Keynote. 18 november 2011 Evoluon Eindhoven NL. Eric Meurice - ASML

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Keynote. 18 november 2011 Evoluon Eindhoven NL. www.embedded-systemen.nl. Eric Meurice - ASML"

Transcriptie

1 18 november 2011 Evoluon Eindhoven NL In samenwerking met Goudsponsor Cosponsors Sponsor Keynote Op vrijdag 18 november organiseert Techwatch alweer de tiende uitgave van de conferentie Bits&Chips 2011 Embedded Systemen, hét jaarlijkse event rondom embedded systemen en software. Decor is zoals vanouds het Evoluon te Eindhoven. Het lezingenprogramma komt tot stand in samenwerking met het Embedded Systems Institute en zal bestaan uit parallelle tracks met bijdragen uit de academische wereld en het bedrijfsleven. Standhouders Adeas Alten PTS ASML CIMSOLUTIONS Embedded Systems Institute ENTER Mbedded Fourtress Green Hills Software GreenPeak Technologies The High Tech Institute HUMIQ IBM INDES-IDS MathWorks Parasoft Prodrive Profit Nederland Programming Research PROMEXX Technical Automation Remedy IT Sioux Embedded Systems Sogeti TASS Technolution Texas Instruments TMC Embedded Verifysoft Technology Wind River Yacht Yrz Eric Meurice - ASML We treffen de CEO van s werelds grootste maker van lithomachines op het moment dat zijn bedrijf het ergste achter de rug heeft. Na een historisch dieptepunt doorwinterd te hebben in de eerste maanden van 2009 vond ASML de tweede helft van het jaar weer de lijn omhoog, mede dankzij een forse bezuinigingsoperatie die duizend meest tijdelijke arbeidsplaatsen deed verdwijnen. Bij de presentatie van de derdekwartaalcijfers in oktober kon Meurice de verlossende woorden spreken: er was weer winst, zij het bescheiden. Voor de eerste drie maanden van 2010 is er zelfs zicht op een ouderwets omzetniveau en een ouderwetse winstmarge. Van de tijdelijke contracten die vervielen, zijn er inmiddels zeshonderd weer ingevuld. Voor ASML hadden drie kwartalen verlies op rij een extra nare bijsmaak, vertelt Meurice. We hadden publiekelijk aangekondigd dat we groot en robuust genoeg waren geworden om onder alle marktomstandigheden winstgevend te zijn: een beetje op het dieptepunt van een cyclus en zeer winstgevend op het hoogtepunt daarvan, zegt de van oorsprong ingenieur mechanica en energieopwekking in doordacht Engels, met een Frans accent dat een verblijf in de Verenigde Staten eerst voor een MBA in Stanford, later in dienst bij onder meer Intel niet heeft kunnen uitwissen. Gezien de uitzonderlijke plek in de historie die economen de recente recessie toedichten, lijkt een duik in het rood ondanks eerdere beloften niet iets om zwaar aan te tillen. Wie verwacht er nu van een topman dat hij gebeurtenissen voorziet die zich één keer per eeuw voordoen? Meurice zat er wel degelijk mee in zijn maag. De eerste maanden van 2009 voelden we ons beschaamd, als management. We wisten dat het orderniveau naar tien machines per kwartaal zou kunnen dalen, maar met drie bestellingen per kwartaal hadden we echt geen rekening gehouden. Klanten hadden alleen machines nodig voor R&D aan de volgende generatie chips. Hij zag zijn geloofwaardigheid gered toen aan het eind van de zomer de geheugenindustrie weer aanklopte in Veldhoven met een achterstand in capaciteit. Achteraf moesten onze klanten vaststellen dat ze wat al te rigoureus de kraan hadden dichtgedraaid. Het was geen cyclus, maar een volledige blokkering. De banken leken zich rond oktober te herstellen en de macro-economische indicatoren gingen omhoog, maar ook als de economie het maar nét zou redden, moesten ze gaan bestellen om hun achterstand goed te maken. Daar kwam een tweede herstelgolf bovenop die we eigenlijk al uit ons hoofd hadden gezet: de foundry s. Die hadden al zeer lange tijd geen machines meer aangeschaft. Deze bestellingen vielen samen met de bevestiging dat de economie inderdaad wat aantrok. Daarop volgde ten slotte een derde golf, toen het besef was ingedaald dat het minder slecht was geweest met de economie dan gevreesd. De verkoop van pc s, tv s en zelfs auto s was in feite goed gebleven, uitgedrukt in eenheden. Bij deze jubileumeditie hoort een bijzondere keynotespreker: Eric Meurice. De ASML-topman komt de dag aftrappen met een plenaire openingslezing over de huidige en toekomstige positie van zijn bedrijf in de Nederlandse hightechindustrie. In het bijzonder zal hij ingaan op de R&D, de productie en de rol van toeleveranciers, dienstverleners en detacheerders. Tussen de lezingen door is er ruim de tijd om een bezoekje te brengen aan de beursvloer in het Evoluon. Daar zal een groot aantal spelers uit de hightech zich presenteren. De afgelopen jaren mochten we gemiddeld zo n vijftig standhouders en ruim zevenhonderd gasten verwelkomen. Bits&Chips 2011 Embedded Systemen is een uitgelezen kans om de laatste technologietrends te vernemen, nieuwe relaties te ontmoeten en bestaande contacten aan te halen.

2 8 Tweewekelijks nieuwsmagazine voor de hightechindustrie 13e jaargang 17 juni - 8 juli Parallel programmeren Loops, OpenCL en Threading Building Blocks Paul Heysters (Recore) De consumentenmarkt als shocktherapie Nieuws 13 miljoen voor Philips-spin-off breinpacemakers Nieuws Ledverlichting begint aan haar opmars

3 Principal Mechanical Engineer & Principal Mechatronics Engineer The ITEC equipment requires fast and accurate movements for die placement and wirebonding. Your deep knowledge of mechanics and mechatronics is required to make the difference. ITEC is looking for two technical leaders: Principal Mechanical Engineer (job ID 6356) Minimum Masters degree in Mechanical Engineering Principal Mechatronics Engineer (job ID 6357) Minimum Masters degree in Mechanics or Mechatronics NXP Semiconductors provides High Performance Mixed Signal and Standard Product solutions that leverage its leading RF, Analog, Power Management, Interface, Security, Digital Processing and Manufacturing expertise. To manufacture these products, the department ITEC develops, supplies and services leading edge assembly equipment. The integrated assembly lines play an important role in the roadmap towards cost leadership. Your task will be to extend technological leadership of NXP in this field and propose and realize innovative machine concepts. For more information please see or contact Bas Verhelst, ITEC Development Manager. You can send your application to NXP Semiconductors Manager External Resourcing Hays Resource Desk Eindhoven Hays levert innovatieve Recruitment Process Outsourcing (RPO) services aan vele organisaties wereldwijd. Met onze kennis van recruitmentprocessen helpen we onze klanten om de beste kandidaten aan te trekken en te behouden. Hays Resource Management biedt Managed Service Providing (MSP) oplossingen voor het managen van grote aantallen externe inhuurkrachten op professional niveau. ZZP ers, consultants, internationale contractors, payrollees, detacheringskrachten en uitzendkrachten. Vanwege de snelle groei van Hays Resource Management zijn wij op zoek naar een Manager External Resourcing Verantwoordelijkheden: inregelen en uitbouwen van een MSP service bij een bestaande relatie. Operationeel managen van een External Resourcing-team en het leveren van de service aan de klant. Vendor management, client delivery, managen van SLA s en stakeholder management behoren tot de dagelijkse gang van zaken. Daarnaast ben je bezig met het managen van change managementprocessen. Je hebt ruime ervaring met het inhuren of bemiddelen/detacheren van professionals in Hightech, Electronica of ICT, aan de inkoop- of verkoopzijde. Je bent onderhandelingsvaardig en in staat om veranderprocessen te overzien en te managen. Diplomatiek waar dat nodig is, maar ook doortastend en besluitvaardig. Bij voorkeur heb je een netwerk binnen hightech, semiconductor, electronica. Minimaal Bachelors Degree. Circa 5 jaar recruitmentervaring. Circa 2 jaar management/teamleader ervaring. Inhoudelijke kennis van High Tech industrie, zowel R&D als IT. Communicatief sterk. Uw sollicitatie met CV ontvangen wij graag via Meer informatie: hays.com/jobs/internationalcareers of bel Jurgen Jaarsma De vacaturesite voor hoger opgeleide technici Software engineer Promexx Contactpersoon: Suzanne van Dijck Tel: Sr. software engineer / (sr.) software designer Promexx Contactpersoon: Suzanne van Dijck Tel: Redacteur elektronica (junior) Techwatch Contactpersoon: Nieke Roos Tel:

4 REDACTIONEEL Colofon Bits&Chips is een onafhankelijk nieuwsmagazine voor mensen die werken aan slimme producten en machines. Bits&Chips is een publicatie van Techwatch bv in Nijmegen. Snelliusstraat NV Nijmegen tel fax Redactie Nieke Roos hoofdredacteur tel Alexander Pil chef redactie tel René Raaijmakers redacteur tel Pieter Edelman redacteur tel Paul van Gerven redacteur tel Vormgeving Justin López vormgever tel Marketing en events Daniëlle Jacobs marketingmanager tel Kim Huijng eventmanager tel Marjolein Vissers marketing- en eventmedewerker tel Ellen Lely coördinator trainingen tel Adviseur Maarten Verboom Medewerkers Joris van Gurp, Bart van Mierlo, Esther van Voskuijlen, Jacqueline van Woerkom Columnisten en externe auteurs Jurgen Appelo, Wim Couwenberg, Frank Klomp, Cees Jan Koomen, Rutger Manders, Bryon Moyer, Randall Sherman, George van Venrooij Uitgever René Raaijmakers tel ISSN Verantwoordelijk uitgever voor België René Raaijmakers Biesheuvelstraat Arendonk, België Drukkerij Senefelder Misset, Doetinchem Abonneren Abonnement op privéadres: 81 euro Bedrijfsabonnement: 140 euro Internationaal abonnement: 210 euro Studentenabonnement: gratis Prijzen op jaarbasis en inclusief btw. Abonnementen lopen van januari tot en met december. Opzeggen tot uiterlijk één maand voor het verstrijken van de abonnementsperiode. Studenten en professionals die werken aan slimme producten en machines (zoals elektronica- en softwareontwerpers, systeemarchitecten, chipdesigners en technisch managers) kunnen Bits&Chips gratis thuis ontvangen. Vul het aanvraagformulier in op Deze gratis abonnementen zijn beperkt tot België en Nederland. Losse nummers op aanvraag: 10 euro. Klachten over bezorging Heeft u Bits&Chips niet of te laat ontvangen of heeft u andere opmerkingen over de bezorging? Laat het ons weten. Stuur een naar Adverteren Advertentietarieven staan vermeld op onze website (www.bits-chips.nl). Wanneer u op de hoogte gehouden wilt worden van komende thema s en specials of voor het reserveren van advertenties, neem dan contact op met de afdeling sales, tel Verschijningsdata 17 juni, 8 juli, 9 september, 23 september, 21 oktober, 4 november, 2 december, 23 december Copyright Alle rechten voorbehouden. (c) 2011 Techwatch bv. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Disclaimer Uitgever en redactie betrachten uiterste zorgvuldigheid bij het maken, samenstellen en verspreiden van de informatie in Bits&Chips, maar kunnen op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Uitgever en redactie aanvaarden geen aansprakelijkheid voor schade die zou kunnen ontstaan als gevolg van de publicatie van informatie in Bits&Chips. Columnisten en externe medewerkers schrijven op persoonlijke titel. Reacties van lezers vallen buiten de verantwoordelijkheid van uitgever en redactie. Uitgever en redactie aanvaarden geen aansprakelijkheid met betrekking tot de inhoud en ondertekening van reacties van lezers. De redactie behoudt zich het recht voor reacties niet of gedeeltelijk te plaatsen of te bewerken. Fotografie Productfoto s zijn van fabrikanten, overige foto s zijn van Techwatch bv (c), tenzij anders vermeld. Afhaalchinees Drie edities geleden pleitte ik op deze plaats tegen een 450-millimeterfab op Europese bodem, althans als deze met geld van de Europese Unie zou moeten worden opgezet (zie Bits&Chips 5, 2011). Met pijn in het hart, wil ik er nu aan toevoegen, maar soms doe je er nu eenmaal beter aan je sentimenten te beteugelen. De romanticus in mij wenst de voorstanders succes, de realist ziet het geld nog altijd liever beter besteed. Over wat de betere koers voor Europa dan wel precies inhoudt, wil ik het deze keer hebben, maar eerst nog een kanttekening ten aanzien van 450-millimetertechnologie. Dat die fab er niet hoeft te komen, betekent niet dat de EU er geen geld in zou moeten steken. Integendeel: de productietechnologiesector is in Europa sterk vertegenwoordigt en verdient het om meer dan alleen een beetje mee te doen in programma s als Catrene en Eniac, zoals een vertegenwoordiger van een Europese machinebouwer het wel eens onder vier ogen verwoordde. Deze industrietak steunen kan zonder veel poespas: laat Imec de 450-millimeterkar trekken, samen met gekend bondgenoot ASML. Dat zijn tenslotte de Europese vlaggenschepen. Maar goed, die toekomst zonder Europese megachipfabrieken dus. Daags na publicatie van genoemde Paul van Gerven is redacteur van Bits&Chips. column kreeg ik dankzij een tweetal gesprekken en een conferentie beter op mijn netvlies hoe die eruit zou moeten zien. Het eerste gesprek was met het Nijmeegse Sencio, dat gespecialiseerde chipverpakkingen ontwerpt én produceert (zie Bits&Chips 7, 2011), het tweede met Xensor uit Delft, dat een prijswinnende sensorchip had ontworpen én u raadt het al zelf had geproduceerd (ook te lezen in Bits&Chips 7, 2011). Deze bedrijven hebben gemeen dat ze zich verre houden van het massageproduceerde standaardspul: ze bedienen hun klanten met oplossingen die niet uit de catalogus komen. Deze kant moet het op, dacht ik, ook omdat ik steeds vaker over mislukte Aziatische avonturen had gehoord. Steeds meer ondernemingen beginnen zich te realiseren dat ze bij de afhaalchinees niet kunnen afwijken van het menu. Als er niet iets misgaat door cultuurverschillen en miscommunicaties, dan zijn er nog altijd de problemen met intellectueel eigendom. Deze kiem kristalliseerde verder uit op het Imec Technology Forum 2011, onlangs in Brussel. De sprekers daar sterkten mij in het idee dat er een grootse toekomst is weggelegd voor het soort maatwerk dat Sencio, Xensor en vele anderen nu al realiseren. Steeds vaker zal de ontwikkeling van een product niet meer het over de schutting gooien van kant-en-klare componenten zijn, maar een traject dat leveranciers en OEM s gezamenlijk afleggen om tot optimale en geïntegreerde oplossingen te komen. Dankzij maatwerk wordt het onmogelijke niet opeens mogelijk, maar het mogelijke wel beter of goedkoper. Europa moet niet de illusie hebben dat het oosten niet dezelfde ambities heeft, noch dat de beste oplossingen nooit technologie nodig zullen hebben die het zelf niet meer kan maken. Maar het kwalitatief hoogstaande Europese R&D-ecosysteem heeft alle elementen in zich om in deze nieuwe orde te excelleren. Dat moet in een dwingende marktpositie om te vormen zijn, zou je zeggen, en de EU kan veel doen om die te realiseren. De crux zit in Europees samenwerken, maar mondiaal opereren. Europeanen moeten elkaar beetpakken en niet meer loslaten, om vervolgens en bloc het wereldveld te betreden. Zeg maar Europa als Imec of de High Tech Campus in het groot twee organisaties die spelers uit de hele wereld weten te binden maar dan met lokale productie als nadrukkelijk onderdeel van het geheel. Dat die elk op zich de DRam-volumes nooit zullen benaderen, maakt niks uit. Een emmer water bestaat uit vele druppels. 17 juni 2011 nr. 8 3

