Auteur: Regine Voort. Hondengoeroes - Dog Whisperer Cesar Millan. Wereldberoemd en controversieel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Auteur: Regine Voort. Hondengoeroes - Dog Whisperer Cesar Millan. Wereldberoemd en controversieel"

Transcriptie

1 Auteur: Regine Voort Hondengoeroes - Dog Whisperer Cesar Millan Wereldberoemd en controversieel Na vorige keer Natural Dogmanship behandeld te hebben is het nu tijd voor The Dog Whisperer, de canine variatie op The Horse Whisperer. Wie denkt aan goeroes in de hondenwereld kan niet om de kleurrijke persoon van Cesar Millan heen. Via zijn programma The Dog Whisperer dat bijna dagelijks op National Geographic wordt uitgezonden kent eigenlijk elke hondenliefhebber hem. Ook wie geen hond heeft, want hij spreekt tot de verbeelding bij een groter publiek. Geeft u hondentraining, dan is er een gerede kans dat cursisten met vragen komen naar aanleiding van zijn programma. Verstandig om u er zelf een mening over te vormen (als u die niet al heeft), want over geen andere hondendeskundige bestaan zulke uitgesproken en uiteenlopende meningen. Door Regine Voort Over Cesar Millan wordt veel gezegd en geschreven. Voor dit artikel worden alle controversiële meningen en beweringen buiten beschouwingen gelaten. Het is uitsluitend gebaseerd op zijn televisieshows en op de eerste twee boeken die hij geschreven heeft ( Cesar s Way, 2006, en Be the Pack Leader, 2008), waarin hij zijn methode uiteengezet heeft. 1 / 14

2 Millan positioneert zich niet als hondentrainer. Niet of een hond gehoorzaam is maar of hij een hondwaardig leven kan leiden is voor hem de insteek, en of baas en hond voldoende goed samen kunnen leven om het voor beide bevredigend te laten zijn. Meer de benadering van een hondengedragstherapeut dus, maar Millan gaat hier in verder dan het gedrag. Niet het gedrag maar de emotie van zowel mens als dier bepaalt het succes van de relatie tussen beide. Soms moet de hond veranderen (en dat gaat verder dan ander gedrag vertonen), altijd ook) de mens. En ook bij de mens gaat het verder dan ander gedrag vertonen. Energie en beweging Millan spreekt met zijn cliënten steeds in termen van energie. Dat kan veel of weinig energie zijn, goede of slechte. Het kan over de hond gaan maar ook over de baasjes. In eerste instantie vraag je je bij het zien van de programma s wel eens af of we het hier over een soort New Age aanpak hebben, maar als je wat hij doet tegelijk bekijkt met wat hij zegt is het toch een stuk aardser. Veel of weinig energie. Dat is duidelijk, en ook dat een hond met veel energie daar een uitlaatklep voor nodig heeft en dat het baasje de verantwoordelijkheid heeft om daarin te voorzien. Millan stelt als prioriteit nummer een voor een hond: voldoende beweging, bij voorkeur in de vorm van een door de baas geleide, sportieve wandeling (rennen, fietsen en rollerskaten kan ook). Een hond die echt tegemoet kan komen aan zijn natuurlijke behoefte aan beweging zal veel minder gauw ongewenst gedrag vertonen dan een gefrustreerde hond die zijn energie niet kwijt kan. 2 / 14

3 Discipline en leiderschap De tweede basisbehoefte van de hond waarin de baas moet voorzien is: voortdurend stabiel en duidelijk leiderschap bieden. Hij noemt dit calm assertive leadership. Dat uit zich bij Millan in leiding nemen tijdens de wandeling (zoals de leidende wolf de jacht aanvoert) en in alle bekende dagelijkse dingen zoals de baas bepaalt wanneer de hond eet, gaat als eerste de deur uit, bepaalt of de hond wel of niet op de bank mag. In Millans visie moeten alle mensen boven de hond in de roedel staan, de baas creëert zo nodig de afgeleide autoriteit voor de menselijke roedelleden die dit zelf (nog) niet kunnen. Discipline betekent regels stellen en zorgen dat de hond deze naleeft, inclusief sancties als hij dit niet doet. Die regels zijn nodig om de roedel (lees: ook het gezin) naar behoren te laten functioneren. Cesar Millan hecht zeer veel waarde aan het belang van de roedel voor elke hond, ook als deze behalve de hond uitsluitend uit mensen bestaat, en ook aan het leiding geven aan de roedel. het is voor hem zo belangrijk dat dat hij zijn gehele tweede boek, Be the Pack Leader, hier aan wijdt. Hij geeft in zijn boek (minder in de shows) opmerkelijk veel regels voor het uitoefenen van dominantie over de hond. Alsof je bij iedere hond een probleem moet voorkomen dat je bij een groot deel van de honden sowieso nooit zal krijgen. Kwaad kan het niet, maar of het altijd nodig is? Correcties Correcties horen bij het laten naleven van regels en bij het heropvoeden van een ontspoorde hond. Correcties die Cesar zelf doorgaans gebruikt, afhankelijk van de situatie en de hond, zijn een kort scherp kss geluid, of een duw met de vingertoppen van de hand, een rukje aan de lijn, een schop(je) met de voet, of het op zijn zij duwen van de hond. Eén keer moet voldoende zijn, het moet de hond uit zijn foute gedrag halen. Zowel in zijn boek als in zijn shows benadrukt Millan consequent dat correcties op een calm assertive manier gegeven moeten worden: niet emotioneel, zeker niet gefrustreerd en al 3 / 14

4 helemaal niet agressief. Als de baas een hond corrigeert dient dit een doel te dienen, het mag geen uiting van onmacht of frustratie zijn. Hier spreekt Millan de baasjes aan op hun eigen ( goede of slechte ) energie: als je onzeker of angstig bent of boos of gefrustreerd, ben je niet goed in staat de juiste boodschap aan de hond over te brengen. Je angst of frustratie zal door de hond opgepikt worden en zijn reactie (mee) bepalen. De hond zal je als zwak zien en geen leiding van je aannemen. Hulpmiddelen Millan schuwt het gebruik van hulpmiddelen niet, ook niet voor cliënten. Hoewel hij geen enkel hulpmiddel in de ban doet waarschuwt hij in zijn boeken om ze niet te gebruiken als straf, als je jezelf niet in de hand hebt door bijvoorbeeld kwaadheid, of als je er niet voldoende ervaren mee bent. Ook wijst hij erop dat hulpmiddelen nooit een vervanging mogen zijn voor adequaat leiderschap. Maar evengoed laat hij baasjes soms nog hulpmiddelen gebruiken die alleen maar schadelijk kunnen zijn voor de hond in kwestie, zoals prikbanden bij een angstige hond. Daar zou hij wat mij betreft best een grens mogen trekken. De kans dat een baasje meer schade aanricht dan zonder dat hulpmiddel is reëel. Dit fenomeen is ook bekend uit de paardenwereld. Naarmate meer onervaren ruiters gebruik gingen maken van dwingende hulpmiddelen om hun paard onder controle te krijgen (in plaats van de tijd te nemen om een betere rijtechniek aan te leren) nam het aantal rug- en nekklachten en het aantal gedragsproblemen bij paarden toe. Sommige dingen kun je beter niet willen. Affectie De derde voorwaarde voor een goede baas-hond relatie is affectie, ofwel liefde. Nadrukkelijk de derde! In onze omgang met honden is dit doorgaans de voorwaarde waaraan in overvloede voldaan wordt. Millan wijst zijn klanten er op dat ze hun hond primair moeten zien als een dier, dan als hond, dan als ras en op de laatste plaats als individu. Dat bepaalt ook de behoeften van het dier in kwestie. Beweging en duidelijke regels zijn dan van een groter belang dan affectie. De tekortkomingen liggen bij de mens vaak in onvoldoende beweging en leiding geven aan de 4 / 14

