen, genaamd Hypertext Transfer Protocol (HTTP). Een nieuwe taal die het mogelijk maakte om de documenten op uniforme wijze te coderen. Een belangrijk kenmerk van deze nieuwe taal was dat het voorzag in het zogenaamde hypertext principe, waarmee documenten naar elkaar konden verwijzen. Deze taal kennen we als Hypertext Markup Language (HTML). HTML is tegenwoordig nog steeds de taal waarmee webpagina s worden gemaakt en waarmee naar andere webpagina s worden verwezen. Tim Berners-Lee was niet alleen de man achter HTML, het World Wide Web systeem en de afzonderlijke kenmerken daarvan, hij programmeerde tevens een server om de documenten op te kunnen slaan en de eerste browser om de documenten mee te kunnen bekijken De ontwikkeling van HTML Bij het ontwikkelen van HTML baseerde Berners-Lee zich voornamelijk op SGML, een taal die al enkele tientallen jaren beschikbaar was en zich had bewezen. In wezen bracht Tim Berners-Lee voornamelijk wijzigingen aan in SGML. Hij vereenvoudigde SGML (door het aantal tags sterk in te korten). De taal werd 10 ( )

18 Hoofdstuk 2. De geschiedenis van het internet en het World Wide Web 13 universeel gemaakt, zodat het op elk computerplatform te gebruiken was en tenslotte had HTML als basis dat het altijd backwards compatible was met eerdere versies (zodat gebruikers nooit hoefden te upgraden). 11 Door deze kenmerken van HTML konden gebruikers op eenvoudige wijze hun documenten opmaken en met elkaar uitwisselen, dit alles onafhankelijk van hun computersysteem. Een consortium (World Wide Web Consortium, W3C) werd opgericht om toe te zien op de uitbreiding van HTML en het al dan niet toevoegen van eigenschappen er aan. Helaas liep dit niet zoals gewild. Computers waren in de jaren 90 al wijd verspreid en nieuwe programma s werden door talloze individuen en bedrijven gemaakt. Zo ook Marc Andreessen, die op 22-jarige leeftijd de eerste grafische browser programmeerde (Mosaic). Deze browser zou later onder de naam Netscape Navigator grote bekendheid krijgen en de meest gebruikte op internet worden. Op verzoek van haar klanten ontwikkelde Netscape eigen tags, bijvoorbeeld de tag img om plaatjes in documenten te kunnen opnemen. Dit alles ging buiten het W3C om en daarmee was er al geen sprake meer van een standaard. In een later stadium ging Microsoft de concurrentie met Netscape aan met haar eigen browser, Internet Explorer. Ook Microsoft ontwikkelde haar eigen tags, zoals marquee voor een lichtkrant op een website. Elke nieuwe versie van elke browser zorgde zodoende voor een uitbreiding van HTML met nieuwe tags. De browser van de concurrent begreep vervolgens een groot gedeelte van de tags niet, waardoor de ontwikkelaars van de documenten (webpagina s) gedwongen waren om meerdere versies van hun websites te ontwikkelen, zodat de meestgebruikte browsers deze goed toonden. Dit alles was een ongewenste situatie, voor zowel gebruikers als ontwikkelaars. De gebruikersvriendelijkheid van het world wide web begon steeds meer te dalen. Gelukkig slaagde de W3C erin om vanaf HTML versie 3.2 weer een standaard af te dwingen. Zowel latere versies van Netscape Navigator als van Internet Explorer geven websites die volgens deze standaarden zijn geprogrammeerd op min of meer dezelfde wijze weer, waardoor webdesigners weer kunnen uitgaan van één verzameling tags. Bovendien zorgde de introductie van cascading stylesheets (CSS) aan het einde van de jaren 90 (weer) voor een scheiding tussen opmaak en inhoud. Vanaf dat moment gingen steeds meer pagina s alleen de HTML structuur elementen bevatten. De CSS-bestanden legden vervolgens de opmaak van deze HTML structuur elementen vast. Tegenwoordig scheidt elke serieuze webdesigner de opmaak van de inhoud door middel van CSS-bestanden. Dit gecombineerd met een afgesproken standaard (alhoewel de verschillende browsers zich nog steeds niet hier voor 100% aan houden) maakt het ontwikkelen van websites weer relatief makkelijk en bovendien beter te beheren. 11 Jeffrey Veen, The art and science of web design, p 392