5 Mechatronica Nieuws 28 & 29 September 2011 ASML Veldhoven NL HIGH-TECH PRODUCT LINES Take part in High-Tech Product Lines 2011 and find out how leading organizations are seeing order of magnitude increases in productivity, time-to-market and quality with product lines. With its emphasis on providing actionable advice, High-Tech Product Keynotes Jan Bosch Professor of software engineering Chalmers University of Technology Jan Bosch Register now The standard entrance fee is 695 (including VAT). The conference package consists of entrance to the two-day programme, all lunches and drinks and a dinner on 28 September. Lines 2011 is the ideal opportunity for software practitioners to understand how to benefit from emerging approaches, technologies and tools in the field of software product lines. Gerrit Muller Professor of systems engineering Buskerud University College Linda Northrop Program director Software Engineering Institute Jutta Schiffers Vice president software development ASML Gerrit Muller Linda Northrop Subscriber discount Subscribers of Bits&Chips receive a discount of 100 and only pay 595 (including VAT). Special offer Register before 1 September and receive a book on software product lines for free. Other confirmed speakers Nelis Boucké & Alexander Helleboogh, Archiwise/KU Leuven Frank van der Linden, Philips Healthcare Istvan Nagy, ASML & Loek Cleophas, TUE Julia Rubin, IBM Research Hans Thelosen, NXP Juha-Pekka Tolvanen, Metacase Markus Völter, independent Jos Warmer, independent High-Tech Product Lines 2011 is organized by Sponsors and supporting partners Media partners Mechatronica Magazine

6 INHOUD THEMA 20 NIEUWS 6 INTERVIEW 14 Parallel programmeren op multicore Brusselse 3D-camera in Chinese spelcomputer De groeipijnen van een academische start-up VERDER IN DIT NUMMER NIEUWS 6 Brusselse 3D-camera in Chinese spelcomputer 8 Leds in de schijnwerpers 9 Leds verzorgen 80 procent verlichting in Miljoeneninvestering voor spin-off volgende generatie hersenelektrodes OPINIE 3 Afhaalchinees Paul van Gerven 7 Durfkapitaal in Nederland Cees Jan Koomen 11 Verdeeld over cores - Wim Couwenberg 13 Vraag het de headhunter Anton van Rossum INTERVIEW MET PAUL HEIJSTERS 14 De groeipijnen van een academische start-up THEMA MULTICORE 20 Hoe parallelliseer je een loop? 22 OpenCL, het nieuwe werken voor parallel programmeren 25 Multithreaded wordt een eitje met Threading Building Blocks ACHTERGROND OVER MANAGEMENT Muteren, mengen en delen naar een topfitte organisatie EN VERDER 30 Cursusagenda 30 Eventagenda 30 Wegwijzer 31 Advertentie-index Binnenkort in Nr. 9 Thema Arbeidsmarkt Nr. 10 Thema Agile Nr. 11 Thema ASML Een interessante bijdrage? Adverteren in deze nummers? Copyright 2008 Techwatch Studio 17 juni 2011 nr. 8 5

7 NIEUWS Brusselse 3D-camera in Chinese spelcomputer Vanaf de tweede helft van dit jaar kunnen Chinezen gamen op hun eigen versie van de XBox met Kinect. Dan introduceert Lenovo-dochter Eedoo zijn Isec-console. Met 3D-dieptecameratechnologie uit Brussel. Nieke Roos Het Chinese Eedoo heeft de 3D-dieptecamera van het Brusselse Softkinetic gekozen voor zijn nieuwe Isec-spelcomputer. Softkinetic is de samensmelting van drie bedrijven uit de Belgische hoofdstad en hun technologieën: Optrima met zijn 3D-camera, Softkinetic met zijn middleware voor gebaarbesturing en Softkinetic Studios met zijn bijbehorende applicaties en games. Onder één paraplu werken zij nu samen aan geïntegreerde oplossingen voor 3D-toepassingen in consumentenelektronica, zoals de spelconsole van Eedoo. De Isec is een interactief thuisentertainmentsysteem voor de snelgroeiende gaming- en multimediamarkt in China. De Softkinetic-camera, geproduceerd door de Koreaanse ODM Namuga, maakt toepassingen mogelijk die met gebaren in drie dimensies zijn aan te sturen. Net als bij de Kinect van Microsoft kunnen gebruikers bijvoorbeeld hun hele lichaam inzetten om een karakter in een spelletje te laten bewegen. Daarbij biedt het Chinese systeem een draadloze afstandsbediening en ondersteuning voor stembesturing. Andere features zijn high-performance 3D-graphics (1080p), internettoegang en Wifi. Eedoo, een onderdeel van laptopfabrikant Lenovo, verwacht de Isec de tweede helft van dit jaar in China op de markt te brengen. De Brusselse 3D-camera gebruikt het time-of-flight-principe: het systeem analyseert realtime de positie van elke waar- neembare pixel in drie dimensies en kan zo bewegingen met hoge precisie volgen. We zenden kort gemoduleerd nabij-infrarood licht uit met een golflengte van 850 nanometer, legde Softkinetic-CTO Daniël Van Nieuwenhove eerder dit jaar uit in dit blad (Bits&Chips 3, 2011). Deze puls wordt door de aanwezige objecten in de scène gereflecteerd en komt dan op de lichtsensor terecht. De tijdsvertraging is uiteraard evenredig met de afstand tot het object waarop de puls is gereflecteerd, zodat we die afstand voor elk punt in de scène kunnen berekenen. VUB aandeelhouder in Softkinetic De Vrije Universiteit Brussel is aandeelhouder geworden van Softkinetic. Het bedrijf gebruikt 3Dcameratechnologie die is ontwikkeld aan de VUB en heeft de onderlinge licentieovereenkomst afgekocht voor een niet nader genoemd bedrag. De universiteit heeft dit omgezet in een minderheidsbelang. Daarnaast lag er een afspraak dat de VUB een extra aandelenpakket zou krijgen als de zaken heel goed zouden gaan. Ook dat heeft nu zijn beslag gekregen. Bij de afsplitsing hadden we de keus tussen royalty s betalen aan de universiteit of het IP overnemen in ruil voor aandelen, verklaart VUB-professor Maarten Kuijk, die aan de wieg stond van Softkinetics 3D-camera-activiteiten. We zijn begonnen met een licentie te nemen. Door de goedlopende zaken zijn die kosten nu zo opgelopen dat we hebben besloten om het IP in eigendom te nemen, wat ook interessanter is voor de waarde van Softkinetic. De universiteit heeft vervolgens gebruikgemaakt van haar recht om de afkoopsom om te zetten in aandelen en zo mee te profiteren van de groei. Daarbovenop kwam de bonus van het extra pakket. Van Nieuwenhove en collega-onderzoekers Riemer Grootjans en Ward van der Tempel ontwikkelden de technologie in het Etro-lab van de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Na zes jaar noeste arbeid was ze in 2008 matuur genoeg om naar de markt te brengen. Met hun professor Maarten Kuijk, de ondernemer André Miodezky en Tomas Van den Hauwe, die de driver voor de camera schreef, startten de drie daarop een eigen bedrijf, Optrima genaamd. Al vanaf het begin was er een nauwe samenwerking met de stadgenoten van Softkinetic en Softkinetic Studios, die zich meer richtten op de middleware en software voor 3D-toepassingen. De partijen bleken zo complementair dat ze besloten samen verder te gaan. Opererend onder de financiële holding In3Depth Systems treedt de drie-eenheid sinds dit jaar gezamenlijk naar buiten als De Optricam OC311 combineert de Brusselse QQVGAdieptesensor met een VGA-camera en een ingebouwde microfoon. Softkinetic. In korte tijd is het personeelsbestand explosief gegroeid: van 45 werknemers afgelopen september en ruim zeventig begin februari naar 97 nu. Ondertussen haalden de Brusselaars meer dan twaalf miljoen dollar aan kapitaal op bij Belgacom, Hunza Ventures en de Société Régionale d Investissement de Wallonie. Recentelijk voegde de VUB zich als aandeelhouder bij dit gezelschap (zie kader). Met zijn geïntegreerde oplossing denkt Softkinetic een streepje voor te hebben op concurrenten zoals Microsoft met zijn Kinect. Binnen ons samengesmolten bedrijf kunnen we de hele waardeketen in 3D aanbieden, aldus Van Nieuwenhove. We zijn een van de weinige spelers wereldwijd die alle technologie hebben om de hele stack te kunnen aanbieden, van dieptesensoren en PCB s, via drivers en middleware tot de applicaties en games. Daardoor kunnen wij alles met elkaar integreren en optimaliseren en uiteindelijk in een goede prijs-kwaliteitverhouding op de consumentenmarkt brengen. 6 nr juni 2011

8 Durfkapitaal in Nederland Innovaties maken de wereld kleiner en ons leven leuker, beter, sneller, goedkoper, veiliger, enzovoorts. Neem de radio, die heeft de wereld toch zeker leuker en kleiner gemaakt? Omdat grote innovaties niet zelden uit de koker van beginnende ondernemingen komen, is het belangrijk dat landen deze starters koesteren. Voldoende en degelijke bronnen van financiering zijn daartoe onontbeerlijk, met een hoofdrol weggelegd voor risicokapitaalfondsen. In het daarbij horende ecosysteem in Nederland is er wat dat betreft nog winst te boeken. Er wordt hard aan gewerkt, maar we zijn er nog niet: ik schat dat er nog zo n vijf tot tien jaar voor nodig is. Maar de richting is beslist goed. Welke factoren zijn van invloed op een dergelijk ecosysteem? Kenmerkende verschillen in bedrijfscultuur tussen Nederland en de vaak ten voorbeeld gestelde Verenigde Staten zijn: risicomijdend tegenover ondernemend, lange termijn versus kort en pragmatisch, mislukking is een brandmerk tegenover een geaccepteerd fenomeen en de rol van de overheid is groot tegenover sink or swim. In de greater Bay Area, zeg maar Silicon Valley+, werken circa Cees Jan Koomen achthonderdduizend professionals, in Nederland zo n tweehonderdduizend. Dat zou inhouden dat de stroom investeringsproposities in Nederland een kwart zou moeten zijn van die in de Verenigde Staten. Dat is nog niet het geval. Mijn inschatting is dat het eerder rond de tien procent ligt. Niet elke propositie krijgt het groene licht van een VC-fonds, ook niet in de VS. Van de proposities die een fonds in Silicon Valley maandelijks krijgt aangeboden, leidt een op de tachtig à honderd tot een investering. De kwaliteit van het team van de businesspropositie is leidend voor toekenning: de startende ondernemer moet kunnen overtuigen. Ook de grootte van de markt en de wijze waarop het team en het product de concurrentie kunnen verslaan, spelen mee. Nederland scoort hoog wat betreft aantrekkelijkheid voor zakendoen. In het 2010/2011 Global Attractiveness Report van de Wereldbank staat Nederland op de achtste plaats op een totaal van honderdvijftig landen. Enkele jaren geleden stonden we nog op de tiende plek. Goed nieuws dus, onder meer te danken aan de doorstroom naar secundaire opleidingen, marketingexpertise, beschikbaarheid van laatste technologie, de breedte van de waardeketen en de kwaliteit van wetenschappelijke instituten. Er zijn ook punten waar het beter kan. Het rapport haalt expliciet de beperkende regulering van de arbeidsmarkt en de inefficiënte overheidsbureaucratie aan. Daarop heb ik enkele aanvullingen, voor zover het het VC-ecosysteem aangaat. In volgorde van importantie zijn dat: de aanwezigheid van een forty-niners-mentaliteit (veel geld willen verdienen, refererend aan de Californische goudkoorts in 1849), het nemen van risico s, een drive om te groeien, een drive om te winnen en de beschikbaarheid van slim geld. Dat laatste slaat op het kiezen van een VC die ervaring heeft in de betreffende markt wat betreft ondernemerschap en productontwikkeling. Cees Jan Koomen is in Silicon Valley en Nederland betrokken bij startende bedrijven. KORT VAN INTERNET Innovatie Brainport geëerd als slimste regio ter wereld Een maakindustrie in een hogelonenland die een kwart van s lands export voor haar rekening neemt. Die net als de rest van Europa kampt met een krimpende voorraad werknemers, het levensbloed van elke innovatieve regio. Maar vooral: een uniek partnerschap tussen bedrijven, overheden en kennisinstellingen om obstakels weg te nemen. Dat valt te lezen in het juryrapport van de denktank Intelligent Community Forum, die de Brainport-regio onlangs uitriep tot s werelds slimste gemeenschap van het jaar. Onderzoek Jos Baeten aan roer CWI Jos Baeten wordt de nieuwe directeur van het Centrum Wiskunde & Informatica (CWI) in Amsterdam. Per 1 oktober volgt hij Jan Lenstra op, die aan het CWI verbonden blijft tot aan zijn voorgenomen pensionering in Baeten is expert op het gebied van modelgebaseerde mathematische technieken. De laatste twee decennia was hij verbonden aan de TU Eindhoven, eerst als hoogleraar theoretische informatica en sinds vorig jaar april als hoogleraar systeem engineering. Mobiel NXP in e-portemonnee Google De nieuwe Google Wallet gebruikt NFCtechnologie van NXP. De e-portemonnee die de zoekgigant onlangs onthulde, maakt het mogelijk om af te rekenen per mobieltje. NXP zegt het complete embedded NFCsysteem te leveren en assistentie te hebben verleend bij de applicatieontwikkeling. Innovatie Dacom meest innovatieve mkb er met bodemvochtsensor Het Emmense Dacom is op de eerste plaats geëindigd in de MKB Innovatie Top 100 van Syntens, Octrooicentrum Nederland, Mercedes-Benz en NRC Handelsblad. Het bedrijf krijgt de prijs voor zijn Terrasen-bodemvochtsensor, die het water- en zoutgehalte en de temperatuur peilt op verschillende dieptes. Op basis van deze gegevens bepaalt Dacoms irrigatiemanagementsysteem het optimale tijdstip van beregenen. Oproep Materiaal gezocht over Natlab en Philips Voor een serie over het befaamde Philips Natuurkundig Laboratorium is Bits&Chips op zoek naar ideeën, tips en bronmateriaal. Vindt u dat een onderzoeksproject, gebeurtenis of persoon beslist niet mag ontbreken? Of heeft u publicaties, knipsels, opnames of contacten die de redactie zou kunnen raadplegen? Neem dan contact op met Paul van Gerven, of juni 2011 nr. 8 7

