onderzoek in dienst RIJKSINSTITUUT VOOR VOLKSGEZONDHEID EN MILIEUHYGIËNE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "onderzoek in dienst RIJKSINSTITUUT VOOR VOLKSGEZONDHEID EN MILIEUHYGIËNE"

Transcriptie

1 onderzoek in dienst van mens en nvlieu RIJKSINSTITUUT VOOR VOLKSGEZONDHEID EN MILIEUHYGIËNE BERICHTEN UIT HET RIVM 1988

2 II onderzoek in dienst van mens en milieu RIJKSINSTITUUT VOOR VOLKSGEZONDHEID EN MILIEUHYGIËNE BERICHTEN UIT HET RIVM 1988 Bilthoven, 1989 C

3 ISSN Redactie en vormgeving: Rijksinsiituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne Postbus BA Bilthovcn Telefoon

4 INHOUD DEEL I Inleiding, Personeel, Financiën, Produktie Deel II Verslagen 92 Deel III Mededelingen 240 r

5 DEEL I INLEIDING, PERSONEEL, FINANCIEN, PRODUKTIE Pro iel vin het RIVM 7 Or; mognun 10 AïTfmene inleiding 15 Bü'rtxrsverslag mstituutsdixectie 24 I Penneel C jriegdiensdeidingdiensicoinmissie 27 Prsoneel en organisatie 28 r~u*jiciën >nanciën 32 Produktie Vaccins, sera en Tcagentia 34 Oiagnostisdi onderzoek 36 Rapportage Lb.v. het college ler beoordeling vu, geneesmiddelen 37 Vergiftigingeninformatie 38 Tcratologie informatie 42 Toxicologische advisering 4? Ontwikkelingssamenwerking 44 Symposia, workshops, studiedagen e.d. 46 v /etenschappelijce vergaderingen 48 "ipporten 52 Publikaties 65

6 Ijichl'cln KIM Aerncarto.Schiphnl Het RNMgebouwencomplex, mei 1989

7 PROFIEL VAN HET RIVM PROFIEL VAN HET Historie De kiem voor het huidige RIVM werd gelegd in 1909 met een Koninklijk Besluit tot oprichting van het Centraal Laboratorium voor de Volksgezondheid. Het Centraal Laboratorium dat zijn werkzaamheden begon in 1910 in een speciaal daarvoor opgetrokken gebouw in Utrecht was bedoeld als laboratoriumorganisatie voor het Staatstoezicht op de Volksgezondheid. Dat Staatstoezicht, ontstaan in de laatste de cennia van de vorige eeuw op initiatief van de staatsman Thorbecke, is ook heden ten dage nog een van de instrumenten waarmee de rijksoverheid zich kwijt van eengrondwettelijk vastgelegde taak: de zorg voor een goede volksgezondheid en een schoon milieu. Het besef dat de centrale overheid hier inderdaad een eigen verant woordelijkheid heeft ontstond in het midden van de negentiende eeuw als gevolg van de opmerkelijke vorderingen die destijds in medischwetenschappelijk opzicht ge boekt werden door onderzoekers zoals Louis Pasteur en Robert Koch. Men reali seerde zich in toenemende mate dat er in ieders leefmilieu invloeden zijn die de ge zondheid of de milieukwaliteit kunnen schaden waartegen vaak geen afdoende bevei liging mogelijk is zonder collectieve inspanningen die vrij zijn van commercieel winstbejag. In de loop der jaren hebben enkele fusies plaatsgevonden met aan het Centraal Laboratorium verwante rijksinstellingen die na 1910 weiden opgericht. De basisdoelstelling werd verbreed door de bepaling dat het (gefuseerde) instituut ook bcleidsonderbouwend onderzoek voor de centrale overheid heeft te verrichten. Gaandeweg volgden diverse taakuitbreidingen waarvan er vele in Wetten zijn vast gelegd. Thans vigeren in deze zin in Nederland enkele tientallen Wenen. Kerntaken Hierboven bleek dat het RIVM in essentie een kenniscentrum is ten dienste van het beleid en het toezicht van de rijksoverheid. Dit betekent dat het instituut zijn produktcn (informatie, adviezen, meetgegevens, rapporten, publikaties) primair ter beschik king stelt voor 4e ondersteuning en de uitvoering van het overheidsbeleid inzake volksgezondheid en milieu. Die produkten moeten dus uitmunten door wetenschap pelijke kwaliteit en neutraliteit. Dit laatste houdt onder meer in dat het instituut niet in de positie verkeert om onderzoek te verrichten rechtstreeks ten behoeve van belang hebbenden uit het bedrijfsleven. Wil de centrale overheid haar verantwoordelijkheid inzake volksgezondheid en milieu kunnen dragen dan moet zij kunnen beschikken over doeltreffende en actuele informatie over de feitelijke toestand (van volksgezond heid en milieu), over de wijze waarop die is ontstaan onder invloed van uiteen lopende factoren en over het voorziene effect van maatregelen die in het kader van het overheidsbeleid (zullen) worden genomen. Het is duidelijk dat bij al deze facet ten een geïntegreerde benadering nodig is die zich nadrukkelijk richt op de relatie tussen mens en milieu. Diagnose en prognose van de toestand van volksgezondheid en milieu zijn aldus de sleutelbegrippen in de RIVMtaakstelling. Preciezer gezegd: het is de kerntaak van het RIVM om aan de rijksoverheid inzicht te verschaffen in: l.dc toestand van de gezondheid van het nederlandse volk en die van het milieu in Nederland, voor zover deze door biologische, chemische of fysische factoren worden beïnvloed 2. de processen die aan bedoelde beïnvloeding ten grondslag liggen, waarbij de na druk ligt op de wisselwerking tussen mens en milieu en ook op de onderlinge invloe den van de factoren die de toestand van de gezondheid of van het milieu bepalen 3. de te verwachten ontwikkelingen in de toestand van gezondheid en milieu, op basis van permanente observatie, bestudering van causale mechanismen en model ontwikkeling. In directe samenhang hiermee moet het RIVM 4. het instrumentarium verschaffen dat gezondheidszorg en milieubeheer voor hun praciisch functioneren nodig hebben, voor zover dit instrumentarium niet elders be schikbaar is en voorzover de ontwikkeling daarvan zich voegt binnen het wettelijk kader van de aan het instituut opgedragen taken.

8 PROFIEL VAN HET RIVM Een geprononceerd voorbeeld van de door het RIVM verrichte werkzaamheden is het document Zorgen voor Morgen dat eind 1988 door het instituut is uitgebracht als achtergronddocument voor het Nationaal Milieubeleidsplan. Voorbeelden van de 4e kerntaak vindt men onder meer in de produktic van vaccins en andere biologi sche agentia en in het optreden van het RIVM bij calamiteiten in het milieu, epi demieën van besmettelijke ziekten, voedselvergiftigingen, etc. Het instituut beschikt onder meer over een milieuongevallenorganisatie, een nationaal vergiftigingeninformatiecentrum en een medisch centrum immunisaties, voorzieningen die 24 uur per et maal bereikbaar en inzetbaar zijn ten behoeve van onder meer overheden (lokaal, regionaal en nationaal), artsen, dierenartsen, apothekers en basisgezond heidsdiensten. Positie Het RIVM maakt deel uit van het ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur en wordt mede gefinancierd door het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Or dening en Milieubeheer. Beide genoemde departementen zijn voor het instituut de belangrijkste opdrachtgevers, maar ook voor andere ministeries worden werkzaam heden verricht. In nationaal en internationaal verbind werkt het RIVM samen met vele organisaties en instellingen (Wereldgezondheidsorganisatie, OESO, Raad van Europa, Europese Gemeenschap, universiteiten, TNO, KNMI. Rijkswaterstaat, enz.). Organisatie Het instituut heeft drie hoofdsectoren die elk bestaan uit een aantal laboratoria en en kele coördinerende of adviserende burezus. De insihuutsorganisatie omvat naast de drie hoofdsectoren een aantal eenheden die een op het gehele RIVM gerichte onder steunende of verzorgende functie hebben. Er is een vierhoofdige directie, bestaande uit een directeurgeneraal en drie hoofddirecteuren. De taak van hoofdsector I 'MICROBIOLOGIE EN IMMUNOLOGIE' omvat onder meer preventief en diagnostisch onderzoek van besmettelijke ziekten; produk tic en cor.'rolc van vaccins voor het Rijksvazcinatieprogramma en het Militair Vacci natieprogramma; produktic van middelen voor de behandeling van sommige trans plantatie of kankerpatiënten; produktie van monockmale antistoffen en diagnosti sche reagentia; pathologisch en parasitologisch onderzoek; microbiologisch kwaliteit sonderzoek van levensmiddelen en water; observatie en registratie van entreacties; deelname aan en coördinatie van AIDSonderzoek. In hoofdsector II 'FARMACOLOGIE EN TOXICOLOGIE' wordt onderzoek verricht naar het effect van sloffen op mens en milieu. Dat kunnen exogene stoffen zijn (geneesmiddelen, bestrijdingsmiddelen, kleurstoffen e.d.) maar ook endogene zoals hormonen en enzymen. De hoofdsector brengt adviezen uit o.m. ten behoeve van het toelatingsbeleid van de overheid. Speciale aandacht wordt gegeven aan kan kerverwekkende eigenschappen van sloffen en aan de relatie tussen in voeding aan wezige stoffen en kanker. Ook wordt diagnostisch onderzoek verricht en worden re ferentiematerialen geproduceerd. Hoofdsector III 'CHEMIE EN FYSICA' is belast met het onderzoek van de uit stoot, het vóórkomen, het transport en het gedrag van mogelijk schadelijke stoffen in bodem, water en lucht. Ook onderwerpen als ioniserende straling en drinkwater voorziening zijn daarbij inbegrepen. Intensief wordt bij het onderzoek gebruik ge maakt van wiskundige (modellcrings)techniekcn. Op de gebieden van ecologisch en milieutoxicologisch onderzoek wordt nauw samengewerkt met hoofdsector II. Ten dienste van hoofdsector I worden vooral veel chcmischanalytischc metingen gedaan. Een nationaal onderzoeksprogramma inzake de vcrzuringsproblcmaiick wordt vanuit hoofdsector III gecoördineerd. De nuvolgcndc CENTRALE AFDELINGEN ondersteunen de werkzaamheden van de drie hoofdsectoren: centrum voor wiskundige methoden, centrum voor epide miologie, afdeling procfdicrcnvoorzicning, bureau sirecklaboratoria, bureau ontwik kelingssamenwerking en bureau kennisexploitatie. Anno 1988 is begonnen met de oprichting van een planbureau milieuhygiëne, cen planbureau volksgezondheid en een centrum voor infccticzirklcnbcstrijdmg.

