Week 9: Mediteren met beelden: de bergmeditatie (praktijkoefening 6)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Week 9: Mediteren met beelden: de bergmeditatie (praktijkoefening 6)"

Transcriptie

1 Week 9: Mediteren met beelden: de bergmeditatie (praktijkoefening 6) Met de sessie van vandaag zijn we in het midden van de praktijkoefeningen van dit seminarie aangekomen. Tijd voor een korte terug- en vooruitblik. Tot nog toe hebben we ons in dit seminarie geoefend in meditatievormen die inhakend op de verschillende manieren waarop mensen zich in de wereld bewegen (zittend, liggend, lopend, ) gericht zijn op het aanwezig leren zijn in het nu-moment. De meditatieoefeningen van de voorbije vijf weken hebben ons ertoe uitgenodigd om alles wat zich aandient (gedachten, gevoelens, lichamelijke gewaarwordingen, geluiden van binnen en buiten, ) aanwezig te laten zijn zonder erover te oordelen. We hebben ons geoefend in het leren observeren van onszelf als waren we getuigen van ons eigen leven. Op die manier hebben we wat meer inzicht in onszelf verworven. Tijdens de volgende praktijklessen verleggen we de focus enigszins, en zullen we experimenteren met meditatieoefeningen die ons kunnen helpen om op een bewustere en meer levengevende manier met onze gedachten, gevoelens, om te gaan. We gaan ons daartoe richten op het mediteren op/met concepten of beelden over levenshoudingen. De bergmeditatie is een eerste oefening. Ze kan al zittend of staand beoefend worden. Inleiding Over de vorm: mediteren met beelden met het oog op het integreren van levenshoudingen Het boeddhisme, zo leerden we al in week 7, kent twee basisvormen van meditatie: kalmtemeditatie en inzichtmeditatie. De samatha- of kalmtemeditatie heeft, zoals gezegd, tot doel de geest tot rust te brengen door volledig geconcentreerd te zijn op een object. Dat object kan heel verschillend zijn: men kan zich concentreren op de adem, of op een mantra, of op een uitwendig object (zoals een voorwerp, of een beeld, of het lichaam, of een gedachte). Eén van de meest geliefde onderwerpen voor deze vorm van meditatie is de deugd van de grenzeloze liefde (metta). Wie mediteert op het concept van de grenzeloze liefde begint met dit concept te verkennen om het vervolgens toe te passen op zichzelf, om zo zichzelf te leren accepteren en liefhebben. Daarna worden anderen het object van de toepassing van het concept van de grenzeloze liefde: te beginnen met mensen naar wie men opkijkt, komt men er uiteindelijk toe om ook zijn vijanden met grenzeloze liefde tegemoet te treden. Het doel van dit soort meditatie is, naast het bewerken van kalmte, dus ook de transformatie van de persoon die mediteert. Een concept, zoals dat van de grenzeloze liefde, representeert als het ware een bepaalde levenshouding. Men verkent de werkelijkheid van het concept en probeert deze levenshouding verbeeldings- en ervaringsgewijs te integreren zodat men meer en meer de kracht van de deugd in zichzelf kan realiseren en storende gedachten of dynamieken kan stoppen en/of tegengaan. While it [bedoeld wordt: de meditatie op de grenzeloze liefde] can thus be used to develop a very deep level 1

2 of calm and inner peace, it is generally used as a counteractive to ill-will., stelt Peter Harvey in An Introduction to Buddhism. 1 In Mindfulnesstrainingen lijkt het mediteren op concepten op diverse wijzen geïntegreerd te zijn. Eerst en vooral maakt het principe dat ten grondslag ligt aan dit soort meditatie, namelijk dat men bewust kan worden van zichzelf door aanwezig te zijn bij wat is en dat men vervolgens zichzelf gaandeweg kan transformeren, de kern uit van elke Mindfulnesstraining. Uitgaande van inzichten uit de cognitieve gedragstherapie leert een Mindfulnesstraining (o.a.) hoe gedachten ons op sleeptouw kunnen nemen, en emotionele en lichamelijke reacties kunnen uitlokken of tot een bepaald gedrag kunnen leiden. Ze leert ons echter ook inzien dat gedachten geen feiten of waarheden zijn, maar aannames of interpretaties die een mens zelf maakt. Wanneer je, bijvoorbeeld, een bekende tegenkomt op straat die jou straal negeert, zal het afhangen van jouw interpretatie hoe je op deze situatie zal reageren. Als je je al somber voelt, zal je denken dat deze bekende jou niet meer wil kennen, en je zal je vervolgens erg verdrietig en down voelen; in het geval de bekende jou treft op een moment dat je gelukkig en zorgeloos door het leven gaat, zal je wellicht alleen concluderen dat de ander jou gewoonweg niet heeft gezien. Wanneer, nu, gedachten geen feiten maar interpretaties zijn, kan men er wanneer men zich hiervan bewust geworden is ook voor kiezen om zich niet te laten meeslepen maar om bewust te stoppen en op de situatie te reageren. 2 Het principe dat men geen willoos slachtoffer is, maar een bewuste mens die situaties en zichzelf kan transformeren wordt hier gerealiseerd. In de praktische oefeningen van een Mindfulnesstraining komen daarnaast heel wat concrete voorbeelden van meditaties op concepten of levenshoudingen voor, die een meer levengevende reactie op situaties (van stress, lijden, verdriet, ) moeten mogelijk maken. De meditatie op de grenzeloze liefde, bijvoorbeeld, komt in elk boek over Mindfulness onder diverse vormen terug. Jon Kabat-Zinn spreekt over de meditatie van de liefdevolle vriendelijkheid 3 of over de barmhartigheidsmeditatie 4 ; David Dewulf heeft het over de hartmeditatie 5. Ook het mediteren met beelden bijvoorbeeld: het beeld van de berg, of het meer, of de boom, - kadert in deze context. In onze cultuur zijn heel wat beelden voorhanden die een archetypische betekenis hebben en een eigen levenskracht uitstralen en oproepen. Jon Kabat-Zinn geeft aan hoe het mediterend aanwezig zijn bij beelden tot doel heeft concepten en levenshoudingen nauwkeurig te observeren om de levenskracht ervan in zichzelf te verkennen en te integreren, zodat men anders met situaties kan omgaan of erop kan reageren. 6 Het cultiveren van levenshoudingen als een weg tot geluk maakt niet alleen deel uit van de boeddhistische traditie; ook in het christendom heeft het een lange staat van dienst. Christopher Jamison, de abt van de benedictijner abdij van Worth in Engeland, 1 Zie: P. Harvey, An Introduction to Buddhism. Teachings, History and Practices, Cambridge (University Press), 2004, p Zie ook: D. Keown, Licht op het boeddhisme, Utrecht, 1997, p Mark Williams, John Teasdale, Zindel Segal en Jon Kabat-Zinn leveren in dit verband vier opties aan de terugkeer, de lichaamsdeur, de gedachtedeur en de actiedeur. Zie: M. Williams, J. Teasdale, Z. Segal & J. Kabat-Zinn, Mindfulness en bevrijding van depressie. Voorbij chronische ongelukkigheid, Amsterdam (uitgeverij NIeuwezijds), 2009, p en p J. Kabat-Zinn, Waar je ook gaat, daar ben je. Meditatie in het dagelijks leven, Utrecht/Antwerpen (Servire), 2007, p J. Kabat-Zinn, Handboek meditatief ontspannen. Effectief programma voor het bestrijden van pijn en stress, Haarlem (Altamira-Becht), 2009, p D. Dewulf, Werkboek Mindfulness. Een uitnodiging om te leven in het nu, Roeselare (Roularta Books), 2008, p Zie hiervoor, bijvoorbeeld, hoe hij de meditatie van de berg opbouwt, in J. Kabat-Zinn, Waar je ook gaat, daar ben je. Meditatie in het dagelijks leven, Utrecht/Antwerpen (Servire), 2007, p