9 ANALYSE Leds in de schijnwerpers Ledverlichting is bezig aan een sterke opmars. Analisten Frank Klomp en Randall Sherman van New Venture Research geven een overzicht van markt en spelers. Frank Klomp Randall Sherman Light emitting diodes (leds) beloven de leidende vorm van algemene verlichting te worden. Naar verwachting zullen ze rond 2015 op kosten kunnen concurreren met traditionele technologieën. Hoewel de prijs per kilolumen nog ver boven die van fluorescentie-, gloei- en halogeenlampen ligt, leven leds tot vijftig keer langer dan het standaard peertje. Daarnaast zijn ze geschikt voor residentiële, commerciële en industriële applicaties met veel hogere gebruikskosten. De vervanging van traditionele verlichtingsvormen door led wordt bovendien actief ondersteund door wetgeving die het gebruik van inefficiënte technologieën en milieuonvriendelijke materialen op termijn zal uitsluiten. De totale omvang van de markt voor algemene verlichting, inclusief lampen, besturingen, ballasten en armaturen, is thans ongeveer 55 miljard dollar. De grote segmenten zijn residentieel (42 procent), commercieel (23 procent), outdoor (23 procent) en industrieel (twaalf procent). Naar verwachting zal de markt met zes procent per jaar groeien tot 73 miljard dollar in De volumeverschepingen van de traditionele lampen zullen daarbij afnemen doordat leds veel efficiënter zijn en een veel grotere lichtopbrengst hebben. Ondanks dat het totaal in 2009 met vijftien procent kromp, groeiden de verkopen van leds ruim 32 procent. In 2010 vertegenwoordigden zij iets meer dan twee procent van de markt voor algemene verlichting, mede dankzij de adoptie van ledmodules in outdoor applicaties en commerciële retrofits. De productkwaliteit varieert nog sterk, maar verbetert zeer snel. De kostprijs per kilolumen vormt tot op heden het grootste obstakel voor een grootschalige acceptatie van led als algemene verlichting. Niettemin zijn ledlampen vele malen goedkoper dan de traditionele technologieën als we de aanschafprijs en gebruikskosten afschrijven over de totale levensduur. De consument ziet op tegen een aanschafprijs, die tot dertig keer hoger ligt dan bij een gloeilamp, maar de levensduur bedraagt tot vijftigduizend uur, tegen duizend uur voor een peertje. De initiële prijs en gebruikskosten van leds zullen de komende jaren alleen nog maar verbeteren. Ledfabricage is een halfgeleiderproces dat hoge toleranties en precisiecontrole vereist; kostenreductie staat nog niet hoog op de agenda. Waar de PCB-assembly voor leds al sterk is geautomatiseerd, is de eindassemblage van componenten, heat sinks en optische elementen nog erg arbeidsintensief. Fabrikanten verwachten dat de totale bill of materials voor assembly s de komende vijf jaar echter met 34 procent zal afnemen door een betere integratie tussen led-die, interconnect, packaging, circuitdrivers en andere hardware. De kosten voor de box-assembly, inclusief die voor de gebruikelijke materialen zoals glas, plastic, reflectoren en metal base, zullen ook afnemen, maar niet zo sterk. Timmeren aan de weg De assemblagemarkt voor leds is zeer gefragmenteerd, met een grote hoeveelheid bedrijven die een breed scala aan lichtbronnen produceren voor de fabrikanten van armaturen. Veel spelers, vooral Aziatische, nemen genoegen met minder marge om zo hun marktaandeel te vergroten. De sterke volumegroei door lagere verkoopprijzen genereert weliswaar meer omzet, maar een gezonde winstgevendheid blijkt moeilijk te realiseren. Consolidatie voltrekt zich langzaam en resulteert over het algemeen in een losse verzameling van kleinere partijen die zich op verschillende toepassingsgebieden richten. Slechts multinationals als General Electric, Hitachi, NEC, Osram, Panasonic, Philips en Toshiba kunnen snel productieschaal en procesdiscipline ontwikkelen. Zij zullen sterk bijdragen aan de opkomst van leds als de dominante verlichtingstechnologie rond Taiwanese ledmakers zoals Epistar volgen veelal een foundryachtige strategie. De Japanners zijn zeer actief in de ledchipsector en zoeken competitieve OEM-partners zoals Nichia, Panasonic, Sharp, Stanley en Toshiba. Panasonic betrekt de ledlichtbron uit de VS maar produceert in China, wat goedkoper is dan in Japan. Sharp volgt naar verluidt een grootschalige uitbestedingsstrategie om de kosten van leds en voedingen drastisch te reduceren. De Koreanen kopiëren hun lcdmarktbenadering en proberen hun OEMcomponentverkopen te vergroten, onder meer via Seoul Semiconductor en LG Innotek. Verticale integratie, niet outsourcing, is hierbij het dominante businessmodel. Dat geldt ook voor het Amerikaanse Cree, dat zich daarnaast richt op diversificatie in de markten voor ledmodules en -armaturen. De grote Europese spelers Osram en Philips Lighting combineren productie in eigen huis met groeiende uitbestedingen naar vertrouwde EMS-partners, respectievelijk Delta Electronics en Elcoteq. Ook die onderaannemers timmeren aan de weg. s Werelds grootste subcontractor Foxconn heeft via dochter Foxsemicon allianties met halfgeleidermachinebouwers en ledchipmakers zoals Charm en Ci in Korea. Hierbij ligt de focus op quick retrofit-oplossingen voor een veelheid van applicaties. Foxsemicon wordt beschouwd als een concurrent in ledoutsourcing. Nummer twee Flextronics deelt het bed met Cree: vanuit Charlotte, North Carolina, biedt de subcontractor eindassemblagediensten aan de uitdijende productiefaciliteiten van de ledmaker in het nabijgelegen Durham. Nummer drie Jabil toont beperkte interesse voor ledverlichting, maar zou wel in gesprek zijn met Osram en het Amerikaanse Avago Technologies. Sanmina-SCI richt zich op led als onderdeel van zijn programma voor duurzame energie. Een productieprogramma is er nog niet, maar Avago wordt gezien als potentiële klant. Elcoteq produceert sinds maart vorig jaar voor Philips in het Chinese Dongguan en breidt nu uit naar Hongarije en Mexico. Frank Klomp en Randall Sherman zijn consultants bij New Venture Research en hebben voor dit marktonderzoekbureau het rapport Worldwide electronics assembly market for LED general lighting 2011 Edition geschreven over de opkomende assemblagemarkt voor ledverlichting. Dit artikel is hier een samenvatting van. Meer informatie is te vinden op com en Redactie Nieke Roos 8 nr juni 2011

10 NIEUWS Leds verzorgen 80 procent verlichting in 2020 Het financiële plaatje van de led moet er in vier jaar een factor tien op vooruitgaan, vertelde Philips Lumileds onderzoeksbaas Jy Bhardwaj op de Imec Technology Conference Hoe Lumileds de laatste barrières voor ledverlichting denkt weg te nemen. Paul van Gerven Ledlampen liggen al een poosje in de schappen, maar voor de portemonnee zijn ze nog altijd niet de beste keuze. Een lange levensduur en een laag energieverbruik zijn niet genoeg om de hoge aanschafprijs goed te maken: na vijf jaar is bij gelijk gebruik een spaarlamp nog altijd goedkoper. De ledlamp rent wel rondjes om de gloeilamp, maar dat gegeven is binnen afzienbare tijd irrelevant. De Europese Unie is al begonnen het peertje naar de annalen van de geschiedenis te verbannen. Als deze operatie eind 2012 is voltooid, mogen ook gloeilampen met een laag wattage niet meer worden verkocht. Om optimaal van het verbod te profiteren, moet de ledindustrie ook de spaarlamp op zijn nummer zetten. Dat leidt tot indrukwekkende doelstellingen, zo bleek eind mei op de Imec Technology Conference (ITF) 2011 in Brussel. R&D-vicepresident Jy Bhardwaj van Philips Lumileds vertelde daar te verwachten dat leds in 2020 wereldwijd tachtig procent van de verlichting voor hun rekening nemen. De eerste horde: een kostenreductie van een factor tien in de periode 2011 tot 2015, onderwijl de kwaliteit van het licht verbeterend. Droop De uitgangspositie is solide. Warmwitte ledlampen halen een efficiëntie van meer dan tachtig lumen per watt en dat is vanuit een energiebesparingsperspectief meer dan voldoende. Een lichtbron die efficiënter is dan tachtig lumen per watt levert nauwelijks extra besparing op. Ter illustratie: een verdubbeling van de efficiëntie naar honderdzestig lumen per watt tilt de energiebesparing slechts zo n zes procent omhoog. Desondanks is efficiëntieverbetering nastrevenswaardig. De extra speelruimte is namelijk goed bruikbaar als wisselgeld om fraaiere kleuren te creëren, maar ook om ontwerpen te verkleinen en dus kosten te besparen. Het onderzoek om licht gemakkelijker uit de halfgeleiderlagen te persen, gaat dus gewoon door. Bhardwaj benadert de beoogde kostenreductie van twee fronten. Een factor tweeënhalf valt te halen in bedrijfseconomische hoek, door bijvoorbeeld schaalvoordelen en optimalisering van productieprocessen. Zo mag de diameter (tot vier inch) van de saffieren wafers die Lumileds gebruikt als substraat nog wel een slagje groter. Het doel is acht inch (tweehonderd millimeter). Liever nog blijft het erg dure edelsteen helemaal achterwege. Er wordt hard gewerkt aan III-V-materialen op silicium substraten. Gastheer Imec presenteerde op de ITF een doorbraak op dat terrein, maar op een ander applicatiegebied (vermogenselektronica). Voor leds zorgt de substraatwissel vooralsnog voor een performanceverlies van circa vijftien procent. Performanceverbeteringen moeten de resterende factor vier opleveren. Een deel daarvan komt uit systeemverbeteringen meer dan eerdere generaties verlichting is De ledlamp: nog een beetje te duur. een ledlamp een systeem. De stroomconversie, driverchip, warmteverliezen en optica souperen gezamenlijk 35 procent van het vermogen op. Iedere procent extra wall-plug efficiency is weer een paar lumen meer, dan wel een paar joules minder energie nodig om dezelfde lichtsterkte te behouden. Net als alle andere ledfabrikanten ziet Lumileds eliminatie van droop als grote prioriteit. Droop is de efficiëntiedaling die gepaard gaat met een grotere stroom. Misschien meer dan andere ledfabrikanten vertrouwt Lumileds erop dit frustrerende probleem te kunnen tackelen. In gepubliceerd onderzoek gaan Lumileds-onderzoekers uit van Augerrecombinatie, waarbij recombinerende elektronen en gaten hun energie overdragen op een andere drager, in plaats van een foton uit te zenden. In de onderzoekswereld is deze verklaring nog niet algemeen geaccepteerd, maar over de resultaten valt niet te twisten. Redenerend dat een lagere dichtheid van ladingsdragers droop zou moeten bestrijden, fabriceerde Lumileds lampjes met dikkere III-V-laagjes (wells) die vrijwel geen droop vertoonden. Helaas moest daarvoor wel een prijs betaald worden: een lagere interne kwantumefficiëntie. Kleurweergave De laatste mogelijkheid voor verbetering schuilt volgens Bhardwaj in de fosforen. Doorgaans genereren witte leds uitsluitend blauw licht, waarvan een deel wordt omgezet in rood en groen/geel. Het geheel mengt dan tot wit. Aangezien iedere fosfor zijn eigen karakteristieke spectrum afgeeft, biedt dit mogelijkheden om te spelen met de tint van het licht. Die is belangrijk vanwege de manier waarop we omgevingslicht beleven en waarderen zoals eerder vermeld, is fijn licht ook een doelstelling maar ook een mogelijkheid om efficiëntieverbeteringen te realiseren. Het menselijk oog is namelijk niet even gevoelig voor alle kleuren. De zogeheten fototopische ooggevoeligheidsfunctie heeft ruwweg de vorm van een Bell-curve, met de grootste gevoeligheid rond 545 nanometer. Vooral rode fosforen emitteren echter flink naast dit maximum, zodat een substantieel deel daarvan niet substantieel goed aan de kleurweergave van het wit bijdraagt althans voor een menselijke waarnemer. Door via de fosforen de weergave te tunen, worden dat soort inefficiënties geminimaliseerd. 17 juni 2011 nr. 8 9