9 PROFIEL VAN HET RIVM Het RIJKSCONTROLELABORATORIUM neemt in de RIVMorganisatie een afzonderlijke positie in. Negen STAFAFDELINGEN, tenslotte, hebben een verzorgende functie: bureau directie, algemene zaken, personeel en organisatie, bedrijfseconomische dienst, veiligheidsdienst, bedrijfstechnische dienst, projectbureau vernieuwbouw, computer centrum, documentatie en bibliotheek. Afgeronde kerncijfers (1 januari 1988) formatieplaatsen 1190 personeelsleden* 146S wetenschappelijke staf** 310 publikaties 1988 SSO rapporten jaarbudget 1988 (min. gulden) 160 bedrijfsoppervlak(m2) : inciibiefdeckijdcn niccimedcwcikmm<n,cxel.«a(i«>(«)i : nota, biologen, chemici, diaruruen. femkcuen, fyüa, geologen, hydrologen, werktuigbouwkundigen, wiskundigen, ca. Het RIVM is gevestigd in Bilthoven, Antonie van Leeuwenhoeklaan 9. postadres: RIVM Postbus BA Bilthoven telefoon: (030) telex : rivmnl telefax : (030)

10 RIVMORGANOGRAM Algemene Afdelingen Stafafdelingen Directie Directeurgeneraal: ir.drs.r.b J.C.van Noort Hoofddirecteur Microbiologie en Immunologie: tvs. plv. dir.generaal: prour.e J.Ruitenberg Hoofddirecteur Farmacologie en Toxicologie: profdr.r.kroes Hoofddirecteur Chemie en Fysica: ir.n.d.van Egmond* Hoofdsector 1 Microbiologie en Immunologie Hoofdsector II Farmacologie en Toxicologie Hoofdsector III Chemie en Fysica * m.i.v. 1 januari Daarvóór: tol 1 oktober 1988 dr.ir.b.c.j.zoctcman; van 1 oktober t/m 31 december 1988 ir.drs.r.b.j.c.van Noort (wnd.). 10

11 HOOFDSECTOR I: MICROBIOLOGIE EN IMMUNOLOGIE Organogram Hoofddirecteur: protdr.e.j.kuitenberg Directeur Microbiologie: drs.h.w.b ngel Directeur Immunologie: dr J.G.Vos Directeur Vacdnbereiding; dr.mjcrassclt Kwaliteitsbeheer drjf.aj.de Vries Immunisaties dr.h.c.rürokc Parenteralia en Media drs.gj.guijt Virologie drj.g.kapsenberc (wnd.) Bacterfële Vaccins drj.nigel Bacteriologie dr.p.a.m.guinée Geïnactiveerde Virusvaccins drf.c.beuverjr Water en Levensmiddelenmicrobiologie drjra.h.havelaar Levende Vaccins dr.a.d.pt«nting«parasitologie en Mycologie drj.h.w.b.engel Controle Bacteriële Vaccins drj.g.krecrenberg Pathologie drj.g.vo* Controle Virusvaccins dr.g.van Steenis Immunobiologle dr.a.d.m.e.oilerhauf 11

12 HOOFDSECTOR II: FARMACOLOGIE EN TOXICOLOGIE Organogram Hoofddirecteur: protdr.r.krots Directeur Farmacologie en Medische Toxicologie: profdr.biungsttr Directeur Toxicologie: drs.ca.van der Heijden Stafbureau Hoofdsector II protdr.r.kroes kwaliteitsgarantie drjj.t.w.a.strik Farmacologie drp.c.hillrn Ecotoxicdogie, Milieuchemk en Drinkwater dr.ham.de Kruijf Nationaal Vergiftigingeninformatiecentrurn profjr.bs»ngster Toxicologie dn.ca.van der Heijden Chemotherapie dr.b.van Klingeren Klinische Chemie protdr.r.kroes (wnd.) ï Carcinogenese en Mutagenese protjr.g.r.mohn Biotransformatie, Farmaco^ en Toxicokinetiek dr.a.g.rauwt Teratologie dr.p.wj.ptten Analytisch Residuonderzoek dr.r.w5teph»ny Adviescentrum Toxicologie drs.a.g.a.c.knaap 12

13 HOOFDSECTOR III: CHEMIE EN FYSICA Organogram Hoofddirecteur: ir.nd.van Egmond* Directeur Bodem en Waterondennek: lr.nj).van Egmond Directeur Lucht, Stralings en AfvaJston«MMderzoek: drjr.tschiieider Projectbegeleiding ir.nd.vaa Egnwad [nspectieonderzoek en Milieuongevallendienst jj3 Bodem en Grondwateronderzoek ir.n.d.van Egmond Luchtonderzoek drjt.m.vaa Aabt Organischanalytische Chemie dr.h.a.van 't Klooster Stralingsonderzoek drjr.c.van den Akker (wnd.) Anorganische Chemie dr.a.w.fonds Afvalstoffen en Emissies irjixangcwcg Centrale Ingang Milieuinformatie dnj.a.bakkei * m.i.v. 1 januari Daarvóór: tot 1 oktober 1988 dr.ir.b.c.j.zoeteman; van 1 oktober t/m 31 december 1988 ir.drs.r.b.j.c.van Noort (wnd.). 13

14 ALGEMENE AFDELINGEN EN STAFAFDELINGEN Organogram Rijkscontrolelaboratoriun drsj.wdorpcnu Bureau Directie L.M.Oostwoudcr Bedrijfsveiligheidsdienst drs.r.wester Algemene Zaken ing.h.w.boom Bureau Streeklaboratoria drs.h.w.b.engd Personeelszaken drs5.a.m.reijitden Centrum voor Wiskundige Methoden Idr Jr.C.v»n den Akker Bedrijfstechnbche Dienst ing.a.dcn Hartogh Centrum voor Epidemiologie pror.dr.d.kromhout Bedrijfseconomische Dienst M.Rook, mba Proefdierenvoorziening drj.b.c.kruijt Projectbureau Vernieuwbouw^ ir.jj.meulcnkamp Bureau Ontwikkelings samenwerking ir.a.r.bergtn Computercentrum drs.a^.m.koeleman Kennisexploitatie protdr.e.j.rulunbtrg Documentatie en Bibliotheek' drj.p.h.a.m.meli» 14