19 Hoofdstuk 2. De geschiedenis van het internet en het World Wide Web De toekomst van het internet Het internet is erg veranderd sinds de decennia waarin het nu bestaat. De ontwikkeling geschiedde in een tijdperk toen er nog geen desktop computers waren en voordat er zoiets als een Local Area Network bestond. De oorspronkelijke doelgroep waren wetenschappers, maar tegenwoordig gebruiken mensen uit alle lagen van de bevolking het. De oorspronkelijke functie van informatie uitwisseling is uitgebreid met , chat en entertainment, uiteindelijk resulterend in het world wide web, zoals wij het nu kennen. Het begin was een creatie van een paar betrokken wetenschappers en het is uitgegroeid tot een commercieel succes waarin miljarden een rol spelen. Het internet is bovendien nog steeds niet klaar met veranderen, groeien en evolueren. Nieuwe taken waarin het internet aan voldoet zijn, bijvoorbeeld, geluids- en video-overdracht, het opnemen van mobiele telefoons in het netwerk en portable computers. Internet-telefonie en internettelevisie liggen om de hoek te wachten en in vele landen staat het aantal mensen met een aansluiting nog in de kinderschoenen. Het grootste probleem wat de verdere uitbreiding van het internet momenteel zou kunnen vertragen is het beperkt aantal IP-adressen wat vrijgegeven kan worden (voor de domeinnamen). Men is bezig met een systeem dat een veel groter aantal IP-adressen oplevert, maar wat tegelijkertijd naadloos kan aansluiten op het oude IP-systeem. Op het moment van schrijven (medio 2004) zijn er nog ongeveer 1 miljard IP-adressen beschikbaar. Te verwachten valt dat Europa en vooral Azië op korte termijn veel meer IP-adressen nodig hebben. De oplossing voor het tekort aan IP-adressen wordt vooral gezocht in de invoering van IPv6. Omdat de VS bij lange na nog geen tekort heeft aan internetadressen, zullen zij waarschijnlijk aan de zijlijn blijven kijken hoe de rest van de wereld vecht met de invoering van het nieuwe adressysteem. Voorstanders van IPv6 wijzen het land dan ook vooral op de veiligheidsvoordelen van het protocol. Het Amerikaanse Defense Department wil in 2008 al zijn netwerken hebben overgezet op IPv6 en noemt veiligheid dan ook als zwaarstwegende reden: Security features were a key motive behind the Defense Department s endorsement of the IPv6 standard last month, according to John Stenbit, assistant secretary of Defense for networks and information integration. We re now getting from beyond the point of talking about it and into the point of actually getting programs done, he said. 12 IPv6 is een standaard die de oude Ipv4 moet vervangen. IPv6 onderscheidt zich van IPv4 door het gebruik van acht blokken, die uit hexadecimale (0000 t/m FFFF) getallen bestaan, waardoor er veel meer cijfercombinaties mogelijk zijn dan met IPv4 (dat uit 4 blokken van 4 cijfers bestaat). 12 CNET News.com (http://news.com.com/ html?tag=fd lede1 hed) ( )

20 Hoofdstuk 2. De geschiedenis van het internet en het World Wide Web 15 Al met al valt te verwachten dat het internet (nog steeds) de toekomst heeft. Het aantal websites zal meer en meer toenemen, de verbindingssnelheid zal toenemen en het aantal mensen dat toegang heeft tot internet ook. Ook zul je steeds meer traditionele informatiedragers (zoals boeken) gedigitaliseerd en op het web gepubliceerd vinden. De noodzaak om (tekst-gebaseerde) websites efficiënt te kunnen beheren neemt hierdoor ook jaarlijks toe. Oude methodes van beheren blijken bij lange na niet efficiënt genoeg en de zoektocht naar het efficiënt beheren van een (grote) website is dan ook nog niet voltooid. Deze scriptie is een klein onderdeel in deze zoektocht.

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het internet 3. Het World Wide Web MM-05-03-01. Voorkennis: Geen.

OPDRACHTKAART. Thema: Multimedia. Het internet 3. Het World Wide Web MM-05-03-01. Voorkennis: Geen. OPDRACHTKAART MM-05-03-01 Het World Wide Web Voorkennis: Geen. Intro: Deze opdracht gaat over de belangrijkste mogelijkheid van het internet: het surfen op het World Wide Web. Deze opdracht beschrijft

Nadere informatie

De 3 bovenstaande worden onderhouden door mensen beheerd Dus meer kwaliteit dan machine

De 3 bovenstaande worden onderhouden door mensen beheerd Dus meer kwaliteit dan machine Internet Sheet 1 Goed zoeken - Wat, waar en hoe je moet zoeken Startpagina's - Verzamel pagina en woord onderhouden door personen. ( Redactueren ) Direcotries - Is een verzamelen pagina met structuur doormiddel

Nadere informatie

http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7

http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7 http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7 1. Inleiding Je kan er vandaag niet meer langs kijken. Het internet bestaat, en dat zal geweten zijn. Je hoort in het nieuws iets over een virus dat

Nadere informatie

1 Internet. 1.1 Korte geschiedenis

1 Internet. 1.1 Korte geschiedenis 1 Internet 1.1 Korte geschiedenis Een netwerk bestaat uit twee of meer computers die met elkaar zijn verbonden. Internet is een wereldwijd netwerk van computers. De verbinding tussen die computers is meestal

Nadere informatie

Zelftest Informatica-terminologie

Zelftest Informatica-terminologie Zelftest Informatica-terminologie Document: n0947test.fm 01/07/2015 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE Deze test is een zelf-test, waarmee u

Nadere informatie

TEST JE WEBKENNIS: Smarty or dummy www.blaucapel.nl >vakken> informatiekunde> test je webkennis

TEST JE WEBKENNIS: Smarty or dummy www.blaucapel.nl >vakken> informatiekunde> test je webkennis TEST JE WEBKENNIS: Smarty or dummy www.blaucapel.nl >vakken> informatiekunde> test je webkennis Deelnemen? Opdracht Voorbeeld : combineer de eerste kolom met de tweede. : 1 = B of 2 = LL (dit zijn niet

Nadere informatie

MICROSOFT EDGE INTERNET

MICROSOFT EDGE INTERNET MICROSOFT EDGE INTERNET 2015 Computertraining voor 50-plussers PC50plus computertrainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Microsoft Edge Internet COMPUTERTRAINING

Nadere informatie

Revisie geschiedenis. [XXTER & KNX via IP]

Revisie geschiedenis. [XXTER & KNX via IP] Revisie geschiedenis [XXTER & KNX via IP] Auteur: Freddy Van Geel Verbinding maken met xxter via internet met de KNX bus, voor programmeren of visualiseren en sturen. Gemakkelijk, maar niet zo eenvoudig!