11 NIEUWS Miljoeneninvestering voor spin-off volgende generatie hersenelektrodes Met een innovatief ontwerp voor hersensondes denkt de kersverse Philips-spin-off Sapiens de huidige praktijk van deep brain stimulation aanzienlijk te kunnen verbeteren. Door MRI-compatibiliteit wordt plaatsing makkelijker en door een ontwerp met 64 elektrodes is het doelgebied beter te stimuleren, claimen de oprichters. Pieter Edelman Met een eerste financieringsronde van dertien miljoen euro wordt de onderzoekslijn voor hersenpacemakers van Philips Research uitgesponnen als het zelfstandige bedrijf Sapiens Steering Brain Stimulation, kortweg Sapiens. De onderneming, gevestigd op de High Tech Campus, wil deep brain stimulation (DBS) de komende jaren naar een hoger plan tillen. Bij de behandelmethode worden elektrodes in het hersenweefsel geplaatst om met constante frequentie kleine stroompulsjes af te geven. De methode wordt momenteel ingezet om de symptomen van een reeks aandoeningen tegen te gaan, zoals Parkinson, epilepsie, motorische aan doeningen, (chronische) depressie en ernstige dwangstoornissen. Sapiens wil een aantal problemen met de huidige gang van zaken aanpakken. De procedure is nu nogal gefragmenteerd en de plaatsing van de elektrodes en de afstemming van de pulsgenerator vereisen veel tijd en expertise. Ook is de probe met het omliggende weefsel niet in beeld te brengen met MRI. En de elektrodes zijn relatief groot, waardoor niet alleen het doelgebied maar ook het omliggende weefsel wordt beïnvloed. Daardoor is er een risico op bijwerkingen, variërend van problemen met spraak tot aan stemmingswisselingen. Vanwege het risico op die bijwerkingen zien neurologen de ingreep als last resort. Als je dat kunt oplossen, kun je een veel grotere markt bestrijken, vertelt Sjaak Deckers, medeoprichter en CEO van Sapiens. De enabler van verbeteringen is een nieuwe probe. De hedendaagse praktijk gebruikt dunne sondes met vier ringvormige elektrodes, elk met een oppervlak van enkele vierkante millimeters. Sapiens huidige prototype is een probe van ongeveer een centimeter lang, waarop rondom 64 elektrodes zijn aangebracht, elk van slechts enkele honderden micrometer in doorsnede. Dit grote aantal van kleine elektrodes maakt het mogelijk om met veel hogere resolutie te stimuleren alleen daar waar dat nodig is, zo is de gedachte. Daarnaast kan de sonde behalve stimulatiepulsjes zenden ook elektrische metingen doen. En, nog een belangrijke troef, er Bij de huidige generatie hersen-probes kan de stimulatie zich onbedoeld uitbreiden tot buiten het doelgebied, waardoor bijwerkingen ontstaan. Dit kan alleen worden opgelost door de intensiteit omlaag te schroeven. Sapiens probeontwerp is veel fijnmaziger en kan daardoor gericht stimuleren. zijn geen ferromagnetische materialen in verwerkt, waardoor de probe geen invloed heeft op MRI-beelden. Sapiens zet lithografische en dunnefilmtechnieken in voor de fabricage, waar de huidige varianten nog met de hand worden geassembleerd. Het ontwerp is nu uitgebreid getest in het lab. Met de investering schat de spin-off over een paar jaar proeven op mensen te kunnen uitvoeren en goedkeuring te krijgen van de Europese autoriteiten voor de vermarkting. Littekenweefsel Dankzij dit nieuwe probeontwerp wordt er van alles mogelijk rond de operatie en de behandeling, waar Sapiens allemaal op wil inzetten. DBS-behandelingen bestaan uit complexe procedures, waar verscheidene medische experts bij betrokken zijn en verschillende producten en deeloplossingen worden gebruikt. Sapiens heeft de ambitie om één geïntegreerde oplossing aan te bieden, vertelt Hubert Martens, een van de andere medeoprichters. Ten eerste is er het aanbrengen van de probe. Het doelgebied bevindt zich diep in het brein en is vaak slechts enkele millimeters in diameter. De chirurg moet er precies achter zien te komen welke gebieden gestimuleerd en welke met rust gelaten moeten worden. Daarom wordt er een op het eerste gezicht vrij bizarre methode toegepast: de patiënt wordt alleen plaatselijk verdoofd en als de hersenen zijn vrijgemaakt, gevraagd simpele oefeningetjes te doen zoals terugtellen, terwijl de chirurg verschillende gebieden met een elektrode aanstipt om te zien hoe dit de oefeningen beïnvloedt. Het Sapiens-systeem kan deze procedure aanvullen met MRI-beelden. De beeldanalysesoftware helpt om te bepalen hoe de probe tussen kritieke hersenstructuren door precies in het doelgebied kan worden gestoken. Voor een deel kun je het targetgebied herkennen aan de hand van de anatomie, vertelt Martens. De oefeningetjes blijven wel een rol spelen tijdens de ingreep. Ook daar heeft Sapiens op gemikt. De software van het bedrijf helpt om de metingen tijdens operaties te interpreteren. Tot slot is er het afstellen van de pulsgenerator. Dat is nu vooral een kwestie van uitproberen. Maar doordat de Sapiens-probe ook kan meten, kan die straks de stimulatie gericht sturen met de 64 elektrodes. Ons systeem visualiseert het doelgebied en de ladingswolk. De software bevat daarvoor modellen van die elektrische velden. Die ladingswolk kun je dan precies naar het 10 nr juni 2011

12 Verdeeld over cores In artikelen over multicore vallen een paar dingen steevast op. Prestaties staan altijd centraal, snelheden moeten volgens een welbekende wet langs een vaste curve blijven groeien. Daarnaast lijkt hardwarearchitectuur nog alle aandacht op te eisen. Artikelen daarover besteden hooguit een paar paragrafen op het eind aan softwarearchitectuur. Deze stukjes zijn dan vooral grappig om te lezen. Het lijkt de consensus: een mooi Wim Couwenberg processorontwerp is niet besteed aan softwareontwikkelaars en al helemaal niet aan architecten. De redenering is simpel: door software als een gelaagd bouwwerk van abstracties te benaderen, komt deze te ver af te staan van de processormicroarchitectuur om nog serieus te kunnen worden genomen (lees: maximale prestaties te leveren). Er wordt zelfs gesuggereerd om processoren voortaan twee verschillende interfaces te geven: een voor de ontwikkelaar die het vat en een voor de rest. Vanuit een bepaald wereldbeeld kloppen deze redeneringen nog ook. Het is alleen jammer dat dat beeld onwerkbaar is voor softwareprojecten van enige omvang. Ik weet trouwens niet of er echt een dringend probleem is. In mijn werk is multicore geen groot onderwerp. Ik heb collega s gevraagd stukken in onze software aan te wijzen die baat zouden hebben bij het expliciet adresseren van multicoreaspecten. De opbrengst was beperkt: ruim geschat nog geen promille van het totaal. En zelfs van dat kleine deel geven ontwikkelaars aan dat een duidelijke architectuur meer waard is dan een onduidelijke optimalisatie. Groeipad is belangrijker dan performance. En als het echt over prestaties gaat, dan is er meer winst te halen uit dat veel grotere andere deel van de code: een goedgekozen datastructuur kan op de schaal van Moore nog steeds makkelijk tientallen jaren besparen. Daarmee is niet gezegd dat we de nieuwe ontwikkelingen kunnen negeren. Het speelveld verandert en softwarearchitectuur zal daar een passende vorm bij moeten vinden. Voor software lijken de ontwikkelingen soms eerder een stap achter- dan vooruit: goed geheugenbeheer is weer net zo moeilijk als veertig jaar geleden. Een explosie aan technische artikelen maakt het niet makkelijk om de hoofdlijn vast te houden. Over het geheel bekeken, zijn de ontwikkelingen nog teleurstellend. Een aantal patronen is er wel. In programmeertalen zit bijvoorbeeld de nodige beweging. Voor multiprocessorsystemen zijn standaarden ontwikkeld zoals OpenMP en OpenCL, en programmeertalen als X10 van IBM Research en Go van Google integreren multicore in de basis. OpenMP en OpenCL hebben echter een beperkte en gespecialiseerde doelgroep en bestaande softwareprojecten zullen niet zomaar overstappen op een nieuwe taal die zich nog moet bewijzen. De stappen moeten kleiner zijn om succes te kunnen boeken. De talen kunnen beter worden gezien als bron van inspiratie, want goede ideeën zijn niet taalgebonden. Zo tillen beide omgevingen concurrency ver boven het besturingssysteemniveau uit. Ik heb er hier al eerder voor gepleit dat dat een goed en noodzakelijk idee is. De basis van nieuwe ontwikkelingen zou erop gericht moeten zijn om patronen te vinden die toenemende complexiteit hanteerbaar maken binnen een bestaande context. Je hoeft gelukkig geen IBM of Google te zijn om daarmee te beginnen. Verder invoeren van standaard bibliotheken is een eerste stap om nieuwe concepten vertrouwd te maken. Een goede interface voorkomt knutselcode. Modelgedreven architectuur kan een volgende stap zijn. Hoofdlijnen van de software worden dan gegenereerd, waarmee een gestructureerde en correcte basis is gelegd. Hoe dat precies moet, weet ik nog niet, maar het staat inderdaad ver af van microarchitectuur. target sturen, vertelt Martens. Het afstellen gebeurt doorgaans enkele weken na de plaatsing van de probe en kan eenvoudig worden aangepast. Ook de pulsgenerator is een eigen geavanceerd ontwerp. Er moeten immers 64 kanalen worden aangestuurd en bovendien moet het apparaatje ook de metingen van de probe kunnen verwerken en daarbij zo weinig mogelijk stroom verbruiken. Ook nieuw is dat het tot op zekere hoogte kan compenseren voor veranderende omstandigheden zoals inkapseling, een proces waarbij het lichaam de probe in littekenweefsel inpakt. Dit weefsel is een slechte geleider. De MRI-compatibiliteit heeft nog een ander groot voordeel. Juist bij patiënten met hersenaandoeningen is er grote behoefte om met MRI onderzoeken te kunnen doen, iets wat nu niet kan met een probe. We hebben veel met artsen gepraat, en die hamerden op MRI-compatibiliteit, vertelt Deckers. Omzet De hoofdinvesteerders zijn Wellington en Edmond de Rothschild Investment. Ook Life Sciences Partners doet een duit in het zakje. Philips en probefabrikant Neuronexus, die als onderzoekspartner optrad, krijgen een minderheidsbelang. De productie van Sapiens-systemen moet de komende jaren nog uitkristalliseren. We gaan eerst de kerntechnologie uitontwikkelen, zegt Deckers. Voor de sales- en marketing is het bedrijf neergestreken in München, omdat het denkt dat Duitsland initieel de belangrijkste afzetmarkt zal zijn. Sapiens richt zich in eerste instantie op de behandeling van Parkinson. Dat heeft een strategische reden. Het probleem van medische-devicebedrijven is dat de regelgeving heel veel tijd in beslag neemt. Wij kiezen voor een bewezen indicatie, waarvoor je alleen hoeft te demonstreren dat de gekozen implementatie goed werkt. Die Parkinson-therapie wordt ook vergoed door de verzekeraars, legt Deckers uit. Als die goedkeuring er eenmaal is en het bedrijf omzet genereert, kan het uitbreiden naar andere ziektebeelden en naar de Amerikaanse markt. Sapiens bestaat momenteel uit zeven personen. Met de investering wil het op korte termijn nog een aantal ontwikkelaars aannemen. Marktintroductie zal nog jaren op zich laten wachten, maar Deckers is ervan overtuigd dat het met de investering een revolutie in DBS zal kunnen ontketenen. Een serie-a-financieringsronde van dit bedrag is de afgelopen jaren niet voorgekomen in Nederland. We hebben ook echt tegen onze investeerders gezegd dat het met minder niet zal lukken. Ik ben er erg trots op dat we ze hiervan hebben weten te overtuigen. Het zijn top-tier venture capitalists op het gebied van medische technologie in Europa. That shows it all. 17 juni 2011 nr. 8 11

13 TOPIC Embedded Systems: embedded in your future? Passie voor techniek? Wij dagen je uit! In je carrière wil je groeien. Het beste uit jezelf halen en je ambities verwezenlijken. Dat begrijpen wij bij TOPIC maar al te goed. Als high-tech systeemhuis, gespecialiseerd in embedded systeemontwikkeling, dagen wij je uit. Iedere dag opnieuw. Sterker nog: uitdaging is bij ons een arbeidsvoorwaarde! Bij ons werk je aan afwisselende en uitdagende projecten in technische software-ontwikkeling, test-, integratie- & configuratiemanagement en digital hardware design voor embedded systemen. Bij gerenommeerde klanten in consumentenelectronica, medische- en professionele systemen. Werk dat past bij jouw ambities. Ook biedt TOPIC je gedegen en persoonlijke coaching, het Personal Improvement Program en uitdagende secundaire arbeidsvoorwaarden. Ben jij die Embedded Software Engineer of Digital Hardware Designer op zoek naar een nieuwe uitdaging? Mail dan snel je motivatie met CV naar of bel eerst met Frank de Roo, Business Manager, (0499) Voor meer informatie:

