Versie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Versie 2.0 22-08-2012"

Transcriptie

1 Versie Flowcharts voor patiënten met COPD en/of Astma Vanuit Huisartsenzorg Noord-Kennemerland (HZNK) is een zorgprogramma ontwikkeld voor mensen met COPD en/of Astma. In de onderstaande flowcharts wordt dit zorgprogramma schematisch weergegeven Inhoudsopgave Stappenplan diagnostiek... 2 Anamneselijst voor intake COPD en astma... 3 Diagnose COPD... 4 Diagnose astma... 5 Verschillen tussen COPD en Astma... 6 Differentiaal Diagnose... 6 Scharnierconsult COPD en/of astma (door huisarts)... 7 Stappenplan consult voering COPD en astma... 8 Behandeltraject COPD (intensieve behandelfase)... 9 Behandeldoelen voor patiënten met COPD Behandeldoelen voor patiënten met Astma Bepalen ziektelast COPD (bij patiënt ná intensieve behandelfase) Niet-medicamenteuze behandeling bij COPD en astma Medicamenteuze behandeling COPD: Vermindering klachten (Luchtwegverwijders) Medicamenteuze behandeling COPD: Terugdringen aantal exacerbaties (ICS) Medicamenteuze behandeling Astma Medicamenteuze behandeling: Lichte of matige exacerbatie Medicamenteuze handeling en verwijzing: Ernstige exacerbatie Medicamenteuze behandeling: Bepalen keuze Inhalator Medicamenteuze behandeling: Overzicht Inhalatoren en Medicatie Overzicht medicatie Consultatie/verwijzing 2 de lijn COPD (longarts) Consultatie/verwijzing 2 de lijn astma Overlegcriteria POH met huisarts Bijlage 1: Registratie Indicatoren COPD in HIS Bijlage 2: Registratie Indicatoren Astma in HIS Bijlage 3: Uitvoering spirometrie Bijlage 4: Beoordelingsformulier spirometrie Bijlage 5: CCQ vragenlijst Bijlage 6: MRC (Medical Research Council dyspnoe score) Bijlage 7: Asthma Control Questionniare (ACQ) Bijlage 8: LLN Tabel Bijlage 9: Curve van Fletcher (Stoppen-met-roken) Bijlage 10: Achtergrond informatie inhalatoren Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 1

2 Versie Stappenplan diagnostiek Stappen: Stap 1: Casefinding/ screening Stap 2a: Anamnese Stap 2b: Lichamelijk onderzoek Stap 3: Longfunctie onderzoek (spirometrie) Stap 4: Aanvullend onderzoek (alleen bij specifieke klachten) Stap 5: Interpretatie van onderzoekgegevens/ stellen van diagnose Stap 6: Scharnierconsult Inhoud: Identificatie van patiënten met verdenking op een luchtwegaandoening via: Casefinding tijdens spreekuurbezoek of ander contact met de huisartsenpraktijk; Gerichte zoekopdrachten op basis van o.a. rookstatus, hoestklachten, inhalatiemedicatie, ruiter LO. Zie tabel: Anamneselijst voor intake COPD en astma. Mate van dyspnoe; Auscultatie van de longen en het hart; BMI; Bloeddruk; Op indicatie: inspectie KNO gebied. Voorbereiding spirometrie; Uitvoering spirometrie; Beoordeling spirometrie. Allergieonderzoek (bloedonderzoek); X-thorax bij discrepantie tussen klachten en spirometrie en bij verandering van klachten; BNP bij verdenking hartfalen; Huisbezoek bij allergisch astma. Interpretatie van anamnese, lichamelijk onderzoek en resultaten spirometrie; Stellen van diagnose (zie flowchart: Diagnose COPD); Registreer diagnose in HIS. Bespreken resultaten, beleid, individueel zorgplan en deelname zorggroep met patiënt door huisarts. Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 2