5 hond. Hij pleit voor het gepast en niet voortdurend tonen van affectie, liefst als de hond het op een of andere manier verdiend heeft. Dit geeft de affectie ook meer waarde. Zeker moet je geen affectie tonen op verkeerde momenten zodat ongewenst gedrag beloond wordt. Zelf laat hij in alle afleveringen ruimschoots affectie voor zowel hond als mens zien, wat zijn acceptatie bij de baasjes ongetwijfeld ten goede komt. Als je je al zo kwetsbaar durft op te stellen dat je toegeeft dat je je hond niet kunt hanteren is het wel zo prettig als iemand je daar niet op veroordeelt en je ook niet alleen op je tekortkomingen aanspreekt. Start In het eerste gesprek observeert Millan de hond en hoe het gezin met de hond (en soms ook de gezinsleden met elkaar) omgaat. Hij bespreekt met hen wat hij ziet en laat hun vaak ook zien wat dit met de hond doet. Hij doet voor hoe ze ander gedrag van de hond kunnen krijgen. Meestal start dan de therapie voor gezin en hond samen. In sommige gevallen concludeert hij dat therapie op dit moment niet haalbaar is, bij gebrek aan ervaring, kennis of overwicht van de gezinsleden. Het gaat dan om honden die door te weinig of verkeerde leiding ernstig ontspoord zijn, of mishandelde of anderszins getraumatiseerde honden. In die gevallen neemt hij de hond een tijdje op in zijn eigen Dog Psychology Centre. Met hulp van een grote roedel honden en met gebruik van een grote variëteit aan trainingsmethoden geeft hij hier de hond de nodige stabiliteit en feedback die het dier in staat stelt om zijn oorspronkelijke, normale hondengedrag te hervinden. 5 / 14

6 Hoewel het Engelse rehabilitate eerder resocialiseert dan rehabiliteert betekent heeft Millan ook veel afgeschreven agressieve honden van grote sterke en soms ook beruchte rassen zoals Pitbulls en Rottweilers tot stabiele hanteerbare (huis)honden weten te hervormen. Je kunt wel zeggen dat hij het nodige heeft bijgedragen aan het rehabiliteren van met name de krachtige en als agressief bekend staande rassen en kruisingen. They re not born that way is zijn adagium. Elke hond verdient een kans op leven, en euthanasie om gedragsredenen is wat hem betreft nagenoeg nooit nodig. In de therapie die (eventueel na een verblijf van de hond in zijn centrum) volgt ligt de nadruk op het trainen van de baasjes in het bieden van beweging, leiderschap en discipline zoals hierboven omschreven. I train people Zijn omgang met baasjes is indringender dan gewoonlijk in de gedragstherapie. Millan spreekt baasjes niet alleen aan op hun handelen richting de hond maar ook op hun eigen niet goede energy, die bijvoorbeeld door onzekerheid of frustratie bepaald wordt. De adviezen die zij krijgen, zoals stel je voor hoe je het wilt hebben en ga er van uit dat het zo gaat, zijn geworteld in een heel ander deel van de (humane) psychologie dan de meestal toegepaste gedragstherapie. Emotie is nadrukkelijk onderdeel van de doelstelling: een uitgebalanceerde, evenwichtige hond en een evenwichtig baasje die als een calm assertive leader kan optreden. Deelnemers aan het programma ervaren vaak dat de invloed hiervan verder gaat dan alleen de relatie met hun hond. Dit laatste kan overigens ook voor de reguliere gedragsgeoriënteerde gedragstherapie opgaan. De opvoeding en bijsturing van een hond heeft aanmerkelijk meer overeenkomsten met het opvoeden en bijsturen van kinderen (of partners!) dan menigeen zich realiseert. 6 / 14

7 Praktische haalbaarheid Er zijn maar weinig trainers of gedragstherapeuten die een stabiele roedel honden tot hun beschikking hebben om een ernstig ontspoorde hond op te nemen om te helpen resocialiseren. Daarin is Millan een uitzondering. Nog minder zullen er in de gelegenheid zijn om zoals Millan en zijn medewerkers dagelijks vijf tot acht(!) uur lichaamsbeweging aan zo n roedel honden te geven zodat ze moe en tevreden zich optimaal van hun therapeutische kant kunnen laten zien. Veel andere principes die hij hanteert het bewust maken van eigenaars van het belang van beweging, discipline en affectie, in die volgorde zijn zonder meer toepasbaar en bij voldoende ervaring en scholing prima uitvoerbaar. Voor het toepassen van Millans gedachtegoed over energy in het bijzonder bij het humane deel van de roedel is andere kennis van humane psychologie nodig dan gewoonlijk in de opleiding tot hondentrainer geboden wordt. Millan baseert zich onder meer op NLP (neuro linguistisch programmeren), een toepassingsgerichte psychologie die onder meer gebruik maakt van visualisatietechnieken. Zonder achtergrondkennis proberen het concept van energy te benutten bij cliënten zal vermoedelijk minder effectief zijn en mogelijk resulteren in vaagheden en, erger, ongeloofwaardigheid. Als je zelf niet precies weet wat je bedoelt kom je al gauw als zwever of als onecht over. Zonder het concept energy zijn veel belangrijke elementen hiervan overigens nog steeds prima toe te passen, in het bijzonder lichaamstaal. Het is niet moeilijk om iemand te laten zien en ervaren hoe zijn stemming en verwachtingspatroon doorwerkt in zijn lichaamshouding en zijn gedrag. Voor hondenbaasjes wordt de praktische toepasbaarheid vooral bepaald door de bereidheid om echt aan de drie voorwaarden te voldoen: veel beweging geven. s Ochtends minimaal een uur, na het werk minimaal een half uur (meer is beter), leiderschap 24/7 (dus ook als je murw uit je werk komt) en affectie (maar dan na er voor gewerkt te hebben en op het juiste moment). Millan ziet liever dat je een nieuwe pup de eerste veertien dagen niet aanhaalt, maar realiseert zich de onhaalbaarheid hiervan voor de meeste mensen. 7 / 14