15 ALGEMENE INLEIDING ALGEMENE INLEIDING BIJ HET JAARVERSLAG OVER 1988 VAN HET RIJKSINSTITUUT VOOR VOLKSGEZONDHEID EN MILIEUHYGIËNE (RIVM) R3J.C.VAN NOORT EJ.RUITENBERG R.KROES N.D.VAN EGMOND Het RIVM heeft een succesvol jaar 1988 achter de rug. Enkele hoogtepunten waren: De officiële opening van de nieuwbouw (het DrJI.Cohengebouw) op 2 juni. Deze gebeurtenis markeerde de voltooiing van de integratie van de drie onderzoeksinsti tuten RW, RID en WA tot ién RIVM waarmee op I januari 1984 werd begonnen. De pubtikatie op 30 augustus van de onderzoeksresultaten verband houdende met de massale sterfte van zeehonden. Door de onderzoeksgroep van het RIVM is in. samenwerking met de zeehondencrèche te Pieterburen het voor die sterfte verant woordelijke virus geïsoleerd. Het betrof een wereldprimeur. De publikatie op 18 december van het document "Zorgen voor Morgen". Dit rap port vormt de wetenschappelijke onderbouwing van het Nationaal Milieubeleidsp lan (NMP). Het is voor het eerst dat een dergelijke omvattende milieuverkenning werd uitgebracht. Het RIVMjaarverslag over 1987 werd ingeleid met een beschouwing over de posi tionering en de kerntaken van het instituut Diagnose en prognose van de staat van volksgezondheid en milieukwaliteit waren in die beschouwing de centrale begrippen van waaruit vier kerntaken werden geformuleerd. In 1988 is de ontwikkelde visie neergelegd in een nota "Contouren van een RIVMstrategie" en daarmee is een richt snoer geschapen voor de wijze waarop het instituut in de komende jaren zijn functie in het nederlandse overheidsbestel hoopt te vervullen. De nota is in overeenstemming met een door de Raad van Advies voor het Wetenschapsbeleid (RAWB) in juni 1988 aan de regering uitgebracht advies over het missiepatroon van de nietuniversitaire onderzoeksinstellingen in Nederland. De door de RAWB voorgestane kenniscentrum positie van het instituut is in het daarop ingenomen regeringsstandpunt onder schreven. Ten aanzien van de RIVMonderzoeksfunctie heeft de regering daarbij de aantekening gemaakt dat zij, anders dan de RAWB die hier een beperking heeft be pleit tot de verzameling en vertaling naar het beleid van elders gegenereerde onder zoeksresultaten, van mening is dat het instituut zijn wettelijke overheidstaak niet naar behoren zal kunnen vervullen zonder substantieel vanuit de departementen opgedra gen eigen onderzoek. De genoemde contourennota is ook gebaseerd op de resultaten van een studie die, op verzoek van de RIVMdirectie, ten aanzien van de RIVMstra tegie is verricht door het adviesbureau IKON Beleidsconsulenten BV (1987/1988). De uit laatstbedoeld onderzoek resulterende aanbevelingen zijn door de minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur (WVC) overgenomen in een brief aan de Tweede Kamer der StatenGeneraal. Geheel in die lijn heeft de Ministerraad inmid dels besloten om het RIVM niet te betrekken bij verdere privatiseringen van on derdelen van de rijksdienst. De zojuist geschetste ontwikkelingen hebben tot een aantal vaststellingen geleid. Zo is vastgesteld dat het RIVM fungeert als kennis en expertisecentrum binnen de rijksoverheid op de terreinen van volksgezondheid en milieubeheer. In die kwaliteit vervult het instituut diverse controle en referentietaken en verricht het onderzoek ter ondersteuning van het beleid en het toezicht van de centrale overheid. Tevens ver schaft het RIVM middelen en produkten die gezondheidszorg en milieubeheer voor hun praktische functioneren nodig hebben voorzover die niet elders beschikbaar ko men en voorzover hun ontwikkeling of produktie past binnen het wettelijk kader van de aan het instituut opgedragen taken (o.m.: vaccinproduktic, milicucalamiteitenbeheersing, vergiftigingeninformatie). De genoemde onderzoeksfunctie is erop gericht om inzicht te verschaffen in: 15

16 DEEL I: INLEIDING, PERSONEEL, FINANCIEN, PRODUKTIE de toestand van de volksgezondheid ai die van het milieu, voorzover deze door (exogene) biologische, chemische of fysische factoren worden beïnvloed; de processen die aan deze beïnvloeding ten grondslag liggen; de te verwachten toestandsontwikkeling op korte en middellange termijn. Een beperkt gedeelte van de instituutscapacitcil weid en wordt, buiten de ge schetste binding aan de rijkstaak, ingezet voor door derden betaalde activiteiten. Het oogmerk van die activiteiten is verhoging van kennis en ervaring en van de kwaliteit van de onderzoeksfunctie. Strijdigheid met de rijkstaken van het instituut wordt daar bij onder alle omstandigheden vermeden. Kenniscentrum en toekomstverkenning Tegen het einde van het verslagjaar publiceerde het RIVM het rapport "Zorgen voor Morgen" als achtergronddocument voor het Nationaal Milieubeleidsplan 1989 (NMP) van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM). De verschijning van dit rapport markeert een uiterst belangrijke fase in het bestaan van het instituut omdat het een eerste zeer concreet resultaat is van de diag nose en prognosetaak waarvoor het RIVM zich, zoals hierboven werd geschetst, als kenniscentrum gesteld weet Van belang is de vaststelling dat het document, waaraan door diverse zusterinstellingen is meegewerkt, door het RIVM geheel in eigen verantwoordelijkheid en onafhankelijkheid is uitgebracht. Inmiddels heeft de minister van VROM het instituut opdracht gegeven om een dergelijke milieuverken ning in de toekomst eens per twee jaar op te stelle:'.: de eerstvolgende produktie kan in maart 1991 worden verwacht. In studie zijn thans de mogelijkheden om soortgelijke omvattende verkenningen te ondernemen op het terrein van de volksgezondheid. Internationalisering Een studie als Zorgen voor Morgen toont de noodzaak aan van versterking van het milieuonderzoek en van de collectieve preventie, welke laatste ook in financieel op zicht verre te verkiezen is boven de "end of pipe" benadering die tot dusverre vaak noodgedwongen in het milieubeheer werd toegepast Ook wordt in het rapport uit eengezet dat de actuele en nog komende milieuproblematiek het uiterste vergt ter za ke van internationale, ja zelfs mondiale samenwerking. Voor de volksgezondheid geldt dit in niet mindere mate. Te denken valt hier, bijvoorbeeld, aan de bestrijding of zelfs de mondiale uitroeiing van tal van infectieziekten (waaronder kinderverlam ming), die zeker niet zal slagen als vaccinatieprogramma's niet vergaand in interna tionaal verband op elkaar worden afgestemd. Ook het RIVM zal derhalve zijn taken moeten internationaliseren. Deze interna tionalisering, op diverse terreinen reeds in gang, zal zich met name ook moeten uit strekken tot de opstelling van milieutockomstverkenningrn op het niveau van de Europese Gemeenschap. Vanouds speelt het RIVM een belangrijke internationale rol op hel gebied van de ontwikkeling en produktie van vaccins tegen diverse kinderziekten die vooral in ontwikkelingslanden jaarlijks miljoenen slachtoffers eisen. Diverse organisaties zetten zich in voor de preventie en de bestrijding van die ziekten. Zij zien zich daarbij in toenemende mate geconfronteerd met het probleem dat de ontwikkeling van juist voor die landen geschikte nieuwe vaccins in het algemeen bij commerciële vaccin producenten weinig belangstelling ontmoet. Recent (november 1988) is in de Scienti fic American een artikel over deze problematiek verschenen. Daarin wordt uit eengezet dat bedoelde internationale organisaties grote behoefte hebben aan de lever ing van vaccins tegen zo laag mogelijke prijzen. Commerciële vaccinproducenten hebben daarvoor slechts belangstelling als het gaat om bestaande vaccins waarmee op de thuismarkt de kosten van research en ontwikkeling al ruimschoots zijn terug verdiend. Zij zijn over het algemeen niet bereid of in staat om te investeren in nieuwe vaccins die specifiek bestem J zijn voor ontwikkelingslanden. Speciaal in de Vere nigde Staten doet zich daarenboven het probleem voor van financiële aans; zakelijk