Nadere informatie

1. Proloog webtechno, rauwkost

1. Proloog webtechno, rauwkost 9 1. Proloog webtechno, rauwkost Voor men kan beginnen met het maken het aanpassen van een website is het nuttig om eerst eens een kijkje te nemen naar bestaande sites. Bij deze, mogelijk hernieuwde, kennismaking

Nadere informatie

De mogelijkheden van XML voor de langdurige bewaring van digitale documenten. DAVID studiedag 30 nov 2000

De mogelijkheden van XML voor de langdurige bewaring van digitale documenten. DAVID studiedag 30 nov 2000 De mogelijkheden van XML voor de langdurige bewaring van digitale documenten DAVID studiedag 30 nov 2000 Prof. Jan Engelen, Steven Depuydt K.U.Leuven - ESAT Onderzoeksgroep Document Architecturen Waarom

Nadere informatie

Module I - Soorten Netten

Module I - Soorten Netten Module I - Soorten Netten Wanneer we spreken over de verspreiding van informatie via IP netwerken en de bereikbaarheid van deze gegevens, dan kunnen we de netwerken onderverdelen in drie belangrijke soorten.

Nadere informatie

Geef nooit persoonlijke informatie door op internet, zoals namen, adressen en telefoonnummers.

Geef nooit persoonlijke informatie door op internet, zoals namen, adressen en telefoonnummers. Computer Niet eten en/of drinken bij de computers. Trek geen stekkers uit de computer. Laat het beeldscherm en de computer staan, niet verplaatsen. Wijzig geen beeldscherminstellingen. Meld je zelf af

Nadere informatie

INTERNET STANDAARDEN HC1

INTERNET STANDAARDEN HC1 9 September 2008 INTERNET STANDAARDEN HC1 Wat is het internet? Wat zijn standaarden? Wat gaan we doen dit jaar? Hogeschool van Amsterdam Instituut voor Interactieve Media Hogeschool van Amsterdam Instituut

Nadere informatie

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I WOSI Ruud Jungbacker en Michael de Vries - Technisch ontwerp Website Document historie Versie(s) Versie Datum Status Omschrijving / wijzigingen 0.1 20 nov 2008 Concept

Nadere informatie

Deel II Introductie Webdesign. Hoorcollege IUW Thema Webdesign 10 november 2014 Christof van Nimwegen

Deel II Introductie Webdesign. Hoorcollege IUW Thema Webdesign 10 november 2014 Christof van Nimwegen Deel II Introductie Webdesign Hoorcollege IUW Thema Webdesign 10 november 2014 Christof van Nimwegen Waarom Webdesign in IUW Het WWW is een schitterend voorbeeld van een platform voor informatie uitwisseling

Nadere informatie

Powerpoint presentatie College 5 Gilbert van Lierop & Farshad Salamat

Powerpoint presentatie College 5 Gilbert van Lierop & Farshad Salamat Powerpoint presentatie College 5 Gilbert van Lierop & Farshad Salamat Wat is een database? Een verzameling van georganiseerde data Een database bestaat uit applicaties, SQL en het DBMS Watis eendbms? EenDBMS

Nadere informatie

Onder de motorkap van Microsoft Azure Web Sites. Eelco Koster Software architect ORDINA

Onder de motorkap van Microsoft Azure Web Sites. Eelco Koster Software architect ORDINA Onder de motorkap van Microsoft Azure Web Sites Eelco Koster Software architect ORDINA Agenda Introductie Architectuur Project Kudu Azure Resource Manager Doel Dieper inzicht geven in de werking van Azure

Nadere informatie

Thema: Multimedia. Het internet

Thema: Multimedia. Het internet Het internet OPDRACHTKAART MM-05-01-01 Voorkennis: Je moet om kunnen gaan met een computer. Je moet kunnen zoeken op het internet. Intro: Het internet is een computernetwerk dat miljoenen computers met

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van e-mail m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

1.Noem de vijf categorieën waarin programmeertalen kunnen worden ingedeeld en geef van elke categorie één voorbeeld.

1.Noem de vijf categorieën waarin programmeertalen kunnen worden ingedeeld en geef van elke categorie één voorbeeld. Module 4 programmeren 1.Noem de vijf categorieën waarin programmeertalen kunnen worden ingedeeld en geef van elke categorie één voorbeeld. Machinecode Assembleertalen: assembly Hogere programmeertalen:

Nadere informatie

VERENIGINGSWIJZER.NL FINAL DOCUMENT

VERENIGINGSWIJZER.NL FINAL DOCUMENT Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Exacte Wetenschappen Project Multimedia Peter van Ulden Studentnr. 1494759 VERENIGINGSWIJZER.NL FINAL DOCUMENT INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding...3 2 Aanpak & Techniek...4

Nadere informatie

icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous

icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous 2006-2007 Inhoudsopgave 1 2 1.1 Programmeertaal PHP5..................... 2 1.2 MySQL database......................... 3 1.3 Adobe Flash...........................

Nadere informatie

Laten we eens beginnen met de mouwen op te stropen en een netwerk te bouwen.