3 wijst er in zijn boek Gelukslessen van een abt. De benedictijnse weg naar een goed leven op hoe deze manier van kijken en leven ook al aanwezig was bij de zogenaamde woestijnvaders en moeders. Met deze term worden de eerste monniken uit de vroegchristelijke traditie aangeduid. Heel vroeg in de geschiedenis van het christendom, namelijk In de derde eeuw na Christus, ontstaat de beweging van het monachisme. In wat nu Egypte is, trekken mannen en vrouwen zich terug uit de wereld om op afgelegen plaatsen te proberen de figuur Jezus van Nazareth zo diepgaand mogelijk na te volgen. Zij vestigen zich in de Sinaïwoestijn, waar ze aanvankelijk alleen en in volledige eenzaamheid dit ideaal proberen te beleven (de zogenaamde anachoreten met als grote inspirator Antonius). Naderhand ontstaan gemeenschappen van mensen die alleen maar toch ook samen, in een gemeenschappelijk huis dit leven proberen vorm te geven (de zogenaamde cenobieten, onder leiding van Pachomius). 7 Bij deze woenstijnvaders en moeders leeft het idee dat men gelukkig wordt wanneer men zuiver van hart is, of met andere woorden, wanneer men zo gevormd is dat men alleen nog het goede wil en doet. Dit geluk kan men vinden door eerst en vooral de eigen realiteit zo helder mogelijk onder ogen te zien en te (h)erkennen bij zichzelf hoe allerlei (om het op een boeddhistische manier te zeggen) storende emoties de mens afleiden van deze zuiverheid. De acht gedachten, zoals deze storende emoties door de woestijnvaders en moeders genoemd worden, zijn: de gulzigheid, de begeerte en de hebzucht, de woede, de droefheid en de spirituele onverschilligheid, de ijdelheid en de hoogmoed. Het zijn levenshoudingen die de mens op zichzelf doen terugplooien en die uiteindelijk leiden tot heilloos gedrag. De acht gedachten onder ogen zien, er bewust van worden, ze uitspreken, en ze vervolgens een halt toeroepen en overwinnen door zich te trainen in de (tegenoverstaande) acht positieve eigenschappen (de matigheid, de kuisheid en de edelmoedigheid, de zachtmoedigheid, de blijheid en de spirituele waakzaamheid, de grootmoedigheid en de nederigheid): dat is de kern van de monastieke weg naar het geluk. Van de innerlijke waarneming en de bewuste keuze voor het cultiveren van enkele positieve levenshoudingen hangt dus het heil van de mens af. Christopher Jamison kan dan ook niet anders dan vaststellen dat deze eeuwenoude spirituele traditie, die via Benedictus van Nursia, de stichter van de benedictijnen, ook zijn weg naar het westen gevonden heeft, heel wat gelijkenissen vertoont met de boeddhistische manier van kijken en met de inzichten uit de cognitieve gedragstherapie zoals die hun weerslag vinden in Mindfulness. 8 Over hoe beelden en verbeelding in de meditatiemethodes van deze woestijnvaders en moeders aan de orde waren, zullen we het hebben in een latere sessie. 9 In deze sessie willen we vooral stilstaan bij enkele levenshoudingen die een anders omgaan met de realiteit beogen. In zijn boek Levenslessen van een abt. De zeven stappen naar een leven volgens Benedictus beschrijft Christopher Jamison de voorwaarden die het mogelijk maken om aan de door de monniken beoogde innerlijke waarneming en transformatie toe te komen. Het stilzwijgen en de stilte komen daarbij op de eerste plaats. 10 Ook in Mindfulnesstrainingen krijgt de stilte en de kalmte die daaraan verbonden is een centrale plaats. Men kan zich op verschillende manieren oefenen in de stilte en de kalmte. Deze levenshouding krijgt o.a. bij uitstek gestalte in het beeld van de berg. Met het mediteren met het beeld van de berg willen we ons in de wereld van de stilte en de kalmte bewegen. 7 G.J.M. Bartelink, De bloeiende woestijn. De wereld van het vroege monachisme, Baarn (Ambo), C. Jamison, Gelukslessen van een abt. De benedictijnse weg naar een goed leven, Tielt (Lannoo), 2008, p en p Zie week 11, praktijkoefening 8, over het met verbeelding mediteren met teksten of de Lectio Divina. 10 Id., Levenslessen van een abt. De zeven stappen naar een leven volgens Benedictus, Tielt (Lannoo), 2008, p

4 De berg als beeld voor de spirituele houding van de stilte, en van de kalmte en de standvastigheid o Het beeld van de berg In de inleiding op de beeldmeditatie van de berg beschrijft Jon Kabat-Zinn waarom bergen zo tot de verbeelding spreken en een inspirerend hulpmiddel bij meditatie kunnen zijn. In vrijwel alle culturen zijn bergen heilige plaatsen waar de goden wonen of waar men de goden van aangezicht tot aangezicht kan zien en ontmoeten, of waar heilige teksten worden doorgegeven of gesitueerd. Bergen zijn sacrale plaatsen die met grootsheid en schoonheid, met vrees en weerbarstigheid geassocieerd worden. Ze rijzen boven ons uit en overweldigen ons; ze zijn gemaakt van rots en steen, waardoor ze eeuwenlang onwrikbaar zijn. Ze appelleren aan ons verlangen naar harmonie en standvastigheid. Wie een berg beklimt, krijgt deel aan een prachtig vergezicht en mag getuige zijn van de ontwikkeling van het leven dat zich op en om de berg bevindt. De beklimming van een heilige berg staat in vele religies ook symbool voor de loutering en de groei die een mens in zijn leven kan doormaken. Jon Kabat-Zinn besluit dan ook dat het bij de beoefening van meditatie nuttig kan zijn deze archetypische kenmerken van bergen te lenen om onze vastbeslotenheid kracht bij te zetten en met een elementaire zuiverheid en eenvoud vast te houden aan het hier en nu. 11 Bergen symboliseren kracht en stilte, kalmte en standvastigheid. Ze kunnen ons helpen om deze dynamieken in onszelf te verkennen en exploreren. o De stilte als levenshouding Wie het woord stilte moet definiëren, zal veelal denken in termen van afwezigheid: afwezigheid van geluid, van rumoer, van beweging en onrust. Het is de ervaring van velen dat zo n stilte in onze samenleving nauwelijks nog te vinden is. Er zijn hier en daar nog wel wijkplaatsen van stilte ver weg in natuurgebieden of in kloosters en abdijen maar het feit dat bijvoorbeeld in ons land stiltegebieden worden gecreëerd is illustratief voor het natuurlijke gebrek aan stilte. Wanneer mensen dan toch op plaatsen komen waar uiterlijke stilte gegarandeerd is, valt hen de ervaring te beurt dat daarmee niet meteen de stilte wordt geïnstalleerd. Want te midden van die uiterlijke stilte overvalt hen, soms met een nog grotere scherpte en opdringerigheid, het innerlijke lawaai van hun gevoelens en gedachten. Al vlug ontstaat in die omstandigheden de verleiding om het innerlijke geruis met uiterlijk lawaai en verstrooiing te lijf te gaan. De levenshouding stilte heeft, aldus Anselm Grün, te maken met blijven staan. Temidden van het rumoer en het geruis dat naar boven komt, blijft men staan om in eerste instantie alvast het innerlijke lawaai uit te houden. Men loopt niet weg maar ziet de gedachten en gevoelens onder ogen. En op het moment dat het oordelen over deze gedachten en gevoelens stopt, precies op het moment dat we beslissen niet op deze gedachten en gevoelens te reageren, ontstaat de echte innerlijke stilte. 12 Dat brengt David Dewulf ertoe te zeggen dat stilte niet zozeer bestaat uit de afwezigheid van geluid, als wel uit de afwezigheid van reactie op een geluid. 13 Dat voor het laten groeien en cultiveren van deze innerlijke stilte uiterlijke stilte een mogelijkheidsvoorwaarde is, hebben alle spirituele leermeesters begrepen. Formele stiltebeoefening maakt dan ook in heel verregaande of 11 J. Kabat-Zinn, Waar je ook gaat, daar ben je. Meditatie in het dagelijks leven, Utrecht/Antwerpen (Servire), 2007, p Zie ook: A. Grün, Gelukkig leven. De bergrede als levenskunst, Tielt (Lannoo)/Kampen (Ten Have), 2010, p A. Grün, Benedictijnse regels voor een gelukkig leven, Baarn (Forte), 2009, p D. Dewulf, Mindfulness voor jongeren, Tielt (Lannoo), 2009, p