14 OPINIE Vraag het de headhunter J.B. vraagt: Een dienstverband van drie dagen, ik dacht dat zoiets alleen bij uitzendkrachten aan de orde was. Onlangs is het echter ook mij overkomen. Wat is er gebeurd? Ik had een mooie baan als hardwaredesigner. Er kwam een vacature vrij bij een goede relatie van mijn oude baas. Het was een interessante stap in mijn carrière, qua werkzaamheden en qua financiën. Ik heb daarom gesolliciteerd en werd aangenomen. Er was slechts één lastig puntje: ik had al een vakantie van twee weken geboekt. Ze verzekerden me dat dit geen probleem was. Ze vonden het ook niet nodig om de indiensttreding een maandje op te schuiven, zoals ik voorstelde. Toen ik echter de eerst dag op mijn nieuwe kantoor arriveerde, Anton van Rossum ir-search.nl kreeg ik een planning voor mijn neus voor de eerste weken. Ze hadden totaal geen rekening gehouden met mijn vakantie en gingen er simpelweg vanuit dat ik die wel even zou annuleren. Toen ik voet bij stuk hield en hen herinnerde aan onze afspraak, waren ze niet voor rede vatbaar en zetten ze me na drie dagen weer op straat! Omdat ik nog in mijn proeftijd zat, had ik geen poot om op te staan. Nu ik er zo aan terugdenk, kan ik het nog altijd niet geloven. Heeft u wel vaker zoiets meegemaakt? De headhunter antwoordt: Ieder zichzelf respecterende onderneming heeft een met waarborgen omgeven selectieprocedure voor nieuwe medewerkers. Dit geldt niet alleen voor de topfuncties maar voor alle posities. Hierdoor worden aperte vergissingen in de selectie zo veel mogelijk voorkomen. Bij hoogopgeleiden komt ontslag in de proeftijd over het algemeen alleen voor in tijden van crisis, wanneer bedrijven draconische maatregelen moeten nemen om overeind te blijven. Als gevolg van de wet is ontslag tijdens de proeftijd echter altijd mogelijk. De werkgever hoeft geen reden op te geven en evenmin rekening te houden met een opzegtermijn. Dat betekent dat je direct op straat komt te staan, met lege handen. Bovendien hangt het er nog maar vanaf of je recht hebt op een WW-uitkering, zelfs als het ontslag niet-verwijtbaar was. Daarom is het werkelijk schandalig wat jou is overkomen. Je zou bijna denken dat er opzet in het spel is: een dealtje tussen je oude en nieuwe werkgever. Waarschijnlijker is het in casu grove lompheid en minachting van jouw belangen. Er is weinig dat je tegen proeftijdontslag kunt ondernemen. Van schadevergoeding kan eigenlijk alleen sprake zijn wanneer het ontslag is gebaseerd op discriminatie (ras, geloof, geslacht, zwangerschap of leeftijd). Wanneer je opzet of zo n een-tweetje zou kunnen bewijzen, heb je wel een sterke zaak bij de rechter. De proeftijd is bedoeld om inzicht te krijgen in je persoon en je geschiktheid voor het werk. Dat hebben ze echter onmogelijk kunnen beoordelen in die drie dagen dat jij daar hebt gewerkt. Er is jurisprudentie die bepaalt dat werkgevers in strijd met goed werkgeverschap handelden bij dergelijke ultrakorte dienstverbanden. Werkgevers zijn daarom verplicht nader onderzoek naar jouw capaciteiten te verrichten bij twijfel over je geschiktheid voor de functie. Een proeftijdontslag op grond van bedrijfseconomische redenen beschouwt de rechter in de regel als rechtsgeldig. Daar is in jouw geval geen sprake van. Ik heb echter eens meegemaakt dat een octrooimedewerker in de proeftijd congé kreeg met als argument dat hij ongeschikt was voor de functie, terwijl het bedrijf de salarissen niet meer kon betalen. De waarheid was kennelijk te gênant. Wellicht is dat in jouw geval idem dito. KORT VAN INTERNET Lithografie EUV-maskers reinigen met ultrageluid Fysicus Mark Golden en collega s van de Universiteit van Amsterdam gaan onderzoeken of ultrasoon geluid geschikt is om EUV-maskers schoon te maken. Hun projectvoorstel daartoe heeft het groene licht gekregen. Onderzoeksfinancier Fom draagt 53 duizend euro bij, ASML 45 duizend euro en de UvA 25 duizend euro. Innovatie Eindhovense geluidscamera beste idee E&A Een vakjury en het publiek van Electronics & Automation heeft de geluidscamera van TUE-spin-off Sorama gekozen tot beste idee van de beurs. De Sorama Sound Imaging Scan gebruikt gepatenteerde technologie ontwikkeld aan de Eindhovense universiteit om het geluidsveld van producten en de trillingen op structuren zichtbaar te maken. Dit geeft een messcherp beeld van de bronnen. Hiermee kunnen ontwikkelaars het geluidsniveau van hun producten optimaliseren om te voldoen aan wetgeving en om zich te onderscheiden van de concurrentie. Multicore Target maakt stap naar ontwerp heterogene multicore Socs Imec-spin-off Target Compiler Technologies heeft een nieuwe toolsuite aangekondigd voor het ontwerp van heterogene multicore systeemchips. MP Designer ondersteunt de belangrijkste taken, zoals het parallelliseren van sequentiële C-code en het genereren van een communicatiestructuur tussen de verschillende kernen in Soc-platforms. Bij de ontwikkeling van het gereedschap heeft het Leuvense bedrijf onder meer nauw samengewerkt met NXP. Draadloos NXP wil GaN de norm maken in RF-powerchips Met de introductie van een drietal vermogenversterkers zegt NXP een eerste stap te zetten om van galliumnitride een universele RF-technologie te maken. Deze markt is nu nog verdeeld. De keuze is primair tussen siliciumgebaseerd LDMos en GaN, maar hoogvermogentoepassingen als radio- en tv-uitzendingen gebruiken nog altijd vacuümbuizen. NXP s eerder dit jaar gepresenteerde roadmap voorziet erin deze situatie te vereenvoudigen, waardoor één enkele technologie als oplossing kan dienen voor meerdere systemen en frequenties. Innovatie Wientjes op de bres voor TTI s Het kabinet moet vijfhonderd miljoen euro extra uittrekken om de samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen te subsidiëren. Ondernemingen die onderzoekscapaciteit inhuren bij universiteiten of andere publieke onderzoeksorganisaties zouden daarvoor fiscale aftrekmogelijkheden moeten krijgen. Dat heeft VNO-NCWvoorman Bernard Wientjes onlangs gezegd tijdens de Innovatielezing op de Universiteit Twente. 17 juni 2011 nr. 8 13

15 INTERVIEW MET PAUL HEYSTERS De groeipijnen van een academische start-up Sinds 2005 werkt Recore Systems aan het valoriseren van de UT-chiptechnologie rond herconfigureerbare processoren. Eerst alleen met IP, maar sinds het eerste product sneuvelde in de kredietcrisis ook met eigen chips. CEO Paul Heysters vertelt over de technologie, de uitdaging van een universitaire start-up en de gestage weg naar volwassenheid. Pieter Edelman Eind 2005 besloten drie promovendi van de UT hun eigen bedrijfje op te richten: Recore Systems. De rollen van CTO, CFO en CEO werden onderling verdeeld: Gerard Rauwerda werd technologiebaas, Lodewijk Smit kreeg verantwoording over de financiën. De rol van CEO werd toebedeeld aan Paul Heysters. Hij staat Bits&Chips te woord over het verleden, het heden en de toekomst van het bedrijf. De uit Leeuwarden afkomstige Heysters praat bedaard en kiest zijn woorden zorgvuldig. Toch komt hij enthousiast over. Over wat Recore doet, maar vooral ook over het proces van opgroeien en volwassen worden. Ondertussen is Recore uitgegroeid tot ruim twintig medewerkers, van wie een in de VS. Maar Heysters windt er geen doekjes om: een bedrijf van de grond opbouwen is lastig. Zeker voor een universitaire spin-off, die niet de bagage van een moederbedrijf meekrijgt. De IT-infrastructuur, het CRMsysteem, de werkprocessen, de oprichters moesten het allemaal zelf uitvinden. Maar ook: hoe positioneer je een product? Ik denk dat wij een open benadering hebben. Als je uit een grote organisatie voortkomt, heb je uiteraard al een manier van werken. Dergelijke start-ups zijn wel heel dynamisch, dat zal ik niet ontkennen, maar je neemt ook bagage mee. Dat heeft als grote voordeel dat je je vrijwel direct kunt richten op de ontwikkeling en positionering van het nieuwe product. Spin-offs zoals Recore beginnen meer De universiteit was redelijk leeggelopen, dus we maakten een schone start onbevangen en hebben van het begin af aan meer dynamiek en ontdekking in zich, en zijn daardoor veel innovatiever. Daarom denk ik dat je beide soorten start-ups nodig hebt. Eigenlijk maak ik me daar wel wat zorgen over. Vanuit het niets beginnen is lastig en in Nederland komen heel veel van de halfgeleiderachtige spin-offs voort uit Philips. Je ziet dat deze stroom opdroogt. Heysters heeft het verschil aan den lijve kunnen ondervinden. Na zijn studie technische informatica in Enschede ging hij aan de slag bij Philips Home Networking in Hilversum, een start-up die sleutelde aan draadloze-netwerktechnologie voor multimedia. Dat was wel een heel leuke tijd. Ik was als technisch iemand aangenomen, maar eigenlijk ook om een beetje te gaan zitten tussen de technische laag en het management in. Daar vond ik toen wel mijn draai. Eigenlijk was het de bedoeling dat Heysters na zijn studie naar de VS zou verkassen, naar een start-up van Ericsson. Hij had tijdens zijn studie al een half jaar in Amerika gewoond en had via zijn afstudeeropdracht bij Ericsson in Nederland een ingang. Maar toen het bijna rond was, kwam het bedrijf in geldnood en stelde het een vacaturestop in. Het werd dus Philips. Op een gegeven moment besloot dat echter de Home Networking-start-up op te doeken. Heysters kreeg een baan aangeboden bij het moederbedrijf, maar daar bedankte hij voor. Dat was Philips Hilversum, een van de oudere Philipsvestigingen in Nederland. Een heel andere cultuur dus, geen start-up. Ondertussen was het Centrum voor Telematica en Informatietechnologie (CTIT) van de UT druk met het opstarten van een project rond herconfigureerbare processoren op mobiele devices. Heysters werd gevraagd om te solliciteren op een promotieplaats. Na aanvankelijke twijfel hij had immers net de draai gemaakt richting de managementkant besloot hij op de uitnodiging in te gaan. Samen met onder meer oud-studiegenoot Lodewijk Smit startte hij als aio op het Chameleon-project van professor Gerard Smit. 14 nr juni 2011

16 We hebben dat project toen helemaal vorm kunnen geven, herinnert Heysters zich. We hebben het over 2000, dus echt de tijd van de internetbubbel en de leaseauto s. De universiteit was redelijk leeggelopen op dat moment. Dat betekende eigenlijk dat we een vrij schone start maakten op een project dat toch wel een mooie visie had. Het was superambitieus, dus er kwamen heel veel activiteiten omheen en er werden meer projecten gezocht die andere aspecten in dezelfde lijn uitzochten. Officieus werd daarmee de Reconfigurable Computing-groep gecreëerd. Dit zou later de basis vormen voor Recore. Het doel van de onderneming was om de opgedane kennis tot een werkbaar product te krijgen. Een intensieve samenwerking met de buren je hoeft slechts de weg over te steken en je zit op de campus is er nog steeds, benadrukt Heysters. De band is gewoon goed. Er zijn projecten waar we bij- zonder intensief samenwerken, en er zijn ook wel andere vormen van samenwerking. We hebben bijvoorbeeld ook subcontracting gedaan aan de universiteit. We weten waar we vandaan komen en we zien ook gewoon de meerwaarde van wat daar speelt. En andersom zie je ook wel dat de universiteit heel blij is met Recore als spin-off. Ik verwacht dat dat de komende jaren nog gewoon door blijft gaan. Maar we werken ook met andere universiteiten, ook buiten Nederland. We hebben hier altijd wel afstudeerders of stageplekken. Niet volledig frontaal Wat doet Recore eigenlijk precies? Het is een beetje ingewikkeld om uit te leggen, moet ook Heysters toegeven. In eerste instantie draaide het bedrijf om IP, bouwblokjes die chipmakers tegen betaling in hun producten kunnen verwerken. De basis was de Montium, de architectuur die Heysters tijdens zijn promotieonderzoek ontwikkelde de naam is ontleend aan Chamaeleo montium, een kameleonsoort uit Afrika. Het idee van Montium was om een echt herconfigureerbare processor te maken, dus geen instructieset. Echt een beetje wilde academische ideeën zeg maar. Als aanvulling hierop ontwikkelde Recore de Xentium, een naam die meer uit marketingoverwegingen als herkenbaarheid en vindbaarheid op internet geboren is. En het geeft een zekere rust hè, glimlacht Heysters. De Montium-core is zeg maar een fixedpoint, DSP-achtige core die tussen een herconfigureerbare FPGA en een programmeerbare Asic in zit, legt de Recore-CEO het verschil uit. Die configureerbaarheid maakt hem moeilijker te programmeren. De Xentium hebben we er daarom als complement naast gezet. In een aantal facetten is die gelijk aan de Montium, maar de Xentium is wat conventioneler met een VLIW-achtig datapad. Je kunt dus software-pipelining 17 juni 2011 nr. 8 15

17 HUMIQ Eindhoven zoekt: Accountmanager met people skills & Mechatronica engineer Jij? Wil je meer weten? Bel of mail Jiska van Herpen, , HUMIQ B.V. is onderdeel van het beursgenoteerde ICT Automatisering N.V.