Laten we eens beginnen met de mouwen op te stropen en een netwerk te bouwen. Practicum Filius In deze proefles gaan we jullie kennis laten maken met computernetwerken. Na afloop van dit practicum heb je een goede basis van waar een netwerk uit kan bestaan, hoe je een netwerk bouwt

Nadere informatie

1 Client/Server. 2 Geschiedenis. 3 Toekomst

1 Client/Server. 2 Geschiedenis. 3 Toekomst Deel 1 Inleiding 1 Client/Server 2 Geschiedenis 3 Toekomst Het client-server model is een model voor de samenwerking tussen twee of meer programma's, die zich op verschillende computers kunnen bevinden.

Nadere informatie

ERAP-GSOB Internet #1

ERAP-GSOB Internet #1 ERAP-GSOB L. Vanhaverbeke Vrije Universiteit Brussel L. Vanhaverbeke Voorstelling Wie? Job? Waar? Gebruikt u Internet? Waarvoor? Wat verwacht u van de cursus? L. Vanhaverbeke Inhoud cursus Beetje geschiedenis...

Nadere informatie

Project plan. Erwin Hannaart Sander Tegelaar 61849 62407

Project plan. Erwin Hannaart Sander Tegelaar 61849 62407 Project plan Erwin Hannaart Sander Tegelaar 61849 62407 I4C2 I4C1 1 Inhoudsopgave Doel en doelgroep van het project... 3 Beschrijving van het project... 4 Benodigde materialen... 5 Te verwachten resultaten,

Nadere informatie

Zelftest Internet concepten en technieken

Zelftest Internet concepten en technieken Zelftest Internet concepten en technieken Document: n0832test.fm 10/02/2010 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE ZELFTEST INTERNET CONCEPTEN EN

Nadere informatie

Waarmaken van Leibniz s droom

Waarmaken van Leibniz s droom Waarmaken van Leibniz s droom Artificiële intelligentie Communicatie & internet Operating system Economie Computatietheorie & Software Efficiënt productieproces Hardware architectuur Electronica: relais

Nadere informatie

Wat is internet? Hüseyin Uçar 3B

Wat is internet? Hüseyin Uçar 3B Wat is internet? Hüseyin Uçar 3B Internet is een netwerk dat bestaat uit computer netwerken over het algemeen alleen beschikbaar binnen een organisatie of gebouw. T r i v i u m c o l l e g e Wat is Internet?

Nadere informatie

Module VIII - DNS. Stefan Flipkens - Cursus: Internet - Intranet (2004-2005)

Module VIII - DNS. Stefan Flipkens - Cursus: Internet - Intranet (2004-2005) Module VIII - DNS Wanneer we de url van een webpagina ingeven in de adresbalk van onze browser dan moet ons computersysteem weten op welk IP adres de webpagina te vinden is. DNS servers helpen ons computersysteem

Nadere informatie

WEB DESIGN. 2012 Excel With Business

WEB DESIGN. 2012 Excel With Business 1.0 Introductie Websites zijn een integraal onderdeel geworden van ons dagelijks leven. Velen van ons bekijken bepaalde sites voordat we het bed uitkomen. Wellicht om te zien welke impact het weer op onze

Nadere informatie

OpenIMS 4.2 Portaal Server

OpenIMS 4.2 Portaal Server OpenIMS 4.2 Portaal Server Inhoudsopgave 1 WAT IS EEN ENTERPRISE INFORMATIE PORTAAL?...3 1.1 BESPARINGEN...3 1.2 GERICHT OP EEN SPECIFIEKE DOELGROEP...3 2 OPENIMS PORTAAL SERVER (PS)...4 2.1 CENTRAAL BEHEER...4

Nadere informatie

Kennis na het volgen van de training. Na het volgen van deze training bent u in staat:

Kennis na het volgen van de training. Na het volgen van deze training bent u in staat: Training Trainingscode Duur Gepubliceerd Taal Type Leermethode Kosten SF2015V8 4 dagen 02/02/2015 Nederlands & Engels Developer, basis Invidueel & klassikaal Op aanvraag Deze training richt zich op het

Nadere informatie

ERAP-GSOB Internet #1

ERAP-GSOB Internet #1 ERAP-GSOB L. Vanhaverbeke Vrije Universiteit Brussel L. Vanhaverbeke Voorstelling Wie? Job? Waar? Gebruikt u Internet? Waarvoor? Watverwachtuvandecursus? L. Vanhaverbeke Inhoud cursus Beetje geschiedenis...

Nadere informatie

Tinus Plotseling 29-12-2002. MySQL

Tinus Plotseling 29-12-2002. MySQL Tinus Plotseling 29-12-2002 MySQL Inhoudsopgave Inleiding... 3 MySQL Geschiedenis... 3 MySQL Toepassingen... 3 MySQL Voordelen... 4 MySQL Nadelen... 4 MySQL bij ASCI... 4 PostgreSQL... 5 ORACLE... 6 MS

Nadere informatie

SuperOffice Systeemvereisten

SuperOffice Systeemvereisten Minimale systeemvereisten voor SuperOffice CRM De minimale systeemvereisten voor SuperOffice CRM zijn tevens afhankelijk van het besturingssysteem en de services/applicaties die op het systeem actief zijn.