17 ALGEMENE INLEIDING heidskwcstics die uit de vaak onvermijdelijke vaccinbijwerkingen kunnen voort vloeien. In dit kader is enkele jaren geleden in de VS de National Childhood Vaccine Injury Act aangenomen wardoor de federale ovdheid deze aansprakelijkheid heeft overgenomen om zodoende de afnemende belangstelling voor de ontwikkeling en produktic van vaccins te keren. Feit is intussen dat orwikkelingslanden veelal versto ken blijven van de juist voor hun omstandigheden geschikte vaccins, hoewel de ontwikkeling van die produkten in wetenschappelijk opzicht zeer wel mogelijk is. Algemeen heerst de overtuiging dat bij uitstek een overheidsinstelling ab het RIVM door zijn grote kennis en ervaring belangrijke bijdragen kan leveren aan het welslagen van internationale vaccinatieprogramma's voor ontwikkelingslanden. Op initiatief van de Task Force for Child Survival (een samenwerkingsverband van WHO, Unicef, Wereldbank, UNDP en Rockefeller Foundation) ligt bet in de bedoeling om het instituut via een consortium met Scandinavische instituten ie betrekken bij de voorbereidingen voor de ontwikkeling van nieuwe vaccins voor de Derde Wereld. Het RIVM beschikt tevens over een Centrum voor Technology Transfer waarvoor startsubsidies zijn verleend door het ministerie van Economische Zaken en hel mini sterie van Buitenlandse Zaken (Ontwikkelingssamenwerking). Dit centrum heeft di verse projecten onderhanden die gericht zijn op training en kennisoverdracht ten bate van de opzet van vaccinproduktiefaciiiteiten in enkele grote ontwikkelings landen. De europese eenwording, die in 1992 een geheel nieuwe fase zal ingaan, schept ook voor een instituut als het RIVM nieuwe uitdagingen. Nationale overheidstaken ten aanzien van toelating, certificatie of normering van produkten zullen in snel tempo naar een europees niveau verschuiven. Voor de thans op dit terrein werkzame natio nale instellingen zal dit, ook in de competitieve sfeer, belangrijke gevolgen hebben. Reeds werd ir. het vorige jaarverslag het gevaar gesignaleerd van verwatering en verschraling vsn kwaliteitseisen voor geneesmiddelen, medische hulpmiddelen, voe dingsmiddelen, milieueisen e.d. Van dergelijke risico's zijn inmiddels diverse voor beelden bekend. Eén van die voorbeelden is een recente conceptegrichllijn voor bloedprodukten die gevaarlijk zwakke en vage passages beval gelet op de risico's van AIDSbesmetting via dergelijke produkten en die in diverse opzichten de aan vaarding van een in Nederland aanhangig wetsontwerp inzake bloedtransfusie in de weg zou kunnen staan. Een ander voorbeeld is de eind 1988 gerezen kwestie over de door minister Nijpels van VROM voorgestane fiscale subsidiëring van kleine schone auto's. Onmiskenbaar staat op dit moment nog het doel van de vrije europese handel op gespannen voet met aan milieubescherming en gezondheidszorg te stellen eisen. Europese milieu en gezondheidsmaatregelen dreigen aldus op zijn best neer te ko men op een gemiddelde tussen de behoudende en de vooruitstrevende krachten in de Gemeenschap. De veelal trage besluitvorming op EGniveau onderstreept de noodzaak dat de beleidsautoritciten van de afzonderlijke lidstaten trachten om in klei nere kring, bijvoorbeeld met buurlanden, tot afspraken te komen. Het RIVM is bereid en qua deskundigheid in staat om uit te groeien tot een euro pees instituut voor postmarketing surveillance en referentie. Hieraan wordt reeds op diverse gebieden en langs verschillende lijnen gewerkt. Het voorshands ontbreken vaii scherp geformuleerde EGrichtlijnen is een ernstig probleem dat o.a. spech ter zake van de toelating van thuisdiagnostische tests en medische hulpmiddelen. Vast staat dat het vrije verkeer van goederen binnen de Gemeenschap zal nopen tot aan zienlijke intensivering van de postmarketing surveillance in de afzonderlijke lidstaten. Vast slaat ook dat nog bijzonder veel werk verzet zal moeten worden om tot de ge wenste internationale duidelijkheid ie geraken. Beheersing, eliminatie en diagnostiek van infectieziekten In het verslagjaar is veel aandacht besteed aan de ontwikkeling van strategieën op de terreinen van vaccins, biological response modifiers en diagnostics. De formu lering van langctcrmijndoclstellingcn en de op basis daarvan toe te kennen prio riteiten van onderzoeksactiviteiten hebben daarbij centraal gestaan. Aangaande bactcriële vaccins werd een belangrijk contract gesloten om, ten bc 17

18 DEEL I: INLEIDING, PERSONEEL. FINANCIEN, PRODUKTÏE hoeve van bet ncderlandse vaccinauepiogranima, bet door een araerikaanse indus trie bereide kandidaatvaccin legen Haemophilia uiflmtnat type B, één van de ver wekken van hersenvliesontsteking, in handen ie krijgen. Verrichte labontoriumwerkzaamheden om dit vaccin Ie koppelen aan het DKTPvaccin waren veelbelovend en verwacht mag warden dat het DKTPHvaccin over enkele jaren be schikbaar zal zijn. Inzake era vaccin legen een andere verwekker van hersen vliesontsteking, te weten Neisseria memitgititts groep B werd een belangrijk re sultaat geboekt dat tot een patent heeft geleid. Het incorporeren van de Mcomponent" in de DKTPcockuil zal enige jaren meer vergen dan de zojuist genoemde H component. Het beoogde DKTPHMvaccin zal in het kader van de ncdertandse epi demiologische verhoudingen zeker zijn nut bewijzen. Er is, voorts, liasd gewerkt aan de verbetering van de kmkhnettcomponent in het DKTPvaccin. Een goede voorfrf f Titling van de introductie van een absoluut veilig en werkzaam kwkhocstvaccbi is van groot belang. Substitutie van het huidige kinkhoestvaccin door een nieuw kan didaatvaccin zal slechts mogelijk zijn na gebleken effectiviteit m een gebied waar kinkhoest endemisch voorkomt. Een dergelijk onderzoek kan slechts op enkele plaats en in de wereld adequaat worden verricht. Internationale samenwerking, zowel in het laboratorium als in het vew, is in dit verband een absolute voorwaarde. Ter zake zullen keuzes moeten worden gemaakt Veel aandacht is besteed aan de voorbereiding om een vaccin legen bof. mazelen en rode hond (BMR) m eigen beheer te bereiden. Het onderzoek naar een geïnac tiveerd mazeknvaccin werd voortgezet. Met name de toepassing van nieuwe aan biedingsvormen (het zgn. ünmunostimulating complex of ISCOMprincipe) werd na der op zijn mogelijkheden bij het beoogde geïnactiveerde mazelenvaccin onderzocht. i en aanzien van de technology transfer voor vaccins en de ontwikkelingssanienwerking zullen in de nabije toekomst beslissingen moeten vallen. De oriëntatiefase heeft veel boeiende mogelijkheden opgeleverd. Mede op basis van de inzet en inte resse van potentiële partners en bstaande financiële mogelijkheden zullen welover wogen keuzes moeten worden gemaakt. Op het gebied van de diagnostiek van infectieziekten werden de werkzaamheden voortgezet aanra^nde de betekenis van screening van trxoplasmainfecties tijdens de zwangerschap. Het RIVM zal voorts een bijdrage gaan leveren aan het WHOprogramma inzake de uitroeiing van poliomyelitis. In dit verband is, voor de veldcontacien. voortgaande versteviging van de banden met de Streeklaboraloria en de Ba sisgezondheidsdiensten belangrijk, evenals voortzetting van de ingeslagen weg ge richt op het opzetten van netwerken met universitaire vakgroepen voor het laboratoriumwerk. Hierin past eveneens de nadere profilering van het epidemiolo gisch onderzoek van infectieziekten, mede ter ondersteuning van het veld, door oprichting van een Centrum voor Infectieziektenbestrijding (CIB). Beheersing* of eliminatiestrategieën voor infectieziekten in Nederland kunnen niet los worden gezien van de doelstellingen die door met name hel europese kantoor van de WHO wenden geformuleerd. Afstemming met buitenlandse zusterinstituten in nauw overleg met de Geneeskundige Hoofdinspectie en met de belrokken beleidsafdelingen van het Directoraatgeneraal van de Volksgezondheid is hierbij es sentieel. Langs deze weg kan ook meer gestalte worden gegeven aan de activiteiten die beoogd worden voor de planbureaufunctie Volksgezondheid van het RIVM. Op het gebied van het AlDSondcrzoek heeft Hoofdsector I van het instituut, te zamen met het Centrum voor Wiskundige Methoden, een belangrijke rol gespeeld bij de onderzoekscoördinatie zowel binnen het RIVM ab nationaal en internationaal. Een hechtere samenwerking met andere instituten in Nederland en in de EG wordt op dit vlak nagestreefd. Diverse voorstellen werden gehonoreerd voor AIDSprojecten waarvan de financiering thans loopt via de Raad voor Gezondheidsonderzoek (o.a. op het gebied van vaccinontwikkeling). Enkele zgn. "ambachtelijke" en lot de RIVMkernlaken behorende onderzoeken (kwaliteitsbewaking, diagnostics) werden uit eigen middelen gefinancierd. Het wiskundig modelonderzoek naar de korte tn langetermijnontwikkeling van Hl Vinfecties verliep voorspoedig. Over dit onderwerp werd in juli 1988 een succesvolle EGworkshop in het RIVM gehouden. Eveneens vonden in hel instituut diverse bijeenkomsten plaats om de verschillende aspecten te 18