3 Versie Anamneselijst voor intake COPD en astma Onderdeel Algemeen Luchtweg gerelateerde klachten Overige klachten Allergie en aspecifieke hyperreactiviteit Roken Onderwerpen Leeftijd; Geslacht. Kortademigheid; Piepende ademhaling; Chronisch hoesten (> 3 maanden); Productieve (ochtend)hoest; Frequentie kortademigheid en/of piepen; Periodes zonder klachten; Nachtelijke klachten; Problemen om het slijm weg te hoesten; Niezen, loopneus, jeuk in de neus of ogen of hardnekkig verstopte neus (aanwijzingen voor allergie). Pijn op de borst; Hartkloppingen. Huisdieren; Vochtig en/of stoffig huis/werkomgeving; In voorjaar of zomer (hooikoorts); Tabaksrook; Andere aspecifieke prikkels (koude lucht, mist, baklucht, verflucht, sigaretrook, parfum, etc.). Roken; Aantal jaren gerookt/ Aantal per dag/ Pakjaren; Stoppogingen ondernomen. Sprake van gewichtsafname/ toename. Lichaamsbeweging. Gewicht Lichamelijke activiteit Psychosociaal Angst; Depressie; Sociale situatie. Voorgeschiedenis Astma in de voorgeschiedenis (VG); Frequente luchtweginfecties of periodes met bronchitis of hoesten Atopische aandoeningen in de VG: constitutioneel eczeem, hooikoorts/allergische rhinitis; Klachten uitgelokt door medicatie (bijv. aspirine, NSAID s, bètablokkers, ACE-remmers); Eerdere luchtwegmedicatie (Effect). Familie Longaandoeningen in eerstegraads familie; Atopische aandoeningen bij eerstegraads familie. (1) Vetgedrukt staan de benodigde items die bepalend zijn voor de diagnose voor astma Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 3

4 Versie Diagnose COPD Patiënt met verdenking COPD Leeftijd >40 jaar Leeftijd <40 jaar Relevante rookhistorie (1) Geen relevante rookhistorie (1) 1 ste spirometrie in goede periode Geen (persisterende) obstructie FER 70 post BD (2) Obstructie FER <70 post BD (2) 2 de spirometrie na 3-6 weken in goede periode Persisterende obstructie FER <70 post BD Wel reversibiliteit (3) Geen reversibiliteit Geen Diagnose COPD Diagnose COPD (4) Diagnose COPD COPD zeer onwaarschijnlijk (1) Er is sprake van een relevante rookhistorie wanneer een patiënt >15 pakjaren heeft of >20 jaar gerookt heeft. Het aantal pakjaren wordt bepaald door de volgende formule aantal rookjaren x aantal sigaretten / 20 = Aantal pakjaren. (2) Patiënten > 60 jaar kan een FER (=FEV 1 /FVC ratio) <70 fysiologisch zijn. Zie Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.. (3) 12% en >200 ml op de FEV1 (4) Afhankelijk van anamnese COPD, dubbeldiagnose astma &COPD of onder behandeld astma Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 4

5 Versie Diagnose astma De diagnosestelling astma in de huisartsenpraktijk beperkt zich tot een grondige anamnese, lichamelijk onderzoek en meting van de longfunctie. De diagnose astma wordt gesteld bij patiënten die periodiek klachten hebben van dyspnoe, piepen op de borst en/of (productief) hoesten. Patiënt met verdenking Astma Positieve anamnese (1) Negatieve anamnese (1) 1 ste spirometrie (2) Wel reversibiliteit Geen reversibiliteit 2 de spirometrie bij recidiverende klachten (2) Wel reversibiliteit Geen reversibiliteit Diagnose astma Aanvullend onderzoek geïndiceerd: allergie test, X-thorax (3) Geen diagnose Astma mogelijk Differentiaal diagnose (1) Zie Anamneselijst voor intake COPD en astma. BIj één bevestigend antwoord bij de thema s: 1). luchtweg gerelateerde klachten, 2). allergie en aspecifieke prikkels 3). Voorgeschiedenis, en 4).Familie is er sprake van een positieve anamnese. (2) Normale spirometrie sluit astma niet uit. (3) Bij een discrepantie tussen de klachten en de longfunctieafwijkingen kan een X-thorax overwogen worden om andere longaandoeningen (longcarcinoom,.tbc, pneumothorax, etc.) op het spoor te komen. Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 5