Nadere informatie

Niveau 2 Medewerker ICT

Niveau 2 Medewerker ICT Wat kunt u van onze studenten verwachten Niveau 2 Medewerker ICT Schooljaar 2012-2013 Semester 2 Klas 2 (20 weken); deze klas is aan het begin van vorig schooljaar begonnen: Voor deze studenten is het

Nadere informatie

Video Conferencing anno 2012

Video Conferencing anno 2012 White paper Video Conferencing anno 2012 +31 (0) 88 121 20 00 upc.nl/business Pagina 1 van 8 Video Conferencing De behoefte aan video-vergaderen groeit. Mensen gaan steeds flexibeler om met de begrippen

Nadere informatie

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving CEL Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving FACTSHEET CEL VERSIE 1.0 DECEMBER 2001 CEL - Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving Inhoudsopgave Wat is CEL? 1 Uitgangspunten 1 De eindgebruiker

Nadere informatie

Concept Deze week hebben wij ervoor gekozen om de tiled display, die rechts van de ESC balie staat, te verbeteren door een interactieve applicatie eraan te verbinden. Op dit moment is het display, alhoewel

Nadere informatie

The End of an Architectural Era

The End of an Architectural Era The End of an Architectural Era M. Stonebraker, S. Madden, D. J. Abadi, S. Harizopoulos, N. Hachem, P. Helland Jorn Van Loock Inleiding Oorsprong relationele DBMS IBM System R (1974) DB2 Sybase SQL Server

Nadere informatie

Het besturingssysteem of operating system, vaak afgekort tot OS is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware.

Het besturingssysteem of operating system, vaak afgekort tot OS is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware. Het besturingssysteem of operating system, vaak afgekort tot OS is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware. Het vormt een schil tussen de applicatiesoftware en de hardware

Nadere informatie

Thinking of development

Thinking of development Thinking of development Databases Arjan Scherpenisse HKU / Miraclethings Agenda voor vandaag Opdracht tussenstand State diagram / Observer pattern Bret Victor Databases 2/42 Opdracht tussenstand Slides

Nadere informatie

Gimme Five! Op weg naar TYPO3 5.0 'Phoenix'

Gimme Five! Op weg naar TYPO3 5.0 'Phoenix' Gimme Five! Op weg naar TYPO3 5.0 'Phoenix' Waarom TYPO3 5.0? Waarom TYPO3 5.0? Enkele redenen: Waarom TYPO3 5.0? Enkele redenen: Complexiteit De TYPO3 Core architectuur heeft zijn limiet bereikt en is

Nadere informatie

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag.

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Voorbeeldproject Een Haagse SOA Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Aanleiding Vanuit de visie

Nadere informatie

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint #1 Oplossing wereldwijd. Bewezen in omgvangrijke omgevingen 100+ en 10.000+ gebruikers. GeONE is uw partner voor SharePoint Informatie Management. GeONE levert het volledige pakket aan SharePoint toepassingen

Nadere informatie

Welkom in de wondere wereld van websites met WordPress.

Welkom in de wondere wereld van websites met WordPress. Welkom in de wondere wereld van websites met WordPress. Alsjeblieft, dit kleine WordPress woordenboekje is voor jou. Want als je voor het eerst een website met WordPress gaat maken kom je misschien woorden

Nadere informatie

Het SEESCOA project; jouw user interface, altijd en overal

Het SEESCOA project; jouw user interface, altijd en overal Het SEESCOA project; jouw user interface, altijd en overal Kris Luyten Karin coninx 17 januari 2002 Samenvatting De informatica kende een ware revolutie voordat men tot de desktop PC gekomen is. 20 jaar

Nadere informatie

Subject: PHP EN ZO. Deze periode moesten we een presentatie houden. Ging het goed? Wat kon er beter?

Subject: PHP EN ZO. Deze periode moesten we een presentatie houden. Ging het goed? Wat kon er beter? Voorwoord voor Deze periode moesten we een presentatie houden. Ging het goed? Wat kon er beter? Voor het presenteren waren de zenuwen er niet echt, Maar toen ik moest vertellen was het wel ff wenen.. Dit

Nadere informatie

Zicht - Content Management Systeem een algemene beschrijving

Zicht - Content Management Systeem een algemene beschrijving Zicht - Content Management Systeem een algemene beschrijving Versie april/2008 Zicht nieuwe media ontwerpers 2008 1 Inleiding Een Content Management Systeem (CMS) is een webapplicatie waarmee je zonder

Nadere informatie

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit Microsoft Office 365 voor bedrijven Remcoh legt uit Beter samenwerken, ook onderweg Starten met Office 365 is starten met het nieuwe werken. Met Office 365 heeft u namelijk de mogelijkheid om altijd en

Nadere informatie

Thinking of development

Thinking of development Thinking of development Netwerken en APIs Arjan Scherpenisse HKU / Miraclethings Thinking of Development, semester II 2012/2013 Agenda voor vandaag Netwerken Protocollen API's Opdracht Thinking of Development,

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van VPN's m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

Handleiding: Whitelabel Customersite

Handleiding: Whitelabel Customersite ARGEWEB B.V. Handleiding: Whitelabel Customersite Controlportal.nl Argeweb Support 8-1-2009 Handleiding voor het gebruik maken van de Whitelabel Customersite op controlportal.nl, door Resellers van Argeweb.