19 AIXEMENE INLEIDING bespreken vait een eventuele anonieme screening op HIVanüstoTet van welom schreven subpopulaties van de nederlandsc bevolking. Cour Li RI V "M wordt onder zot., naar de mogelijke verspreiding van HlVmfectie luiken de bckccfc giucpen met lisicodragend gedrag wenselijk en uitvoerbaar geacht. Euvvhc c~. juridische as pecten van een vergelijk onderzoek dienen echter nader 'je «orden gezraryseerd. V Jagezondheid en milieu In het lappen» Zorgti voor Morgen is een afzonderlijk hoofdstuk pcwijd aan het ef fect VU de milieuvervuiling op de volksgezondheid, een uudawcip waarvoor in de laatste jaren een betuigde belangstelling is gegroeid. Er is hier sprake van een zeer omvangrijk en nog goeddeels braakliggend terrein van onderzoek. Feitelijke blootstel lingen zijn dikwijls niet bekend, risicoschattingen zijl zeer onzeker, weinig of niets is bekend ovei de onderlinge versterking of verzwakking van afzonderlijke gezondheids bedreigende factoren, individuele personen kunnen grote verschillen in gevoeligheid vertonen. Een van de gesignaleerde problemen in het rapport Zorgen voor Morgen was dat van de tijóeüjk verhoogde luchtvcrontrcinigingsconcenmiies tijdens zgn. episodes, en de mogelijke acute effecten daarvan op de luchtwegen van de nederlandse bevol king. In het verslagjaar weid op dit terrein onderzoek gestart dat een deel van de ge signaleerde kennislacunes moet opvullen, bi dit onderzoek, dat door het RIVM wordt gecoördineerd, pntkipcicii ook de Landbouwuniversiteit Wageningcn en de Rijksuni versiteit Groningen. Ten aanzien van de karakterisering van zure componenten van de luchtverontreiniging wordt samengewerkt met onderzoekers van de University of Medicine and Dentistry of New Jersey en de US Environmental Protection Agency. In voorgaande jaren werd uitgebreid onderzoek verricht naar de cadmiumproblematiek in de Kempen. Daarbij bleek het schatten van de blootstelling van de be volking een belangrijk probleem te zijn bij de evaluatie van gezondheidsrisico's. Met recent beschikbaar gekomen gegevens kon in het verslagjaar begonnen worden met een nadere kwantificering van de blootstelling van de bevolking aan cadmium via de voeding. In de context van het zojuist gestelde voegt zich de in het verslagjaar opgetreden massale zeehondensterfte in de Waddenzee. RIVMonderzoekers slaagden er als eersten in om aan te tonen dat die sterfte door een virus werd veroorzaakt. De ca lamiteit heeft de vraag opgeworpen in hoeverre de cumulatieve werking van moge lijk reeds decermialang in het geding zijnde milieufactoren de algemene weerstand zodanig heeft bemvloed dat een plotseling opduikend virus een sterfte van 80% kon veroorzaken. Naast de vraagstelling inzake effecten op de volksgezondheid van specifieke verontreinigingen van continentale en regionale aard kan men zich afvragen of niet, juist in het licht van de zich als zorgwekkend aftekenende mondiale biosfeerproblematiek, de aandacht eveneens dient uit te gaan naar de indirecte gevolgen op lange termijn. De ervaring van mogelijke risico's en de psychische gevolgen van die risi co's en van het verloren gaan van natuurwaarden kunnen op de duur belangrijker zijn dan de op korte termijn te verwachten lichamelijke schade. Mondiale biosfeer De aantasting van de mondiale biosfeer door de wereldwijde emissies van tal van verontreinigende stoffen wekt in snel toenemende mate grote bezorgdheid en zat in de eerstkomende jaren zeker een zeer hoge onderzoeksprioriteit moeten ontvangen. Trefwoorden zijn hier de ozonlaagproblcmatick en het broeikaseffect. Duidelijk is dat het onderzoek zich vooral zal moeten richten op de mogelijkheden tot snelle pre ventie. Diverse instellingen in Nederland (waaronder het RIVM) zijn op hel hier bedoe lde zeer brede onderzoeksgebied werkzaam. Begin 1988 is, mede door het RIVM, een initiatief genomen lot het opstellen van een nationaal programma. Dit initiatief, gesteund door de minister van VROM, heeft m het verslagjaar geleid lol de uilwer 19

20 DEEL I: INLEIDING. PERSONEEL. FINANCIEN. PRODUKTE king van een programmavoorstel dat inmiddels (januari 1969) aan de diverse be trokken ministers is voorgelegd. Voor de realisering van dal ptugianuiu. waarin het KNMI en het RIVM samen *b nationaal referentiepunt zullen fungeren, is uitbreiding van de onderzoekscapaciteit noodzakelijk. Wegens afshnkings en bezuinigingsope raties zulkn de betrokken instituten die uitbreiding slechts Kn dele uit eiger. middelen kunnen genereren zodat aanvullende financiering ten bedrage van ca. 50 miljjen gulden in totaal voor de komende vijf jaar nodig is. Het programmatische aandeel van het RIVM zal zkh richten op de kwaliteitsaspecten, dr opstelling van cmissieprofiekn en scenario's, het meten in de stratosfeer met behulp van de in ontwikke ling zijnde DIALopstdling en op de integrale effectmodellering. In het verslagjaar is door het RIVM intensief deelgenomen aan het project Kemongevalfcnbcsirijding (PKOB) dat, na het kernongeval in Tsjemobyl (1986). van start ging onder leiding van het ministerie van VROM. Het project beeft geleid lot een oolwerpnott voor de Tweede Kamer. Achtctgronddocumcnt voor die nou is een Na tionaal Plan voor de Kemongevallenbeslrijding (NPK) waarin de structuur wordt voorgesteld van een organisatie voor het overheidsoptreden bij de bestrijding van de gevolgen van nucleaire ongevallen. Op grond van de in hel RIVM aanwezige smlmgscxpcrtise, in casu in het Labora torium voor Stralingsondcrzock (LSO), speek het avmituut een belangrijke rol in het ontwikkelde NPK. Deze rol heeft diverse facetten. Zo zal het RIVM een stnlmgsmectnet realiseren en beheren dat m het milieumeetnet van het instituut is geïnte greerd. Inmiddels is daarmee effectief begonnen. Voorts fungeert het RIVM als facili tair centrum ten behoeve van de Technische Informatie Groep (TIG) van het NPK. Dit houdt onder meer een informatie en documcntalicfuncie in via het nationale informaticcentnon dat bij het LSO in opbouw is. Speciale aspecten zijn hier de opslag en de verwerking van gegevens uit de zogenoemde steuncentra waarin hel NPK voorziet (het RIVM is zdf een van de acht steuncentra), het maken van verspreidmgsberekeningcn en eflcctschatimgcn en het vervaardigen van totaaloverzichten van de actuele stralingssiliiatic. Een derde facet is de ondersteuning van de TK3 inza ke de coördinatie van metingen en de keuze van meetsiraiegieën en methoden. Ook zal het RIVM de coördinatie tussen de dusgehelen waakvlammsthufen behartigen. De Directeurgeneraal van het instituut zal, in zijn kwaliteit als voorzitter van de Coördinatiecommissie voor de metingen van Radioactiviteit en Xenobioiische stoffen (CCRX), als adviserend lid zitting hebben in hel beleidsteam van de voorgestelde na tionale kcmongevallcnbesirijdingsorganisaiie. Vermeldenswaard is dat in september 1988 het dreigende neerstorten van de russische satelliet Kosmos 1900 een ongezochte gelegenheid bood om het NPKscenario op zijn werkzaamheid te beproeven. Hoewel een feitelijke activering van de or ganisatie niet nodig was (omdat op 1 oktober kwam vast te staan dat, door het cor rect functioneren van een veiligheidssysteem aan boord van de satelliet, de kernreactor naar een veel hogere baan was gescholen), werd aldus veel nuttige er varing opgedaan die, overigens, niet heeft genoopt tol belangrijke wijzigingen in de voorgestelde NPK structuur. De noodzaak van een rampenplan als het NPK klemt evenzeer voor chemische milicucalamitcitcn. In dit verband kan worden herinnerd aan het ongeval met de methanoltrem dat zich onlangs te Boxtel heeft voorgedaan. Een zeer geprononceerd voorbeeld uit hel buitenland is de brand die in augustus 1988 uitbrak in een (illegale) afvalopslagplaais bij Montreal in Canada. Daarbij zijn ettelijke duizenden liters zui vere PCB's en PCBhoudcnde afvalolie verbrand. Het resultaat was een uitent gif tige rookwolk, die ondermeer gechloreerde dibenzofuranen bevatte, boven een woonmen landbouwgebied ter grootte van 14 km.op uitnodiging van de Canadese reger ing heeft een toxicologisch expert van het RIVM deelgenomen aan een inicmattonalr groep voor de evaluatie van de gevolgen. Dit voorval heeft geleid tol de opstelling van een advies aan het ministerie van Binnenlandse Zaken over de rol die, in een voor dergelijke calamiteiten passend rampenplan, gespeeld zou kunnen worden door het RIVM in samenwerking met het Academisch Ziekenhuis te Utrecht. 20

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ Den Haag

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ Den Haag Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ Den Haag Uw kenmerk : Bijlagen : Geachte minister, In de uitwerking van het coalitieakkoord is voor de Gezondheidsraad een taakstelling

Nadere informatie

Kanker door uitzending naar de Balkan?