8 Al met al vraagt het een veel verdergaand commitment van alle betrokkenen dan, zeg, het sec afleren van een ongewenste gedraging. Voor wie toepasbaar De drie randvoorwaarden voor een goed hondenleven zijn in principe voor iedereen toepasbaar, mens en hond. Niet dat het dan altijd succesvol zal zijn. Ook Millan onderkent dat sommige combinaties niet zullen werken. Hij relateert dit vooral aan energieniveau. Een energieke, krachtige hond met een onzekere, fysiek niet sterke baas is een recept voor ongelukken. Ook hij raadt mensen soms aan niet met de hond door te gaan. Dat hij dan de hond resocialiseert en er een nieuwe baas voor zoekt, en met het baasje een andere, beter passende hond uitzoekt is iets dat hier ook niet standaard tot de mogelijkheden van de gedragstherapeut behoort. Risico s De belangrijkste risico s in Millan s methode zitten er in dat hij, meer dan hier gebruikelijk is, gebruik maakt van correcties, ook bij zeer krachtige en agressieve honden. Hij laat niet na om te waarschuwen, zowel in de shows als in de boeken, dat je dat als hondeneigenaar beslist nooit moet doen zonder de hulp van een echt ervaren gedragstherapeut of trainer die goed weet wat hij doet. Dat is geen overbodige luxe. Niemand zit te wachten op een toename van bijtincidenten die ontstaan door een trainingsmethode. En toch nemen mensen zijn voorbeeld over. Zoals die mevrouw hier in de buurt. Haar grote hond neemt een hoge houding aan tegen mijn hond. Mevrouw geeft haar hond geroutineerd een schopje achterlangs zoals Millan dat ook doet. Hond houdt echter hoge houding en gaat er bij grommen. Mevrouw begint boos tegen hem te mopperen hoe haal je het in je hoofd en gaat over hem heen hangen (haar gezicht 8 / 14

9 dicht bij zijn hoofd). Ik heb mijn eigen hond snel aan de situatie onttrokken voordat de andere hond, aan de lijn, zijn toenemende opwinding mogelijk op zijn baasje zou afreageren. Dat beoogt Cesar Millan natuurlijk niet maar mensen nemen gemakkelijk een deel van wat ze zien over, zeker in het geval van correcties, met alle mogelijke gevolgen van dien. Als je met correcties a la Millan gaat werken zou je in het geval van een agressieve hond het gebruiken van een muilkorf zeker moeten overwegen, zelfs al zijn bij gebruik van een muilkorf ook wel weer kanttekeningen te plaatsen, maar safety first. Dat geldt evenzeer voor trainers en gedragstherapeuten zelf, want je wilt je klant niet door jouw voorbeeld uitdagen om het te snel ook zonder muilkorf te proberen. Commerciële aspecten Ik ben niet op de hoogte van eventuele commerciële uitingen van Millans werk in Nederland, anders dan de verkoop van zijn (Engelstalige) boeken, magazines en DVD s. Een consult van hem in de USA zal best het nodige kosten (hij krijgt meer dan honderd aanvragen per dag) maar naast commerciële motieven lijkt de ambitie om de beste te zijn in het overdragen van kennis over honden tenminste een even sterke drijfveer bij Millan. En wat te zeggen van zijn drijfveer om honden een beter lot te bezorgen? Iemand die agressieve honden van Death Row redt en resocialiseert, en ijvert voor asiels die honden niet afmaken, verdient het krediet dat het hem om veel meer dan commercie te doen is. Wetenschappelijke basis 9 / 14

10 I rehabilitate dogs. I train people. Aangezien Millan ook gebruik maakt van technieken uit de humane psychologie moeten ook deze in de beschouwing betrokken worden. Allereerst de hondenkennis. Het lijdt weinig twijfel dat Millan naast zijn levenslange intense praktijkervaring ook kennis heeft van de ontwikkelingen op hondentrainings- en gedragsgebied. Hij refereert in zijn boeken ook aan andere schrijvers. Zijn technieken zijn doorgaans actueel en hij past ze kundig toe. Zo is in een bijzonder ontroerende aflevering van zijn show te zien hoe hij een ernstig getraumatiseerde legerhond, een Labrador, desensitiseert met eindeloos geduld in combinatie met doortastendheid (daar gaat het vaak mis!) en creatief gebruik van positieve bekrachtiging en ontspanning (onder andere zwemmen). Met zijn aandacht voor de emoties bij honden loopt Millan mee in een voorhoede waarin wetenschappers als Bekoff en De Waal zich ook bevinden met hun werk over emoties bij dieren. Wolvenroedel Waar het gaat om zijn referentiekader, de oorsprong van hondengedrag, leunt hij erg sterk op het model van de wolvenroedel. Van daaruit is zijn sterke accent op leiderschap maar vooral het dominant zijn over je hond te verklaren. Dat model is ondertussen aangevuld en deels achterhaald door nieuwe kennis die in Millans werkwijze niet terug te vinden is. Zo is bekend dat het roedelleiderschap meestal niet bevochten wordt omdat de roedelleider doorgaans de vader is en de roedel het gezin met hooguit wat familie. Ook de inzichten van de Coppingers ten aanzien van hoe honden zichzelf socialiseerden richting mens zijn niet terug te vinden in Millans aanpak. Coppinger baseert zich vooral op de village dogs, de honden die in grote delen van de wereld rond de dorpen zwerven, geen baas hebben maar zich wel vaak bij mensen ophouden en gezien worden als behorende bij hun dorp. Deze honden hangen wel samen rond maar vormen geen roedels en gaan zelden of nooit samen op jacht. Leiderschap speelt veel minder een rol. Deze honden vormen een schakel tussen de wilde oerouder van de hond, de wolf, en onze huidige bonte verzameling hondenrassen. In die tussenschakel is het gedrag wel veranderd! De autonomie die veel 10 / 14

11 zelfstandig werkende rassen zoals terriërs aan de dag leggen is hier wellicht op terug te voeren,. Dit is een passender verklaringsmodel voor hun gedrag dan de wolvenroedel. Het is dan ook de vraag of Millans model op dit type honden wel even goed past als op de honden van zijn jeugd en van zijn hart, zoals Rottweilers, Duitse Herdershonden en Pitbulls, rassen waar dominantie en rangorde een grotere rol spelen dan bij terriërs of gezelschapshonden. Een voorbeeld zag ik in een aflevering waarin Millan geruime tijd een Jack Russell Terriër liet zien die dwangmatig onder een stoel kroop en beet als je hem daar onder uit wilde halen. Het gedrag van Millan deed de hond wel ontwijken maar leek hem niet de beoogde berusting te geven. Daarna deed Millan overigens alsnog wat nodig was: de baasjes leren het ongewenste gedrag van de hond voor te zijn en de hond belonen voor ander, rustig, niet obsessief gedrag. Het eindresultaat was er dus evengoed, maar de aandacht voor dominantie leek niet van wezenlijke invloed omdat het in dit geval niet veel verband hield met het echte issue. Al met al lijkt dit referentiekader van Millan het beste aan te sluiten bij hondentypen die leider-volger georiënteerd zijn zoals veel Rottweilers en herdershonden, en minder bij autonoom-zelfstandige hondentypen zoals poolhonden, terriërs of Basenji s. Bij deze honden zal al die nadruk op dominantie en het tonen van leiderschap minder zoden aan de dijk zetten. (Als honden konden schouderophalen ) Overigens hebben deze honden natuurlijk wel even duidelijk huisregels en het consequent naleven hiervan nodig. Humane psychologie Via de begrippen positieve en negatieve energie communiceert Millan over de stemmingen en de verwachtingspatronen die mensen hebben in de omgang met hun hond. Hij hanteert de principes die we hier meestal kennen onder de term positief denken, in navolging van bekende auteurs van zelfhulpboeken zoals Wayne Dyer, Deepak Chopra en Allan en Barbara Pease. Uit de technieken-toolbox van NLP (Anthony Robbins) maakt hij vooral dankbaar gebruik van de techniek van visualisatie, wat er kortweg op neerkomt dat je je voorstelt hoe een situatie idealiter gaat verlopen en je dan je blijft voorhouden dat het zo zal gaan. Hoewel deze denkwijzen in de Verenigde Staten meer gemeengoed zijn dan hier, is er toch al veel bewijs (ook op neurologisch terrein) dat het visualiseren van wat je wilt bijdraagt aan je welbevinden, aan je mentale voorbereiding op een situatie en op het adequaat handelen in deze situatie. 11 / 14