5 in mildere vormen deel uit van elke monastieke traditie. Het doel hiervan is echter nooit de stilte om de stilte, als wel het kader creëren waarin de innerlijke ruimte kan groeien waarin men bij zichzelf en één met zichzelf is, en de neiging tot reactie op innerlijke stormen kan laten voor wat ze is. 14 Als stilte zich rond ons uitbreidt en ons hart vervult, dan ervaren we een unieke stemming. Er is iets teders in de stilte, iets geheimzinnigs. De stilte is vol van liefde, van tederheid, van eerbied. In de stilte voelen we ons geborgen. Ze is als een mantel die ons omhult. In de stilte voelen we ons geaccepteerd. Alles mag er zijn. Niemand spreekt een oordeel over ons uit. In de stilte beroeren we het geheim van het zijn. We hebben deel aan het zijn. We zijn gewoon. We zijn één, met alles één. 15 De sacraliteit die bergen omringt, heeft wellicht alles met deze stilte te maken. o Kalmte en standvastigheid als levenshouding Gemaakt uit rots en steen zijn bergen van een roerloze grootsheid. Ze staan er, rustig en stil. Hoe het ook stormt om de berg, welke weersomstandigheden hem ook beroeren, de berg blijft staan en behoudt, symbolisch gesproken, een gelijk gemoed. De levenshouding van de stilte die we met de berg hebben geassocieerd, is zoals boven al werd gesuggereerd nauw verwant met de levenshouding van de kalmte en de standvastigheid. In Benedictijnse regels voor een gelukkig leven wijdt Anselm Grün een tiental pagina s aan de verkenning van deze levenshouding. 16 Kalmte en standvastigheid is de houding van diegene die weet te leven vanuit zijn innerlijke kern. Het is een houding die we vaak pas na gedisciplineerde oefening verwerven. Veelal leven we ons leven immers vanuit een te sterke afhankelijkheidsrelatie. We laten ons bijvoorbeeld bepalen door wat anderen van ons verwachten of door de eisen die we aan onszelf stellen. We laten ons meeslepen door onze behoefte aan materiële zaken, of aan geborgenheid en liefde. We worden voortgedreven door ons imago en door de oordelen die anderen over ons vellen. Wie zo leeft, is als een windhaan die meewaait met de wind. Onrust en innerlijke verscheurdheid zijn zijn deel. Om kalmte en standvastigheid te verwerven, is het noodzakelijk onze afhankelijkheid te leren loslaten. Dit kunnen we doen, niet door ons tegen onze afhankelijkheden te verzetten want dan bepalen ze ons in even erge mate maar door ze onder ogen te zien en ze vervolgens te laten voor wat ze zijn. Door, met andere woorden, de stilte te bewaren. Wie zo leeft, verwerft een grote innerlijke vrijheid en wordt niet meer meegesleept door wat hem innerlijk of uiterlijk belaagt. Hij wordt als een berg of een boom, die stevig verankerd is in de bodem, in de kern van zijn bestaan. Dat kalmte en standvastigheid van grote waarde zijn op de zoektocht van de mens naar geluk, wordt al eeuwenlang gezien en erkend. Grün put voor wat het westen betreft uit verschillende filosofische en religieuze tradities om het belang ervan te illustreren. De Griekse filosofie heeft het over de apatheia, een begrip dat de vrijheid van gehechtheid aan hartstochten beduidt. De Romeinen spraken over de aequo animo, de houding waarbij de mens bij alles wat hij doet een stoïcijnse kalmte bewaart. Benedictus van Nursie neemt het begrip over in zijn beschrijving van de kloosterregels. Ook in de evangelies wordt, aldus Grün, veelvuldig verwezen naar de levenshouding die onder kalmte wordt verstaan. Op meer dan één plaats worden mensen namelijk opgeroepen om zichzelf te verloochenen. Eerder dan dat dit zou betekenen dat mensen zich moeten geringschatten, bedoelt men in deze 14 C. Jamison, Levenslessen van een abt. De 7 stappen naar een leven volgens Benedictus, Tielt (Lannoo), 2008, p A. Grün, Benedictijnse regels voor een gelukkig leven, Baarn (Forte), 2009, p Ibid., p

6 passages te zeggen dat het geluk weggelegd is voor wie zich kan losmaken van het ego om zo te kunnen groeien naar zijn ware kern. Grün verwijst in zijn bespreking niet expliciet naar het boeddhisme, maar het spreekt voor zich dat in het boeddhisme de deugd van de gelijkmoedigheid een centrale plaats inneemt. 17 Grün besluit: Kalm is wie degelijkheid en standvastigheid uitstraalt. We merken aan zo iemand dat hij niet zo eenvoudig van zijn stuk te brengen is. Hij laat zich niet door elke mening van zijn duidelijke standpunt verdrijven. Maar zijn standpunt is niet star en onveranderlijk. Hij staat niet als een betonnen pijler, maar als een boom, die weliswaar door de wind heen en weer wordt bewogen, maar stevig in de grond verworteld is. Wie gezonde wortels heeft, is in staat kalm te blijven. De boom trotseert stormen, zonneschijn en regen. Hij heeft goede en slechte dagen. Hij groeit verder, ook al gaat het om hem heen tekeer. 18 Oefening Oefenen met de adem (drie-minuten-adempauze) Beeldmeditatie met het beeld van de berg Wie wil mediteren met het beeld van de berg kan gebruik maken van de CD. Wie liever onafhankelijk van een CD mediteert, kan eerst ter inspiratie onderstaande meditatieve tekst van Jon Kabat-Zinn lezen. Stel je de mooiste berg voor die je kent, waarvan je gehoord hebt of die je je kunt indenken, een berg die jou persoonlijk aanspreekt. Terwijl je je concentreert op het beeld of het gevoel dat de berg in je oproept, let je op zijn vorm, de zich in de hemel verliezende top, de voet, vast verankerd in de rotsen van de aardkorst, de steile of zacht glooiende hellingen. Merk ook op hoe massief de berg is, hoe onbeweeglijk, en hoe mooi, of je hem nu van veraf of van dichtbij ziet een schoonheid die voortkomt uit zijn unieke vorm en belijning, die toch de universele kwaliteiten van het berg-zijn belichamen, kwaliteiten die elke afzonderlijke vorm weer te boven gaan. Misschien heeft jouw berg een besneeuwde top en staan er bomen op de lagere hellingen. Misschien heeft hij één enkele boven alles uitstekende top, misschien een reeks toppen, misschien is hij van boven vlak. Hoe hij er ook uitziet, zit en adem met het beeld van die berg voor ogen; observeer hem en word je zijn eigenschappen gewaar. Wanneer je voelt dat je eraan toe bent, probeer dan de berg in je lichaam op te nemen, zodat je lichaam dat hier zit en de berg die je je voor de geest hebt gehaald één worden. Je hoofd wordt de zich in de hoogte verliezende top, je schouders en armen de berghellingen; je billen en benen de stevige voet, verankerd in het kussen op de vloer of in je stoel. Ervaar in je lichaam een gevoel van opgeheven worden; ervaar het oprijzen van de berg diep in de as van je lichaam: je wervelkolom. Nodig jezelf uit een ademende berg te worden, onwankelbaar in je stille roerloosheid, volledig te worden wat je bent voorbij woorden en gedachten, een gecentreerde, gewortelde, onbewegelijke aanwezigheid. Je weet natuurlijk dat de berg overdag, als de zon zijn reis langs de hemelkoepel maakt, blijft waar hij is. Maar het spel van licht, schaduw en kleuren op die onwrikbare roerloosheid verandert vrijwel elk moment. Zelfs een ongeoefend oog kan deze veranderingen uur na uur waarnemen. ( ) Het licht verandert, de nacht volgt op de dag en de dag op de nacht, maar de berg staat waar hij staat en is eenvoudig zichzelf. Hij blijft onbewogen, terwijl de seizoenen in elkaar overgaan, terwijl het weer van moment tot moment en van dag tot dag verandert. Kalmte die elke verandering verdraagt. s Zomers ligt er geen sneeuw op de berg, behalve misschien op de hoogste top of in kloven waar het zonlicht niet kan komen. In de herfst draagt de berg misschien een kleed van 17 Zie eerder al, in week 6, p Ibid., p