18 INTERVIEW MET PAUL HEYSTERS toepassen en een veel hogere klok hebben, meer aandacht besteden aan de computational precision en je hebt een volwaardige C-toolflow beschikbaar. Maar het zijn beide DSP-rekenaars. De Montium is met name geschikt voor applicaties waar je dynamisch wilt kunnen wisselen van functionaliteit en waarvan je van tevoren al een beeld hebt van de algoritmes die je gaat gebruiken. Als je allerlei verschillende applicaties wilt kunnen draaien, ook die we nog niet verzonnen hebben, dan is de Xentium geschikter. Recore richt zich vooral op streaming toepassingen. We kunnen niet alles doen natuurlijk, maar in principe: het is DSP dus the sky is the limit. Waar we vandaan kwamen, was draadloze communicatie, OFDM-systemen met name. Ook aan bundelvorming hebben we veel gedaan. Onze cores hebben een goed performance- en powerprofiel. De cycle count van bepaalde algoritmes is bij de meeste DSP s ongeveer hetzelfde, alleen als je kijkt naar de footprint die je nodig hebt en de energie die je gebruikt, dan zitten we echt goed. Er zijn wel verschillen hoor. Als je een standaard DSP neemt, zit daar nog veel meer omheen. Alleen, in diep embedded systemen gebruik je dat vaak niet. Als je dat steeds zou repliceren in een multicore systeem, krijg je dus een vrij log geheel. Dus we concurreren niet volledig frontaal met de gevestigde, noem het maar general-purpose DSP-cores, maar voor streaming embedded toepassingen is het beter om onze manier te gebruiken en daar kunnen we een verschil maken. Schop onder de kont Het oorspronkelijke plan dat het drietal mede over de streep trok om een eigen bedrijf te starten was dat Atmel de Montium zou gaan gebruiken voor automotivemultimedia. De kredietcrisis maakte hier echter korte metten mee. Daarom begon Recore in 2009 met een extra plannetje: eigen chips. Binnenkort komt de eerste op de markt, de Moon, voor mobiele digitale radio en tv. Het is een heel mooie markt om de meerwaarde van een herconfigureerbare oplossing aan te tonen, want er is weliswaar één standaard voor mobiele digitale radio, maar er zijn nogal wat regionale verschillen. In Engeland heb je DAB, in West-Europa heb je doorgaans DAB+, behalve in Frankrijk, daar heb je waarschijnlijk DMB Audio en in Korea gebruiken ze het weer met een andere codec. Onze engine is herconfigureerbaar, dus we kunnen dat gewoon in software aanpakken. Volgend jaar moet er een ander product volgen, de Xentium-gebaseerde Reflex. Dat is een compleet platform met ontwikkelomgeving waarmee eindklanten zelf hun applicaties kunnen bouwen. Daarbij moet je meer denken aan draadloze communicatie en multimedia-achtige toepassingen. Het doel is uiteindelijk dat we meerdere platformchips in de markt zetten, devices die een klant of een partner kan programmeren. Als die een idee hebben voor een nieuwe toepassing, kunnen wij snel helpen met onze bestaande hardware zodat zij zich volledig kunnen richten op de applicatie en de markt. Een beetje het FPGA-model. Met de eigen chips hoopt Recore het wellicht lastigste probleem waar de start-up voor staat het hoofd te bieden: markterkenning. Er heerst nogal wat koudwatervrees om de technologie commercieel in te zetten zolang die nog niet in producten zit. Het IP-model is op zich mooi. Alleen, om daar Het idee was om een echt herconfigureerbare processor te maken, dus geen instructieset echt in door te breken, is toch vrij lastig. We hebben wel systemen uitstaan, maar dat zijn prototypes die worden geëvalueerd of echt experimentele systemen waar we een architectuur voor hebben gemaakt. Dat is wel heel belangrijk om te hebben, maar het is toch anders dan wanneer je kunt zeggen: we zitten daar en daar in. De Moon is een proof point voor ons, ook om ons IP in de consumentenmarkt zichtbaar te krijgen. Het ontwikkelen van eigen chips is ook een belangrijke stap op weg naar volwassenheid, meent Heysters. Het IP-traject is gewoon erg lang. De nichemarkten waarin wij zitten, hebben cycli van vijf tot vijftien jaar om tot een product te komen. En daarom hebben we besloten om fabless te worden. Je hebt af en toe even een schop onder de kont nodig om dingen op orde te krijgen. En hoe kun je dat nou beter doen dan je op de consumentenmarkt te richten? Want dan weet je wel wat prijsdruk en time-to-market is. Op die manier willen we natuurlijk de inkomsten versnellen, maar ook de organisatie. Zijn tijd ver vooruit Recore is ook betrokken bij een half dozijn onderzoeksprojecten. In sommige nichemarkten worden problemen voorzien in bijvoorbeeld rekenkracht ten opzichte van wat DSP s of FPGA s kunnen bieden. Of het energieverbruik groeit te snel. Voor dergelijke problemen kunnen wij studies doen om te laten zien hoe wij dat in de toekomst kunnen oplossen. Apetrots toont Heysters het resultaat van het pas afgeronde Zevende Kaderproject Crisp (Cutting-Edge Reconfigurable ICs for Stream Processing): een chip met 45 Xentium-cores en een zelfontwikkelde Arm-processor in een netwerk-op-chiparchitectuur. Een gezamenlijke ontwikkeling met de oude bekende Atmel en NXP, Thales, de UT en de technische universiteit van het Finse Tampere. Als demonstratie van de schaalbaarheid schreef het consortium een bundelvormingsapplicatie die 39 Xentiums inzet, maar ook een satellietnavigatietoepassing die slechts vijf cores gebruikt en waarbij de rest wordt uitgeschakeld. Als je een applicatie opstart, dan bekijkt het OS op de Arm-chip dynamisch welke resources er beschikbaar zijn en maakt het een mapping van alle taken op de vrije cores. Vervolgens gaat-ie checken of alle timingconstraints en dergelijke worden gehaald. Dat wordt gedaan in enkele milliseconden op basis van heuristiek, want anders duurt het veel te lang. Denk maar aan de synthesestap voor een FPGA, die kan uren duren. Naast schaalbaarheid brengt deze aanpak ook de mogelijkheid om de chip robuust te maken voor uitval van cores. Als je naar nieuwe procestechnologieën gaat, wordt de yield lager. Dus als je een hele grote manycore chip gaat maken, heb je gewoon kans 17 juni 2011 nr. 8 17

19 Elektronica DAE Design of analog electronics Het ontwerp van analoge elektronische schakelingen staat bekend als complex. Dit komt vooral omdat de ontwerpers te maken hebben met tal van relevante performance aspecten die op veel verschillende manieren kunnen worden bereikt. Met andere woorden: er zijn vele vrijheidsgraden voor het verkrijgen van de gewenste performance van een elektronische schakeling. Theoretische concepten, circuit typologieën, elektronische schakelingen, hun werkomstandigheden en de fysieke lay-out van een systeem, vormen samen een enorme ontwerpruimte waarin het gemakkelijk is om te verdwalen. Om deze reden wordt het ontwerp van analoge elektronica vaak beschouwd als een kunst in plaats van een discipline. Ervaren ontwerpers maken intuïtief gebruik van al deze vrijheidsgraden bij het omvormen van bekende oplossingen in nieuwe. Echter, intuïtie kan worden beschouwd als kennis waarvan de oorsprong onduidelijk is. Het kan niet gemakkelijk worden gedeeld met beginners en dus kan het niet de enige basis zijn voor het onderwijs in het ontwerpen. Het onderwijs in het ontwerpen en het ontwerpen van nieuwe producten, die specifieke informatie verwerkende taken moeten uitvoeren en die in specifieke technologieën moeten worden vervaardigd, moeten op een andere manier worden gedaan. In plaats van te beginnen met bestaande oplossingen voor bekende problemen, is het veel effectiever om bij een nieuw ontwerp te starten met de theoretische concepten en hoe deze kunnen worden uitgevoerd, zodat de mogelijkheden van de technologieën volledig kunnen worden benut. Een dergelijke aanpak resulteert niet alleen in duidelijke en betrouwbare ontwerpen met voorspelbare prestaties, maar biedt ook een basis voor het delen en ontwikkelen van kennis. Design of analog electronics - introduction Duur: 6 dagen Kosten: 3000 euro Datum: start 13 september 2011 Locatie: Eindhoven Design of analog electronics - embedded analog 1 Duur: 6 dagen Kosten: 3000 euro Datum: start 12 september 2011 Locatie: Eindhoven Design of analog electronics - embedded analog 2 Duur: 5 dagen Kosten: 2500 euro Datum: start 17 januari 2012 Locatie: Eindhoven Design of analog electronics - analog IC design Duur: 11 dagen Kosten: 5500 euro Datum: start 7 november 2011 Locatie: Eindhoven

20 INTERVIEW MET PAUL HEYSTERS op een kapotte core. Ook is de gevoeligheid voor slijtage tijdens de levensduur groter. We hergebruiken het netwerk-op-chip om testdata over te sturen; dat kan terwijl de chip in operatie is. Er zit een slim stukje hardware met kennis van het systeem in dat de grote testpatronen kan genereren. Je zegt gewoon tegen de runtime-mapper dat een bepaalde core offline is, je draait de tests en als die core niet meer goed is, kun je hem tijdelijk of definitief geheel of gedeeltelijk uit het systeem halen. Een core die het niet doet, is voor de mapper hetzelfde als een core die bezet is. Dus je maximale quality of service neemt geleidelijk af in plaats van dat je systeem in één keer uitvalt. Voor systemen die in Verweggistan zitten of misschien zelfs buiten de atmosfeer is dat natuurlijk wel wat prettiger. Om de kosten te drukken, zijn de zesenveertig cores niet op één die geplaatst. In plaats daarvan bestaat de chip uit een PCB met een Arm-processor, een FPGA voor de interfaces en vijf identieke chips met elk negen Xentiums en twee slimme geheugens. Dat doen we ook nog, dat marketen we soms als de Memtium. Dat is zeg maar een embedded SRam waarbij je nog een klein processortje hebt dat wat taken kan doen zoals bufferen of Fifo s maken, of zelfs interleaving. Montium en Xentium hebben veel rekenkracht en weinig geheugen, een Memtium heeft juist veel geheugen en weinig rekenkracht. En dat heb je allebei nodig als je energie-efficiënte systemen maakt. Dit is natuurlijk wel zijn tijd ver vooruit. In een Ipod of zo ga je dit niet toepassen; de levensduur is daar niet zo lang en de kosten zijn nog steeds een heel erg belangrijk aspect. Ik zie dit met name in de professionele high performance-systemen die lange levenscycli hebben. Als je nu een satelliet begint te ontwerpen, dan duurt het vijf tot vijftien jaar voordat het ding überhaupt gerealiseerd en gelanceerd is, en dan heeft-ie nog eens een vergelijkbare servicetijd. Waarschijnlijk kun je vandaag niet verzinnen wat die satelliet over 25 jaar aan processing moet doen. Dat soort omgevingen zullen dit eerder oppikken dan de consumentenmarkt. We kunnen niet alles doen, maar in principe: het is DSP dus the sky is the limit Actief cultiveren Met het oprichten van Recore is Heysters via een omweg alsnog op de managementstoel geklommen uiteraard met een grote technische component. Een rol waar hij zich met hart en ziel op stort. Of hij het leuk vindt? Nou ik... Heysters denkt even na. Dan: Ik vind dit superleuk. Ik bedoel, je ziet... Vorig jaar ben ik vader geworden. Je ziet vaak de vergelijking gemaakt tussen een bedrijf en de levensfases die iemand doormaakt. Wij zijn niet anders en ik vind het geweldig om te zien. Ja, als je ergens vóór staat, lijkt het allemaal niet op te schieten, maar als je terugkijkt en je denkt hoe het een jaar eerder was, dan zie je de voortgang. Dat geeft superveel voldoening. De problemen waar we tegen aanlopen, worden relatief steeds groter en beslissingen worden ook steeds groter in termen van financiën of mogelijke impact, maar dat is iets wat ik als bijzonder positief ervaar, want elk nieuw probleem betekent dat je weer een stapje verder bent gekomen. Je moet als bedrijf een identiteit zien te vinden. Dat is iets wat echt moet worden ontwikkeld en hoort bij de ontwikkeling van de organisatie. Als je die identiteit goed kunt positioneren, kun je ook de mensen aantrekken die zich daar gelukkig bij voelen. En daardoor dus productief zijn. De visie die wij met het management van Recore hebben, is dat de organisatie het belangrijkste is, en de mensen die er werken. De meetbare afleidingen zoals de producten of de winst, dat is het gevolg, niet het doel. Dat heet een core value-based stijl. Onze eerste core value is integriteit. De tweede is openheid en eerlijkheid. Onderling, maar ook richting de klant. En de derde is dat je ook een visie hebt, dus dat je niet alleen maar kopieert en volgt, maar ook niet blind bent voor de feiten. Dat zijn eigenlijk de dingen waarvan wij zeggen: nou, daar is Recore op gebaseerd en dat blijft. Dat is eigenlijk altijd al zo geweest, maar het krijgt steeds meer vorm. In het begin wisten we nog niet dat dit een bestaande managementfilosofie is. Maar nu proberen we het actief te cultiveren. Het doel is om een slagvaardige organisatie te bouwen waarmee je kunt inspelen op de ontwikkelingen. Je ziet bij de succesvolste heel oude bedrijven dat ze ooit heel groot waren op een bepaald gebied en later iets heel anders zijn gaan doen. IBM was ooit de grootste pc-boer, inmiddels is hun grootste tak het aanbieden van services. Dan zie je een hele dynamiek in een organisatie waarbij het bedrijf hetzelfde is gebleven. Maar het product of wat je doet, kan gewoon veranderen. Er kan een soort evolutie optreden. Ook Recore heeft in zijn jonge leven al enige bijsturing gehad. Recore staat voor reconfigurable, maar ook voor core, en re staat voor reuse. Dat is nog steeds actueel. Maar we zijn wel een beetje veranderd. In het begin richtten we ons meer op de core zelf, maar als je nu naar het technologieprofiel kijkt, is het meer reconfigurable multicore for DSP. Je ziet dat een heleboel dingen bij elkaar komen. Je hebt FPGA s, daar worden DSP-blokken in gezet. Je hebt gewone processoren, die worden multicore, en je hebt grafische processoren die ook wel voor andere dingen worden ingezet. Er zijn allerlei van dat soort ontwikkelingen en dat schuift meer en meer naar elkaar toe. Wat wij goed kunnen, is die cores in een netwerk-op-chip hangen. We kunnen kleine multicores maken die goedkoop genoeg zijn voor commerciële toepassingen. En we kunnen het dus ook opschalen naar heel grote cores. In Crisp hadden we er 46, maar dat kunnen er ook honderd zijn en, als je de toepassing kunt vinden, ook wel enkele honderden. Ook dat is een discriminator. Er zijn natuurlijk ook beperkingen. Wij zijn met name goed voor echte embedded systemen, we gaan niet frontaal concurreren met de DSP s van bijvoorbeeld TI. Dat zou niet echt een gezonde businessstrategie zijn. Maar een Crisp-systeem met al zijn rekenkracht is veel kleiner en goedkoper dan een vergelijkbaar systeem gebouwd met bijvoorbeeld standaard DSP s of FPGA s. En zo zullen er op weg naar de volwassenheid nog wel meer wijzigingen volgen, denkt Heysters. Wij zitten in Nederland, maar chips maak je in Azië, terwijl de product ideeën vaak uit de Verenigde Staten komen en het afzetgebied wellicht Europa is. Dus dan weet je eigenlijk al dat we wel een multinational moeten worden dat is geen doel van ons, maar wel een bewustwording. 17 juni 2011 nr. 8 19