Kanker door uitzending naar de Balkan? Kanker door uitzending naar de Kanker door uitzending naar de Balkan? Onderzoek naar kanker en sterfte tussen 1993 en 2008 onder militairen die zijn uitgezonden naar de Balkan Meer leukemie onder Balkan-militairen?

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1991-1992 22 300 XV Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van hoofdstuk XV (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) voor

Nadere informatie

Gelet op de uitkomsten van de evaluatie van het op 13 februari 2013 ondertekende convenant;

Gelet op de uitkomsten van de evaluatie van het op 13 februari 2013 ondertekende convenant; Convenant houdende afspraken over de samenwerking in het kader van de verbetering van de bestrijding van zorgfraude: Voortzetting Bestuurlijk Overleg Integriteit Zorgsector De ondergetekenden, Gelet op

Nadere informatie

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 14 januari 2000 Onderwerp: Beleidsvisie landelijk kennis/behandelcentrum eetstoornissen Hierbij doe ik u een mijn «beleidsvisie voor

Nadere informatie

2001 heden Opleider Inwendige Geneeskunde AMC 2005 heden Voorzitter Consilium Interne Geneeskunde

2001 heden Opleider Inwendige Geneeskunde AMC 2005 heden Voorzitter Consilium Interne Geneeskunde Toespraak ter gelegenheid van de uitreiking van een Koninklijke Onderscheiding, aan de heer professor doctor P. Speelman, op vrijdag 18 maart 2011, uitgesproken door de burgemeester van Soest, de heer

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5159/02 STUP 4

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5159/02 STUP 4 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5159/02 STUP 4 NOTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap de Groep drugshandel Ontwerp-aanbeveling van de Raad over de noodzakelijke

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1988-1989 Rijksbegroting voor het jaar 1989 20 800 Hoofdstuk XI Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Nr. 55 BRIEF VAN DE

Nadere informatie

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer;

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer; MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID AI/CK/B/KEW No. 2002/3675 DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2012 659 Besluit van 13 december 2012, houdende de vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding van een aantal artikelen van de Wet dieren,

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen

Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen Samenvatting Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen Kinkhoest is een gevaarlijke ziekte voor zuigelingen en jonge kinderen. Hoe jonger het kind is, des te vaker zich restverschijnselen

Nadere informatie

Conclusies van de Raad betreffende de bestrijding van het tabaksgebruik

Conclusies van de Raad betreffende de bestrijding van het tabaksgebruik RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 17 november 1999 (OR. en) 12545/1/99 REV 1 LIMITE SAN 171 Betreft : Conclusies van de Raad betreffende de bestrijding van het tabaksgebruik DG I CONCLUSIES VAN DE RAAD

Nadere informatie

Samenvatting. Hoe wordt (vermijdbare) ziektelast geschat?

Samenvatting. Hoe wordt (vermijdbare) ziektelast geschat? Samenvatting Hoe wordt (vermijdbare) ziektelast geschat? Een van de hoofddoelen van het milieubeleid in ons land is bijdragen aan een betere volksgezondheid. Dat kan door schadelijke invloeden te verminderen,

Nadere informatie

Datum 19 september 2014 Betreft Beantwoording vragen van de leden van Laar en Sjoerdsma over de strijd tegen Ebola

Datum 19 september 2014 Betreft Beantwoording vragen van de leden van Laar en Sjoerdsma over de strijd tegen Ebola Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl DSH-2014.500215 Datum 19 september 2014

Nadere informatie

INBRENG IN de besloten vennootschap: UNIVÉ HET ZUIDEN BEMIDDELING B.V. gevestigd te Wouw (gemeente Roosendaal)

INBRENG IN de besloten vennootschap: UNIVÉ HET ZUIDEN BEMIDDELING B.V. gevestigd te Wouw (gemeente Roosendaal) Blad 1 INBRENG IN de besloten vennootschap: UNIVÉ HET ZUIDEN BEMIDDELING B.V. gevestigd te Wouw (gemeente Roosendaal) Heden, ***, verscheen voor mij, mr. **, notaris te **: **, te dezen handelend als schriftelijk

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 015 Kindermishandeling Nr. 82 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Niewsbrief nr. 3 / November 2014 Januari 2015

Niewsbrief nr. 3 / November 2014 Januari 2015 Niewsbrief nr. 3 / November 2014 Januari 2015 1. Inleiding De laatste maanden is er hard gewerkt aan enkele SEFIRA werkpakketten. Onder de leiding van de universiteit van Urbino werd een theoretisch en

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2006. FUNCTIONARIS EX. ART. 14 Wod NVI. (Dierproeven NVI in 2006) Bilthoven, mei 2007

JAARVERSLAG 2006. FUNCTIONARIS EX. ART. 14 Wod NVI. (Dierproeven NVI in 2006) Bilthoven, mei 2007 JAARVERSLAG 2006 FUNCTIONARIS EX. ART. 14 Wod NVI (Dierproeven NVI in 2006) Bilthoven, mei 2007 Nederlands Vaccin Instituut (NVI), Bilthoven Jaarverslag 2006 Functionaris ex. art. 14 Wod, N VI ALGEMEEN

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 34306 10 december 2013 Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 2 december 2013, 2013-0000167945,

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2005 664 Besluit van 12 december 2005, houdende regels met betrekking tot de instelling van een nationaal inventarisatiesysteem voor broeikasgassen

Nadere informatie

Verordening brandveilidheid en brandweerzorg en rampenbestrijding

Verordening brandveilidheid en brandweerzorg en rampenbestrijding CVDR Officiële uitgave van Leek. Nr. CVDR54284_1 1 juni 2016 Verordening brandveilidheid en brandweerzorg en rampenbestrijding De raad van de gemeente Leek; gelet op: - artikel 1, tweede lid, artikel 12

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 200 XVI Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2004 Nr. 215 BRIEF

Nadere informatie

Overschrijdingen grenswaarden geluid Schiphol Gebruiksjaar 2007

Overschrijdingen grenswaarden geluid Schiphol Gebruiksjaar 2007 Datum Overschrijdingen grenswaarden geluid Schiphol Gebruiksjaar 2007 2 van 11 1. Probleemstelling Ingevolge artikel 8.22 van de Wet luchtvaart schrijft de Inspecteur-Generaal Verkeer en Waterstaat (hierna:

Nadere informatie

1. Punt 43: Samenwerking in het kader van een gezamenlijk team waarbij functionarissen van Europol betrokken zijn

1. Punt 43: Samenwerking in het kader van een gezamenlijk team waarbij functionarissen van Europol betrokken zijn RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 5 april 2000 (17.04) (OR. en) 7316/00 LIMITE EUROPOL 4 NOTA van: Europol aan: de Groep Europol nr. vorig doc.: 5845/00 EUROPOL 1 + ADD 1 + ADD 2 + ADD 3 Betreft: Artikel

Nadere informatie

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming Continu veiliger

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming Continu veiliger Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming Continu veiliger Continu veiliger De Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) ziet er op toe dat de nucleaire veiligheid en

Nadere informatie

Labanalyse in de voedingsmiddelenindustrie, ook een kwestie van chemie. Ron Davidse Cargill B.V. Rotterdam, 31 maart 2011 www.cargill.

Labanalyse in de voedingsmiddelenindustrie, ook een kwestie van chemie. Ron Davidse Cargill B.V. Rotterdam, 31 maart 2011 www.cargill. Labanalyse in de voedingsmiddelenindustrie, ook een kwestie van chemie. Ron Davidse Cargill B.V. Rotterdam, 31 maart 2011 www.cargill.com Waarom analyseren we voedingsmiddelen? Eisen van overheidswege

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale zekerheid» SCSZ/08/010 BERAADSLAGING NR. 08/006 VAN 5 FEBRUARI 2008 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage AV/WTZ/2002/13517

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage AV/WTZ/2002/13517 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

bron : Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB C 177 E van 27/06/2000

bron : Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB C 177 E van 27/06/2000 bron : http://www.emis.vito.be Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen dd. 27-06-2000 Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB C 177 E van 27/06/2000 Gewijzigd voorstel voor een beschikking

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 763 Toekomst van de krijgsmacht Nr. 27 BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

RICHTLIJN 96/8/EG VAN DE COMMISSIE

RICHTLIJN 96/8/EG VAN DE COMMISSIE 1996L0008 NL 20.06.2007 001.001 1 Dit document vormt slechts een documentatiehulpmiddel en verschijnt buiten de verantwoordelijkheid van de instellingen B RICHTLIJN 96/8/EG VAN DE COMMISSIE van 26 februari