12 Mentale training op deze manier is al veel onderzocht en werkzaam bevonden. Bijkomend voordeel hiervan is dat je de hondenbaasjes iets opdraagt dat zij zelf kunnen doen, waarmee zij kleine successen kunnen behalen. Zo help je het gevoel van onmacht (en negatieve verwachting) doorbreken dat vaak bestaat bij baasjes op het moment dat ze als laatste redmiddel een trainer of therapeut inschakelen. Het verbetert ook de stemming (met positieve dingen bezig zijn maakt positief gestemd) en de sympathie voor de trainer: weer een factor die de kans dat je adviezen opgevolgd worden doet toenemen. Omdat deze denkwijze en de techniek van visualisatie op meer terreinen gebruikt kan worden rapporteren cliënten vaak dat het hun kijk op het leven veranderd heeft. Of je er nu in gelooft dat een dier je stemming kan aanvoelen of niet, onafhankelijk hiervan kan je de houding en het optreden van het baasje hiermee verbeteren en dit zal zeker van invloed zijn op het dier. Millan zegt bijvoorbeeld vaak: Je moet het niet proberen, je moet het gewoon doen. In een scala aan psychologische onderzoeken is al aangetoond dat mensen die met (realistisch) vertrouwen aan een taak beginnen, het er beter af brengen dan zij die aarzelend aan hetzelfde beginnen. Voor dit deel van positieve en negatieve energie is er een goede onderbouwing in wetenschappelijk onderzoek te vinden. Al blijft wel oppassen met die energie termen. In Nederland zal je daarmee al gauw of als goeroe of als zwever te boek komen te staan, afhankelijk van de vraag of het baasje in kwestie jou (in Cesars termen) als leider wenst te accepteren. Wat betreft het veel aangevochten gebruik van correcties door Millan: de logica achter zijn aanpak van correcties (kort, emotieloos, tijdig en duidelijk genoeg opdat één correctie volstaat) is in lijn met onze kennis van mechanismen van beloning en gedrag. Laten we niet vergeten dat we in de positieve training vooral het corrigeren in de ban gedaan hebben omdat het in de meeste gevallen zeer verkeerd, vanuit kwaadheid, frustratie en foute aannames wordt toegepast door hondeneigenaren (en ook wel door trainers). Verder zit er ook 12 / 14

13 een element van afzetten tegen de oude, harde methodes in de nadrukkelijke ban op correcties. Je leert een hond weliswaar geen goed gedrag aan door correcties, maar je kunt er, mits juist uitgevoerd, wel dreigende ontsporing mee corrigeren en je kunt het ook gebruiken om ongewenst gedrag af te leren. In alle gevallen: mits deskundig toegepast, want er is in het verleden zeker veel meer kwaad dan goed gedaan, ook door de meest goedwillende mensen. Corrigeren vraagt grote kundigheid om eerder besproken risico s te vermijden. Onderscheidend Het meest opmerkelijke van Millans aanpak is dat het een holistische werkwijze is. Hij spreekt mens én hond aan op hun totale gedrag in de roedel. Er wordt niet één gedraging uitgepikt en behandeld. Cesar s way is een way of life. Hij gaat voor gelukkige, uitgebalanceerde honden en gelukkige, uitgebalanceerde baasjes. Emotie en tegemoet komen aan de natuurlijke behoeften van het dier, de hond, het ras en zijn naam (in die volgorde) staan voorop. Het drietal randvoorwaarden hiertoe, beweging, discipline en affectie, zijn een totaalpakket waaraan voldaan moet worden. Met deze holistische benadering onderscheidt Millan zich binnen de wereld van trainers en opleiders, en hoewel zijn referentiekader en trainingstechnieken niet altijd vernieuwend te noemen zijn kun je zijn totaalaanpak wel als onderscheidend en vernieuwend aanmerken. Invalshoeken 13 / 14

14 In het vorige nummer zijn we gestart zijn met een serie over goeroes in de hondenwereld. Hierop ontvingen we een reactie van Greet Abbink, die in Nederland de werkwijze van Cesar Millan toepast. Haar bijdrage vindt u elders in dit blad. Regine Voort houdt de werkwijze van Millan tegen het licht volgens de invalshoeken die we vorige keer geschetst hebben: hoe ziet de aanpak er uit, de praktische haalbaarheid, voor wie toepasbaar, risico s bij toepassing, in lijn met of in tegenspraak met wetenschappelijke inzichten, commerciële aspecten, wat zijn de onderscheidende en vernieuwende aspecten. 14 / 14

Deskundig antwoord op uw vragen over vuurwerkangst

Deskundig antwoord op uw vragen over vuurwerkangst Deskundig antwoord op uw vragen over vuurwerkangst (versie december 2015) Tinley verkoopt al jaren de Gedragstherapie CD met geluiden van vuurwerk en onweer. Dit is een hulpmiddel om huisdieren te leren

Nadere informatie

Deskundig antwoord op uw vragen over vuurwerkangst

Deskundig antwoord op uw vragen over vuurwerkangst Deskundig antwoord op uw vragen over vuurwerkangst Tinley verkoopt al jaren de Gedragstherapie CD met geluiden van vuurwerk en onweer. Dit is een hulpmiddel om huisdieren te leren wennen aan geluiden van

Nadere informatie

PUPPYREN.nl. Puppyrennen, accessoires en info

PUPPYREN.nl. Puppyrennen, accessoires en info Inhoudsopgave 1. Hoe zorg ik ervoor dat mijn hond gaat luisteren?... 3 2. Puppycursus... 4 2.1 Wat leer je tijdens een puppycursus?... 4 2.2 Wat leer jij zelf tijdens de cursus?... 4 2.3 Wat leert een

Nadere informatie

Deskundig antwoord op uw vragen over vuurwerkangst

Deskundig antwoord op uw vragen over vuurwerkangst Deskundig antwoord op uw vragen over vuurwerkangst Tinley Gedragstherapie voor Dieren verkoopt al jaren de Gedragstherapie CD met geluiden van vuurwerk en onweer. De cd is een hulpmiddel om huisdieren

Nadere informatie

Omgaan & Trainen met je hond Door: Jan van den Brand. (3 e druk) 2015, Jan van den Brand www.hondentraining adviescentrum.nl

Omgaan & Trainen met je hond Door: Jan van den Brand. (3 e druk) 2015, Jan van den Brand www.hondentraining adviescentrum.nl Door: Jan van den Brand Inleiding Ik krijg veel vragen van hondeneigenaren. Veel van die vragen gaan over de omgang met en de training van de hond. Deze vragen spitsen zich dan vooral toe op: Watt is belangrijk

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Dominantie? Rangorde? Of toch iets anders?