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Presentatie door Maria Hasselman Director Brand Management Brussel, 12 November 2013 De economische en technologische

Nadere informatie

Verder in Fusie & Overnames

Verder in Fusie & Overnames Verder in Fusie & Overnames (Mid size en familiebedrijven) Datum: december 2009 Plaats: Zeewolde Door: Triple Play Keynote speaker: Mr. Pieter J.H. Mensink MBA Verbonden door vertrouwen; groeien door samenhang

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

CMM 3: levert het wat op?

CMM 3: levert het wat op? CMM 3: levert het wat op? Philips Analytical De noodzaak en voordelen van Software Process Improvement Wie is Philips Analytical? Waarom is voor ons software proces verbetering zo essentieel? Hoe hebben

Nadere informatie

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen -

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen - Propositiedocument Business Cluster Semiconductors - aanbevelingen - Uitgevoerd in opdracht van: Business Cluster Semiconductors Nijmegen, februari 2012 Aanbevelingen A Veranker en versterk de toppen (circuits,

Nadere informatie

Nieuw: controllers van Syel Europe

Nieuw: controllers van Syel Europe INDUSTRIËLE ELEKTRONICA Nieuw: controllers van Syel Europe De compacte controller die intelligent én voordelig is. voor seriebouw en klantspecifieke toepassingen voor complexe berekeningen én eenvoudige

Nadere informatie

Trends & Ontwikkelingen in RPO & Recruitment

Trends & Ontwikkelingen in RPO & Recruitment Trends & Ontwikkelingen in RPO & Recruitment voor Recruiters United June 30th, 2015 De agenda Introductie Beeld van de markt en de spelers RPO Services in Nederland. Wat drijft de klant en wat wil de supplier?

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

1-5-2015. Bart Sebregts - Medeoprichter. Parcel4me is een initiatief van. Last Mile Logistics. Onderdeel van het Dinalog project 'Cargo Hitching'.

1-5-2015. Bart Sebregts - Medeoprichter. Parcel4me is een initiatief van. Last Mile Logistics. Onderdeel van het Dinalog project 'Cargo Hitching'. Bart Sebregts - Medeoprichter Parcel4me is een initiatief van LML / P4M - 'Presentatie Stadsdistributie Sittard' 1 Last Mile Logistics Onderdeel van het Dinalog project 'Cargo Hitching'. Bij dit project

Nadere informatie

OLED s voor verlichting

OLED s voor verlichting april 12 OLED s voor verlichting Focus Google eens OLED en je ontdekt meteen de buzzwords die ermee geassocieerd worden: dun, zuinig, flexibel, transparant. Hoogstwaarschijnlijk vind je ook een paar tot

Nadere informatie

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 accepteren en adapteren nieuwe diensten en technologieën steeds sneller. Zij zien vooral veel in het gebruik van een zelfscankassa, Click

Nadere informatie

De vijf invloedrijkste fotonica-toepassingen

De vijf invloedrijkste fotonica-toepassingen Deze week organiseerde de Vrije Universiteit Brussel een De vijf invloedrijkste fotonica-toepassingen congres over de recente ontwikkelingen in fotonica: Spie Photonics Europe. Fotonica heeft alles te

Nadere informatie

Mediakit Bits&Chips. Techwatch bv Bits&Chips 1-1-2012

Mediakit Bits&Chips. Techwatch bv Bits&Chips 1-1-2012 2012 Mediakit Bits&Chips Techwatch bv Bits&Chips 1-1-2012 Communiceer direct met beslissers en ontwikkelaars in de hightech industrie via Bits&Chips BITS&CHIPS: EEN CROSSMEDIAAL PLATFORM Al ruim 10 jaar

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

Master Of Code voor haar opdrachtgevers

Master Of Code voor haar opdrachtgevers Master Of Code voor haar opdrachtgevers nov12 Een trend: mobiel in zakelijk verkeer Een trend: mobiel in zakelijk verkeer(2) 1,6 miljoen x online boekjes bekeken waarvan 600.000 keer via mobiele apparaten

Nadere informatie

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013 Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst Brussel, 27 februari 2013 Inhoud 1. Health & Care fonds zorgt voor kritische massa en multiplicatoreffect (Urbain Vandeurzen)

Nadere informatie

From Cradle to Pension

From Cradle to Pension Content De INGENIEUR From Cradle to Pension Cees van Rossum Free Hipper Mijn carrière in vogelvlucht Cees van Rossum Bouwjaar 1949 g.e.g. te Delft 1976 Wtb / Scheepsbouw Materieel nieuwbouw Civiele techniek

Nadere informatie

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica België Inleiding Aanleiding De industrie wordt wereldwijd steeds hoogwaardiger en heeft alsmaar meer behoefte aan ondernemingen die uitblinken in een hightech

Nadere informatie

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 SOC Maakindustrie & Made Different Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 Agoria: federatie van de technologische industrie 1.700 ondernemingen 10 domeinen Information and Communication

Nadere informatie

Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008

Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008 Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008 Inhoud Productontwikkelingomgeving Waar zijn we goed in? Producten pakket en product beleid. Strategische opties Innovatie? Product innoveren Synthem Philips

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Atlas Copco

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

De nieuwe Hydrovar generatie: Toegenomen flexibiliteit en besturing

De nieuwe Hydrovar generatie: Toegenomen flexibiliteit en besturing De nieuwe Hydrovar generatie: Toegenomen flexibiliteit en besturing De nieuwe generatie Hydrovar drukverhogingssets brengt pompen naar een hoger niveau van flexibiliteit en efficiëntie. Montage op de

Nadere informatie

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models 9 februari 2012 2011 - All rights reserved Noventum Service Management Consultants Ltd. 1 Low Cost High Value Service Delivery Models Low cost delivery

Nadere informatie

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Samenvatting Elf Japanse top-onderzoeksuniversiteiten spraken tijdens zijn bezoek aan

Nadere informatie

Zuinig licht, heldere keuze

Zuinig licht, heldere keuze Zuinig licht, heldere keuze Het Wereld Natuur Fonds ondersteunt energiezuinige verlichting omdat dit bijdraagt aan een beter klimaat. Geef de aarde door. [Deze slogan kan alleen gedurende de campagneperiode

Nadere informatie

Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie

Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie Verslag van het industrieonderzoek 2007 Prof. ir. Math de Vaan Drs. Klaas de Gier & drs. Laurens Friso Download op www.berenschot.com/innovatie Informatie en

Nadere informatie

Frank Krommenhoek. Smart LED

Frank Krommenhoek. Smart LED Frank Krommenhoek Smart LED Achtergrond Agenda Trends in (LED) verlichting Concept Smart LED Case Total Smart Building ICT neemt een steeds belangrijkere rol in als backbone van de organisatie ook voor

Nadere informatie

Atos en Cassidy Silbernagel winnaars Design for Additive Manufacturing Challenge 2016

Atos en Cassidy Silbernagel winnaars Design for Additive Manufacturing Challenge 2016 Persbericht Atos en Cassidy Silbernagel winnaars Design for Additive Manufacturing Challenge 2016 Additive World Awards uitgereikt tijdens 4 de Additive World Conference Op woensdag 23 maart heeft Jury

Nadere informatie

Het gaat mij steeds om de vraag hoe je waarde creëert met IT

Het gaat mij steeds om de vraag hoe je waarde creëert met IT Het gaat mij steeds om de vraag hoe je waarde creëert met IT 78 www.telecom-update.nl 078-082_TELE37_CIO Maarten 78 07-12-2009 11:33:07 TELECOMUPDATE Maarten de Vries, CIO Koninklijke Philips Electronics

Nadere informatie

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden Van der Zee, F., W. Manshanden, F. Bekkers, T. van der Horst ea (2012). De Staat van Nederland Innovatieland 2012. Amsterdam: AUP

Nadere informatie

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen.

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Innovatie & inspiratieprogramma + werkplek @ Jamfabriek (code A02) Heeft u een idee, project of opdracht, neem dan

Nadere informatie

Investeer in start-ups en jongeren

Investeer in start-ups en jongeren Het jaar 2033 - Bilderbergconferentie 2015 Stef van Grieken, tech-ondernemer Investeer in start-ups en jongeren Stef van Grieken (1986) studeerde Industrial Engineering aan de Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT Exact Online CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY GROEI DOOR PROACTIEF ADVIES Het gaat goed bij Joanknecht & Van Zelst: dit Eindhovens

Nadere informatie

Recruitment Process Outsourcing

Recruitment Process Outsourcing Recruitment Process Outsourcing Whitepaper : Recruitment Process Outsourcing Auteur : Jacco Valkenburg RPO: Recruitment Process Outsourcing Nu organisaties weer aan groei durven denken kan het aantrekkelijk

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Introductie --------------------------------------------------------------- 4 1. Totstandkoming --------------------------------------------------- 9

Introductie --------------------------------------------------------------- 4 1. Totstandkoming --------------------------------------------------- 9 Introductie In de afgelopen jaren is de ledverlichting sterk aan het opkomen. Gedreven door de noodzaak het milieu minder te belasten en dus om energie te besparen, is er een snelle ontwikkeling ontstaan.

Nadere informatie

AGENDA KNOW HOW PROFESSIONALS

AGENDA KNOW HOW PROFESSIONALS SOFTWARE DEVELOPMENT EXPERTISE PROFESSIONALS PROCESS AUTOMATISERING Algemene Vergadering van Aandeelhouders 30 mei 2011 1 AGENDA KNOW HOW PROFESSIONALS 1. Opening en mededelingen 2. Jaarrekening en jaarverslag

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors East Netherlands

Business Cluster Semiconductors East Netherlands Business Cluster Semiconductors East Netherlands Ledenbijeenkomst 2 november 2010 Roel Fonville Supported by Roel Fonville Ruim 30 jaar Philips: 20 jaar Philips Components & Semiconductors Ontwikkelaar

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

Benelux l 172. Onderdeel van een internationaal bedrijf l 173. Ondersteuning l 174. Reparaties l 175. Garantiesysteem l 176

Benelux l 172. Onderdeel van een internationaal bedrijf l 173. Ondersteuning l 174. Reparaties l 175. Garantiesysteem l 176 170 9 SERVICES Benelux l 172 Onderdeel van een internationaal bedrijf l 173 Ondersteuning l 174 Reparaties l 175 Garantiesysteem l 176 Technische ondersteuning l 177 11 171 Benelux ITW Benelux vertegenwoordigt

Nadere informatie

Ervaar het Beste van Online. In-Store.

Ervaar het Beste van Online. In-Store. Ervaar het Beste van Online. In-Store. AOPEN maakt gebruik van de laatste ontwikkelingen op het gebied van IT met als doel de digitale communicatie binnen een winkelomgeving te versterken. Door samen te

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Kiezen voor All In Content betekent dat u over kennis van een compleet team beschikt in plaats van afhankelijk te worden van één enkele consultant:

Kiezen voor All In Content betekent dat u over kennis van een compleet team beschikt in plaats van afhankelijk te worden van één enkele consultant: Over ons All In Content begeleidt IT & New Media projecten in het domein van Enterprise 2.0 portals en contentmanagement. Onze focus ligt in het bijzonder op het gebied van duurzaam werken met toepassingen

Nadere informatie

Join the Innovation Makers!