Nadere informatie

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV Plan van aanpak Project : Let s Drop Bedrijf : DropCo BV Plaats, datum: Horn, 28 september 2012 Opgesteld door: 1205366 1205366smit@zuyd.nl Plan van Aanpak project Let s Drop pagina 1 Inhoudsopgave plan

Nadere informatie

Moerdijk, belicht vanuit de bedrijfsgezondheidszorg

Moerdijk, belicht vanuit de bedrijfsgezondheidszorg Moerdijk, belicht vanuit de bedrijfsgezondheidszorg Expertise Centrum Toxische Stoffen (ECTS), Arbo Unie Drs.ing. Jolanda Willems, MBA 29 maart 2012 Voorstellen: Manager Arbo Unie Riskinzet (advies) Expertise

Nadere informatie

O 8OKT 2015 Het tentoonstellen van genetisch gemodificeerde organismen

O 8OKT 2015 Het tentoonstellen van genetisch gemodificeerde organismen Ministerie van Economische Zaken > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Datum Betreft O 8OKT 2015 Het tentoonstellen

Nadere informatie

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bijlage bij brief HO/BL/2005/6586 1. Preambule Het College van Bestuur van de Hogeschool van Amsterdam en het College van

Nadere informatie

BEROEPSPROFIEL ARTS-MICROBIOLOOG. Nederlandse Vereniging voor Medische Microbiologie

BEROEPSPROFIEL ARTS-MICROBIOLOOG. Nederlandse Vereniging voor Medische Microbiologie Nederlandse Vereniging voor Medische Microbiologie Oktober 2008 INHOUDSOPGAVE Ten geleide... 3 Introductie... 4 Artikel 1 Begrippen... 5 Artikel 2 Medisch microbiologisch onderzoek... 6 Artikel 3 Medisch

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Wetgeving voor veteranen

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Wetgeving voor veteranen Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum Ons kenmerk Onderwerp Wetgeving voor

Nadere informatie

Hoogspanningslijnen. Antwoord op de meest gestelde vragen

Hoogspanningslijnen. Antwoord op de meest gestelde vragen Hoogspanningslijnen Antwoord op de meest gestelde vragen 2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Hoogspanningslijnen Antwoorden op de meest gestelde vragen Inhoudsopgave 1. Waarom deze brochure? 3 2.

Nadere informatie

Datum 10-07-2012 Betreft Beantwoording Kamervragen over de financiële problemen bij dierenasielen en opvangcentra.

Datum 10-07-2012 Betreft Beantwoording Kamervragen over de financiële problemen bij dierenasielen en opvangcentra. > Retouradres Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage Agroketens en Prins Clauslaan 5 2595 AJ DEN HAAG Postbus 20401 2500

Nadere informatie

de aanbevelingen in het verslag van de Deskundigengroep mensenhandel van de Europese Commissie aan de EU-lidstaten van 22 december 2004,

de aanbevelingen in het verslag van de Deskundigengroep mensenhandel van de Europese Commissie aan de EU-lidstaten van 22 december 2004, Conseil UE RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 20 mei 2009 (26.05) (OR. en) PUBLIC 8723/4/09 REV 4 LIMITE CRIMORG 63 MIGR 43 E FOPOL 86 OTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap het COREPER/de Raad Ontwerp-conclusies

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER

DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Nr. 2010/0888-06 DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Mede namens de minister van Economische Zaken en de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en in overeenstemming

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directie Constitutionele Zaken en Wetgeving Afdeling Wetgeving Staatsinrichting en Bestuur Turfmarkt

Nadere informatie

De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM)

De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) Uw kenmerk : - Bijlagen : - Geachte minister, In het overleg op 27 september met de leiding van de Gezondheidsraad bracht u

Nadere informatie

onder verwijzing naar zijn resolutie van 18 december 1997 over bestrijding van het tabaksgebruik 1,

onder verwijzing naar zijn resolutie van 18 december 1997 over bestrijding van het tabaksgebruik 1, P5_TA(2002)0559 Bestrijding van het tabaksgebruik Resolutie van het Europees Parlement over de preventie van roken en initiatieven ter verbetering van de bestrijding van het tabaksgebruik (2002/2167(INI))

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2006.0691 (013.06) ingediend door: hierna te noemen klaagster, tegen: hierna te noemen verzekeraar. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Op plaatsen waar het mogelijk is om binnen genoemde afstand van een antenne te komen, dienen maatregelen genomen te worden om dit te voorkomen.

Op plaatsen waar het mogelijk is om binnen genoemde afstand van een antenne te komen, dienen maatregelen genomen te worden om dit te voorkomen. Aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Uw kenmerk : - Bijlagen : 1 Geachte staatssecretaris, Graag vraag ik uw aandacht voor het volgende advies, dat is opgesteld door de Commissie Elektromagnetische

Nadere informatie

Ministerie van Veiligheid en Justitie

Ministerie van Veiligheid en Justitie Ministerie van Veiligheid en Justitie > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Het Veiligheidsberaad t.a.v. de voorzitter mw. G. Faber Postbus 7010 6801 HA ARNHEM Minister van Veiligheid en Justitie

Nadere informatie

ACHTERGRONDINFORMATIE EN PROFIELSCHETS LID RAAD VAN TOEZICHT STICHTING MJD September 2014

ACHTERGRONDINFORMATIE EN PROFIELSCHETS LID RAAD VAN TOEZICHT STICHTING MJD September 2014 ACHTERGRONDINFORMATIE EN PROFIELSCHETS LID RAAD VAN TOEZICHT STICHTING MJD September 2014 1. Inleiding De stichting MJD is een Groningse welzijn&zorg-organisatie die mensen stimuleert om te participeren

Nadere informatie

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Cretien van Campen m.m.v. Maaike

Nadere informatie

Snel en effectief ingrijpen dankzij ziekte-overstijgend immunologisch onderzoek. Een betere aanpak van chronische ziekten

Snel en effectief ingrijpen dankzij ziekte-overstijgend immunologisch onderzoek. Een betere aanpak van chronische ziekten Snel en effectief ingrijpen dankzij ziekte-overstijgend immunologisch onderzoek Een betere aanpak van chronische ziekten Samenvatting Het probleem Door de vergrijzing van de bevolking groeit het aantal

Nadere informatie

Er blijft gezondheidswinst liggen doordat vaccins onvoldoende benut worden

Er blijft gezondheidswinst liggen doordat vaccins onvoldoende benut worden Samenvatting Er blijft gezondheidswinst liggen doordat vaccins onvoldoende benut worden Nieuwe biotechnologische methoden, met name DNA-technieken, hebben de vaccinontwikkeling verbeterd en versneld. Met

Nadere informatie

Toelichting bij de procedure voor de bouw van een 2 de kerncentrale te Borssele (Nederland)

Toelichting bij de procedure voor de bouw van een 2 de kerncentrale te Borssele (Nederland) 21 september 2009 Toelichting bij de procedure voor de bouw van een 2 de kerncentrale te Borssele (Nederland) Inleiding In een gezamenlijke brief van 17 september 2008 aan de Nederlandse Tweede Kamer hebben

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie VOORLOPIGE VERSIE 2003/0119(COD) 21 oktober 2003 ONTWERPADVIES van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid SCSZ/08/156 BERAADSLAGING NR. 08/048 VAN 2 SEPTEMBER 2008 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS DIE DE GEZONDHEID BETREFFEN

Nadere informatie

Courtesy Vertaling. Onafhankelijk onderzoek naar de rapportageprocedure van het IPCC. Taakomschrijving

Courtesy Vertaling. Onafhankelijk onderzoek naar de rapportageprocedure van het IPCC. Taakomschrijving Courtesy Vertaling Onafhankelijk onderzoek naar de rapportageprocedure van het IPCC Taakomschrijving Achtergrond Tegen het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw werd de wereldwijde opwarming van

Nadere informatie

Het functioneren van inspecties Beeld uit het begin van de jaren negentig

Het functioneren van inspecties Beeld uit het begin van de jaren negentig Het functioneren van inspecties Beeld uit het begin van de jaren negentig A.F.A. Korsten De Algemene Rekenkamer deed onderzoek naar het functioneren van inspecties (mede) in samenhang met de uitvoering

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1995 466 Besluit van 7 september 1995, houdende wijziging van het Besluit goederenvervoer over de weg en het Besluit personenvervoer in verband met

Nadere informatie

Gezondheidsraad. Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Gezondheidsraad. Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Uw kenmerk : - Bijlagen : - Geachte minister, Gezamenlijk volgen Gezondheidsraad en RIVM/CIb de internationale en nationale ontwikkelingen met betrekking

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1999 429 Besluit van 23 september 1999, houdende wijziging van het Warenwetbesluit Bereiding en behandeling van levensmiddelen en van het Warenwetbesluit

Nadere informatie

Samenvatting. Etiologie. samenvatting

Samenvatting. Etiologie. samenvatting Samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene inleiding op dit proefschrift. Luchtweginfecties zijn veel voorkomende aandoeningen, die door een groot aantal verschillende virussen en bacteriën veroorzaakt kunnen