Nadere informatie

Bericht Creëren en versturen binnen Wes 4 U mail

Bericht Creëren en versturen binnen Wes 4 U mail Bericht Creëren en versturen binnen Wes 4 U mail Berichten maken en versturen met Wes 4 U mail is simpel, doeltreffend en snel! Belangrijk is dat u reeds bent voorzien van een lijst met emailadressen van

Nadere informatie

Het ontstaan en de ontwikkeling van het Internet

Het ontstaan en de ontwikkeling van het Internet Het ontstaan en de ontwikkeling van het Internet Door: Jeroen Prins Studie: Informatica Nummer: 1360469 Email: jhjprins@cs.vu.nl Het ontstaan en de ontwikkeling van het Internet Inhoudsopgave: 1. Voorwoord

Nadere informatie

Online Marketing. Door: Annika Woud ONLINE MARKETING

Online Marketing. Door: Annika Woud ONLINE MARKETING Online Marketing Door: Annika Woud 1 Inhoudsopgaven 1 Wat is online marketing? 2 Hoe pas je online marketing toe op een website? Hoe pas je het toe? SEO Domeinnaam HTML Google Analytics Advertenties op

Nadere informatie

Handleiding installatie Hexagon Geospatial Software

Handleiding installatie Hexagon Geospatial Software Handleiding installatie Hexagon Geospatial Software Laatste update: 10-1-2014 1 Contents Stap 1: Software verkrijgen... 3 Stap 2: licentie verkrijgen... 4 Stap 3: Licentie inlezen... 6 Meer hulp nodig?...

Nadere informatie

Welcome to hyperspace...

Welcome to hyperspace... Welcome to hyperspace... inleiding met uitleg internetjargon voorbeeld case webshop de wereld van Google hoe om te gaan met wachtwoorden webbrowserperikelen (= scrabble woord) optionele staande ovatie

Nadere informatie

Workshop - Dynamic DNS De beelden van je IP-camera bekijken via internet

Workshop - Dynamic DNS De beelden van je IP-camera bekijken via internet Workshop - Dynamic DNS De beelden van je IP-camera bekijken via internet In deze workshop Introductie...2 Eminent EM4483 Draadloze Internet Camera...2 Uitleg van de term Dynamic DNS...3 Voordelen van DynDNS...3

Nadere informatie

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint #1 Oplossing wereldwijd. Bewezen in omgvangrijke omgevingen 100+ en 10.000+ gebruikers. GeONE is uw partner voor SharePoint Informatie Management. GeONE levert het volledige pakket aan SharePoint toepassingen

Nadere informatie

LES 1: AAN DE SLAG MET WORDPRESS. Lesoverzicht: Aan de slag Wat is WordPress CMS Front-end Back-end Samenvatting. Tijd: 5 minuten

LES 1: AAN DE SLAG MET WORDPRESS. Lesoverzicht: Aan de slag Wat is WordPress CMS Front-end Back-end Samenvatting. Tijd: 5 minuten LES 1: AAN DE SLAG MET WORDPRESS Lesoverzicht: Aan de slag Wat is WordPress CMS Front-end Back-end Samenvatting Tijd: 5 minuten Doel: Aan het einde van deze les weet je wat WordPress is en kun je benoemen

Nadere informatie

INHOUD. Presentatie ICT werkervaring (voornamelijk) Gericht op databasetoepassingen. Sprekers. Allard van Amerongen Ing. Stefan Boekel 05-02-2008

INHOUD. Presentatie ICT werkervaring (voornamelijk) Gericht op databasetoepassingen. Sprekers. Allard van Amerongen Ing. Stefan Boekel 05-02-2008 INHOUD Presentatie ICT werkervaring (voornamelijk) Gericht op databasetoepassingen Sprekers Datum : : Allard van Amerongen Ing. Stefan Boekel 05-02-2008 INTRODUCTIE WIE BEN IK? Verleden/heden WAT DOE IK?

Nadere informatie

Shared Data Store. Tom Demeyer, tom@waag.org Taco van Dijk, taco@waag.org

Shared Data Store. Tom Demeyer, tom@waag.org Taco van Dijk, taco@waag.org Shared Data Store Tom Demeyer, tom@waag.org Taco van Dijk, taco@waag.org Shared Data Store (SDS) De afgelopen jaren is de hoeveelheid slimme applicaties en de gebruikers die er toegang toe hebben enorm

Nadere informatie

IC Mail Gateway Gebruikershandleiding

IC Mail Gateway Gebruikershandleiding IC Mail Gateway Gebruikershandleiding Versiebeheer Versie Datum Naam Wijziging 1.0 27 oktober 2008 ICA Initieel document 1.1 18 juni 2010 ICA Document geheel herzien 2.0 30 januari 2013 ICA Aanpassing

Nadere informatie

Les 10 : Aanmaken van een database (deel2).

Les 10 : Aanmaken van een database (deel2). Les 10 : Aanmaken van een database (deel2). Wat is een database? Een centrale opslagruimte voor gegevens. Alle informatie wordt centraal opgeslagen en kan door iedereen geraadpleegd worden. Voordelen van

Nadere informatie

Beschrijving functioneel en technisch design van de website

Beschrijving functioneel en technisch design van de website Bespreking Punten: Beschrijving functioneel en technisch design van de website Nr. Punt 1 Student 2 Bedrijf 3 Algemene lay out 4 Technologieën 5 Webruimte en datatrafiek 1. Student Registratie Bij de registratie

Nadere informatie

De nieuwe generatie Toegangsbeheer.

De nieuwe generatie Toegangsbeheer. De nieuwe generatie Toegangsbeheer. Toekomstgericht Toegangsbeheer. Software eigenschappen. Simpel en visueel. Simpel betekent niet basis, het betekent dat het product correct werd ontworpen. Het systeem

Nadere informatie

Websites aanpassen. Voor iedereen.

Websites aanpassen. Voor iedereen. Websites aanpassen. Voor iedereen. Teksten aanpassen en afbeeldingen toevoegen. Links naar andere pagina s of documenten. Pagina s toevoegen, kopiëren en verplaatsen. Ondersteuning voor meerdere talen.