7 schitterende en vurige kleuren; in de winter een deken van sneeuw en ijs. In elk seizoen kan hij door mist of wolken zijn omhuld of door ijskoude regen worden besproeid. De toeristen die hem bezoeken zijn misschien teleurgesteld als ze de berg niet duidelijk kunnen onderscheiden, maar dat is de berg om het even gezien of ongezien, in zonlicht of omwolkt, brandend heet of koud: hij blijft op zijn plaats en is zichzelf. Soms wordt hij geteisterd door heftige stormen, met onvoorstelbare kracht gebeukt door sneeuw, regen en wind; door dat alles heen blijft hij waar hij is. De lente komt, de vogels gaan weer zingen, de bomen die hun bladeren hebben verloren, krijgen ze terug; op de bergweiden en hellingen bloeien de bloemen, de bergbeekjes stromen over van het water van de smeltende sneeuw. Door dat alles blijft de berg waar hij is; hij blijft onbewogen onder het weer, onder wat er op hem gebeurt, onbewogen onder de wereld van de verschijningsvormen. Als we ons tijdens onze meditatie dat beeld voor ogen houden, kunnen we dezelfde onwankelbare stilte en onwrikbaarheid belichamen ten overstaan van alles wat in ons leven per seconde, per uur en per jaar verandert. In ons leven en in onze meditatiebeoefening ervaren we voortdurend hoe veranderlijk ons lichaam, onze geest en de buitenwereld zijn. We ervaren duistere en lichte, levendige en kleurrijke, saaie en eentonige perioden. We kennen stormen in vele graden van heftigheid en geweld, in de buitenwereld en in ons eigen leven en innerlijk. Geteisterd door stormwinden, regen en kou doorstaan we perioden van vreugde en verheffing. Zelfs onze uiterlijke verschijning verandert voortdurend, net als die van de berg; de weersomstandigheden van ons leven verweren ons. Door in onze meditatie als een berg te worden, kunnen we ons verbinden met zijn kracht en stabiliteit en die eigenschappen in ons opnemen. De energieën van de berg kunnen ons steunen bij onze pogingen elk moment in opmerkzaamheid, onverstoorbaarheid en helderheid tegemoet te treden. Het kan ons wellicht helpen inzien dat onze gedachten en gevoelens, onze vooroordelen, onze emotionele stormen en crises en zelfs de dingen die ons overkomen, veel weg hebben van het weer op de berg. ( ) We kunnen de weersomstandigheden van ons eigen leven niet over het hoofd zien of ontkennen. Je moet die omstandigheden tegemoet treden, ze tot hun recht doen komen, ze doorleven, ze in hun ware aard leren kennen en je er diep van bewust zijn, omdat ze de macht hebben je te doden. Door ze in ons bewustzijn te omvatten, maken we temidden van de stormen kennis met een diepere stilte en een grotere wijsheid dan we ooit voor mogelijk hebben gehouden. Dit en meer kunnen we van bergen leren als we leren te luisteren. 19 Een stilteoefening vanuit de cognitieve gedragstherapie: de ABC-meditatieoefening Om de innerlijke ruimte van stilte te cultiveren, reikt David Dewulf de zogenaamde ABC-meditatieoefening aan. ABC staat voor Alles Omvattende Container. Als een ervaring je overweldigt, probeer je contact te maken met het veld van de stilte dat alles draagt en omarmt. Zet daartoe de volgende stappen: Stem je af op het veld van de stilte en de geluiden die opkomen. Ontspan en zie wat zich aandient. Je kan de geluiden niet tegenhouden. Je laat de geluiden er simpelweg zijn. Wat hier is, is hier. Vecht er niet tegen. Dat heeft geen zin. Je verblijft in een open ruimte waarin de geluiden opkomen en weer verdwijnen. Kijk naar de hemel. Maak contact met de open weidsheid. Kan je dit blijven voelen? Ook als je ogen dicht zijn? Als je je gespannen voelt, richt je je opnieuw tot de open ruimte. Stem je af op het gevoel van ruimte, dat wil zeggen: de ruimte voor je, links van je, achter je, rechts van je. Uiteindelijk stem je je af op de hele ruimte om je heen. Kan je in contact blijven met het gevoel van ruimte? J. Kabat-Zinn, Waar je ook gaat, daar ben je. Meditatie in het dagelijks leven, Utrecht/Antwerpen (Servire), 2007, p D. Dewulf, Mindfulness voor jongeren, Tielt (Lannoo), 2009, p. 113; D. Dewulf, Werkboek Mindfulness. Een uitnodiging om te leven in het nu, Roeselare (Roularta Books), 2008, p Zie ook: M. Williams, J. Teasdale, Z. Segal & J. Kabat-Zinn, Mindfulness en bevrijding van depressie. Voorbij chronische ongelukkigheid, Amsterdam (uitgeverij NIeuwezijds), 2009, p

8 Delen van ervaringen in kleine groepjes in de grote groep 8

9 Huiswerk praktijkoefening 6 Doe de Bergmeditatie zes keer tijdens de volgende week. Eén dag mag je je huiswerk overslaan. Probeer de oefening te doen met de ingesteldheid waarover we het in de inleiding hebben gehad. Doe de oefening gewoon, zonder dat je jezelf beoordeelt. Alles is goed, niets is fout. We zijn niet bezig te presteren. Er zijn geen punten te verdienen. Wat er gebeurt, gebeurt er. Wat er niet gebeurt, gebeurt niet Probeer zo weinig mogelijk verwachtingen te hebben. Misschien voel je niets speciaals, en dan is dat gewoon zo. Volgende week praten we over deze oefening. Duid op je huiswerkblad aan of je de oefening gedaan hebt. Noteer misschien ook het tijdstip waarop je ze gedaan hebt. Schrijf kort neer wat je hebt ervaren tijdens het uitvoeren van deze oefening. De drie-minuten-adempauze Probeer tijdens elke dag verschillende drie-minuten-adempauzes te vinden. Voer ze uit volgens het stramien dat we vorige keer hebben ingeoefend: awareness gathering expanding. (Zie inleiding week 4) (On)aangename gebeurtenissen -adempauze Probeer je bewust te worden van (on)aangename gebeurtenissen op het moment dat ze gebeuren. Doe dan zo vlug mogelijk de drie minuten adempauze. Omcirkel op je huiswerkblad de X wanneer je dat lukt. Noteer je commentaar of de moeilijkheden die je erbij ondervindt. Test uit of de ABC-meditatie-oefening je helpt om ruimte en stilte te vinden, zodat je bewuster onaangename gebeurtenissen kan herkennen en er ruimte kunt rond vinden. Duid aan of het je lukt, en noteer kort je commentaar. Aandachtig zijn Heel wat zaken ontsnappen aan onze aandacht omdat we niet wakker genoeg zijn. Schrijf elke dag heel kort drie zaken (klein of groot) die je hebt opgemerkt, waar je aandacht bleef aan vasthaken. Zoek niet naar speciale zaken; zoek niet naar uiterst positieve of uiterst negatieve zaken. Open je aandacht gewoon voor de kleine dagelijkse gebeurtenissen die normaal gesproken aan je aandacht ontsnappen. Mogelijkheden: het horen van de vogels als je opstaat - de geur van eten - de opkomst van de zon - de merel die op het dak zit te fluiten - de geur van de natte herfstbladeren - het aanvoelen van het instrument dat je bespeelt - (Het schema van deze oefeningen heb ik overgenomen van Johan Vanhoutte, die op zijn beurt geïnspireerd werd door Mark Williams. De ABC-meditatieoefening komt van David Dewulf.) 9

10 Huiswerkblad 6 Naam: Duid aan of je de oefening hebt gedaan. Noteer zaken die bij je opgekomen zijn en die je eventueel wil bespreken tijdens de volgende les. Dag/datum Oefening gedaan? Korte commentaar Dag 1 Dag 2 Dag 3 Dag 4 Dag 5 Dag 6 Dag 7 (De vormgeving van dit verslagblad heb ik overgenomen van Johan Vanhoutte, die op zijn beurt geïnspireerd werd door Mark Williams.) 10

Week 5: Liggende meditatie - de bodyscan (praktijkoefening 2)

Week 5: Liggende meditatie - de bodyscan (praktijkoefening 2) Week 5: Liggende meditatie - de bodyscan (praktijkoefening 2) In Week 4 zetten we onze eerste stappen op de weg van de aandachtsbeoefening. De adem was daarbij ons hulpmiddel. Deze week focussen we ons

Nadere informatie

Week 10: Mediteren met beelden: de meermeditatie (praktijkoefening 7)

Week 10: Mediteren met beelden: de meermeditatie (praktijkoefening 7) Week 10: Mediteren met beelden: de meermeditatie (praktijkoefening 7) De bergmeditatie van de vorige praktijkoefening liet ons toe te experimenteren met de houding van standvastigheid, stilte en kalmte.