6 Versie Verschillen tussen COPD en Astma COPD Astma Belangrijkste risicofactor Roken Atopie Pathofysiologie Complex; luchtwegobstructie door ontsteking bronchuswand en perifere luchtwegen, maar ook door irreversibele beschadiging longparenchym Luchtwegobstructie door inflammatie bronchuswand Vóórkomen Meestal > 40 jaar Alle leeftijden Beloop Overwegend chronisch met geleidelijk progressieve symptomen Overwegend gunstig met variabele symptomen Allergologisch onderzoek Niet geïndiceerd Geïndiceerd Longfunctieonderzoek Spirometrie Spirometrie (eventueel piekstroommeting) Longfunctie Levensverwachting Inhalatiecorticosteroïd (ICS) Blijvend verminderd (irreversibele obstructie) Verminderd, ook bij optimale behandeling Niet geïndiceerd, behalve bij frequente exacerbaties Overwegend normaal (of met reversibele obstructie) (Vrijwel) normaal bij optimale behandeling Meestal geïndiceerd, behalve bij weinig frequente klachten Differentiaal Diagnose Een differentiaal diagnose is relevant bij: patiënten die klachten rapporteren die u niet direct aan COPD of astma kunt toeschrijven of die ernstiger zijn dan verwacht en/of bij patiënten met een FEV 1 /FVC ratio 70 welke bij herhaling geen reversibiliteit vertonen. Overweeg de volgende differentiaaldiagnoses: Respiratoir Cardiaal Overige Bovenste luchtweginfectie; Pneumonie; Pleuritis; Tbc; Longembolie; Interstitieel longlijden/ Extrinsieke allergische alveolitis; Longfibrose; Sarcoïdose; Pneumothorax; Stembanddisfunctie; Longtumoren. Decompensatio cordis; Pericarditis; Stil infarct; Angina pectoris. Reflux klachten; Verminderde conditie; Longafwijkingen als uiting van auto-immuun aandoeningen (reumatoide arthritis, SLE sclerodermie en dermastositis/ polymyositis); Adipositas. Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 6

7 Versie Scharnierconsult COPD en/of astma (door huisarts) Het scharnierconsult markeert de overgang van de diagnostische fase naar de (intensieve) behandelfase. Onderwerp Aandachtspunten voor gesprek huisarts met patiënt Diagnose Chronische aandoening van de longen; Genezing is niet mogelijk; Samen bereiken dat de patiënt een zo normaal mogelijk leven kan leiden. Astma: Bij een goede behandeling is Astma goed onder controle te houden Ernst Inschatting ernst op dit moment en bepalen voorlopige ziektelast;(1) Na enige tijd behandelen is precies duidelijk hoe ernstig de aandoening is. Co-morbiditeit Gevolgen van andere aandoeningen voor de longaandoening en vice versa. Co-medicatie Gevolgen die medicatie voor andere kwalen heeft voor de luchtwegen. Inhalatie Een juist gebruik van de inhalator is erg belangrijk; Correct gebruik dient instructie en jaarlijks geëvalueerd te worden. controle Spirometrie Bij voorkeur wordt tijdens de eerste periode een aantal malen spirometrie verricht om achter de beste waarde te komen. Daarna kan het minder vaak. Anamnese De POH voert de gesprekken tijdens de vervolgconsulten aan de hand van een formulier dat de patiënt van tevoren invult. Daarop kan de patiënt ook aangeven wat hij belangrijk vindt om dit consult te bespreken. Voorlichting De POH geeft voorlichting over alles wat bij de aandoening komt kijken, met als doel dat de patiënt zelfbewust en verstandig met de aandoening om leert gaan. Leefstijl COPD en astma zijn aandoeningen waar de patiënt zelf behoorlijk wat aan kan doen: Stoppen met roken; Uitschakelen of vermijden van prikkels; Bewegen en sporten; Gezonde voeding; De aandoening kan gevolgen hebben voor werk en vrije tijd. Begeleiding Spreek af hoe de begeleiding eruit gaat zien; POH en huisarts werken nauw samen; Toelichten aanmelding zorggroep en overhandigen privacyfolder. Zorgpartners Andere betrokkenen behalve huisarts en POH (longarts, fysiotherapeut, expertteam Kennemer Lucht); Bespreek de manier waarop het team samenwerkt. (1)Tijdens het scharnierconsult wordt de voorlopige ziektelast vastgesteld. Vervolgens wordt de patiënt optimaal behandeld tijdens de intensieve behandelfase. Na de intensieve behandelfase wordt opnieuw de ziektelast bepaald (zie schema bepalen ziektelast). Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 7

8 Versie Stappenplan consult voering COPD en astma Stappen Stap 1: Voorbereiding Stap 2: Inventariseren van te bespreken onderwerpen Stap 3: Metingen Stap 4: Medicamenteuze behandeling Stap 5: Niet medicamenteuze behandeling Stap 6: Afsluiting en vervolgafspraken Inhoud: Laat patiënt de MRC en CCQ/ACQ formulieren invullen. Laat patiënt inhalatiemedicatie meenemen. Check gegevens patiënt: Waren er exacerbaties in afgelopen periode? Is herhaling spirometrie nodig (voor bepalen Persoonlijk beste waarde? Wat zijn actuele behandeldoelen? Wensen, klachten en vragen patiënt (met behulp van ingevulde CCQ/ACQ/MRC) Vergelijk scores uit CCQ/ACQ/MRC van vorige afspraak. Informeer expliciet naar: (problemen in) het sociaal functioneren (alleen van toepassing in intensieve behandelfase); verloop van de behandeling (medicamenteus en leefstijl); exacerbaties in de afgelopen periode; klachten. Trek een voorlopige conclusie: aanpassingen in behandelplan of nieuwe interventies gewenst? Stel in overleg met de patiënt de inhoud van het consult vast. Spirometrie jaarlijks (indien nodig herhalen in intensieve behandelfase), vergelijk uitkomsten met vorige uitkomsten. BMI Controleren van: (problemen bij) gebruik medicatie, inhalatietechniek, gebruik inhalator en kennis van medicatie. Waar nodig instrueren; Overleg met huisarts om medicatie aan te passen indien behandeldoelen ondanks juist gebruik en inhalatietechniek niet worden gehaald. Rookstatus en begeleiding stoppen met roken; Beweegstatus / beweegadvies; Voedingstoestand en BMI nagaan en voedingsadvies geven; Saneren omgeving patiënt; Bespreken problemen en eventueel psychosociale begeleiding overwegen; Bespreken van klachten en herkennen van klachten die kunnen leiden tot exacerbatie en uitleg exacerbatie actieplan. Voorlichting geven over ziektebeeld en medicatie; Overige wensen, klachten en vragen bespreken. Consult samenvatten, vaststellen doelen, evaluatietermijnen en rolverdeling bij de verschillende doelen; Bespreken van rol van de patiënt; Bespreken eventuele verwijzing(en) in de keten; Overleg huisarts bij met medicatiewijzigingen; Afspraak vervolgconsult; Uitnodiging voor griepvaccinatie; Registratie in het HIS. Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 8

9 Versie Behandeltraject COPD (intensieve behandelfase) Na het scharnierconsult volgt een intensieve behandelfase De intensieve behandelfase duurt na diagnose 8 tot 12 maanden. Het doel van de intensieve behandelfase is om de patiënt in een zo goed mogelijke conditie te brengen door: Medicamenteuze behandeling; Niet-medicamenteuze behandeling (voorlichting, leeftijlstijladvies en begeleiding, zie tabel : Niet-medicamenteuze behandeling bij COPD en astma ). Patiënt met COPD Bepaal behandeldoelen Niet Medicamenteuze behandeling: (Optimaliseer) Medicamenteuze behandeling: Evalueer behandeling: Bepaal opnieuw ziektelast (1) Lichte ziektelast Matige/ ernstige ziektelast Behandeldoelen behaald (2) Overweeg Diagnostisch advies/ consult door longarts Ja Nee Evalueer behandeling Start minder intensieve behandelfase (3) Wel verbetering Geen verbetering Behandeling door longarts (4) (1) Voor ziektelast bepaling (zie flowchart: Bepalen ziektelast COPD (bij patiënten na intensieve behandelfase) (2) Zie tabel behandeldoelen voor patiënten met COPD (3) In de minder intensieve behandelfase vindt de controle 1x per jaar plaats. Indien noodzakelijk kan deze frequentie hoger zijn (denk aan bij stoppen-met-roken begeleiding) (4) Patiënten in de palliatieve fase worden na consultatie door longarts verder behandeld door de huisarts Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 9

10 Versie Behandeltraject astma (intensieve behandelfase) Na het scharnierconsult volgt een intensieve behandelfase De intensieve behandelfase duurt na diagnose 8 tot 12 maanden. Het doel van de intensieve behandelfase is om de patiënt in een zo goed mogelijke conditie te brengen door: Medicamenteuze behandeling; Niet-medicamenteuze behandeling (voorlichting, leeftijlstijladvies en begeleiding, zie tabel : Niet-medicamenteuze behandeling bij COPD en astma ). Patiënt met astma Bepaal behandeldoelen (1) Niet Medicamenteuze behandeling: (Optimaliseer) Medicamenteuze behandeling (2): Evalueer behandeling: Bepaal ernst astma Intermitterend Astma Persisterend Astma Behandeldoelen behaald Ja Nee Geen indicatie voor jaarlijkse controle Start minder intensieve behandelfase (3) Overweeg Diagnostisch advies/ consult door longarts (1) Zie tabel behandeldoelen voor patiënten met Astma (2) Controle huisarts (elke 2-4 weken) tot maximaal 4 consulten (3) In de minder intensieve behandelfase vindt de controle 1x per jaar plaats. Indien noodzakelijk kan deze frequentie hoger zijn (denk aan bij stoppen-met-roken begeleiding) Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 10

11 Versie Behandeldoelen voor patiënten met COPD Gebieden Klachten Inspanningsvermogen Longfunctie Exacerbaties Invaliditeit Kwaliteit van leven Tabaksverslaving Overig Doelen Verminderen klachten in het algemeen: CCQ <2; MRC<3. Verbeteren inspanningsvermogen. Normaliseren van de achteruitgang van de longfunctie (FEV1 <0,10 liter achteruitgang per jaar); FEV1 > 50% of >1,5 liter. Voorkómen exacerbaties (<2 per jaar). Uitstellen of voorkómen van invaliditeit en arbeidsongeschiktheid. Verbeteren van de ziektegerelateerde kwaliteit van leven. Stoppen-met-roken. Behalen persoonlijke behandeldoelen; Gezonde Leefstijl: bewegen volgens norm; gezonde voeding; gezond gewicht; beperkt alcohol; voorkomen/reduceren van Stress. Behandeldoelen voor patiënten met Astma Gebieden Doelen Klachten Beperken van symptomen overdag, tot < 2 maal per week. Geen of zo weinig mogelijk beperkingen in hun dagelijkse activiteiten ondervinden: ACQ <0,75. Geen nachtelijke symptomen Inspanningsvermogen Beperken van gebruik van kortwerkende luchtwegverwijders: tot 2 maal per week Longfunctie FEV 1 >80% Exacerbaties Voorkómen van astma exacerbaties tot <1 per jaar Kwaliteit van leven Verbeteren van functionele beperkingen Overig Behalen persoonlijke behandeldoelen; Gezonde Leefstijl: bewegen volgens norm; gezonde voeding; gezond gewicht; stoppen met roken; beperk alcohol; voorkomen/reduceren van Stress. Geen bijwerkingen van de medicatie ondervinden Niet overlijden te gevolge van hun astma Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 11

12 Versie Bepalen ziektelast COPD (bij patiënt ná intensieve behandelfase) Bepaal of de patiënt lichte ziektelast heeft of matige/ernstige ziektelast aan de hand van de criteria voor lichte ziektelast. Het bepalen van de ziektelast dient opnieuw te gebeuren ná de intensieve behandelfase en dus ná maximale behandeling! Lichte ziektelast Patiënt voldoet aan alle zeven de volgende criteria voor lichte ziektelast: 1. BMI >21 2. CCQ-score <2. 3. Geen ernstige klachten of beperkingen door dyspnoe MRC <3. 4. FEV1> 50% (> 1,5 liter) 5. Minder dan 2 keer per jaar een exacerbatie waarvoor orale corticosteroïden gebruikt worden. 6. Geringe co-morbiditeit. 7. Geen ernstige adaptatieproblemen. Matige / ernstige ziektelast Patiënt voldoet niet aan de zeven criteria voor lichte ziektelast. ((1)Consulteer expertteam Kennemer Lucht.) (1) Consulteer voor verwijzing naar longarts expertteam Kennemerlucht Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 12

13 Versie Niet-medicamenteuze behandeling bij COPD en astma Voor alle patiënten, ongeacht de ernst van hun ziekte, zijn voorlichting en educatie over een gezonde levenswijze en omgaan met de gevolgen van de ziekte van essentieel belang. Een goed geïnformeerde patiënt heeft kennis over en inzicht in zijn ziekte, zijn behandeling en in de gevolgen voor zijn dagelijks leven. Goede educatie over alle facetten die COPD en/of Astma met zich meebrengt stelt de patiënt in staat om meer verantwoordelijkheid voor zijn ziekte te nemen en de kwaliteit van zijn leven zo goed mogelijk te houden. Bij de voorlichting adviseren wij om gebruik te maken van de NHG-patiëntenbrieven (COPD en Astma). Niet-medicamenteuze behandeling: Voorlichting, educatie en zelfmanagement Onderwerp Aard van de aandoening. De manier waarop de patiënt met zijn aandoening omgaat. Doel en werking medicatie Instructie van de inhalatietechniek Ademhalingsoefeningen. Psychosociaal Werk Saneren Griepvaccinatie Toelichting Uitleg geven over de aard van de aandoening hierbij kan gebruikt gemaakt worden van de NHG-patiënten brieven. Bespreek belemmeringen in het functioneren door angst voor kortademigheid of schaamte voor het gebruik van medicijnen in gezelschap. Uitleg geven over voorgeschreven medicatie en belang van therapietrouw. Bij blijvende kortademigheid kunnen ademhalingsoefeningen, zo nodig met instructie door een in longreactivatie gespecialiseerde oefen- of fysiotherapeut, nuttig zijn. Overweeg bij aanhoudende problemen met de mucusklaring verwijzing naar een oefen- of fysiotherapeut. Bij psychosociale problemen geeft de huisarts (emotionele) ondersteuning en adviezen. Bij ernstiger problematiek, zoals een angststoornis of depressie, stelt de huisarts zelf een behandeling in of verwijst de patiënt hiervoor naar een psycholoog of psychiater. De huisarts adviseert de patiënt bij werk gerelateerde problemen of belemmeringen contact op te nemen met de bedrijfsarts, waarna indien nodig overleg over afstemming van het beleid wordt gevoerd. Inventariserend huisbezoek door de longverpleegkundige. Patiënten worden jaarlijks uitgenodigd voor de griepvaccinatie. Niet-medicamenteuze behandeling: Leefstijladviezen Onderwerp Toelichting Stoppen met roken (1) Beweging Modules leefstijl programma Gezonde voeding Gezond gewicht Beperk alcohol Voor vrouwen maximaal 1-2 glazen per dag. Voor mannen maximaal 2-3 glazen per dag. Voorkomen / Bij stress kan worden overwogen om gelijktijdig met de andere reduceren van stress interventies een psychosociale interventie aan te bieden, gericht op stressreductie en stresshantering. Overweeg verwijzing huisarts, maatschappelijk werk, psycholoog en/of POH-GGZ. (1) Voor mensen met COPD, in elke fase van de aandoening, is stoppen met roken veruit de meest effectieve behandelingsoptie om een (versnelde) achteruitgang van de longfunctie en progressie van ziekte te voorkomen. De fletcher curve kan hierbij als hulpmiddel gebruikt worden (Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.. Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 13

14 Versie Medicamenteuze behandeling COPD: Vermindering klachten (Luchtwegverwijders) COPD patiënt (1) Start met kortwerkende luchtwegverwijder (KWBM) (2) of anticholinergicum (3)) Controle gebruik (na 2-4 weken). Behandeldoelen niet behaald Kies de andere soort luchtwegverwijder of combineer Behandeldoelen niet behaald (4) Geef langwerkende luchtwegverwijder (LWBM) of anticholinergicum (3). Combineer desgewenst (5) Behandeldoelen behaald (4) Controle gebruik (na 4-6 weken). Behandeldoelen behaald (4) Behandeldoelen niet behaald Overweeg consultatie/ verwijzing longarts Continueer beleid (1) COPD patiënten met een matige/ ernstige obstructie (arbitrair GOLD II) mogen starten met een langwerkende luchtwegverwijder (LWBM); (2) Kortwerkende beta-2-sympathicomimetica (KWBM, o.a. salbutamol) geven snel meer lucht bij een aanval van kortademigheid; (3) Bij patiënten met cardiale co morbiditeit is er een lichte voorkeur voor anticholinergicum vanwege verschillen in werkzaamheid (minder ziekenhuisopnamen, iets hogere FEV1) en een iets gunstiger bijwerkingenprofiel (minder cardiotoxiciteit) in vergelijking met KWBM en/of LWBM); (4) Zie tabel behandeldoelen voor patiënten met COPD; (5) Als escape kan een kortwerkende luchtwegverwijder (KWBM) naast een langwerkende luchtwegverwijder (LWBM) gegeven worden. Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 14

15 Versie Medicamenteuze behandeling COPD: Terugdringen aantal exacerbaties (ICS) Bij patiënten met frequente exacerbaties (arbitrair twee of meer per jaar) kan het aantal exacerbaties door het gebruik van een onderhoudsbehandeling met inhalatiecorticosteroïden (ICS) verminderen. Een exacerbatie is: een aanhoudende verslechtering van de conditie van de patiënt (>24 uur) ten opzichte van de stabiele situatie en buiten de normale fluctuatie, met een acuut begin en de noodzaak tot aanpassing van de medicatie (CBO-richtlijn 2010). Patiënt met COPD 2 exacerbaties laatste jaar Start met inhalatiecorticosteroid (1) Controleer gebruik (na 6 weken tot 3 maanden) Beoordeel effect behandeling (na 12 maanden) Onvoldoende resultaat (2) Resultaat (2) Overweeg consultatie/ verwijzing voor diagnostisch consult bij longarts Continueer beleid (1) Zie overzicht medicatie COPD: inhalatie corticosteroϊden. (2) Voldoende resultaat betekent een daling van het aantal exacerbaties of een daling van de klachten. Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 15

16 Versie Medicamenteuze behandeling Astma Bij patiënten met astma dient gestart te worden met een kortwerkende luchwegverwijder. Indien de patiënt gemiddeld meer dan 2 keer per week klachten houdt overweeg een onderhoudsbehandeling ICS toe te voegen. In dit geval is er sprake van persisterend astma. Stappen Stap 1: Start Kortwerkende luchwegverwijder Intermitterend Astma Stap 2: Toevoeging ICS Persisterend Astma Stap 3: Combinatie ICS met Langwerkende luchtwegverwijder Persisterend Astma Stap 4: Medicatie Kortwerkende luchtwegverwijder indien nodig: Start met een kortwerkend bèta-2-sympathicomimeticum. Bij patiënten ouder dan 60 jaar of bij patiënten met een hartaandoening is er een lichte voorkeur voor ipratropium; Bij onvoldoende effect (>2 keer per week symptomen), overweg overstap op een onderhoudsbehandeling met een ICS om de inflammatie te behandelen (zie stap 2). Onderhoudsbehandeling met lage of matige dosis ICS Geef een ICS in een lage dosering; Vervang bij niet behalen behandeldoelen door een matige dosis ICS. Controleer zo nodig nog één of meerdere keren tot de behandeldoelen bereikt zijn en continueer de daarvoor noodzakelijke dosering ICS gedurende drie maanden. Bij verergering van de Astma symptomen kan gedurende enkele dagen een kortwerkend bèta-2-sympathicomimeticum tot maximaal acht inhalaties worden toegevoegd. Bij bijwerkingen van ICS, zoals persisterende heesheid of orale candidiasis. Overweeg aanvullende maatregelen, zoals: o overstappen op een dosisaerosol en inhalatiekamer; o tijdelijk verlaging van dosering of start eenmaal daagse dosering; o bij persisterende lokale bijwerkingen is een LTRA (montelukast 10 mg 1 dd 1 tablet) een alternatief, hoewel het minder werkzaam is. Onderhoudsbehandeling met matige dosis ICS en LWBM: Heroverweeg diagnose Astma en het beleid; Overweeg eventueel een toevoeging van een LWBM; Bij verergering van de astmasymptomen kan gedurende enkele dagen zo nodig een kortwerkend bèta-2-sympathicomimeticum tot maximaal acht inhalaties per dag worden toegevoegd. Een alternatief bij patiënten met een onderhoudsbehandeling van budesonide/formoterol zijn extra inhalaties daarvan, zo nodig tot maximaal 1600/48 microgr per dag; Indien effectief probeer dan de medicatie te minderen tot de laagste effectieve dosis ICS, al of niet in combinatie met een LWBM. Bij het niet bereiken van de behandeldoelen met bovenstaande medicamenteuze mogelijkheden is consultatie van of verwijzing naar de longarts geïndiceerd Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 16

17 Versie Medicamenteuze behandeling: Lichte of matige exacerbatie Patiënt met lichte of matige exacerbatie Inventariseer of patiënt luchtwegverwijder gebruikt? Geen luchtwegverwijder Wel luchtwegverwijder Start (opnieuw) met KWBM (1) of anticholinergicum Verdubbel tijdelijk de dosis KWBM (1) of anticholinergicum. Tenzij max. dosering wordt overschreden of Combineer KWBM en anticholinergicum Onvoldoende resultaat (2) Onvoldoende resultaat (2) Voldoende resultaat Prednisolon 1 dd 30 mg gedurende 7-14 dagen Controleer na beeindiging kuur Overweeg om onderdelen van de intensieve behandelfase te herhalen (3) (1) Kortwerkend ß2- sympathicomimeticum. (2) Patiënt laat geen verbetering zien binnen 12 tot 48 uur. (3) Bespreek therapietrouw, zelfmanagement, conditieverbetering, schadelijke prikkels wegnemen, herstel evenwicht etc. Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 17