Nadere informatie

CURSUS NETWERKEN. Anneleen Notermans - Dieter Meerts - Inge Jeurissen Jolien Knapen

CURSUS NETWERKEN. Anneleen Notermans - Dieter Meerts - Inge Jeurissen Jolien Knapen 2009 2010 CURSUS NETWERKEN Anneleen Notermans - Dieter Meerts - Inge Jeurissen Jolien Knapen INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 4 2 Wat is een netwerk? 4 3 Waarom een netwerk 5 3.1 De geschiedenis van het netwerk

Nadere informatie

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica HoGent Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica Titel van het project: Optimalisatie & ontwikkeling van een gegevenstransfertool voor Business Intelligence-gebruikers Datum : 01/11/2012 Naam student

Nadere informatie

Oplossingen overzicht voor Traderouter > 02/11/2010

Oplossingen overzicht voor Traderouter > 02/11/2010 Oplossingen overzicht voor Traderouter > 02/11/2010 Netconnex is opgericht in 2004 (Gezeteld in Belgie maar het hoofd datacenter gelegen in Nederland [omgeving Amsterdam]). Zeer gestaag groeiende onderneming

Nadere informatie

Live Communications Server en Office Communicator bij Bugaboo

Live Communications Server en Office Communicator bij Bugaboo Live Communications Server en Office Communicator bij Bugaboo Innovatieve samenwerking bij Bugaboo: betere communicatie en minder e-mail Het designbedrijf Bugaboo bekend van de baanbrekende kinderwagens

Nadere informatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Naast de mogelijkheden om uw programmatuur en gegevens bij Drie-O via Evy 2.0 in de cloud te hosten hebt u ook de mogelijkheid om uw ICT omgeving bij u

Nadere informatie

Bottleball Onderzoeksverslag MovingMonsters. Uitgevoerd door Arno Classens a.classens@student.fontys.nl

Bottleball Onderzoeksverslag MovingMonsters. Uitgevoerd door Arno Classens a.classens@student.fontys.nl Bottleball Onderzoeksverslag MovingMonsters Uitgevoerd door Arno Classens a.classens@student.fontys.nl 1 1. Inhoudsopgave Wat? Bladzijde 1. Introductie 3 2. Methodologie 4 3. Resultaten 3.1 Oriëntatie

Nadere informatie

Cerussa FIN Pre-requirements

Cerussa FIN Pre-requirements Pre-requirements Inhoudstafel A. Algemeen... 3 B. Type installaties... 3 C. Hardware en software vereisten... 4 1. PC Clients... 4 2. Terminal Server Clients (Thin Clients)... 4 3. Server... 4 D. Operating

Nadere informatie

Automatische online en lokale backup en recovery van bedrijfsdata

Automatische online en lokale backup en recovery van bedrijfsdata Automatische online en lokale backup en recovery van bedrijfsdata Omdat u moet kunnen vertrouwen op uw backup... BACKUPAGENT, DE VOORDELEN OP EEN RIJ - Veilige backups zonder omkijken, alle bedrijfskritische

Nadere informatie

Open Source Software. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl)

Open Source Software. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) Open Source Software Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) Open Source Software (OSS) Wat is het Waarom willen we het wel (of niet) OSS voorbeelden Geschiedenis Licenties Ontwikkeling en ondersteuning Wat

Nadere informatie

Cloud Computing. Definitie. Cloud Computing

Cloud Computing. Definitie. Cloud Computing Cloud Computing Definitie In de recente literatuur rond Cloud Computing zijn enorm veel definities te vinden die het begrip allemaal op een verschillende manier omschrijven. Door deze diversiteit zijn

Nadere informatie

ManualMaster Systeem 6.1 (ManualMaster Administrator, ManualMaster WebAccess en ManualMaster WebEdit)

ManualMaster Systeem 6.1 (ManualMaster Administrator, ManualMaster WebAccess en ManualMaster WebEdit) Let op: de versie op de gebruikerswebsite kan worden bijgewerkt! Het kan dus zijn dat uw geprinte versie verouderd is. Van toepassing op ManualMaster Systeem 6.1 (ManualMaster Administrator, ManualMaster

Nadere informatie

Handleiding Wordpress

Handleiding Wordpress Handleiding Wordpress Inhoudsopgave 1. Inloggen 2. Berichten en Pagina s 3. Afbeeldingen en video s 4. Weblinks 1. Inloggen 1.1 Inloggen bij Wordpress We starten met het inloggen op je WordPress gebaseerde

Nadere informatie

Handleiding Lay-outs bewerken voor LogiVert 5

Handleiding Lay-outs bewerken voor LogiVert 5 Hoofdstuk: Inleiding Handleiding Lay-outs bewerken voor LogiVert 5 Copyrights : 20 LogiVert BV Website : www.logivert.com V.0.3 5-5-2009 Toevoegingen aan stap voor stap V.0.2 9-4-2009 Tweede opzet V. 0.

Nadere informatie

Handleiding Plesk. Eddy De Bock

Handleiding Plesk. Eddy De Bock Handleiding Plesk Eddy De Bock 1 1 STARTPAGINA Hier krijgt u een samenvattend overzicht van de functies die Plesk u biedt. 2 GEBRUIKERS Hier kan u gebruikers aanmaken, verwijderen en beheren. Onder Gebruikersrollen

Nadere informatie

De tag aan het begin van het PHPscript is "".