Nadere informatie

2.2 Liefdevolle vriendelijkheid naar jezelf

2.2 Liefdevolle vriendelijkheid naar jezelf 2.2 Liefdevolle vriendelijkheid naar jezelf Zingen of luisteren naar de cd: Adem in, ik ga terug naar het eiland in mijzelf. Er zijn prachtige bomen op dit eiland. Er zijn heldere waterstromen. Er zijn

Nadere informatie

Week 8: Mindful Yoga (praktijkoefening 5)

Week 8: Mindful Yoga (praktijkoefening 5) Week 8: Mindful Yoga (praktijkoefening 5) Zoals ondertussen duidelijk zal zijn, is het lichaam een heel belangrijke component voor het mediteren. Vorige week oefenden we ons in het zitten. Heel wat mensen

Nadere informatie

Beginnen met mediteren

Beginnen met mediteren Elke reis begint met een eerste stap Beginnen met mediteren Zwany Huiting 1 Inhoud 1. Iedereen kan mediteren 2. Waarom mediteren? 3. Ademen 4. Zitten 5. Klassieke zithoudingen 6. Zitten op een bankje,

Nadere informatie

Gebeden voor jongeren

Gebeden voor jongeren Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Gebeden voor jongeren... 2 Gebed van het licht... 2 Mijn leven tot een licht... 2 Gebed voor sterke benen... 2 Dankgebed... 3 Gebed van Franciscus... 3 Dankgebed als je

Nadere informatie

Mindful Kids Introductie voor ouders

Mindful Kids Introductie voor ouders Mindful Kids Introductie voor ouders Mindful Kids Introductie voor ouders Mindfulness algemeen Wat? Waarom? Hoe? Mindfulness kinderen Mindfulness voor kinderen Mindful Kids training Mindfulness algemeen

Nadere informatie

MODULE #7 CORE PURPOSE

MODULE #7 CORE PURPOSE MODULE #7 CORE PURPOSE Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je de

Nadere informatie

Mindfulness in je relatie

Mindfulness in je relatie Mindfulness in je relatie Wil je meer weten over Mindfulness in je relatie? Lees het basisboek Mindfulness in je relatie. Geschenken van liefde en intimiteit. Ontvang de nieuwsbrief van I AM met maandelijks

Nadere informatie

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Cursusboek Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Beste cursist, De eerste stap is gezet! U gaat starten met een mindfulnesstraining van 8 lessen.

Nadere informatie

Alle hier vermelde trainingen worden gegeven door erkende Mindfulnesstrainers.

Alle hier vermelde trainingen worden gegeven door erkende Mindfulnesstrainers. TRAININGEN MINDFULNESS Alle hier vermelde trainingen worden gegeven door erkende Mindfulnesstrainers. VORMINGPLUS-Vlaamse Ardennen - Dender Herbronnen met mindfulness 3 dagen Waarbeke Nog 4 plaatsen beschikbaar

Nadere informatie

Stap 3 De adem als anker

Stap 3 De adem als anker Stap 3 De adem als anker De verdeelde geest naar één punt brengen De adembeweging is vergelijkbaar met de beweging van de oceaan: je voelt in- en uitademing als eb en vloed, contractie en extensie, opname

Nadere informatie

Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café

Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café Yvonne Kuijsters Kennismaken met mindfulness Wat is mindfulness Wat brengt het mij, wat heb ik eraan? Aandacht Aandacht is een vorm van oplettendheid.

Nadere informatie

Huiswerk week 5. Formele oefeningen

Huiswerk week 5. Formele oefeningen Huiswerk week 5 Formele oefeningen 1. Dagelijks ca. 45 minuten oefenen. De ene dag de zit- of loopmeditatie en de andere dag de staande yoga-oefeningen. Meditatie betekent oefenen met de zijnmodus. Toelaten

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen.

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen. Oefening 1: Nodig: 2 personen en een boom of een huisdier: Zoek een plek op bij een boom of in de buurt bij je paard of ander huisdier waar je even niet gestoord wordt en veilig even je ogen dicht kunt

Nadere informatie

Week 11: Met verbeelding mediteren op teksten: de Lectio Divina (praktijkoefening 8)

Week 11: Met verbeelding mediteren op teksten: de Lectio Divina (praktijkoefening 8) Week 11: Met verbeelding mediteren op teksten: de Lectio Divina (praktijkoefening 8) In de voorgaande twee weken beoefenden we de beeldmeditatie. Aan de hand van de beelden van de berg en het meer, spiegelden

Nadere informatie

BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE. voor het doopsel van meerdere kinderen

BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE. voor het doopsel van meerdere kinderen BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE voor het doopsel van meerdere kinderen In dit boekje vind je een 15-tal voorbeelden van belofte-formules die je als ouders kan uitspreken tijdens de doopviering van je kind.

Nadere informatie

Grijp niet naar de rivier, je kunt haar niet pakken

Grijp niet naar de rivier, je kunt haar niet pakken Rust in Zijn Zijn is het Hart van alle verschijnselen in binnen- en buitenwereld. Rust in de oneindige, roerloze presentie daarvan. Laat alles verschijnen zoals het wil en weer oplossen in Zijn. Jij hoeft

Nadere informatie

Mindfulness. Aandacht voor de waarde van mindfulness binnen de c.g.t. en positieve psychologie

Mindfulness. Aandacht voor de waarde van mindfulness binnen de c.g.t. en positieve psychologie Mindfulness Aandacht voor de waarde van mindfulness binnen de c.g.t. en positieve psychologie Jos de Munnink. Preventiefunctionaris, praktijkondersteuner huisartsen in de GGZ, mindfulnesstrainer en gespreksleider

Nadere informatie

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie?

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? door Nathan Wennegers Trefwoord: zelfkennis / meditatie 2015 Non2.nl Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever mag niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Een stille plek niet ver hier vandaan

Een stille plek niet ver hier vandaan SILVIA DUMAZY Een stille plek niet ver hier vandaan WERKBOEK KINDERMINDFULNESS VOOR THERAPEUTEN Hoofdstuk 1 Mindfulness 1.1 Wat is mindfulness? Aandacht geven op een bijzondere manier: doelbewust, niet

Nadere informatie

Meditatie legt de kiem om bewuster te worden te midden van de chaos van alledag.*

Meditatie legt de kiem om bewuster te worden te midden van de chaos van alledag.* nazomer 2014 Meditatie legt de kiem om bewuster te worden te midden van de chaos van alledag.* In de drukte van alledag Ons dagelijks leven is voor velen druk. Vol met wat we willen, moeten, kunnen, ontwikkelen.

Nadere informatie

Zondag 12 januari - de doop van Jezus

Zondag 12 januari - de doop van Jezus Zondag 12 januari - de doop van Jezus Zoals Nederland een waterland is, zou je kunnen zeggen dat de Bijbel een waterboek is. Het begint al in Genesis 1: Gods Geest zweefde over het water. Er lijkt al water

Nadere informatie

Mindful opvoeden Hoe doe je dat?

Mindful opvoeden Hoe doe je dat? Mindful opvoeden Hoe doe je dat? 1. Opvoeden als uitdaging Opvoeden? een hels avontuur een lange reis een zoektocht een roeping een topsport De innerlijke ervaring van opvoeden = eigen beleving De innerlijke

Nadere informatie

inhoud Voorwoord 7 3 Mindfulness-oefeningen 58 De basisinstructies voor alle mindfulness-oefeningen 61

inhoud Voorwoord 7 3 Mindfulness-oefeningen 58 De basisinstructies voor alle mindfulness-oefeningen 61 inhoud Voorwoord 7 Inleiding: gevoelens, gewoonten en mindfulness 7 Wat is mindfulness? 9 Mindfulness-oefeningen 14 Mindfulness-toepassingen 16 Waarbij kun je mindfulness gebruiken? 19 Waarom werkt mindfulness?