Join the Innovation Makers! Join the Innovation Makers! Personal development in hard and soft skills Many career opportunities Embedded & Technical software Connected Devices 4 locations in the Netherlands and Belgium Social after-work

Nadere informatie

Casenso. Optimaliseer Uw Bedrijf. Casenso Consultancy

Casenso. Optimaliseer Uw Bedrijf. Casenso Consultancy Casenso Optimaliseer Uw Bedrijf Casenso Consultancy Internet : E-mail : office@casenso.nl Telefoon : +31 (0)24 322 0872 : Engels of Nederlands Consultancy Alle organisaties (bedrijven, non-profit, overheid)

Nadere informatie

Op zoek naar nieuwe business modellen

Op zoek naar nieuwe business modellen Op zoek naar nieuwe business modellen Oegstgeest, 15 november 2012 Vandaag leg ik uit waarom business as usual dood is Centrale vraag Wie voegt op welk moment waarde toe? Welk gereedschap kunnen we hiervoor

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

De Led2-lamp. gestandaardiseerd betrouwbaar economisch

De Led2-lamp. gestandaardiseerd betrouwbaar economisch De Led2-lamp gestandaardiseerd betrouwbaar economisch Na de eerste generatie ledlampen is er nu een tweede generatie op de markt: de Led2. Het is een gestandaardiseerde ledlamp die in principe overal toepasbaar

Nadere informatie

Case hoofdstuk 2: Het strategische probleem van het dagblad

Case hoofdstuk 2: Het strategische probleem van het dagblad Case hoofdstuk 2: Het strategische probleem van het dagblad De Gelderlander is de regionale krant van Gelderland, een gedeelte van Brabant en van Limburg. De oplage van de krant is ongeveer 185.000 exemplaren

Nadere informatie

15 redenen om een Vendor Management Systeem te selecteren

15 redenen om een Vendor Management Systeem te selecteren 15 redenen om een Vendor Management Systeem te selecteren Over Nétive BV Nétive BV helpt bedrijven en organisaties in zakelijke dienstverlening en overheid om het gehele inhuur en administratie traject

Nadere informatie

ROLLING ROLLEN IN DE OPLEIDING INDUSTRIËLE INGENIEURSWETENSCHAPPEN

ROLLING ROLLEN IN DE OPLEIDING INDUSTRIËLE INGENIEURSWETENSCHAPPEN ROLLING ROLLEN IN DE OPLEIDING INDUSTRIËLE INGENIEURSWETENSCHAPPEN STUDENTEN EN HUN TOEKOMSTBEELD Industriële Ingenieurswetenschappen STUDENTEN EN HUN TOEKOMSTBEELD Industriële Ingenieurswetenschappen

Nadere informatie

Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld. Frank Berets Country Manager NL April 2015

Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld. Frank Berets Country Manager NL April 2015 Enphase Micro omvormers in een snel veranderende wereld Frank Berets Country Manager NL April 2015 Solar Power verandert Stand alone Geintegreerd 2 2 Solar Power verandert Stand alone Geïsoleerde systemen

Nadere informatie

Business Model Canvas

Business Model Canvas Business Model Canvas Vivian Vleeshouwers Lekko B.V. Mariëlle Meuffels Philips Industry Consulting 10 Oktober 2013 Agenda - tijdschema 13:30 Welkom en voorstellen Vivian en Mariëlle Korte uitleg Business

Nadere informatie

Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau

Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau KICKSTARTERS We lanceren binnen twee maanden een nieuw digitaal platform waarmee u in hoog tempo business value genereert. De digitale transformatie is in volle gang. Consumenten

Nadere informatie

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen!

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! F R I E N D S F reader Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! Als we de berichtgeving van de laatste maanden mogen geloven staat de non food detailhandel voor een herstructureringsslag.

Nadere informatie

Data Vision. Your partner in Vision Solutions

Data Vision. Your partner in Vision Solutions Data Vision Your partner in Vision Solutions Wie ben ik? Gaspar van Elmbt Account Manager - Data Vision Zuid Nederland + Belgisch Limburg Historie: - Bachelor Electrical Engineering - Hard & Software engineer

Nadere informatie

Informatiemanagement Examennummer: 91227 Datum: 28 juni 2014 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Informatiemanagement Examennummer: 91227 Datum: 28 juni 2014 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Informatiemanagement Examennummer: 91227 Datum: 28 juni 2014 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 7 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 20 meerkeuzevragen (maximaal 40 punten)

Nadere informatie

Architectuur, Organisatie en Business Cases

Architectuur, Organisatie en Business Cases Architectuur, Organisatie en Business Cases Ervaringen uit de praktijk Jan de Baat CMG Trade, Transport & Industry B.V. Inleiding In de Dynamiek track van LAC 2000 is de problematiek omtrent de alignment

Nadere informatie

13/07/2012. Op naar Product Quality Monitoring René Tuinhout. Agenda. Tijdsindeling. K o f f i e p a u z e. TestNet Summerschool, juni 2012

13/07/2012. Op naar Product Quality Monitoring René Tuinhout. Agenda. Tijdsindeling. K o f f i e p a u z e. TestNet Summerschool, juni 2012 Op naar Product Quality Monitoring René Tuinhout Agenda No. 2 Tijdsindeling K o f f i e p a u z e No. 3 1 Introductie Zaterdag 9 juni 2012 Vrijdag 15 juni 2012 Zaterdag 16 juni 2012 Zaterdag 9 juni 2012

Nadere informatie

AVEBE haalt online én offline informatie uit Microsoft Dynamics CRM

AVEBE haalt online én offline informatie uit Microsoft Dynamics CRM AVEBE haalt online én offline informatie uit Microsoft Dynamics CRM AVEBE ontwikkelt en verkoopt zetmeelproducten op wereldwijde schaal. Het verkoopteam werkte met een gefragmenteerde CRM (Customer Relationship

Nadere informatie

eerste in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //re-volution 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend limited edition

eerste in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //re-volution 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend limited edition GESELECTEERD EN VERZORGD DOOR info@optilox.com 078 6170707 eerste in oplossingen van morgen, vandaag XS4 //re-volution 11 jaar, 1,200,000 sloten, en nog steeds innoverend limited edition XS4 RE-VOLUTION

Nadere informatie

Met Microsoft Dynamics CRM kan Cyclomedia zijn expansieplannen uitvoeren

Met Microsoft Dynamics CRM kan Cyclomedia zijn expansieplannen uitvoeren Met Microsoft Dynamics CRM kan Cyclomedia zijn expansieplannen uitvoeren Bij CycloMedia was een snelle implementatie van Microsoft Dynamics CRM noodzakelijk om de sterke groei en expansie naar het buitenland

Nadere informatie

5 jaar in beeld. www.lifesciencesatwork.nl

5 jaar in beeld. www.lifesciencesatwork.nl 5 jaar in beeld www.lifesciencesatwork.nl Het LifeSciences@work programma Innovaties in de Life Sciences kunnen grote impact hebben voor de samenleving. Het LifeSciences@work programma helpt startende

Nadere informatie

Nieuwsbrief KP7, Horizon 2020 en Eureka maart 2013

Nieuwsbrief KP7, Horizon 2020 en Eureka maart 2013 Page 1 of 5 Schoten, Beppie van Van: Agentschap NL - EiOI Verzonden: donderdag 4 april 2013 16:24 Aan: Agentschap NL - EiOI Onderwerp: Nieuwsbrief KP7, Horizon 2020 en Eureka - maart 2013 maart 2013 Nieuwsbrief

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

BLIJVEND STRUCTUREEL TEKORT AAN DIGITAL EXPERTS!

BLIJVEND STRUCTUREEL TEKORT AAN DIGITAL EXPERTS! ICT BLIJVEND STRUCTUREEL TEKORT AAN DIGITAL EXPERTS! Persconferentie 4 juni 2013 AXA Brussel Agenda 1. Resultaten van de enquête 2013 over de arbeidsmarkt voor digital experts 2. AXA 3. Actiepunten en

Nadere informatie

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief HKU, Applied Games R&D programma Lector Jeroen van Mastrigt In opdracht

Nadere informatie

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com Regie uit een andere Branche Facto Magazine Congres 12 mei 2009 Hoe om te gaan met de vraag en de levering THIS DOCUMENT CONTAINS PROPRIETARY INFORMATION, WHICH IS PROTECTED BY COPYRIGHT. ALL RIGHTS RESERVED.

Nadere informatie

LED Lease is onderdeel van de Ecover groep van ondernemingen in duurzame technologieën en concepten

LED Lease is onderdeel van de Ecover groep van ondernemingen in duurzame technologieën en concepten LED Lease is onderdeel van de Ecover groep van ondernemingen in duurzame technologieën en concepten ECOVER INTERNATIONAL [Hoofdkantoor Voorburg Nederland] Loek Malmerg Robert Kennedy Jr. Ignace Bogaert

Nadere informatie

Customer Case CED. Feiten in het kort:

Customer Case CED. Feiten in het kort: Feiten in het kort: Bedrijf: European Claim Experts Branche: Verzekeringen Werknemers: 1.150 Activiteiten: Internationale Claims management en Expertise Oplossing: Opbouw Mendix-platform voor het flexibel

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein

Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein 31 oktober 2013 2 Inhoud 1. Introductie & Onderzoeksopzet 3 2. Conclusies 6 3. Resultaten Uurtarieven 10 4. Resultaten Algemene Vragen 16

Nadere informatie

Curriculum vitae. Opleiding Richting Ervaring Veel ervaring in CAD Woonplaats. 10+ jaar Project Lead Autodesk Inventor CorelDRAW X3

Curriculum vitae. Opleiding Richting Ervaring Veel ervaring in CAD Woonplaats. 10+ jaar Project Lead Autodesk Inventor CorelDRAW X3 Curriculum vitae PERSOONLIJKE DETAILS Naam Gijs Woonplaats Den Bosch Geboortedatum 17 december 1975 SAMENVATTING Opleiding Richting Ervaring Veel ervaring in CAD Woonplaats Master MSc Integrated Product

Nadere informatie

Innovatie training. Workshop: 4001396. 30 oktober 2012 André Adolfs Jenk de Jong

Innovatie training. Workshop: 4001396. 30 oktober 2012 André Adolfs Jenk de Jong Innovatie training Workshop: 4001396 30 oktober 2012 André Adolfs Jenk de Jong Programma Innovatietraining, deel I 30 oktober 2012 31-10-2012 13.30 Ontvangst 14.00 Voorstellen, kennismaken en verwachtingen

Nadere informatie

Departement industriële wetenschappen en technologie

Departement industriële wetenschappen en technologie Departement industriële wetenschappen en technologie Universitaire Campus, gebouw B B-3590 DIEPENBEEK Tel.: 011-23 07 90 Fax: 011-23 07 99 Aansturen en testen van een hybride infrarood beeldopnemer Abstract

Nadere informatie

The Future: what s in it for us!

The Future: what s in it for us! The Future: what s in it for us! Tim Rook Marketing Republic! 16 juni 2010 Persoonlijke introductie: Chief Inspiration Officer: Marketing Republic! Ruim 20 jaar ervaring in Channel Marketing & Communicatie:

Nadere informatie

Nederlandse startupkoers

Nederlandse startupkoers I Nederlandse startupkoers moet zich richten van Silicon Valley naar Silicon Wadi 'Schrijnend om te zien dat geen enkele startup uit Israël aanwezig is bij Startup Fest Europa' 16-05-2016, 17:30 Tags:

Nadere informatie

See what LED light can do. MASTER LEDlampen. Maart 2012

See what LED light can do. MASTER LEDlampen. Maart 2012 See what LED light can do Maart 2012 MASTER LEDlampen De MASTER LED is een zeer effi ciënte,(dimbare) LED-lamp voor directe vervanging van conventionele gloei- en halogeenlampen, waarmee een energiebesparing

Nadere informatie

MASTERCLASS AGILE MANAGEMENT

MASTERCLASS AGILE MANAGEMENT MASTERCLASS AGILE MANAGEMENT SNEL EN WENDBAAR WERKEN AAN CONTINUE VERBETERING IN ORGANISATIES LEADERSHIP, ENTREPRENEURSHIP, STEWARDSHIP NYENRODE. A REWARD FOR LIFE INDEX Inleiding 3 Masterclass Agile Management

Nadere informatie

- Nederlands; moedertaal - Engels; zeer goed - Duits; redelijk CURRICULUM VITAE. Personalia

- Nederlands; moedertaal - Engels; zeer goed - Duits; redelijk CURRICULUM VITAE. Personalia Personalia Naam Rogier van Zon Geboortedatum 02-10-1967 Nationaliteit Dutch Adres Paalspoor 12, 5629 TG Eindhoven Mobiel +31 (0)6-13074306 E-mail r.van.zon@logexma.com Profielschets Rogier is een ervaren

Nadere informatie

Typo3 Usergroep bijeenkomst Skillsontwikkeling in Typo3 community. - Luuk Roovers - www.vicus.nl info@vicus.nl

Typo3 Usergroep bijeenkomst Skillsontwikkeling in Typo3 community. - Luuk Roovers - www.vicus.nl info@vicus.nl Typo3 Usergroep bijeenkomst Skillsontwikkeling in Typo3 community - Luuk Roovers - www.vicus.nl info@vicus.nl Agenda Even voorstellen Vicus ebusiness Solutions Geluiden uit de markt Belangrijke verschillen

Nadere informatie

See what LED light can do. MASTER LEDlampen. Augustus 2013

See what LED light can do. MASTER LEDlampen. Augustus 2013 See what LED light can do Augustus 2013 MASTER LEDlampen MASTER LEDlampen zijn de beste dimbare LEDlampen van Philips geschikt voor directe, één op één vervanging van traditionele gloei- halogeen- en TL-lampen.

Nadere informatie

Business & IT Alignment deel 1

Business & IT Alignment deel 1 Business & IT Alignment deel 1 Informatica & Economie Integratie 1 Recap Opdracht 1 Wat is integratie? Organisaties Strategie De omgeving van organisaties AH Bonuskaart AH Bonuskaart Economisch Geïntegreerd

Nadere informatie

In 3 stappen naar de juiste keuze voor marketing software

In 3 stappen naar de juiste keuze voor marketing software In 3 stappen naar de juiste keuze voor marketing software 4orange, 2014 Hogehilweg 24 1101 CD Amsterdam Zuidoost www.4orange.nl 2 Hoe kunnen de juiste keuzes voor marketing software gemaakt worden? In

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie