Blauwdruk voor een nog beter leven tekst Ilja Leonard Pfeijffer regie Johan Doesburg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Blauwdruk voor een nog beter leven tekst Ilja Leonard Pfeijffer regie Johan Doesburg"

Transcriptie

1 Blauwdruk voor een nog beter leven tekst Ilja Leonard Pfeijffer regie Johan Doesburg SAMENVATTING Ooit waren Hilde, Otto en Leo gezworen vrienden. Als jonge kunstenaars woonden ze een tijdlang samen in de ruige Italiaanse havenstad Genua. Van daaruit zouden de drie de wereld veroveren, dat was het idee. Ieder van hen zou de beste worden in zijn eigen discipline: Hilde nam de fotografie voor haar rekening, Otto de schilderkunst en Leo het toneel. Ze leefden deze droom totdat liefde en seks roet in het eten gooiden en het driemanschap werd opgeblazen. Hilde en Otto kozen voor elkaar en vertrokken naar Amsterdam. Maar daar is het succes in de kunst uitgebleven en het geldgebrek wordt steeds nijpender. Hoe houd je je idealen en vuur in stand als niemand er kennis van wil nemen en je werk onverkocht blijft? Inmiddels heeft Ernst, broer van Leo en bankier, zich financieel over hen ontfermd. Dat beetje financiële zekerheid geeft rust, maar wat betekent de steun van Ernst voor hun zorgvuldig gecultiveerde vrijheidsdrang. De relatie van Hilde en Otto komt verder onder druk te staan als Leo na een oorverdovende stilte van twee jaar plotseling opduikt. Zijn teksten schijnen met veel succes in Amerika opgevoerd te worden. Hij wel! Rolverdeling Hilde (fotografe) - Anniek Pheifer Otto (kunstschilder) - Matteo van der Grijn Leo (theatermaker) - Jeroen Spitzenberger Ernst (de oudere broer van Leo, bankier) - Vincent Linthorst Mathilde (de moeder van Ernst en Leo) - Betty Schuurman Plaats & tijd van handeling 1e bedrijf: Een atelier in Amsterdam 2e bedrijf: Achttien maanden later: een appartement in Los Angeles 3e bedrijf: Weer een jaar later: een atelier in Amsterdam 4e bedrijf: Niet lang daarna: een loft in New York EEN PERSONAGE IN HET VERKEERDE STUK door Ilja Leonard Pfeijffer DE VRAAG Het afgelopen voorjaar werd ik door het Nationale Toneel benaderd met de vraag of ik een vertaling of bewerking zou willen maken van de komedie Design for Living van Noël Coward, zijn befaamde stuk uit Ik kende de tekst niet, maar toen ik hem las, begreep ik twee dingen onmiddellijk. Ten eerste snapte ik heel erg goed waarom het Nationale Toneel dat stuk wilde opvoeren. Het is een elegante komedie die draait relevantie hebben verloren. Een van de belangrijkste vragen die het stuk zich stelt, is naar de verhouding tussen kunstenaars en de samenleving en in hoeverre artistieke compromissen nodig of wenselijk zijn in het streven van de kunstenaar naar maatschappelijke erkenning. In deze tijden waarin kunstenaars worden aangemoedigd om steeds minder afhankelijk te zijn van subsidies en om in plaats daarvan maatschappijgericht artistiek ondernemerschap na te streven en waarin diegenen die

2 nog wel het voorrecht van financiële ondersteuning genieten in toenemende mate worden afgerekend op de maatschappelijke relevantie en het bereik van hun producties, is die vraag interessanter dan ooit. Bovendien is de motor van de handeling van Design for Living een tamelijk ongewone vierhoeksrelatie tussen de kunstschilder Otto, de toneelschrijver Leo, de kunsthandelaar Ernest en de flamboyante Gilda, die over de loop van meerdere jaren in telkens wisselende verbintenissen op scherp wordt gezet. Dat is spannend. Daar kun je wat mee. Bovendien wordt er ook, heel impliciet, diep verborgen onder het glimmende vernis van de onschuld van de komedie, de suggestie gewekt van een homoseksuele aantrekkingskracht tussen Otto en Leo. Dat voegt nog spanning toe, vooral door het besef dat er hiermee in Engeland in 1933 aan een groot taboe werd geraakt. MIJN BEZWAAR Maar het tweede dat ik onmiddellijk begreep toen ik Cowards stuk had gelezen, is waarom ze mij hadden gebeld. Ik ben tenslotte een dichter en een schrijver, maar geen vertaler. Precies daarom dus. Want het was mij overduidelijk dat een getrouwe vertaling van de tekst niet zou volstaan. Zelfs een bewerking zou problematisch worden. Daarvoor is Cowards stuk te zeer verankerd in het Engelse society-leven van de jaren dertig van de ouderwets. Als je dat zo gaat opvoeren in 2014, doe je Coward in wezen onrecht omdat wat hij te zeggen heeft, niet overkomt. Ik zal een paar voorbeelden noemen. Het stuk telt tien personages. Dat is vandaag de dag al lastig, om heel prozaïsche budgettaire redenen, maar daar valt met een paar stagiaires misschien nog wel een mouw aan te passen. Problematischer vind ik het dat zes van die tien totaal oninteressante bijrollen zijn, die ergens even opduiken, bijna als decorstukken, om daarna nooit meer terug te komen. Ze voegen niets toe aan de spanning van het drama en leiden in wezen alleen maar af. In het laatste bedrijf worden nog vier nieuwe personages geïntroduceerd, waarvan één in de allerlaatste scène. Ik weet niet hoe gewoon dat was in 1933, maar eigenlijk vind ik dat gewoon onacceptabel. Het is cheap. Het is makkelijk schrijven met de luxe van een grote cast. Het is kiezen voor de gemakkelijkste oplossing als je om de handeling een duwtje te geven een bijrolletje laat opdraven. Ook in stilistisch opzicht is Cowards stuk ver verwijderd geraakt van het hedendaagse idioom. De personages praten met elkaar in keurig uitgebalanceerde, volmaakt afgeronde volzinnen waarmee ze elkaar bij voortduring in intellectueel opzicht proberen te overtroeven. Misschien dat ze in de Engelse high society van de jaren dertig van de vorige eeuw daadwerkelijk zo met elkaar spraken, maar je wordt er doodmoe van. En zo praat niemand meer vandaag de dag. Dat zou volslagen potsierlijk overkomen. En ook de humor is niet altijd meer van deze tijd. Het schrijnendste voorbeeld vind ik dat er in het tweede bedrijf een huishoudster wordt opgevoerd die Cockney spreekt, de volkstaal van Londen. Die laten ze dan de telefoon opnemen om zich vrolijk te maken om haar accent. Dat vinden ze leuk. Nu is dat niet meer leuk. Het is denigrerend en bijna discriminerend. Maar het allergrootste bezwaar tegen Cowards stuk is de manier waarop hij zijn belangrijkste thema behandelt. Design for Living is een romantische komedie die in wezen neerkomt op een pleidooi voor het recht van kunstenaars om zich te onttrekken aan de conventies van de burgerlijke maatschappij en er een eigen moraal op na te houden. Een dikke middelvinger tegen de bourgeoisie. Dat was toen heel stout, dat begrijp ik heus wel. Maar daar kun je vandaag de dag echt niet meer mee aankomen, met

3 kunstenaars die zich in moreel opzicht verheven voelen boven de maatschappij. Een klap voor je bek kun je krijgen. KUNST EN SAMENLEVING Het zou zonde zijn om dat thema uitsluitend te behandelen op grond van de preoccupaties van tachtig jaar geleden en de kans onbenut te laten om aan de orde te stellen hoe complex en problematisch de relatie tussen kunstenaars en de samenleving vandaag de dag is geworden. Maar dan wordt het dus een ander stuk. Na een paar intensieve gesprekken met regisseur Johan Doesburg en dramaturg Karim Ameur kwamen we tot de conclusie dat dat eigenlijk het beste en het spannendste zou zijn om te maken. Mij werd de vrije hand Design for Living aansnijdt, een gloednieuw, modern drama te schrijven dat prangende vragen stelt over de hedendaagse verhoudingen tussen kunst en maatschappij, integriteit en succes, principes en compromissen, droom en daad en alles wat tussen beide in de weg kan staan. Dat stuk is Blauwdruk voor een nog beter leven geworden. Ik heb er de afgelopen zomer in mijn woonplaats Genua onafgebroken aan gewerkt, gestoord slechts door een bezoek van enkele dagen van de regisseur Johan Doesburg, die mij aan de hand van een schat aan kostelijke anekdotes de urgentie van de thematiek nog eens kwam inpeperen. MIJN BLAUWDRUK Blauwdruk voor een nog beter leven is een stuk voor vijf personages. Vier ervan zijn losjes geïnspireerd op de personages van Coward: de kunstschilder Otto, de theater- en filmregisseur Leo, de topbankier Ernst en de flamboyante Hilde, die fotografe is of was of had willen zijn. Ernst is in mijn stuk de oudere broer van Leo. Verder is er een grote rol weggelegd voor hun beider moeder. Aan de vierhoeksrelatie van Coward is de extra laag toegevoegd van een gespannen en in toenemende mate onhoudbare familierelatie tussen de succesvolle en de artistieke broer en hun moeder met een voorliefde voor de laatste. Ze spelen een spel dat geen van drieën kan winnen. De handeling van deze wrange familiegeschiedenis die tot een pijnlijke ontknoping voert, vormt het contrapunt van de wisselende relaties tussen Otto, Leo, Ernst en Hilde in telkens van kleur verschietende constellaties. Design for Living van Noël Coward gaat over een vrij onconventionele vierhoeksverhouding tussen drie mannen en een vrouw, die uiteindelijk haar apotheose vindt in een happy end. In Blauwdruk voor een nog beter leven ligt dat aanzienlijk gecompliceerder. De vrouwelijke protagonist in mijn versie van het ménage à quatre is een in toenemende mate tragisch personage dat steeds meer vermalen wordt door haar eigen dromen en haar eigen twijfels in een wereld waar principes goedkoper zijn dan klatergoud en waar zij vaak het idee heeft dat zij niets is dan een personage in een toneelstukje dat de anderen voor haar opvoeren. LEVEN ZONDER MORAAL Wat wil het zeggen om te leven zonder moraal? Als je ervoor kiest om alle ankers op te halen, ben je dan eindelijk vrij of raak je slechts op drift? Wanneer ongebondenheid gebrek aan houvast geeft, is dat dan winst? Is dat een principiële keuze voor een ideaal of een compromis aan een natuurlijke behoefte aan geborgenheid? Kom je dan niet vroeg of laat terecht in een situatie die je het gevoel geeft dat je een personage bent geworden in een toneelstuk waarvan je het script niet zelf hebt geschreven? En als dat zo is, hoe kom je daar dan weer uit? Hoe kun je van het toneel afstappen als je niet op het toneel staat? Hoe kun je jezelf bevrijden van je zelf gecreëerde vrijheid? Moet je jezelf dan maar in de armen storten van de eerste de beste die een schijn van zekerheid lijkt te bieden? Is dat

4 dan niet juist bij uitstek een toneelstukje dat je opvoert voor jezelf? En al zou dat zo zijn, is dat dan eigenlijk erg? In een maatschappij die vrijer is dan tachtig jaar geleden en die misschien nog nooit zo ooit. Terwijl we meer dan ooit daadwerkelijk in staat zijn om ons eigen leven vorm te geven naar onze eigen dromen, zijn er steeds meer mensen die worstelen met die vrijheid omdat juist door die vrijheid elke leidraad ontbreekt. In pure paniek graaien ze naar reddingsboeien en meten ze zich een rol aan door anderen te imiteren die die rol met verve spelen. Ze koesteren daarbij de AUTHENTIEK EN PRINCIPIEEL? En wat betekent het om een kunstenaar te zijn in deze dappere, nieuwe wereld? Kun je nog streven naar authenticiteit in een tijd waarin dat begrip volledig is uitgehold? Of zou dat juist meer dan ooit je streven moeten zijn? Maar kunstenaars worden niet meer gewaardeerd op grond van hun principiële keuzen. Maatschappelijk succes is in toenemende mate het criterium voor een geslaagd kunstenaarschap. En er valt misschien nog iets voor te zeggen ook. Want wat heb je aan schilderijen die niemand wil zien of boeken die niemand wil lezen? En is een beroep op artistieke integriteit dan niet in wezen slechts een excuus voor falen? Of moet de kunstenaar zich juist hardnekkiger dan ooit verzetten tegen wat zijn publiek van hem verlangt? Want als succes en het daarbij behorende financiële gewin een maatstaf worden voor artistieke kwaliteit dan is de vraag steeds moeilijker te beantwoorden waarin kunst verschilt van entertainment. Of je kunt nog een stap verder gaan. Is een topbankier, die geen enkele concessie doet aan zijn keuze voor financieel gewin, niet eigenlijk in de kern veel principiëler dan de kunstenaar die halfhartig en halfslachtig schippert tussen een achterhaald ideaal en een misschien wel bij voorbaat tot mislukken gedoemd streven naar erkenning? Ik heb met Blauwdruk voor een nog beter leven een gelaagd en verontrustend grappig stuk willen schrijven over de keuzen waarvoor wij ons nu in 2014 dagelijks gesteld zien. Ilja Leonard Pfeijffer, november 2014 ILJA LEONARD PFEIFFER (1968) schrijft romans, verhalen, gedichten, essays, kritieken, theaterstukken, songteksten voor Ellen ten Damme en columns voor nrc.next en National Geographic. Tot 2004 was hij werkzaam als onderzoeker en docent Oud-Grieks aan de Universiteit Leiden. Zijn debuut als dichter was de met de C. -prijs bekroonde bundel Van de vierkante man (1998). Ook voor zijn eerste roman, Rupert, een bekentenis (2002), ontving hij de belangrijkste debuutprijs. Intussen heeft hij een twintigtal titels op zijn naam, waaronder de romans Het grote baggerboek (2004) en Het ware leven, een roman (2006). Zijn poëzie tot 2008 is bijeengebracht in de verzamelbundel De man van vele manieren. In de zomer van 2008 stapte hij met een goede vriendin, ongetraind en onvoorbereid, op de fiets richting Rome. Het even hilarische als bloedstollende verslag van die reis, De filosofie van de heuvel, kwam een jaar later uit. De reis voerde langs Genua. Hij werd verliefd op het mysterieuze labyrint van het middeleeuwse centrum en besloot zich daar te vestigen. De stad inspireerde hem tot de roman La Superba (2013) over liefde, hoeren, immigratie en verdwalen in de fantasie van een beter leven elders. De roman werd een bestseller en bekroond met de Libris Literatuur Prijs 2014.

5 Voor toneel schreef Pfeijffer eerder een viertal werken. De eeuw van mijn dochter, (2007), Malpensa (2008), het Italiaanse stuk Aaamaaaaateeemiii!!! (2009) en voor de Italiaanse actrice Irene Lamponi de monoloog La pace denunciata (2010). De eeuw van mijn dochter is een verbluffende politieke satire in vijf bedrijven en op berijmde alexandrijnen over de golf van nostalgisch nationalisme die Nederland het vorige decennium overspoelde. Malpensa een Pinteriaans duet voor twee durfkapitalisten die een terroristische daad willen stellen. Aaamaaaaateeemiii!!! (Houdt van mij!) vertelt het verhaal van vijf jonge acteurs. Ze wonen samen in een appartement in Genua omdat ze nog nauwelijks een stuiver verdienen. In hun brandende ambitie vechten ze elkaar de tent uit. Totdat een dramatische gebeurtenis hun levens voorgoed verandert. La pace denunciata (De vrede aangeklaagd) is een satire over de absurditeiten van het moderne leven in de vorm van een verdedigingsrede voor een tribunaal. Het stuk wordt tot op de dag van vandaag regelmatig opgevoerd in heel Italië. In januari 2015 verschijnt Idyllen, Pfeijffers eerste nieuwe dichtbundel sinds zeven jaar. Gelijktijdig komt ook het poëzieweekgeschenk van zijn hand uit, de sonnettenkrans Giro giro tondo, een obsessie. SIR NOËL PIERCE COWARD ( ) Noël Coward, de schrijver van Design for living, de tekst waarop deze voorstelling gebaseerd is, was een fameus acteur, schrijver, regisseur, componist, producer en zanger, geboren in Engeland aan het einde van de 19e eeuw. Zijn vader was pianoverkoper en zijn moeder was de dochter van een kapitein van de Koninklijke Marine. Toen hij elf jaar oud was, maakte hij zijn debuut als professioneel danser en vanaf dat moment bleef hij betrokken bij de kunst, eerst als danser en daarna als acteur. Toen hij bijna 20 was, begon hij met het schrijven van korte verhalen en vervolgens toneelstukken, waarin hij zelf vaak een rol vertolkte. Hij ging naar Amerika, naar Broadway, hopend daar voet aan de grond te krijgen, maar dat lukte in eerste instantie niet. Wel raakte hij geïnspireerd door de voorstellingen daar en kort na zijn trip schreef hij zijn eerste echte succes The young idea, en speelde hij zelf de hoofdrol. Op zijn 25e schreef hij The Vortex, een stuk over een nymfomane dame en haar aan cocaïne verslaafde zoon. Het verhaal speelt zich af in de Engelse society kringen, waarbinnen Coward zich ook bevond. Vorig seizoen speelde het Nationale Toneel de voorstelling De ideale man, geschreven door Oscar Wilde. Ook dit stuk speelt zich af in de Engelse society kringen en Coward, die een jaar voordat Wild stierf geboren is, is dan ook een goede opvolger. De twee zijn in wel meer opzichten te vergelijken en worden ook wel in één adem genoemd. Zowel Coward als Wilde was bijvoorbeeld homoseksueel en beiden zijn daar niet openlijk voor uitgekomen. Niet heel vreemd aangezien dat in de tijd van Wilde verboden was (Wilde is er zelfs op veroordeeld en kreeg twee jaar gevangenisstraf) en in de tijd van Coward een taboe. The Vortex dat trok veel publiek. deze voorstelling Jack Wilson, een Amerikaanse effectenhandelaar, later producer en regisseur, die zijn manager en zijn geliefde werd. Ook brak hij door in Amerika, iets dat op zijn verlanglijstje stond. Vanaf dit moment werd Coward een veelgevraagd schrijver en had hij een mooie carrière voor de boeg. Hij schreef meer dan 50 toneelstukken, een aantal muziektheaterstukken, een roman, vele liedjes en een uitgebreide autobiografie. Coward is geridderd in 1969, op 70 jarige leeftijd en wordt in Engeland herinnerd als één van de meest bijzondere mensen van de 20e eeuw. Iemand zei ooit over hem:

6 "There are probably greater painters than Noël, greater novelists than Noël, greater librettists, greater composers of music, greater singers, greater dancers, greater comedians, greater tragedians, greater stage producers, greater film directors, greater cabaret artists, greater TV stars. If there are, they are fourteen different people. Only one man combined all fourteen different labels The Master." DESIGN FOR LIVING Die originele tekst had Coward geschreven met in gedachten in de hoofdrollen twee vrienden, Lynn Fontanne en Alfred Lunt en zichzelf. Coward had Lynn en Alfred leren kennen tijdens zijn eerste reis naar New York in Zowel Coward als Lynn en Alfred hadden niet veel geld en alle drie droomden ze ervan beroemd te worden. Ze spraken af dat als dat gelukt was, Coward een toneelstuk voor hen zou schrijven waarin ze alle drie een hoofdrol in zouden hebben. schreef Design For Living, geïnspireerd door het huwelijk van Lynn en Alfred. Zij hadden tijdens hun huwelijk af en toe een driehoeksverhouding. Los van het feit dat dit een interessant onderwerp was èn natuurlijk een taboe, kon hij daardoor ook aan drie personen een hoofdrol geven. Het stuk ging in première op Broadway januari Niet in Cowards thuisland dus, wat kwam door dat taboe die op dat soort relaties rustte. Daarbij wordt er in het stuk van Coward ook een lichte zinspeling gemaakt in de richting van een homoseksuele relatie, wat natuurlijk ook taboe was. Coward viel op mannen al is hij daar gedurende zijn leven nooit openlijk voor uit gekomen. Dus in dit stuk heeft hij zowel zijn eigen leven als dat van zijn vrienden verwerkt. Pas in 1939 was de voorstelling te zien in Londen. Zowel op Broadway als in Londen was het een groot succes. Zelf speelde hij (op Broadway) de rol van Leo, in Cowards stuk een auteur/schrijver en bij Ilja een regisseur en auteur. BLAUWDRUK VOOR EEN NOG BETER LEVEN Van de 10 personages uit het stuk van Coward, schrapte Ilja er zes en bedacht hij er één bij: de moeder. Leo, gespeeld door Jeroen Spitzenberger, is regisseur. In een gesprek met Otto (Matteo van der Grijn) weidt hij uit over het zware leven van een regisseur, zeker in verhouding tot dat van een kunstschilder ofwel Otto. Hij zegt: Je hebt er geen idee van. Je hebt er geen idee van hoe ik al die jaren heb moeten leuren met mijn ideeën, terwijl jij lekker thuis zat te kleuren. Je hebt er geen idee van om kunst te maken met mensen in plaats van met kwasten. Jij kunt in de namiddag je nest uit rollen en een gelukkig dennenboompje schilderen op een blije rots, Bob Ross ( ). Ik kan niet net als jij mijn bed uitkomen wanneer het mij schikt en dan even in mijn eentje geniaal gaan regisseren. Lejo en Otto zijn oude vrienden. Samen met Hilde, een fotografe, hebben ze een tijd in Genua gewoond, waar ze zich hebben verdiept in de kunsten. In die tijd waren ze gelukkig, stimuleerden en inspireerden ze elkaar en waren ze klaar om de wereld te veroveren met hun werk. Dit veranderde toen Hilde en Otto een stel werden en zich in Amsterdam vestigden. Otto haalt af en toe een opdracht binnen, maar verpest deze regelmatig door heel principieel te zijn: hij laat zich niet vertellen hoe zijn kunst eruit moet zien: Ik ben een kunstenaar, geen hoer, zegt hij

7 De derde man in het stuk is Ernst. Ernst is een zeer succesvolle commerciële man, die ervoor zorgt dat Leo en Otto rond kunnen komen. Hij noemt zichzelf een huisvriend en in de tijd van Coward was hij precies dat. Al in Shakespeares tijd hadden kunstenaars soms een beschermheer aan wie ze hun werk opdroegen om op die manier een bron van inkomsten en bescherming te vergaren. en: moet je je aanpassen aan je publiek, commercieel zijn of juist verontrusten en autonoom zijn. Hoe vrij ben je? Hoeveel concessies moet je doen? Mag een kunstenaar nog tegen dingen aanschoppen? Of alleen als hij briljant is? Heeft iedereen recht op subsidie? In plaats van het verduidelijken van de positie van de kunstenaar en het geven van zijn mening hierover, stelt Ilja vooral veel vragen en laat hij het aan het publiek over die mening te creëren. In zijn tekst zijn zowel Otto als Leo even begrijpelijk en beklagenswaardig. Hilde is daarentegen een geval apart. Zij krijgt in het stuk van Ilja een belangrijkere rol. Bij Coward schikt ze zich naar wat de mannen van haar verwachten en lijkt ze aan het einde gelukkig. Bij Pfeijffer is ze een tragische heldin op zoek naar haar ideale man en eigenlijk is haar ideale man een combinatie van de drie mannen in deze tekst. Zij wil de spanning van de kunstenaar, maar ook vrijheid en financiële rust en dus wil ze bij de kunstenaar zijn die succesvol is ofwel bij iemand anders. Ze lijkt zichzelf en haar kunst, de fotografie, weg te cijferen en probeert mee te gaan in het succes van haar partner en hem te ondersteunen. Ze zoekt haar geluk bij een ander en niet bij zichzelf. Toch is haar leven zo slecht nog niet, net als het leven van velen onder ons. Veel mensen volgen het verwachte patroon van huisje, boompje, beestje zonder dat ze eigenlijk precies weten wat dat inhoudt. En als het niet lukt om hieraan te voldoen omdat een partner vinden niet lukt of omdat het niet lukt kinderen te krijgen, is er vaak een gemis. Natuurlijk is dit gemis gedeeltelijk reëel, maar het is ook deels onwetendheid. Tegenwoordig zijn er in tegenstelling tot Engeland begin vorige eeuw zoveel verschillende samenlevingsvormen: man en man, man en vrouw, vrouw en vrouw, samengestelde gezinnen: alles is mogelijk en er rusten bijna geen taboes meer op. Daarom is de samenlevingsvorm waarmee Coward eindigt: Hilde, Leo en Otto in een ménage à trois, voor ons niet eens zo schokkend. Daarom was het ook belangrijk om de tekst meer diepte te geven en naar het nu te halen. Het zoeken van Hilde naar een nòg beter leven, leidt ertoe dat ze voelt alsof ze vastzit in een toneelstuk en dan komt de metatheatrale laag van het stuk aan bod. Hilde, en ook de andere personages, hebben soms het idee dat ze in een toneelstuk zitten, dat zij niet de regisseur zijn van hun eigen leven, dat ze dus geleefd worden. In de toneeltekst van Ilja wanen de personages zich soms letterlijk in het theater ofwel in een toneelstuk en hier wordt dan ook zeer expliciet naar verwezen. Zo zegt Hilde bijvoorbeeld:, en dan gaat ze ook af, of zegt Otto, waarop het doek naar beneden komt. En maken we dat niet allemaal wel eens mee? De zoektocht van Hilde leidt haar van Leo en Otto naar Ernst. Ilja heeft Ernst en Leo broers van elkaar gemaakt. Dat er een familieband is tussen die twee, geeft de tekst een extra laag. Helemaal omdat Ilja ook hun moeder introduceert: een komische rol van Betty Schuurman. Zij is trots op haar zoon Leo die doet wat zij had willen doen toen ze jong was. Hij is degene die de dromen die zij vroeger voor zichzelf had, waar moet maken. Dit leidt natuurlijk tot jaloezie van de kant van Ernst en er is niet te ontsnappen aan een familieconflict.

8 Blauwdruk voor een nog beter leven is een wrange komedie met vele komische situaties en gesprekken, die soms leiden tot een bittere bijsmaak. Ilja weet heel goed hoe theater werkt en hij heeft met Blauwdruk voor een nog beter leven een prachtige tekst afgeleverd. Hij heeft zich helemaal niet bemoeid met de mise en scène, heeft heel bewust alleen de tekst afgeleverd in het vertrouwen dat regisseur Johan Doesburg deze goed zou behandelen. Toen hij de voorstelling bij de première voor het eerst zag was hij er heel gelukkig mee. JOHAN DOESBURG Johan Doesburg, de regisseur van vanavond, heeft in 1988 de regieopleiding in Amsterdam afgerond en ging daarna aan het werk als regisseur. In 1993 regisseerde hij zijn eerste voorstelling bij het Nationale Toneel en een jaar later werd hij artistiek leider. Een paar jaar geleden (2010) koos hij ervoor om zich alleen nog maar te richten op de regie en dit jaar heeft hij kenbaar gemaakt dat, na meer dan 20 jaar gewerkt te hebben bij het NT, dit zijn laatste seizoen zal zijn. Zijn volgende en laatste voorstelling bij het NT is Genesis, een bewerking van het eerste Bijbelverhaal. Deze voorstelling zal in het Zuiderstrandtheater te Den Haag te zien zijn. Johan stopt niet met regisseren: hij gaat verder als freelancer en zal in de toekomst zeker nog veel mooie voorstellingen maken.

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Boekverslag Sense and Sensibility (Jane Austen)

Boekverslag Sense and Sensibility (Jane Austen) Primaire gegevens van het gelezen werk Auteur: Jane Austen Titel: Sense and Sensibility Ondertitel: - Verschenen in: 1811 Aantal blz.: 322 Leestijd: 23 uur Uitgelezen op: 27 december 2001 Verantwoording

Nadere informatie

Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten

Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten Bron: http://ninabrackman.blogspot.nl/p/de-alchemist-paulo-coelho.html Dit is een deel van een blog over De Alchemist van Paulo Coelho door Nina Brackman.

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt:

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt: Het maken van een leesverslag in klas 3 en 4 VMBO Basis Voor het examenonderdeel fictie moet je een aantal boeken lezen. Gebruik bij het maken van het leesverslag het schema hieronder. Werk het schema

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Vraag 1 Hoe heb je zielsliefde ontdekt, en ontdekte je zielsliefde het ook op dat moment? Ik ontmoette haar op mijn werk in de rookruimte. We konden

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Hallo, ik ben Leo! Leuk om kennis met je te maken! Ik ben lang en dun en ik heb heel veel krullen. Ik moet eerlijk zeggen...ik mag er best wezen!

Hallo, ik ben Leo! Leuk om kennis met je te maken! Ik ben lang en dun en ik heb heel veel krullen. Ik moet eerlijk zeggen...ik mag er best wezen! Hallo, ik ben Leo! Leuk om kennis met je te maken! Ik ben lang en dun en ik heb heel veel krullen. Ik moet eerlijk zeggen...ik mag er best wezen! Maar om nog eerlijker te zijn, gisteren zag ik er heel

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Mariska Wijlens Klas 3T2 Docent: Mevrouw Scholten 1. Zakelijke gegevens Titel: Op blote voeten Auteur: Maren Stoffels Uitgever: Leopold Jaar van verschijnen:

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

3e boek van Metje Blaak over Enschedese kunstenaar Rudy Klomp

3e boek van Metje Blaak over Enschedese kunstenaar Rudy Klomp 3e boek van Metje Blaak over Enschedese kunstenaar Rudy Klomp Annina Romita ENSCHEDE/AMSTERDAM - Hij heeft gebeld, vanmorgen al. Rudy Klomp en Metje Blaak hebben iedere dag wel even contact. Waar ze het

Nadere informatie

Door Ruben Willemsen, groep 6

Door Ruben Willemsen, groep 6 Door Ruben Willemsen, groep 6 1 Hoofdstuk 1: Inleiding Hoofdstuk 2: Geschiedenis Hoofdstuk 3: Musical Hoofdstuk 4: Hoe wordt de Musical gemaakt Hoofdstuk 5: In het theater Hoofdstuk 6: Het leven van een

Nadere informatie

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het

Werkbladen. Uitdaging! Wat betekent succes en geluk voor mij? Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het Werkbladen Uitdaging! Gaat voor jou geluk samen met succes? Of gaat het één ten koste van het ander? Waar word jij gelukkig van? De uitdaging van deze tool is dat je je eigen antwoorden bepaalt. We raden

Nadere informatie

Melissa Even 4T4 Mevr. Scholten

Melissa Even 4T4 Mevr. Scholten Zakelijke gegevens. De titel van het boek is De engel Yannick. De naam van de auteur is Do van Ranst. De naam van de uitgever is Do Van Ranst en Davidsfonds uitgeverij nv. Het jaar dat het is verschenen

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag.

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Onze vragen: 1. Wanneer bent u met uw schrijfcarrière begonnen? 8 jaar geleden ben ik begonnen met het schrijven.

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

hofplein educatie Lesbrief voorstelling De dochter van de boevenkoning

hofplein educatie Lesbrief voorstelling De dochter van de boevenkoning hofplein educatie Lesbrief voorstelling De dochter van de boevenkoning 'DE VOORSTELLINGEN VAN HOFPLEIN ROTTERDAM WORDEN GESPEELD MÉT JONGEREN, VÓÓR JONGEREN.' hofplein rotterdam Hofplein Rotterdam richt

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

Voorbereiding in de klas

Voorbereiding in de klas 2 3 Voorbereiding in de klas 1. Zot van A 1. Wat betekent Zot van A?... 2. Waarover denk je dat een film met zo n titel gaat?... 3. Welke andere manier ken je om Ik ben zot van a te zeggen?... 4. Op welke

Nadere informatie

inhoud Inhoudsopgave Literatuur Trefwoorden register

inhoud Inhoudsopgave Literatuur Trefwoorden register inhoud Inhoudsopgave 1. Liefde is 2. Gods plan met seksualiteit 3. Seksualiteit verbindt 4. Verschillen jongens en meiden 5. Schat op het spel 6. Je schat beschermen 7. Seks in je eentje 8. Geen slaaf

Nadere informatie

open boekje een lust over Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen

open boekje een lust over Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen een open boekje over lust Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen Verder met een echt gesprek De eerste box van Stine Jensen en Leo Wentink, Mag ik je wat vragen?, heeft met succes heel wat gesprekken op gang

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF NOVEMBER

NIEUWSBRIEF NOVEMBER pagina 1 van 5 bekijk de web versie afmelden NIEUWSBRIEF NOVEMBER Beste meneer Otten, November is een bijzondere maand: zes dagen lang staat het theater geheel in het teken van de musical 'Wieërt zéshoongerd-en-ein'

Nadere informatie

Schaduwspits. Gemaakt door : Onur Arslantas. Klas: 3T3. Leraar: Mevrouw Scholten

Schaduwspits. Gemaakt door : Onur Arslantas. Klas: 3T3. Leraar: Mevrouw Scholten Schaduwspits Gemaakt door : Onur Arslantas Klas: 3T3 Leraar: Mevrouw Scholten Zakelijke gegevens A. Schaduwspits B. Corien Botman C. Querido, 2005, 199 bladzijden en ik heb het boek gelezen van de lijsters.

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Hanneke van Herk. 1. Beschrijvingsopdracht: Uitgewerkt persoonlijke reactie:

Hanneke van Herk. 1. Beschrijvingsopdracht: Uitgewerkt persoonlijke reactie: 1. Beschrijvingsopdracht: Motivatie: Ik heb dit boek gelezen, omdat ik een deel van de film had gezien en nieuwsgierig was naar de rest van het verhaal. Ik was eerst begonnen aan het boek Karakter van

Nadere informatie

Prediker 2:24-25 Hoe word ik gelukkig?

Prediker 2:24-25 Hoe word ik gelukkig? Prediker 2:24-25 Hoe word ik gelukkig? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende powerpoint

Nadere informatie

Lestip 'Het geheim van Rosie en Moussa'

Lestip 'Het geheim van Rosie en Moussa' Lestip 'Het geheim van Rosie en Moussa' Over het boek Rosie en Moussa moeten oefenen voor het klastoneel. Rosies papa komt helpen om de decors te maken. Rosie hoopt dat haar mama daardoor toch weer met

Nadere informatie

De Tocht van. Kijk en Doe-Tocht (6 t/m 12 jaar)

De Tocht van. Kijk en Doe-Tocht (6 t/m 12 jaar) De Tocht van Kijk en Doe-Tocht (6 t/m 12 jaar) 5 maart t/m 22 mei 2016 www.kunsthal.nl www.musevery.com Calvin en Ruby Black #1 Deze meiden heten de Possum Trot. Ze zijn gemaakt door Calvin en Ruby Black.

Nadere informatie

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel Voorwoord Gijsbrecht van Amstel leefde rond 1300. Hij was de belangrijkste man van de stad Amsterdam in die tijd. Gijsbrecht was geliefd bij de bevolking van Amsterdam, maar hij had ook veel vijanden.

Nadere informatie

Jezus zoekt ruzie. en tussen een schoondochter en haar schoonmoeder

Jezus zoekt ruzie. en tussen een schoondochter en haar schoonmoeder Jezus zoekt ruzie Inleiding Denk niet dat ik gekomen ben om op aarde vrede te brengen. Ik ben niet gekomen om vrede te brengen, maar het zwaard. Want ik kom een wig drijven tussen een man en zijn vader,

Nadere informatie

door in zijn brief aan de Galaten te spreken over Jezus geboren uit een vrouw en niet uit een maagd.

door in zijn brief aan de Galaten te spreken over Jezus geboren uit een vrouw en niet uit een maagd. Ze wordt afgebeeld op schilderijen. Ogen verwachtingsvol opgeslagen, gebedenboek uit haar hand gevallen, want daar staat een engel met een boodschap voor haar. Op sommige schilderijen schrikt ze, maar

Nadere informatie

http://www.trouw.nl/cultuur/boeken/

http://www.trouw.nl/cultuur/boeken/ - Trouw 1 van 7 16/03/2009 09:26 16 maart 2009 We hebben niks meer met elkaar Een indrukwekkende rij intellectuelen sombert in een handvol boeken over onze samenleving. Volgens Willem Breedveld biedt de

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

Prediker 2:24-25 - Hoe word ik gelukkig?

Prediker 2:24-25 - Hoe word ik gelukkig? Prediker 2:24-25 - Hoe word ik gelukkig? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende powerpoint

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Hoi! Leuk dat je toela/ng komt doen op Het Lyceum Ro7erdam bij de rich/ng Wetenschap. In deze toela/ng vertelt Leonardo da Vinci je een verhaal.

Hoi! Leuk dat je toela/ng komt doen op Het Lyceum Ro7erdam bij de rich/ng Wetenschap. In deze toela/ng vertelt Leonardo da Vinci je een verhaal. Hoi! Leuk dat je toela/ng komt doen op Het Lyceum Ro7erdam bij de rich/ng Wetenschap. In deze toela/ng vertelt Leonardo da Vinci je een verhaal. In het verhaal staan twee opdrachten. Gebruik al je fantasie

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING

DOCENTEN HANDLEIDING BESTEL OOK DE EDUCATIEVE KRANT! Ga naar www. oorlogsgeheimendefilm.nl DOCENTEN Een film over vriendschap, vertrouwen & verraad HANDLEIDING Bij de digitale les over de film Oorlogsgeheimen Op 3 juli gaat

Nadere informatie

Module 5 Heel je relatie met geld

Module 5 Heel je relatie met geld Module 5 Heel je relatie met geld Inleiding In deze module gaan we nog wat dieper in op jouw relatie met geld. Veel coaches, therapeuten en trainers werken heel hard maar verdienen erg weinig (te weinig!).

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Kunstenaarstoets. Achternaam. Voorletters

Kunstenaarstoets. Achternaam. Voorletters Kunstenaarstoets Waarom deze toets? U wilt de Utrechtse Cultuurlening aanvragen. Om in aanmerking te komen voor deze lening moet u beroepsmatig werken als kunstenaar. Met dit formulier kunt u uw beroepsmatigheid

Nadere informatie

SAMEN DELEN. een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie

SAMEN DELEN. een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie SAMEN DELEN een lesbrief in het kader van de schoenendoosactie INHOUD LESBRIEF 1. Introductie 2. De SAMEN DELEN Lesinhoud 3. De SAMEN DELEN Quizzz 4. Het SAMEN DELEN Diploma 5. De SAMEN DELEN Activiteiten

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie

in de klas Opzet lesbrief

in de klas Opzet lesbrief in de klas lesbrief Opzet lesbrief De lesbrief Alleen op de wereld sluit aan bij de voorstelling van Maas theater en dans en nummer #92 van het BoekieBoekietijdschrift. Alle lessen zijn ook geschikt voor

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

Buijten & Schipperheijn Motief - Amsterdam

Buijten & Schipperheijn Motief - Amsterdam Nee is oké Buijten & Schipperheijn Motief - Amsterdam 2016 Buijten & Schipperheijn, Amsterdam Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, geautomatiseerde

Nadere informatie

CARLA TORHOUDT LAAG PER LAAG NAAR DE ESSENTIE

CARLA TORHOUDT LAAG PER LAAG NAAR DE ESSENTIE KUNST CARLA TORHOUDT LAAG PER LAAG NAAR DE ESSENTIE Ze stond met beide voeten stevig en succesvol in het zakenleven sales & marketing, bonussen & BMW s, die regionen - maar ergens had ze het vage onbestemde

Nadere informatie

Nu, als je het woord bezinnen opzoekt in het woordenboek dan krijg je als betekenis nadenken over. Ja, wat mij betreft, ik werd er niet veel wijzer

Nu, als je het woord bezinnen opzoekt in het woordenboek dan krijg je als betekenis nadenken over. Ja, wat mij betreft, ik werd er niet veel wijzer De bezinning En daar gingen we dan. We verlieten ons vertrouwde Genk en gingen met de trein naar Groot-Bijgaarden om ons te gaan bezinnen. Aanvankelijk had geen van ons een idee van wat we konden verwachten

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift -

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - I Oefenen met observeren 1. Het woordenschilderij A Kijk 60 seconden heel goed

Nadere informatie

D Artagnan gaat naar Parijs

D Artagnan gaat naar Parijs D Artagnan gaat naar Parijs Artagnan reed op zijn oude paard, een uitgeputte knol met een trieste blik. Ook al was zijn paard op zijn minst vreemd te noemen en ook al waren de kleren die hij droeg verbleekt,

Nadere informatie

old cats release: 15 december 2011 ABC Cinemien

old cats release: 15 december 2011 ABC Cinemien old cats release: 15 december 2011 ABC Cinemien old cats synopsis Isadora (Belgica Castro, de grand dame van de Chileense cinema) en Enrique (Alejandro Sievking) leven een comfortabel leven. Ze hebben

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Zondag 2 november 2014 * Gedachtenis van de overledenen Kogerkerk * Preek Spreuken 9. 1 18 / Matteüs 25, 1-13 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Vandaag een prachtige en poëtische tekst

Nadere informatie

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser Kom erbij Kom erbij, want ik wil je iets vertellen, het is heel bijzonder, dus luister allemaal. Ik ken honderdduizend prachtige verhalen, maar dit is echt het mooiste van allemaal. Het gaat over twee

Nadere informatie

ISABEL EN BAS VAN RHIENEN (6)

ISABEL EN BAS VAN RHIENEN (6) Als tweeling ben je nooit alleen. Maar je bent ook altijd de helft van iets. Vijf broers en zussen vertellen hoe ze samen zichzelf zijn. Tekst Nanneke van Drunen Foto s Edith Verhoeven ISABEL EN BAS VAN

Nadere informatie

Batavia werf. We gingen naar Batavia werf.

Batavia werf. We gingen naar Batavia werf. Batavia werf We gingen naar Batavia werf. Met de klas. En we gingen ook met de auto. Ik zat met Yessir Thijs en Sebastiaan en de moeder van Sebastiaan.We hadden ook groepjes toen we in de Batavia werf

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12

26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 26 oktober 2014 Nationale Bijbelzondag. Echt geluk is voor.. Bij de zaligsprekingen uit de Bijbel in Gewone Taal Mattheüs 5 : 1-12 Een initiatief van het Nederlands Bijbelgenootschap om de Bijbel op een

Nadere informatie

Kerst is thuiskomen...

Kerst is thuiskomen... Overweging Kerstmorgen 25 december 2012 Gereformeerde Kerk Loosdrecht Ds. Stefan Dijkhuizen Genesis 1: 1-5 & Johannes 1: 1-5, 14 Overweging: Lieve Kerstmensen, 'Kerst is thuiskomen...' Dat is wat we dit

Nadere informatie

Ik. Dik. Dood. Nee. Hoop. Leven. Ja.

Ik. Dik. Dood. Nee. Hoop. Leven. Ja. Ik. Dik. Dood. Nee. Hoop. Leven. Ja. Theater over honger, hoop en herstel Maartje Wikkerink (25) heeft ongeveer zeven jaar lang een eetstoornis gehad. Op haar 14 e ontwikkelde ze anorexia en later sloeg

Nadere informatie

Lesbrief. Romeo en Julia. Een vertelvoorstelling van Niels Brandaan Cotterink

Lesbrief. Romeo en Julia. Een vertelvoorstelling van Niels Brandaan Cotterink Lesbrief Romeo en Julia Een vertelvoorstelling van Niels Brandaan Cotterink Over de voorstelling De vertelvoorstelling Romeo en Julia is gebaseerd op het gelijknamige toneelstuk van William Shakespeare.

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

De brug van Adri. Rollen: Verteller Martje Adri Wim

De brug van Adri. Rollen: Verteller Martje Adri Wim De brug van Adri Rollen: Verteller Martje Adri Wim Daar loopt een meisje. Ze heet Martje. Ze kijkt boos en loopt langzaam. Ze weet niet waarheen. Martje kent Wim. Hij woont in dezelfde straat, maar Wim

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

De exodus. Foto s van het materiaal

De exodus. Foto s van het materiaal De exodus Focus van dit verhaal De focus van dit verhaal ligt bij de uittocht van het volk van God (Exodus 11:1 15:21). Het verhaal is één van de heilige verhalen en behoort tot de kernpresentatie. Lesdoelen

Nadere informatie

Cambriana online hulpprogramma

Cambriana online hulpprogramma Dit is deel 1 van het online hulpprogramma van Cambriana. Verwerking van een scheiding 'Breaking up is hard to do' Neil Sedaka Een scheiding is een van de pijnlijkste ervaringen die je kunt meemaken in

Nadere informatie

SHAKESPEARE VOOR BEGINNERS LESBRIEF HOFPLEIN EDUCATIE

SHAKESPEARE VOOR BEGINNERS LESBRIEF HOFPLEIN EDUCATIE SHAKESPEARE VOOR BEGINNERS LESBRIEF HOFPLEIN EDUCATIE 'DE VOORSTELLINGEN VAN HOFPLEIN ROTTERDAM WORDEN GESPEELD MÉT JONGEREN, VÓÓR JONGEREN.' HOFPLEIN ROTTERDAM Hofplein Rotterdam richt zich op theater

Nadere informatie

Ik ben hier, nu! De wereld is mijn canvas en ik beschilder het met bloed!

Ik ben hier, nu! De wereld is mijn canvas en ik beschilder het met bloed! Ik ben hier, nu! De wereld is mijn canvas en ik beschilder het met bloed! Deze enkele zin, hoewel abstract, symboliseert voor mij het hele boek Cardan dat Marten Blom heeft geschreven. Er zijn meerdere

Nadere informatie

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Afgelopen maandag hebben we met de deelnemers van de kring Eigentijds Bijbellezen Paasverhalen gelezen. Vier verhalen van de opstanding, verteld door

Nadere informatie

Schrijfpalet. Denk goed na! 12. Olifant met gsm?

Schrijfpalet. Denk goed na! 12. Olifant met gsm? 12. Olifant met gsm? Ontspannende tekst: kort verhaal Gisteren was het markt in de stad. Ik pakte m n fiets en reed naar de markt. Het was er erg druk. Opeens zag ik mijn neefje staan. Ik riep hem en zwaaide.

Nadere informatie

Lesmap Wij ook HETGEVOLG WIJ OOK

Lesmap Wij ook HETGEVOLG WIJ OOK WIJ OOK Spel: Jason Van Laere en Marjan De Schutter Tekst & Regie: Stijn Van de Wiel Scenografie: Jan Strobbe Camera, Montage: Dries Segers Dramaturgie: Bram Verschueren 1 7+ Ik ben ik. Jason. Dat is mijn

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Maxima Inleiding Ik hou mijn werkstuk over Máxima, omdat je erg vaak iets over Máxima hoort en ik dacht dat je daar veel informatie van hebt. Maar ik weet ook nog niet echt de rol van Máxima en ik hoop

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

SCHEMA NARRATIEVE ANALYSE VAN FIKTIE (2003) WEIJERS, A., OUD, GJ. en WESTER, F. Pauline Hendriks, 0108634 Loes Janssen, 9949437

SCHEMA NARRATIEVE ANALYSE VAN FIKTIE (2003) WEIJERS, A., OUD, GJ. en WESTER, F. Pauline Hendriks, 0108634 Loes Janssen, 9949437 SCHEMA NARRATIEVE ANALYSE VAN FIKTIE (2003) WEIJERS, A., OUD, GJ. en WESTER, F. Pauline Hendriks, 0108634 Loes Janssen, 9949437 DEEL I: DE TRANSCRIPTIE DEEL III: LATENTE VERHAALANALYSE 15. Inventariseer

Nadere informatie

Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh?

Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh? Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh? Soms weten bezoekers ons tijdens rondleidingen te vermelden dat Vincent van Gogh ooit een kamertje bewoonde in hotel Schafrath aan het Park in Nuenen.

Nadere informatie

Theorieboek. Knuffel. Mensen zijn afhankelijk van elkaar, want de mens is een sociaal dier dat het liefst in

Theorieboek. Knuffel. Mensen zijn afhankelijk van elkaar, want de mens is een sociaal dier dat het liefst in 4c Relatie 1 Wat is een relatie? Wanneer je deze vraag aan een aantal verschillende mensen stelt dan zullen zij allen een antwoord geven. Want wat een relatie precies is, is voor ieder persoon verschillend.

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk

Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk Liederen solozang Prijs: 7,= euro per stuk GEWASSEN IN WATER Inhoud: Vanuit de dopeling gezien een statement dat hij in het watergraf alles wat oud is achter zich laat. Hij weet niet alles, kent nog niet

Nadere informatie

'Geheime' kunstcollectie Imtech komt in de verkoop

'Geheime' kunstcollectie Imtech komt in de verkoop FD: Economie & Politiek door Siem Eikelenboom 28 augustus 2015 'Geheime' kunstcollectie Imtech komt in de verkoop Karel Appel, 'Bloem met blauwe ogen' (1977) 'Als je de ontvangsthal van Van Rietschoten

Nadere informatie

Wat is er gebeurd? HV 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52690

Wat is er gebeurd? HV 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52690 Wat is er gebeurd? HV 2 Auteurs VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52690 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Filmverslag Nederlands Pay It Forward

Filmverslag Nederlands Pay It Forward Werkstuk Scholieren.com Filmverslag Nederlands Pay It Forward Someone A Basis Titel: Pay it forward. Regisseur: Mimi Leder. Personen: Trevor is de hoofdpersoon, maar Arlene en Eugene zijn ook heel belangrijk.

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

HC zd. 3 nr. 32. dia 1

HC zd. 3 nr. 32. dia 1 HC zd. 3 nr. 32 deze zondag verzet zich tegen fatalisme als grondtrek van veel menselijk denken fatalisme wil zeggen dat het gaat zoals de goden besloten hebben jij kunt daar niets aan veranderen dia 1

Nadere informatie

Kunstenaarstoets. Uw gegevens. Beroep en opleiding als kunstenaar

Kunstenaarstoets. Uw gegevens. Beroep en opleiding als kunstenaar Kunstenaarstoets Waarom deze toets? U wilt een cultuurlening aanvragen bij Cultuur+Ondernemen. Om in aanmerking te komen voor deze lening moet u beroepsmatig werken als. Met dit formulier kunt u uw beroepsmatigheid

Nadere informatie

inhoud 1. Een leven in beeld 2. Vincents jeugd 3. Aan het werk 4. Brieven 5. Boeren 6. Naar Parijs 7. Naar het zuiden 8. De ruziemaker 9.

inhoud 1. Een leven in beeld 2. Vincents jeugd 3. Aan het werk 4. Brieven 5. Boeren 6. Naar Parijs 7. Naar het zuiden 8. De ruziemaker 9. Vincent van Gogh inhoud 1. Een leven in beeld 3 2. Vincents jeugd 4 3. Aan het werk 5 4. Brieven 6 5. Boeren 7 6. Naar Parijs 9 7. Naar het zuiden 10 8. De ruziemaker 11 9. Ziek 12 10. Het einde 13 11.

Nadere informatie