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Mindfulness. Ger Schurink. Een praktische training in het omgaan met gevoelens en gewoonten. Thema, uitgeverij van Schouten & Nelissen

Mindfulness. Ger Schurink. Een praktische training in het omgaan met gevoelens en gewoonten. Thema, uitgeverij van Schouten & Nelissen Mindfulness Een praktische training in het omgaan met gevoelens en gewoonten Ger Schurink Thema, uitgeverij van Schouten & Nelissen inleiding: gevoelens, gewoonten en mindfulness Wat is mindfulness? De

Nadere informatie

Oefeningen voor inkeer en verstilling

Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling Oefeningen voor inkeer en verstilling In de christelijke traditie zijn veel voorbeelden te vinden van oefeningen die een hulp kunnen zijn voor het gebedsleven. Hieronder

Nadere informatie

Week 12: Mediteren met een mantra (praktijkoefening 9)

Week 12: Mediteren met een mantra (praktijkoefening 9) Week 12: Mediteren met een mantra (praktijkoefening 9) In de voorgaande samenkomst verdiepten we ons in de Lectio Divina, een manier van mediteren die opgang maakte in het christendom. Vandaag verdiepen

Nadere informatie

Kleine gids voor christelijke meditatie

Kleine gids voor christelijke meditatie Kleine gids voor christelijke meditatie Kleine gids voor christelijke meditatie Oefeningen voor jezelf en het begeleiden van je groep Lex Boot Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer www.uitgeverijboekencentrum.nl

Nadere informatie

Kiezelsteenmeditatie voor een beginnersgeest Een oefening voor kinderen van alle leeftijden

Kiezelsteenmeditatie voor een beginnersgeest Een oefening voor kinderen van alle leeftijden Kiezelsteenmeditatie voor een beginnersgeest Een oefening voor kinderen van alle leeftijden door Thich Nhat Hanh Ik wil jullie vragen om het liedje te zingen over de bloem, de berg, het water en de ruimte.

Nadere informatie

WELKOM! LEZING MINDFULNESS

WELKOM! LEZING MINDFULNESS WELKOM! LEZING MINDFULNESS Confidanza, Praktijk voor danstherapie en mindfulness www.confidanza.nl 1 WELKOM danstherapie en mindfulness 2 HOEZO STRESS? danstherapie en mindfulness 3 WAT IS MINDFULNESS

Nadere informatie

70 Zegenspreuken. om aandachtig en dankbaar te leven. Kick Bras tekst Anke Bras - van Oord - schilderijen

70 Zegenspreuken. om aandachtig en dankbaar te leven. Kick Bras tekst Anke Bras - van Oord - schilderijen 70 Zegenspreuken om aandachtig en dankbaar te leven Kick Bras tekst Anke Bras - van Oord - schilderijen Inleiding In dit boekje vind je 35 kaartjes met elk twee zegenspreuken. De kaartjes kunnen uit het

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken)

Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Een sterke vrouw (bewerking uit het boek Spreuken) Dag en nacht waakt ze. Haar handen kennen geen rust. Haar ogen gaan rond en zien wat gezien moet worden. Haar oren zijn gespitst en horen wat gehoord

Nadere informatie

mediteren abcvan www.abc-van-meditatie.nl Heerlijk ontspannen Goede instructies Extra energie opdoen Thuis Mediteren via het lichaam

mediteren abcvan www.abc-van-meditatie.nl Heerlijk ontspannen Goede instructies Extra energie opdoen Thuis Mediteren via het lichaam Mediteren via het lichaam Heerlijk ontspannen Goede instructies Extra energie opdoen Thuis mediteren abcvan Meditatie Instructies Over het algemeen voldoet elke meditatieoefening aan de volgende drie basis

Nadere informatie

Avondsluiting Relaxatie

Avondsluiting Relaxatie Avondsluiting Relaxatie Auteur: Pieter Dejaeger Geschikte leeftijd: Alle Duur activiteit: 20 minuten Terrein: Rustig zaaltje, zonder lawaai! Benodigde begeleiders: Min 2 (Eén lezer en iemand die tussen

Nadere informatie

Mindfulness voor kinderen en ouders

Mindfulness voor kinderen en ouders Mindfulness voor kinderen en ouders Anne Formsma, MSc. UvA minds/uva minds You Inhoud Wat is Mindfulness? Waarom Mindfulness voor kinderen en ouders? De training Oefeningen Video Oefening Wat is Mindfulness?

Nadere informatie

Mindfulness. Voor wie? Mindfulness helpt je hierbij!

Mindfulness. Voor wie? Mindfulness helpt je hierbij! Mindfulness Mindfulness is het trainen van je aandacht en je geest, je krijgt inzicht hoe je geest werkt. Gedachten, oordelen en emoties zijn vaak oorzaak van emotionele, lichamelijke en geestelijke pijn.

Nadere informatie

Omgaan met stress Rust brengen bij uw kind. www.kiddyminds.be

Omgaan met stress Rust brengen bij uw kind. www.kiddyminds.be Omgaan met stress Rust brengen bij uw kind Oprichters vzw. Veronique Benoit Kinesitherapeute, relaxatietherapeute, sofrologe, psychotherapeute, mindfulnesstrainer Auteur: Ontspanningskalender, mindful

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Want God zal hen troosten.

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Want God zal hen troosten. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Wat is dat voor uitspraak op een dag als vandaag? We herdenken vandaag onze geliefde doden. Mensen

Nadere informatie

Inner Child meditatie

Inner Child meditatie De Inner Child meditatie Uit: Je Relatie Helen Een nieuwe weg naar heling van je relatievaardigheid Indra Torsten Preiss De Inner Child meditatie De Inner Child-meditatie is de meditatie bij uitstek om

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Golf van de Rode Maan

Golf van de Rode Maan Golf van de Rode Maan Data waarin de golf van de Rode Maan valt: 11-2 t/m 23-2-2015 *29-10 t/m 10-11-2015 *16-7 t/m 28-7-2016 *2-4 t/m 14-4- 17 18-12 t/m 30-12 -2017 * 4-9- t/m 16-9-2018 * 22-5 t/m 3-6-2019

Nadere informatie

Mindfulness voor mensen met longkanker en naasten

Mindfulness voor mensen met longkanker en naasten Mindfulness voor mensen met longkanker en naasten De diagnose longkanker is ingrijpend en roept vaak veel emoties en reacties op. Niet alleen bij uzelf maar ook bij uw naasten. Uit wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Ik weet niet of het u is opgevallen, maar het trof mij dat de lezingen van vandaag vol tegenstellingen zitten: het begint al bij Jesaja 41: mensen zijn

Nadere informatie

De vier onmetelijke vermogens van de geest

De vier onmetelijke vermogens van de geest De vier onmetelijke vermogens van de geest Geluk is alleen mogelijk als er liefde is. Ware liefde heeft het vermogen iedere situatie waarin we ons bevinden te genezen en te veranderen, en ons leven een

Nadere informatie

Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis?

Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis? Kerstnachtdienst 2014 Is er iets met Kerst mis? In deze avond zijn we hier samengekomen, om met elkaar kerstmis te vieren. En we stellen ons de vraag: is er iets met Kerstmis? In deze avond zoeken we een

Nadere informatie

Mindfulness programma. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust.

Mindfulness programma. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Mindfulness programma Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Per dag schieten er duizenden, vaak stressvolle, gedachten door je hoofd.

Nadere informatie

HET BLOEIEN VAN EEN LOTUSBLOEM

HET BLOEIEN VAN EEN LOTUSBLOEM HET BLOEIEN VAN EEN LOTUSBLOEM Geleide mindfulnessmeditaties THICH NHAT HANH Amersfoort, 2014 i n h o u d VOORWOORD 7 INLEIDING 11 EEN MINDFULNESS VAN HET LICHAAM 21 TWEE BEELDEN 43 DRIE BEWUST CONSUMEREN

Nadere informatie

mindfulness workshop

mindfulness workshop mindfulness workshop 1 mindfulness workshop Deze workshop wordt gegeven om een indruk te krijgen wat mindfulness inhoudt. Ook kan worden gekeken in welke training de workshop als onderdeel kan worden ingezet,

Nadere informatie

Les 2. van de "Grote Lente Schoonmaak" van OSiB/Zelfzeker Leiderschap. Waarheid of Universele Energie is licht, donker is ego.

Les 2. van de Grote Lente Schoonmaak van OSiB/Zelfzeker Leiderschap. Waarheid of Universele Energie is licht, donker is ego. Les 2 van de "Grote Lente Schoonmaak" van OSiB/Zelfzeker Leiderschap. Waarheid of Universele Energie is licht, donker is ego. Gisteren hebben we het gehad over de levens energie of Universele Energie.