Nadere informatie

Intentieverklaring milieuzone voor lichte bedrijfsauto s

Intentieverklaring milieuzone voor lichte bedrijfsauto s Intentieverklaring milieuzone voor lichte bedrijfsauto s In Nederlandse stedelijke gebieden bestaan problemen voor wat betreft de luchtkwaliteit. Overheden hebben de verplichting om de lokale luchtkwaliteit

Nadere informatie

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING Studiedienst en Prospectief Beleid 1 Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Vlaamse Overheid Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1996 378 Wet van 3 juli 1996, houdende algemene regels over de advisering in zaken van algemeen verbindende voorschriften of te voeren beleid van

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Microbiologie. onder redactie van: H. Schellekens

Nederlandse Vereniging voor Microbiologie. onder redactie van: H. Schellekens 9(,/,*:(5.(10(7 0,&5225*$1,60(13$5$6,(7(1(1&(//(1,1/$%25$725,$(1$1'(5(:(5.58,07(1 7KHRULHHQSUDNWLMN Nederlandse Vereniging voor Microbiologie onder redactie van: H. Schellekens Gegevens: Veilig werken

Nadere informatie

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht akkoord stichting jongeren op gezond gewicht De stichting Jongeren Op Gezond Gewicht en haar partners verbinden zich met dit akkoord gezamenlijk, elk vanuit de eigen verantwoordelijkheid, in de periode

Nadere informatie

5 Op grond van art 23p ROW 1995 overweegt de voorzitter van de Raad het volgende:

5 Op grond van art 23p ROW 1995 overweegt de voorzitter van de Raad het volgende: Beslissing Mw. A. - B. Per brief van 31 juli 2003 richt mw. A. (hierna A.) zich tot de Raad van Toezicht voor Octrooigemachtigden (hierna de Raad) met een klacht wegens niet geleverde diensten en het hiervoor

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 5 september 2003 (15.09) (OR. en) 11374/1/03 REV 1 LIMITE CRIMORG 53 MIGR 66 ENFOPOL 69

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 5 september 2003 (15.09) (OR. en) 11374/1/03 REV 1 LIMITE CRIMORG 53 MIGR 66 ENFOPOL 69 Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 5 september 2003 (15.09) (OR. en) PUBLIC 11374/1/03 REV 1 LIMITE CRIMORG 53 MIGR 66 ENFOPOL 69 NOTA van: het voorzitterschap aan: de Multidisciplinaire Groep

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 75 02 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum EMT/2005/1830

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE betreffde de verzoing van de behoeft aan ergie aan zuivere lucht in onze maatschappij Het Vlaams Parlemt, gelet op de Verkningsnota voor het ergiedebat in het Vlaams Parlemt,

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in?

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in? Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting In de 21 ste eeuw is de invloed van ruimtevaartactiviteiten op de wereldgemeenschap, economie, cultuur, milieu, etcetera steeds groter geworden. Ieder land dient

Nadere informatie

Het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité hebben respectievelijk op 20 april 1994 en op 30 juni 1993 advies uitgebracht.

Het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité hebben respectievelijk op 20 april 1994 en op 30 juni 1993 advies uitgebracht. Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 9 november 2004 (16.11) (OR. en) PUBLIC 14287/04 Interinstitutioneel dossier: 1992/0449/B (COD) LIMITE SOC 523 CODEC 1208 VERSLAG van: de Groep sociale vraagstukken

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1990-1991 Het midden en kleinbedrijf in hoofdlijnen BRIEF VAN DE MiNISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0890-9809.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm0890-9809.htm pagina 1 van 5 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaak nr: 890/ECN - KEMA I. MELDING 1. Op

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting 2015245. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project

Niet-technische samenvatting 2015245. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project Niet-technische samenvatting 2015245 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project De rol van Nucleaire Hormoon Receptoren in de regulatie van het glucose- en lipidemetabolisme en de ontwikkeling van type

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter, Directie Regionale Zaken De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 21 december 2006 DRZ. 2007/256 30 januari 2007

Nadere informatie

RAADSVOORS *D14.003565* D14.003565

RAADSVOORS *D14.003565* D14.003565 RAADSVOORS *D14.003565* D14.003565 DATUM 30 juni 2014 AGENDAPUNT 6 ONDERWERP Jaarstukken 2013 en begroting 2015 GGD INLEIDING De Gemeentelijke Gezondheidsdienst Hollands Noorden (GGD) heeft onlangs de

Nadere informatie

INBRENG IN de naamloze vennootschap: N.V. UNIVÉ HET ZUIDEN SCHADEVERZEKERINGEN, gevestigd te Wouw (gemeente Roosendaal)

INBRENG IN de naamloze vennootschap: N.V. UNIVÉ HET ZUIDEN SCHADEVERZEKERINGEN, gevestigd te Wouw (gemeente Roosendaal) Blad 1 INBRENG IN de naamloze vennootschap: N.V. UNIVÉ HET ZUIDEN SCHADEVERZEKERINGEN, gevestigd te Wouw (gemeente Roosendaal) Heden, ***, verscheen voor mij, mr. **, notaris te **: **, te dezen handelend

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid SCSZ/12/212 BERAADSLAGING NR. 08/048 VAN 2 SEPTEMBER 2008, GEWIJZIGD OP 17 JULI 2012, MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, KONINKRIJK BELGIE 1000 Brussel, Postadres : Ministerie van Justitie Waterloolaan 115 Kantoren : Regentschapsstraat 61 Tel. : 02 / 542.72.00 Fax : 02 / 542.72.12 COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE

Nadere informatie

RIKILT Institute of Food Safety

RIKILT Institute of Food Safety RIKILT Institute of Food Safety In het kort Referentie instituut Metingen & Advies Onderzoek RIKILT Institute of Food Safety RIKILT Institute of Food Safety is onderdeel van de internationale kennisorganisatie

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 EUROPEES PARLEMENT 2004 Zittingsdocument 2009 11.1.2006 B6-0038/2006 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B6-0345/2005 ingediend overeenkomstig artikel 108, lid 5 van het

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG a 1 1 > Retouradres: Postbus 20901, 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGeneraal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 16 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT 2009-2014. Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014

EUROPEES PARLEMENT 2009-2014. Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014 EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014 ingediend overeenkomstig artikel 115, lid 5, van het

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Advies 7 april 2010 1 2 Inhoudsopgave Samenvatting 5 Aanbevelingen 7 Aanleiding en context voor dit advies 9 Algemeen 11 Opmerkingen bij tekst en opzet van

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over de Provincie Noord-Holland. Publicatiedatum: 23 september 2014. Rapportnummer: 2014 /124

Rapport. Rapport over een klacht over de Provincie Noord-Holland. Publicatiedatum: 23 september 2014. Rapportnummer: 2014 /124 Rapport Rapport over een klacht over de Provincie Noord-Holland. Publicatiedatum: 23 september 2014 Rapportnummer: 2014 /124 20 14/124 d e Natio nale o mb ud sman 1/6 Klacht T evens klaagt hij erover dat

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 32 772 Beleidsdoorlichting Volksgezondheid, Welzijn en Sport Nr. 7 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Het niveau van Medisch-Microbiologisch Onderzoeker wordt bereikt door een combinatie van een cursorisch gedeelte èn een

Het niveau van Medisch-Microbiologisch Onderzoeker wordt bereikt door een combinatie van een cursorisch gedeelte èn een Reglement voor de opleiding tot Medisch-Microbiologisch Onderzoeker (MMO) binnen het kader van het Algemeen Reglement van de Stichting voor opleiding tot Medisch-Biologisch Wetenschappelijk Onderzoeker

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

STW-gebruikerscommissie

STW-gebruikerscommissie STW-gebruikerscommissie Versie: november 2013 Pagina 1 / 10 Inhoud Inhoud... 1 Inleiding... 2 Definities... 3 02. Toepasselijkheid... 3 03. Taak... 4 04. Uitvoering project... 4 05. Samenstelling... 4

Nadere informatie

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling.

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Rapport Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Auteurs: F.J.M. van Leerdam 1 K. Kooijman 2 F. Öry 1 M. Landweer 3 1: TNO Preventie en Gezondheid Postbus

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 6.11.2006 COM(2006) 661 definitief MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5157/02 STUP 3

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5157/02 STUP 3 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5157/02 STUP 3 NOTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap de Groep Drugshandel Ontwerp-conclusies van de Raad betreffende de noodzaak

Nadere informatie

NOTA VAN WIJZIGING. Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:

NOTA VAN WIJZIGING. Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: 32 622 Wijziging van de Wet op het financieel toezicht en het Burgerlijk Wetboek ter implementatie van richtlijn nr. 2009/65/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 13 juli 2009

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 28 augustus 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 28 augustus 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340 78

Nadere informatie