Dominantie? Rangorde? Of toch iets anders? Dominantie? Rangorde? Of toch iets anders? Een stukje geschiedenis Voorheen waren de trainingsmethodes en opvoedingstips van de meeste hondenscholen, gedragtherapeuten etc. gebaseerd op het dominantiemodel.

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Succes: jouw eigen formule Oefeningen Opgedragen aan iedereen die bereid is om te groeien

Succes: jouw eigen formule Oefeningen Opgedragen aan iedereen die bereid is om te groeien Succes: jouw eigen formule Oefeningen Opgedragen aan iedereen die bereid is om te groeien Praktijk Sterre Groenendijk Je bent welkom om dit ebook naar anderen te sturen, mits je het in zijn geheel stuurt

Nadere informatie

Werkblad: Gedrag van honden

Werkblad: Gedrag van honden Werkblad: Gedrag van honden Wat ga je doen? Je gaat het gedrag van honden bekijken als ze buiten lopen, op straat of in een park. Wat is het doel? Deel I. Onderzoeken hoe honden zich gedragen. Vragen hierbij

Nadere informatie

JONG GELEERD, OUD GEDAAN

JONG GELEERD, OUD GEDAAN JONG GELEERD, OUD GEDAAN DICK STAAL INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2. Hoe leert de hond 3. Hoe leren we de hond de betekenis van Goed zo, braaf en Nee 4. Op welke wijze worden correcties gegeven 5. De zwaarte

Nadere informatie

HANDIG DE TAAL VAN EEN HOND

HANDIG DE TAAL VAN EEN HOND l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG DE TAAL VAN EEN HOND OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDENTAAL. JE KUNT ER

Nadere informatie

Anneke Augustinus Alpha Hondengedragstherapeute

Anneke Augustinus Alpha Hondengedragstherapeute Het socialiseren van onze pup Anneke Augustinus Alpha Hondengedragstherapeute Indeling van de lezing: Praktijkvoorbeeld angst De socialisatie van de pup praktijkvoorbeeld dominante agressie De rangbevestiging

Nadere informatie

Door de ogen van de hond

Door de ogen van de hond Door de ogen van de hond Perfecte samenwerking voor een blije en rustige hond Jos Oosting gedragstherapeut Inhoud Voorwoord 6 Verantwoording 9 Deel 1 Introductie 1 Door de ogen van de hond 21 2 Moeten

Nadere informatie

PRAKTISCH ALLEEN THUIS BLIJVEN

PRAKTISCH ALLEEN THUIS BLIJVEN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n PRAKTISCH ALLEEN THUIS BLIJVEN over houden van huisdieren Honden zijn groepsdieren en zijn van nature graag bij hun

Nadere informatie

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl Begeleiden van pabostudenten Dit stuk geeft je handvatten bij de begeleiding van een pabostudent. Als

Nadere informatie

Angst voor schrikken.

Angst voor schrikken. Angst voor schrikken. Hoeveel ruiters kijken tijdens een concours bij een onverwachte regenbui niet verstard naar paraplu's, die het publiek openvouwt? De angst slaat deze ruiters om het hart, al weten

Nadere informatie

Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door:

Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door: Cursussen bij Dressuurstal (Website: www.cursustotaal.nl) Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door: Nel Koekkoek, sportpsycholoog, GZ- psycholoog BIG Marie-José Hulsman

Nadere informatie

Horsemanship en Rijkunst

Horsemanship en Rijkunst Horsemanship en Rijkunst Janet Bos Monique de Rijk Een solide basis voor u en uw paard begint bij een goed contact, plus de juiste fysieke ontwikkeling van uw paard. En dát leert u allemaal tijdens de

Nadere informatie

HONDENTAAL IS LICHAAMSTAAL. Martin Gaus. HONDENTAAL IS LICHAAMSTAAL Martin Gaus. Begrijp precies wat uw hond zegt

HONDENTAAL IS LICHAAMSTAAL. Martin Gaus. HONDENTAAL IS LICHAAMSTAAL Martin Gaus. Begrijp precies wat uw hond zegt HONDENTAAL IS LICHAAMSTAAL Martin Gaus Honden praten met hun lichaam. Kleine veranderingen in mimiek en lichaamshouding kunnen voor de goede verstaander duidelijke taal zijn. De vele heldere foto s en

Nadere informatie

STOP MAAR MET FEEDBACK GEVEN. HET HEEFT GEEN ZIN

STOP MAAR MET FEEDBACK GEVEN. HET HEEFT GEEN ZIN E-blog STOP MAAR MET FEEDBACK GEVEN. HET HEEFT GEEN ZIN In samenwerken Het is tijd voor een next level feedback geven; gewoon kijken naar het resultaat i.p.v. het gedrag. In dit blog 5 gedachtenkronkels

Nadere informatie

PERFECTIONISME. www.berenvanjouwweg.nl info@berenvanjouwweg.nl Boomstraat 127A, 5038 GP Tilburg, 06-154 08 602

PERFECTIONISME. www.berenvanjouwweg.nl info@berenvanjouwweg.nl Boomstraat 127A, 5038 GP Tilburg, 06-154 08 602 PERFECTIONISME overgenomen uit; Teaching gifted kids in the regular classroom. Susan Winebrenner, free spirit, 2001. Vertaald en aangepast door Marita van den Hout, 2011, Beren van jouw weg. Het zal u

Nadere informatie

Horse Sense Redefined

Horse Sense Redefined Horse Sense Redefined (Herdefiniëring van gezond paardengevoel en verstand) 2-daagse EAPD Introductie Cursus In de EAPD - persoonlijke ontwikkeling met behulp van het paard laat Chris zijn studenten zien

Nadere informatie

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner:

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner: Boetseweg 47 7895 AV Roswinkel telefoon: 0591 785 780 www.jolandalinders.com e-mail: info@jolandalinders.com IBAN: NL32 KNAB 0729 6439 99 BIC: KNABNL2H KvK nummer: 59561742 BTW nummer: NL155366701B02 Alsjeblieft!

Nadere informatie

Training: (gast)psychologie

Training: (gast)psychologie Training: (gast)psychologie Training 3 Laura de la Mar Gemeente Oldenzaal Facilitair 8 januari 2015 1. Terugblik training 2 en opdracht bespreken 2. Zelfkennis 3. Wie is je klant? 4. Wat zijn je uitdagingen?

Nadere informatie

Je doel behalen met NLP.