Nadere informatie

Mijn tuin. Janni Meedendorp. Meditaties voor kinderen. 2013 Uitgeverij ACT on Virtues

Mijn tuin. Janni Meedendorp. Meditaties voor kinderen. 2013 Uitgeverij ACT on Virtues Mijn tuin Meditaties voor kinderen Janni Meedendorp 2013 Uitgeverij ACT on Virtues Na een intensieve yogales vindt Noah het heerlijk om op zijn matje te liggen. De spieren in zijn lichaam ontspannen zich,

Nadere informatie

Omgaan met spanning. Faalangst: waar komt het vandaan en wat ermee te doen

Omgaan met spanning. Faalangst: waar komt het vandaan en wat ermee te doen Omgaan met spanning Inleiding: Iedereen krijgt in het leven te maken met spanning. Bij competitiesporten komt dit extra tot uiting: er is de druk om te presteren, de tegenstander om te verslaan, de reactie

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

Mindfulness. Kernkwaliteiten De Jong en Vermeulen. Training Begeleiding Workshops

Mindfulness. Kernkwaliteiten De Jong en Vermeulen. Training Begeleiding Workshops Mindful Masters in opleiding coaching werkplek begeleiding organisatieverandering Kernkwaliteiten De Jong en Vermeulen Mindfulness Training Begeleiding Workshops Wat is Mindfulness? Mindfulness verwijst

Nadere informatie

Dit weet ik: dat God met mij is.

Dit weet ik: dat God met mij is. Dit weet ik: dat God met mij is. Psalm 56 vers 10b De kern van het schilderij: Psalm 56 vers 9, 10 en 14b Bezien vanuit Romeinen 8 Psalm 56 vers 9-14 9 Ú hebt mijn omzwervingen geteld; doe mijn tranen

Nadere informatie

Denken in een cirkel. Denken in een cirkel leidt tot niets, maar is in vele gevallen wel veilig. Om de cirkel te doorbreken,

Denken in een cirkel. Denken in een cirkel leidt tot niets, maar is in vele gevallen wel veilig. Om de cirkel te doorbreken, Denken in een cirkel. Denken in een cirkel leidt tot niets, maar is in vele gevallen wel veilig. Om de cirkel te doorbreken, moet je beslissingen nemen. Een onderdeel van de cirkel, 1 / 15 wordt hierdoor

Nadere informatie

Programma groepsbijeenkomst Weg van Leven thema: Genade

Programma groepsbijeenkomst Weg van Leven thema: Genade Programma groepsbijeenkomst Weg van Leven thema: Genade Welkom en opening (10 min.) Deel 1: gesprek rond het thema (45 min.) gezamenlijk lezen van de inleidende tekst bij het thema uit het werkschrift

Nadere informatie

Mindfulness en aandachttraining

Mindfulness en aandachttraining Mindfulness en aandachttraining Wat verstaan we onder mindfulness? Mindfulness laat zich niet eenvoudig uit het Engels vertalen. Aandachtgerichtheid of opmerkzaamheid worden wel als synoniemen gebruikt.

Nadere informatie

Meditatie. Hartkwaliteiten. Vaardige middelen. Welbevinden GOED- HEID. Leerhouding. Sociaal competent. Visie Boeddhistisch curriculum

Meditatie. Hartkwaliteiten. Vaardige middelen. Welbevinden GOED- HEID. Leerhouding. Sociaal competent. Visie Boeddhistisch curriculum Het Boeddhistische Curriculum Onderstaande figuur geeft de visie van dit curriculum aan. Het uitgangspunt is Natuurlijke goedheid, dat ervaren kan worden als welbevinden, sociale competentie en een positieve

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 9

Inhoud. Inleiding... 9 Inhoud Inleiding.............................................................. 9 Hoofdstuk 1: Mindfulness introduceren................................. 15 Mindfulness ontdekken.......................................15

Nadere informatie

Zitten zonder te zweven. Mediteren voor beginners 7 meditatie tips

Zitten zonder te zweven. Mediteren voor beginners 7 meditatie tips Zitten zonder te zweven Mediteren voor beginners 7 meditatie tips Mediteren - je weet dat je het eigenlijk zou moeten doen. Voor meer kalmte, liefde en perspectief. Maar het lukt je maar niet. Tot nu -

Nadere informatie

Familie naar Psalm 133 Tekst & muziek: Marcel Zimmer 2012 Celmar Music

Familie naar Psalm 133 Tekst & muziek: Marcel Zimmer 2012 Celmar Music Familie naar Psalm 133 2012 Celmar Music Hoe mooi en hoe heerlijk als wij als familie, als broers en als zussen om elkaar geven, en open en eerlijk met elkaar omgaan, de vrede bewaren en eensgezind leven.

Nadere informatie

Spiritueel dagboek. Met teksten en inzichten van MORYA zoals opgetekend door Geert Crevits

Spiritueel dagboek. Met teksten en inzichten van MORYA zoals opgetekend door Geert Crevits Spiritueel dagboek Met teksten en inzichten van MORYA zoals opgetekend door Geert Crevits Voorwoord: Een spiritueel dagboek 5 Waarom een spiritueel dagboek? 7 Om bewuster te leven en te handelen Aandachtspunten

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen...

Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Waar de hemel de aarde raakt daar wordt de mens bewogen... Ton Schulten Woord vooraf Al van jongs af heeft Ton Schulten zich aangetrokken gevoeld tot schilderkunst en vormgeving. Op 53-jarige leeftijd

Nadere informatie

10 e Post O.N.S. Meeting

10 e Post O.N.S. Meeting 10 e Post O.N.S. Meeting Jeroen-Martijn Plette oncologie verpleegkundige Gelre Apeldoorn Mindfulness en stressreductie in de oncologische zorg 10 e Post O.N.S. meeting Mindfulness Based Stress reduction

Nadere informatie

Acht geleide meditaties Uit: Martine Batchelor, Mediteren voor iedereen, Alpen aan den Rijn 2001

Acht geleide meditaties Uit: Martine Batchelor, Mediteren voor iedereen, Alpen aan den Rijn 2001 - Batchelor, Meditaties, p.1 - Acht geleide meditaties Uit: Martine Batchelor, Mediteren voor iedereen, Alpen aan den Rijn 2001 1 Ademhaling 2 Gevoelens 3 Gedachten 4 Geluiden Inhoud 5 Dood 6 Mededogen

Nadere informatie

Mindfulness. IZZ Workshop. Mw. drs. Nicky Heins

Mindfulness. IZZ Workshop. Mw. drs. Nicky Heins IZZ Workshop voor mensen in de zorg - Er voor iedereen zijn - Werkzorgen & thuiszorgen - Draagkracht en draaglast - Onregelmatige tijden - Bezuinigingen - Krapte in personeel - Toename werkdruk - Patiënt

Nadere informatie

Mind & Motion, Centrum voor BewustZijn

Mind & Motion, Centrum voor BewustZijn NIEUWSBRIEF Follow your it knows the way Mind & Motion, Centrum voor BewustZijn Nieuwsbrief nr. 6 23 augustus 2015 De lessen gaan weer beginnen! De zomervakantie is voorbij, wat gaat de tijd toch snel.

Nadere informatie

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga Voelt bidden voor jou soms als het doen van een lange reeks verzoekjes aan God? Mis je inspiratie om met God in gesprek te gaan? Dit werkboekje geeft je handvatten om je gesprekken met God eens over een

Nadere informatie

Gelukkig en Vrij zonder Stress. Annelies Hilgers

Gelukkig en Vrij zonder Stress. Annelies Hilgers Gelukkig en Vrij zonder Stress Annelies Hilgers 1. Kijk uit voor stress... 3 2. Hoe beginnen?... 4 3. Ontspanning en Meditatie... 5 http://www.stopstressnu.nl 2 1. Kijk uit voor stress Je kent zeker wel

Nadere informatie

Laat uw ogen elk deel grondig verkennen, alsof u nog nooit zoiets heeft gezien.

Laat uw ogen elk deel grondig verkennen, alsof u nog nooit zoiets heeft gezien. MINDFULNESS Tips en oefeningen voor thuis Mindfulness leert mensen te leven met aandacht en bewust met handelingen en gedachten in het hier en nu om te gaan. Dit kan sommige mensen wat zweverig in de oren

Nadere informatie

Mindfulness Training. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust.