De tag aan het begin van het PHPscript is <?php aan het einde van het PHPscript gebruik je ?>. PHP Les 3 Commando ECHO Interessante links: o http://www.donboscozwijnaarde.be/~moermant/ o http://php.net/manual/en/function.echo.php o http://www.w3schools.com/php/default.asp Wat is PHP? PHP is een

Nadere informatie

Enabling Mobile. Een whitepaper over het ontsluiten van data en systemen voor gebruik met en door mobiele applicaties

Enabling Mobile. Een whitepaper over het ontsluiten van data en systemen voor gebruik met en door mobiele applicaties Enabling Mobile Een whitepaper over het ontsluiten van data en systemen voor gebruik met en door mobiele applicaties Door Rutger van Iperen Mobile Developer bij AMIS Services Introductie Het gebruik van

Nadere informatie

Handleiding voor Zotero versie 2.0

Handleiding voor Zotero versie 2.0 Handleiding voor Zotero versie 2.0 Michiel Wolda De handleiding voor Zetero is geschreven voor de lezers van het boek Deskresearch: Informatie selecteren, beoordelen en verwerken: tweede editie (Van Veen

Nadere informatie

NVU work shop. Kees Moerman http://www.keesmoerman.nl November 2006. 1. Overzicht van een web site. Wat is een web site HTML files

NVU work shop. Kees Moerman http://www.keesmoerman.nl November 2006. 1. Overzicht van een web site. Wat is een web site HTML files NVU work shop Moerman http://www.keesmoerman.nl November 2006 1 1 Overzicht 1. Overzicht van een web site Wat is een web site HTML files 2. NVU: Een HTML editor Overzicht Een eerste pagina Configuratie

Nadere informatie

Meer mogelijkheden voor mobiele medewerkers met secure app delivery

Meer mogelijkheden voor mobiele medewerkers met secure app delivery Meer mogelijkheden voor mobiele medewerkers met secure app delivery Werken met Windows-applicaties op alle mogelijke devices, met volledige security. Om gemakkelijk en productief te werken, willen veel

Nadere informatie

Auteurs: Silas Wittrock en Simon Hevink Klas: V4C Docent: Mevrouw Udn

Auteurs: Silas Wittrock en Simon Hevink Klas: V4C Docent: Mevrouw Udn Auteurs: Silas Wittrock en Simon Hevink Klas: V4C Docent: Mevrouw Udn Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Voorwoord 3 Inleiding 4 Het vakgebied ICT 5 Ontwikkelingen in de afgelopen jaren op gebied van ICT 7

Nadere informatie

Virtueel of Fysiek. Uitdagingen bij migratie naar Windows 7

Virtueel of Fysiek. Uitdagingen bij migratie naar Windows 7 Het jaar 2011/2012 staat voor veel organisaties in het teken van Windows 7. De overstap van Windows XP naar Windows 7 lijkt in eerste instantie eenvoudig te zijn maar blijkt in de praktijk toch complex.

Nadere informatie

Zo maak je een website! Copyright: Roel Grit, auteur Wolters-Noordhoff en Unieboek

Zo maak je een website! Copyright: Roel Grit, auteur Wolters-Noordhoff en Unieboek Website maken 1/7 Zo maak je een website! Copyright: Roel Grit, auteur Wolters-Noordhoff en Unieboek Dit document mag gratis gebruikt worden bij de volgende boeken van Roel Grit: Informatiemanagement Zo

Nadere informatie

Alfresco's Simple Records Management

Alfresco's Simple Records Management Alfresco's Simple Records Management Het e erste open source dossie r beh eersysteem Ee nvoudig beheer van dossiers Nieuwe wetten, regelgeving en normen hebben voor veel verandering gezorgd in hoe verslagen

Nadere informatie

De Kleine WordPress Handleiding

De Kleine WordPress Handleiding Introductie Dit is geen uitgebreide handleiding om een WordPress website of blog mee te bouwen. Het is ook geen overzicht van alle aspecten die een WordPress website zo bijzonder maken en geen verhandeling

Nadere informatie

Soft-Solutions. Stageverslag

Soft-Solutions. Stageverslag Soft-Solutions Stageverslag Naam: Marc Schattorie Website: http://marc.schattorie.nl Klas: EI32BIT School: Gilde Opleidingen Datum: 18-04-2011 t/m 24-06-2011 Bedrijf: Soft-Solutions Website: http://www.soft-solutions.nl

Nadere informatie

Ondersteuning van zorg gerelateerde processen en activiteiten voor patiënt en zorgverstrekkers

Ondersteuning van zorg gerelateerde processen en activiteiten voor patiënt en zorgverstrekkers Ondersteuning van zorg gerelateerde processen en activiteiten voor patiënt en zorgverstrekkers Contact persoon: Thera Splinter: 020 6445160 team@webfysio.nl Contact persoon: Joost Nagelmaeker: 0642115336

Nadere informatie

Worry Free Business Security 7

Worry Free Business Security 7 TREND MICRO Worry Free Business Security 7 Veelgestelde vragen (extern) Dal Gemmell augustus 2010 Inhoud Kennismaking met Worry Free Business Security... 3 Wat is Worry Free Business Security?... 3 Wanneer

Nadere informatie

Waarom is een nieuw tijdschrift nodig?

Waarom is een nieuw tijdschrift nodig? Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. De gegevens naar buiten brengen - een nieuw online wetenschappelijk

Nadere informatie

The OSI Reference Model

The OSI Reference Model Telematica Applicatielaag Hoofdstuk 16, 17 Applicatielaag 4Bevat alle toepassingen die van het netwerk gebruik maken n E-mail n Elektronisch nieuws n WWW n EDI (Electronic Data Interchange) n Napster,

Nadere informatie