Je doel behalen met NLP. Je doel behalen met NLP. NLP werkt het beste als al je neurologische niveaus congruent zijn. Met andere woorden: congruent zijn betekent wanneer je acties en woorden op 1 lijn zijn met je doelen, overtuigingen,

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

PRAKTISCH KIND EN HOND HOUD HET VEILIG

PRAKTISCH KIND EN HOND HOUD HET VEILIG PRAKTISCH KIND EN HOND HOUD HET VEILIG l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n over houden van huisdieren Honden kunnen prima samengaan met kinderen, maar

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Effectieve Feedback. Overzicht... 2. Wat houdt u tegen?... 3. Opbouwende Feedback Scenario #1: De betrouwbare werknemer... 4

Effectieve Feedback. Overzicht... 2. Wat houdt u tegen?... 3. Opbouwende Feedback Scenario #1: De betrouwbare werknemer... 4 Effectieve Feedback Voorbereidend werk deelnemers Deel 1 Inhoud Overzicht... 2 Wat houdt u tegen?... 3 Opbouwende Feedback Scenario #1: De betrouwbare werknemer... 4 Opbouwende Feedback Scenario #2: Een

Nadere informatie

Het klopt! Van hard naar hart.

Het klopt! Van hard naar hart. Het klopt! Van hard naar hart. In stressvolle situaties krijg je lichamelijk reacties. Soms zijn die zo subtiel dat ze niet worden opgemerkt terwijl de reacties lang kunnen aanhouden en ongezond zijn.

Nadere informatie

BEHANDEL JE KIND IN OVEREENSTEMMING MET ZIJN OF HAAR TYPE

BEHANDEL JE KIND IN OVEREENSTEMMING MET ZIJN OF HAAR TYPE Handvatten en tips voor INZICHT IN JE KIND Door Drs. Roos C. Litjens BEHANDEL JE KIND IN OVEREENSTEMMING MET ZIJN OF HAAR TYPE Manifestor Kinderen Manifestor kinderen zijn het meest ingewikkeld voor ouders.

Nadere informatie

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Voor wie? Waarom? Wat? Hoe? Voor Omdat leiding Ervaringsgerichte Door middel van leidinggevenden, geven, adviseren en coaching en werkvormen waarbij het adviseurs

Nadere informatie

Mentale Strategieën in de sport met behulp van NLP

Mentale Strategieën in de sport met behulp van NLP Mentale Strategieën in de sport met behulp van NLP Dit seizoen ga ik het maken! Wanneer het voorjaar z n intrede doet en de wedstrijden weer beginnen, is het tijd voor nieuw elan. Vele sporters zullen

Nadere informatie

Online Life Coaching Opleiding

Online Life Coaching Opleiding Online Life Coaching Opleiding De Life Coaching Opleiding laat je in 2 maanden ongelooflijk veel groeien en alle kennis verzamelen die je nodig hebt als Life Coach om jezelf en anderen succesvol te begeleiden

Nadere informatie

Hondenetiquette. Joggers en fietsers maar zelfs wandelaars vinden honden niet altijd even fijn.

Hondenetiquette. Joggers en fietsers maar zelfs wandelaars vinden honden niet altijd even fijn. Hondenetiquette Honden zijn leuk! Maar zijn alle honden even leuk? Joggers en fietsers maar zelfs wandelaars vinden honden niet altijd even fijn. En om heel eerlijk te zijn jij vindt toch ook niet elke

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

Doorbreek je belemmerende overtuigingen!

Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Herken je het dat je soms dingen toch op dezelfde manier blijft doen, terwijl je het eigenlijk anders wilde? Dat het je niet lukt om de verandering te maken? Als

Nadere informatie

Een zichzelf activerend hondenfluitje, gebaseerd op een microchip. Een prettige, stress vrije, unieke training voor zowel hond als baas.

Een zichzelf activerend hondenfluitje, gebaseerd op een microchip. Een prettige, stress vrije, unieke training voor zowel hond als baas. Welkom! Dank u voor uw keuze voor de Dog-e-walk. Deze gebruiksaanwijzing bevat een volledige beschrijving van het gebruik van de traninigshulp Dog-e-walk. Voor een optimaal resultaat adviseren wij u de

Nadere informatie

Deel 10/12. Angst is de motor van ineffectief gedrag. ecourse; Moeiteloos leren leidinggeven

Deel 10/12. Angst is de motor van ineffectief gedrag. ecourse; Moeiteloos leren leidinggeven Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar!

Blij ben ik om het grote nieuws te kunnen verkondigen: Ons (e)-boek Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? is klaar! Nieuwsbrief december 2011 Speciaal voor de feestdagen een extra lange! Karin Smith (http://www.kjsmith.nl) Wegwijzer bij conflicten. Hoe ontwikkel je jezelf in een conflict? Blij ben ik om het grote nieuws

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Het circumambulerende proces naar natuurlijk spreken

Het circumambulerende proces naar natuurlijk spreken Het circumambulerende proces naar natuurlijk spreken In de loop der jaren heb je een sensitieve gevoelstoestand 1 opgebouwd op het gebied van spraak. Nu wil je een neutrale gevoelstoestand 2 bereiken met

Nadere informatie

Informatie voor ouders en andere opvoeders. Opvoeden zonder geweld

Informatie voor ouders en andere opvoeders. Opvoeden zonder geweld Informatie voor ouders en andere opvoeders Opvoeden zonder geweld Kinderen hebben recht op een opvoeding zonder geweld. Dat staat in het Internationale Verdrag inzake de Rechten van het Kind. En sinds

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Mens en hond trekken al eeuwen samen op.

Mens en hond trekken al eeuwen samen op. Hond in de omgeving Hond en samenleving Honden maken deel uit van onze samenleving. Zij geven vrolijkheid en kleur aan het leven van de hondenbezitter. Bovendien zijn honden soms zelfs onmisbaar als hulphond

Nadere informatie

Centrum Bergkristal Studieplan Deelopleiding Holistisch Integratief Coach en/of Counsellor

Centrum Bergkristal Studieplan Deelopleiding Holistisch Integratief Coach en/of Counsellor Centrum Bergkristal Studieplan Deelopleiding Holistisch Integratief Coach en/of Counsellor Modules Holistisch Integratief Coach en/of Counsellor 1. Psychologie en Psychopathologie 2. Sociale psychologie

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

ADVIESBRIEVEN VAN UW DIERENARTS

ADVIESBRIEVEN VAN UW DIERENARTS ADVIESBRIEVEN VAN UW DIERENARTS ADVIESBRIEF 10 VERLATINGSANGST BIJ DE HOND Sommige honden hebben er moeite mee om alleen thuis te zijn. Dit komt tot uiting in hun gedrag en heeft vaak nare gevolgen: blaffen,

Nadere informatie

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Mensen zoeken hulp omdat ze overhoop liggen met zichzelf of met anderen. Dit kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige mensen worden

Nadere informatie

LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE. Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk.

LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE. Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk. LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk. PROFESSIONALISEREN DOOR ALLE BENODIGDE SOFTSKILLS VAN DE MANAGER TE TRAINEN

Nadere informatie

Ik noem een paar sleutels die in veel sloten passen [dia 1 titel]:

Ik noem een paar sleutels die in veel sloten passen [dia 1 titel]: Preek over HC zondag 31 GEMEENTE VAN JEZUS CHRISTUS, GASTEN EN LUISTERAARS, Iedereen weet wel dat je sleutels hebt in verschillende soorten. Aan het soort sleutel kan je vaak al zien voor welk doel je

Nadere informatie

Wacht maar tot ik groot ben!

Wacht maar tot ik groot ben! www.geerttaghon.be Wacht maar tot ik groot ben! Omgaan met agressie bij kleine kinderen Geert Taghon 2013 Ontwikkeling kleine kind De wereld leren kennen en zich hieraan aanpassen (adaptatie) Processen

Nadere informatie

Bianca s way. Actief in honden training sinds1981

Bianca s way. Actief in honden training sinds1981 Bianca s way Actief in honden training sinds1981 1 VELEN WEGEN NAAR ROME Er zijn vele wegen die naar Rome leiden, en vandaag ga ik jullie mijn weg laten zien!!! Geen andere weg is fout zolang de route

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2012

Examen VMBO-GL en TL 2012 Examen VMBO-GL en TL 2012 tijdvak 1 woensdag 16 mei 13.30-15.30 uur Nederlands CSE GL en TL Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen en maak alle opdrachten in de

Nadere informatie

Doe het eerlijk. Niet alleen jij maar ook je toekomstige hond zal er wel bij varen.

Doe het eerlijk. Niet alleen jij maar ook je toekomstige hond zal er wel bij varen. Als je je verantwoordelijkheid écht wil opnemen, dan kan het heel handig zijn om vóór de aanschaf van je hond eens op een rijtje te zetten wat je eigenlijk van hem verwacht én wat je hem zelf kan aanbieden.

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

DE THAI RIDGEBACK. (eigenaar Benita den Haan) (tekst gedeeltelijk overgenomen uit Hondenmanieren)

DE THAI RIDGEBACK. (eigenaar Benita den Haan) (tekst gedeeltelijk overgenomen uit Hondenmanieren) DE THAI RIDGEBACK NJK,NK, VDH kamp,cer Kamp, W en JW 06,W07,W08,W09,Bundesjugendsieger VDH 07,UV,Bundessieger 09,Saarbruckersieger 10, JahrsiegerCER 2009, (eigenaar Benita den Haan) Tuan van d. Irdita-State

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Geheugenklachten als bijwerking van Electroconvulsieve Therapie (ECT)

Geheugenklachten als bijwerking van Electroconvulsieve Therapie (ECT) Geheugenklachten als bijwerking van Electroconvulsieve Therapie (ECT) Informatie voor patiënten en hun naaste(n) Samenvatting van de informatie in de folder Patiënten die een electroconvulsieve therapie

Nadere informatie

Eigenaars komen bij ons om training van hun probleemhond, voor het testen van hun probleemhond en om de prognose voor de toekomst.

Eigenaars komen bij ons om training van hun probleemhond, voor het testen van hun probleemhond en om de prognose voor de toekomst. 2013 Wie zijn wij? We bestaan al bijna 40 jaar (sinds 74). We waren het eerste dierenpension dat huisdieren op professionele manier huisvestte. Bovendien waren wij het eerste pension dat honden gezamenlijk

Nadere informatie

Waar hebben we het over? 18-12-2015. Workshop tennisouders Hoe spreek ik ouders aan op hun gedrag? Doelen. 18 December 2015. Programma.

Waar hebben we het over? 18-12-2015. Workshop tennisouders Hoe spreek ik ouders aan op hun gedrag? Doelen. 18 December 2015. Programma. Doelen Workshop tennisouders Hoe spreek ik ouders aan op hun gedrag? 18 December 2015 Weten welk oudergedrag goed is voor de mentale ontwikkeling van een kind Weten hoe je ouders kunt aanspreken op ineffectief

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Caroline Penninga-de Lange Je kind in balans

Caroline Penninga-de Lange Je kind in balans Je kind in balans Caroline Penninga-de Lange Je kind in balans Op weg naar emotionele stabiliteit UITGEVERIJ BOEKENCENTRUM ZOETERMEER Van Caroline Penninga-de Lange verschenen eerder bij Uitgeverij Boekencentrum:

Nadere informatie

Storm op komst. We vinden het belangrijk dat onze kinderen rekening leert te houden met

Storm op komst. We vinden het belangrijk dat onze kinderen rekening leert te houden met Storm op komst Vandaag liep ik met mijn hond voorbij een schoolplein waar de pauze in volle gang was. Overal spelende en blije kinderen, maar bij het hek stonden een beteuterde kleuter en zijn juffrouw.

Nadere informatie

Bart van Haaster 2013

Bart van Haaster 2013 Bart van Haaster 2013 1. Als voorwaarde voor verantwoordelijkheid 2. Als zelfverwerkelijking 3. Als bewuste aansturing 1. Vrije wil als voorwaarde voor verantwoordelijkheid Een handeling uit vrije wil

Nadere informatie

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N HighCoaching Coaching op een hoger niveau B R O C H U R E O N T S T R E S S E N Verminderen van stress en verhoging van gezondheid 1 HighCoaching KvK nr. 51529904 Stress Management System Wat is stress?

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Naar slimmere MM-maatregelen met het 9-stappenplan

Naar slimmere MM-maatregelen met het 9-stappenplan Naar slimmere MM-maatregelen met het 9-stappenplan Uitgangspunt en doel van het stappenplan Uitgangspunt van ons stappenplan is niet de plannen zijn niet goed, maar wel vanuit gedragsperspectief kan het

Nadere informatie

Darshana Ganatra Psycholoog MSc darshanaganatra@icloud.com ma,di,do,vr. 9-14uur - telefoon 06 36 55 79 55

Darshana Ganatra Psycholoog MSc darshanaganatra@icloud.com ma,di,do,vr. 9-14uur - telefoon 06 36 55 79 55 Intake vragenlijst voor ouders / verzorgers: Darshana Ganatra Psycholoog MSc darshanaganatra@icloud.com ma,di,do,vr. 9-14uur - telefoon 06 36 55 79 55 Gegevens betreffende het kind: Voornaam- namen geslacht:

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.]

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] 2011 Life Coach Désirée Snelling Berg Desirée [IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] Leer de technieken om met behulp van je onderbewuste en het universum je ex weer terug te krijgen. Inleiding Het is geen geheim

Nadere informatie

Procesadvisering Bijeenkomst 4

Procesadvisering Bijeenkomst 4 Procesadvisering Bijeenkomst 4 Inhoud Terugblik bijeenkomst 3 Hoofdstuk 4: De beleving van adviseur en geadviseerde Rolopvatting adviseur Cyclus van veranderingen Appriciative inquiry Weerstand bij veranderingen

Nadere informatie

Johannes 1 : 12. wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee?