Mindfulness Training. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Mindfulness Training Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Mindfulness training Per dag schieten er duizenden, vaak stressvolle, gedachten

Nadere informatie

Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld

Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld Wie wil geen vervuld leven? 7 Een comfortabel leven 11 Een gezond leven 17 Een leven in geluk en liefde 23 Liefde beoefenen 29 Oefen je binnenwereld meer liefde 39 Oefen je met de buitenwereld meer evenwicht

Nadere informatie

Thich Nhat Hanh. Mindfulness. Voor een gelukkig leven. BBNC uitgevers

Thich Nhat Hanh. Mindfulness. Voor een gelukkig leven. BBNC uitgevers Thich Nhat Hanh Mindfulness Voor een gelukkig leven BBNC uitgevers Rotterdam, 2010 Inleiding Mindfulness of leven in aandacht is de energie van volle aandacht en het aanwezig zijn voor het heden. Het is

Nadere informatie

OPLEIDING MINDFULNESS Utrecht. 22 en 28 maart; 12, 19 en 26 april; 24, 31 mei en 7 juni 2013 MAXIMAAL 12 DEELNEMERS

OPLEIDING MINDFULNESS Utrecht. 22 en 28 maart; 12, 19 en 26 april; 24, 31 mei en 7 juni 2013 MAXIMAAL 12 DEELNEMERS OPLEIDING MINDFULNESS Utrecht 22 en 28 maart; 12, 19 en 26 april; 24, 31 mei en 7 juni 2013 MAXIMAAL 12 DEELNEMERS MINDFULNESS Opleiding inclusief profiel op website INLEIDING Mindfulness: de trend voorbij.

Nadere informatie

Exodus 3, 1-15 Belijdenis- en doopdienst 9 oktober 2011 Wehl. Thema: 'Ik heb je bij je naam geroepen!' Gemeente,

Exodus 3, 1-15 Belijdenis- en doopdienst 9 oktober 2011 Wehl. Thema: 'Ik heb je bij je naam geroepen!' Gemeente, Exodus 3, 1-15 Belijdenis- en doopdienst 9 oktober 2011 Wehl Thema: 'Ik heb je bij je naam geroepen!' Gemeente, Er wordt vandaag gedoopt de naam van een mensenkind wordt verbonden met die van God. In onze

Nadere informatie

Christus als leerling volgen

Christus als leerling volgen Christus als leerling volgen Voorbereiding voor de huisbezoeken van 2014/2015 Het was in Antiochië dat de leerlingen voor het eerst christenen werden genoemd. In onze verhouding tot de Heer kan het waardevol

Nadere informatie

VIEREN DOOR/VOOR JONGEREN

VIEREN DOOR/VOOR JONGEREN VIEREN DOOR/VOOR JONGEREN VOORBEDE Soms moeten gebeurtenissen en dingen met naam worden genoemd. Soms moet je de dingen meer openlaten, opdat iedereen zijn eigen ervaringen erin kan herkennen. De voorbede

Nadere informatie

HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND

HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND ================================================ LIEDBUNDEL HERVORMDE KERK HOOGBLOKLAND ================================================ De liedbundel is ook te vinden op de website: www.hervormdhoogblokland.nl

Nadere informatie

Geworteld leven. Je weg gaan in de Geest van Jezus 14 JANUARI 2015

Geworteld leven. Je weg gaan in de Geest van Jezus 14 JANUARI 2015 Geworteld leven Je weg gaan in de Geest van Jezus 14 JANUARI 2015 Psalm 1 Gelukkig de mens Die vreugde vindt in de wet van de HEER en zich verdiept in zijn wet, dag en nacht. Hij zal zijn als een boom,

Nadere informatie

Mind & Motion, Centrum voor BewustZijn

Mind & Motion, Centrum voor BewustZijn NIEUWSBRIEF Follow your it knows the way Mind & Motion, Centrum voor BewustZijn Nieuwsbrief 1 9 januari 2015 Lieve mensen, Een mooi en bijzonder nieuw jaar. Ik wens jullie allen een liefdevol, gezond,

Nadere informatie

Kinderen helpen met Focussen

Kinderen helpen met Focussen Kinderen helpen met Focussen Enkele raadgevingen voor begeleiders Simon Kilner Vertaling Some Guidelines for Companions door Evelien Kroese En is het Ok om? Hoe zegt je kind nee? Wat is Focussen? Focussen

Nadere informatie

Over Kwartjes, met aandacht eten, Je adem en een bijzonder Museum.

Over Kwartjes, met aandacht eten, Je adem en een bijzonder Museum. Over Kwartjes, met aandacht eten, Je adem en een bijzonder Museum. Hatseflats! Vandaag begin je aan een nieuwe, andere manier van omgaan met jezelf, je tijd, je omgeving en alles wat je op je pad tegen

Nadere informatie

Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker. Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven

Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker. Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven 1 Voorwoord Introductie van het programma; naar een nieuw perspectief na kanker Sessie 1 Omgaan met kanker; een ander perspectief op leven Sessie 2 Het lichaam als ankerpunt; rusten in jezelf Sessie 3

Nadere informatie

Vermindering van stress

Vermindering van stress Vermindering van stress Willem Fonteijn & Suzanne Dijksman Inhoudsopgave Inleiding 3 Mindfulness 4 Aandacht 5 Reacties 6 Het handelen 7 Het Voelen 9 Het Denken 12 Verder lezen 14 2 Hoofdstuk 1. Inleiding

Nadere informatie

Presentatie afstudeerscriptie

Presentatie afstudeerscriptie Presentatie afstudeerscriptie Mijn afstudeerscriptie is een christelijk meditatiedagboek, met als titel: in het ritme van de tijden. Als eerste laat ik jullie de voorkant zien, om daarmee iets te vertellen

Nadere informatie

Inhoud. mindfulness. Opleidingen, cursussen, workshops

Inhoud. mindfulness. Opleidingen, cursussen, workshops Inhoud mindfulness Opleidingen, cursussen, workshops LES 1 WAT IS MINDFULNESS? Inleiding Uitleg bij de meegeleverde cd s Wat is mindfulness? Geschiedenis van mindfulness Segal, Williams en Teasdale Een

Nadere informatie

Inhoud. Frits Koster 15

Inhoud. Frits Koster 15 Voorwoord Frits Koster 15 Inleiding: Mindfulness bij kanker 19 Over de wetenschappelijke achtergrond van mindfulness 22 Vijf pluspunten 24 Hoe je dit boek kunt gebruiken 26 oefening: waar je ademt, daar

Nadere informatie

Moment, of monument voor Jan Gebaseerd op een eerdere dienst Lang zullen we leven : Gebed van de Ute (een Noord-Amerikaanse Indianenstam)

Moment, of monument voor Jan Gebaseerd op een eerdere dienst Lang zullen we leven : Gebed van de Ute (een Noord-Amerikaanse Indianenstam) Moment, of monument voor Jan Gebaseerd op een eerdere dienst Lang zullen we leven : Het verval van het lichaam is niet iets waar we graag aan denken. Ieder mens hoopt dat een lijdensweg hem bespaart blijft.

Nadere informatie

Mindfulness. Aandachtsgerichte Cognitieve Therapie

Mindfulness. Aandachtsgerichte Cognitieve Therapie Mindfulness Aandachtsgerichte Cognitieve Therapie Aandachtsgerichte cognitieve therapie is een training die bestaat uit acht bijeenkomsten. Het doel van de training is stress te verminderen en depressies

Nadere informatie

boeddhistische manieren om gelukkig te zijn

boeddhistische manieren om gelukkig te zijn 1325 boeddhistische manieren om gelukkig te zijn Barbara Ann Kipfer Vertaald door Rob Pijpers BBNC uitgevers Rotterdam, 2010 De gedachten van de Boeddha en boeddhisten over geluk Een van de toenamen van

Nadere informatie

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13)

De stem van de stilte (nav 1 Koningen 19: 12, 13) (nav 1 Koningen 19: 12, 13) Na het vuur klonk het gefluister van een zachte bries. En daar klonk een stem die sprak. t is nergens om mij heen echt stil terwijl ik liever anders wil heel het leven draait

Nadere informatie