Johannes 1 : 12. wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee? wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee? vaak wordt gezegd: God zorgt voor ons als een Vader dat is waar maar het is meer Johannes legt het uit in vers

Nadere informatie

Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1

Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Titel: Wat kun je zelf doen Auteur: Anne Marie van Bilsen Omslagontwerp: R.P. da Costa Druk: ebook Uitgever: Praktijk de Regenboog Juni 2012 eerste

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

LES IN LICHAAMSTAAL MIJN PERFECTE PUPPY

LES IN LICHAAMSTAAL MIJN PERFECTE PUPPY LES IN LICHAAMSTAAL MIJN PERFECTE PUPPY DOOR MONIQUE APPELS PAGINA 2 VAN 19 Monique Appels 1e druk: oktober 2012 Dit document behoort bij de online training Mijn perfecte puppy. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd.

Kinderen met weinig zelfvertrouwen gebruiken vaak de woorden nooit en altijd. ZELFVERTROUWEN Zelfvertrouwen is het vertrouwen dat je in jezelf hebt. Zelfvertrouwen hoort bij ieder mens en het betekent dat je een reëel zelfbeeld hebt, waarin ruimte is voor sterke kanten, maar ook

Nadere informatie

Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co

Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co Evaluatie Weerbaarheidtraining voor volwassenen Koekkoek & Co 76 respondenten Cijfer algehele training 7 8 9 10 De deelnemers hadden beschikking over lesbrieven, hierin stond informatie over de bijeenkomsten

Nadere informatie

Senior Assistant. Thema: Eigenschappen van een. Proefles. op strategisch niveau. Kristine Ates trainer Senior assistant op strategisch niveau

Senior Assistant. Thema: Eigenschappen van een. Proefles. op strategisch niveau. Kristine Ates trainer Senior assistant op strategisch niveau Proefles Senior Assistant op strategisch niveau Thema: Eigenschappen van een senior assistant & sterk in dagelijkse gesprekken Door Kristine Ates trainer Senior assistant op strategisch niveau www.secretary.nl/strategischwerken

Nadere informatie

Vragenlijst voor ouders / verzorgers:

Vragenlijst voor ouders / verzorgers: Galamagracht 48, 8651 EC, IJlst tel: (0515) -531586 e-mail : info@itkeatling.nl Rabo Bank : NL82 RABO 0141 5679 45 ING bank : NL21INGB000 3.09.64.64 Lies Meijer- Vonkeman, Integratief kindertherapeute,

Nadere informatie

Rapportage Drijfveren. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Drijfveren. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Drijfveren Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Drijfveren (QDI) 2 Wat motiveert jou? Wat geeft jou energie? Waardoor laat jij

Nadere informatie

Een boekje. speciaal bedoeld voor de. kraamvader. Petra Afstudeeropdracht 2008

Een boekje. speciaal bedoeld voor de. kraamvader. Petra Afstudeeropdracht 2008 Een boekje speciaal bedoeld voor de kraamvader Petra Afstudeeropdracht 2008 Een boekje voor de aanstaande vader. Tijdschriften, boeken en internet staan vol informatie over de bevalling en de tijd erna,

Nadere informatie

7 TIPS VOOR EEN BETER LEVEN

7 TIPS VOOR EEN BETER LEVEN 7 TIPS VOOR EEN BETER LEVEN Met deze tips wil ik je kennis laten maken met mijn werk en een heel bijzondere dienst die ik aanbied, namelijk: De Helende Reis De Helende Reis is een uiterst krachtige manier

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

Geïnspireerd. door honden. Bart van de Kleut: Ik ben zelf ook een beetje hond geworden...

Geïnspireerd. door honden. Bart van de Kleut: Ik ben zelf ook een beetje hond geworden... 54 interview Tekst en foto s: Emilie Pieters en Eimer Wieldraaijer Bart van de Kleut: Ik ben zelf ook een beetje hond geworden... Geïnspireerd door honden 5 Ooit heeft iemand tegen hem gezegd: Je lijkt

Nadere informatie

VZW LOOPBAANCENTRUM. Voor u zit iemand met een burn-out. wat nu?

VZW LOOPBAANCENTRUM. Voor u zit iemand met een burn-out. wat nu? VZW LOOPBAANCENTRUM Voor u zit iemand met een burn-out wat nu? Voor u zit iemand met een burn-out... wat nu? Een burn-out heb je niet alleen Voordat iemand een burn-out krijgt, is hij al lange tijd roofbouw

Nadere informatie

Nicole Kinsbergen over

Nicole Kinsbergen over Nicole Kinsbergen over DoggyDating app Even voorstellen: Nicole Kinsbergen, de bedenker, directeur en een gebruiker van DoggyDating. Wat is DoggyDating? Het betreft een app voor hondeneigenaren waarmee

Nadere informatie

GEZONDER WORDEN, ZIJN & BLIJVEN MET NLP

GEZONDER WORDEN, ZIJN & BLIJVEN MET NLP GEZONDER WORDEN, ZIJN & BLIJVEN MET NLP Voor iedereen die: Gezonder wil eten Wil stoppen met schadelijke verslavingen Meer wil bewegen Minder stress en meer ontspanning wil Inclusief werkboek Leopoldstraat

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

ASSERTIVITEITSTEST. Kunt in de meeste situaties kiezen welk gedrag u gaat vertonen?

ASSERTIVITEITSTEST. Kunt in de meeste situaties kiezen welk gedrag u gaat vertonen? ASSERTIVITEITSTEST Bent u benieuwd of u assertief genoeg bent? Kunt in de meeste situaties kiezen welk u gaat vertonen? Kiest u de een wat verlegen sstijl, vertoont u vermijdend, of stapt u er op af met

Nadere informatie

Niet-aangeboren hersenletsel... en nu? Heliomare Amsterdam Centrum voor niet-aangeboren hersenletsel

Niet-aangeboren hersenletsel... en nu? Heliomare Amsterdam Centrum voor niet-aangeboren hersenletsel Niet-aangeboren hersenletsel... en nu? Heliomare Amsterdam Centrum voor niet-aangeboren hersenletsel 2 heliomare Inhoudsopgave Inleiding 5 Ontspannen en ontmoeten 9 Ontspannen en ontmoeten 11 Beweging

Nadere informatie

RASTYPEN IN DE PUPPYKLAS MIJN PERFECTE PUPPY

RASTYPEN IN DE PUPPYKLAS MIJN PERFECTE PUPPY RASTYPEN IN DE PUPPYKLAS MIJN PERFECTE PUPPY DOOR MONIQUE APPELS PAGINA 2 VAN 12 Monique Appels 1e druk: oktober 2012 Dit document behoort bij de online training Mijn perfecte puppy. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

2010.2 Peter Rigtering 10 tips om te veranderen 1

2010.2 Peter Rigtering 10 tips om te veranderen 1 2010.2 Peter Rigtering 10 tips om te veranderen 1 Ben je tevreden met je huidige leven? Met je baan, je relaties en je gezondheid? Ben je vol zelfvertrouwen, relaxed en tevreden? Of zijn er dingen die

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Wat wordt er besproken?

Wat wordt er besproken? Op maandag avond 24-11-14 is er in de praktijk een geweldig leuke lezing geweest over vuurwerk angst! Het was een groot succes met veel gezellige en vooral geïnteresseerde deelnemers, we willen deze dan

Nadere informatie