18 Versie Medicamenteuze handeling en verwijzing: Ernstige exacerbatie Voor de beschrijving van de ernst van een exacerbatie bestaat geen gevalideerde stadiëring. Indicatieve criteria voor ernstige exacerbatie zijn: (een toename van de) dyspnoe in rust, moeite met uitspreken van hele zin, niet plat kunnen liggen. Ademhalingsfrequentie >30/min (bij zeer ernstige exacerbaties neemt de ademfrequentie weer af!). Hartslag >120/min. Gebruik van hulpademhalingsspieren. Patiënt met een ernstige exacerbatie Salbutamol dosisaerosol, 100 µg per keer in inhalatiekamer, 4-10 keer herhalen. Eventueel salbutamol per injectie (0,5 mg/ml). Herhaal na enkele minuten. Onvoldoende resultaat (1) Resultaat Voeg ipratropium toe 20 µg per keer in inhalatiekamer, 2-4 keer herhalen Prednisolon 1 dd 30 mg gedurende 7-14 dagen Onvoldoende resultaat (1) Bij specifieke complicaties (2) Geen complicaties (2) Verwijzen naar 2 de lijn (3) Voeg antibiotica toe (amoxicilline of doxycycline gedurende 7-10 dagen) Evalueer effectiviteit na behandeling en vervolgcontrole(4) (1) Patiënt laten geen verbetering zien binnen 30 min. inhalatietherapie; (2) Specifieke complicaties: klinische infectieverschijnselen (temp. > 38 C, algemeen ziek zijn) in combinatie met: zeer slechte LF (FEV1< 30% van voorspeld) of onvoldoende verbetering na 4 dagen; (3) Criteria: binnen 30 min. geen verbetering, onvoldoende zorgmogelijkheden thuis, eerdere exacerbaties die hebben geleidt tot ziekenhuisopname(s) en/of patiënt raakt uitgeput. (4) Let op: in eerste periode na exacerbatie controle intensiveren. Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 18

19 Versie Medicamenteuze behandeling: Bepalen keuze Inhalator Om een keuze te maken moet u eerst de inhalatiekracht en de hand-longcoördinatie van de patiënt inschatten. Grofweg kunt u kiezen tussen een poederinhalator, een dosisaerosol (met voorzetkamer) of een inademing gestuurde dosisaerosol. De keuze is voorlopig. Tijdens de instructie kan blijken dat een patiënt toch niet kan omgaan met een bepaalde inhalator en kunt u een andere inhalator proberen. Welk subtype inhalator u uit een bepaalde groep kiest hangt onder meer af van de beschikbaarheid van de voorgeschreven medicijnen. Het is wenselijk dat een patiënt de verschillende inhalatiemedicijnen met een zelfde soort inhalator voorgeschreven krijgt. Patiënt met Astma of COPD Bewuste inhalatie mogelijk Bewuste inhalatie niet mogelijk Voldoende krachtig inademingstroom Onvoldoende krachtig inademingstroom Droog poederinhalator; Dosisaërosol met voorzetkamer; Inademinggestuurde dosisaërosol Dosisaërosol met voorzetkamer; Inademinggestuurde dosisaërosol. Dosisaërosol met voorzetkamer Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 19

20 Aerochamber/ volumatic Autohaler Redihaler Discus Turbuhaler Novolizer Cyclohaler/ Aerolizer Breezhaler Handihaler Respimat Versie Medicamenteuze behandeling: Overzicht Inhalatoren en Medicatie Dosisaër osol met voorzetkamer Inademinggestuurde dosisaërosol Poederinhalator Soft Mist inhalator Groep Stofnaam merknaam KWBM Salbutamol Airomir x x Terbutaline Bricanyl x Salbutamol Salbutamol x x x x Salbutamol Ventolin x x Anticholinergica Ipratropium Atrovent x (KW) Ipratropium Ipratropium (1) x LWBM Formoterol Atimos x Formoterol Foradil x x Formoterol Formoterol x x Indacaterol Onbrez x Iormoterol Oxis x Salmeterol Serevent x x Anticholinergica (LW) Tiotropium Spiriva x x ICS Beclometason Beclometason x x Budesonide Budesonide x x Ciclesonide Alvesco x Fluticason Flixotide x x Beclometason extra fijn Qvar EFA x x Budesonide Pulmicort x Combi Ipratropium/fenoterol Berodual x x Becl. extrafijn/formeterol Foster x Salmeterol/fluticason Seretide x x Budesonide/formeterol Symbicort x (1)Generiek Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 20

21 Versie Overzicht medicatie Kortwerkende luchtwegverwijders Middel Inhalatiepoeder Dosisaërosol Maximum/dag Ipratropium (1) 4dd 40 µg 4dd 20 µg 320 µg Salbutamol (2) 4dd µg 4dd µg 1600 µg Terbutaline (2) 4dd µg 4000 µg (1) Kortwerkend anticholinergicum (2) Kortwerkend ß2-sympathicomimeticum (KWBM) Langwerkende luchtwegverwijders Middel Inhalatiepoeder Dosisaërosol Maximum/dag Tiotropium (1) 1dd 18 µg 1dd 5µg 5 µg (Soft mist) 18 µg (Inhalatiepoeder) Formoterol (2) 2dd 6-12 µg 2dd 12 µg 48 µg Salmeterol (2) 2dd 50 µg 2dd 50 µg 100 µg Indacaterol 1dd 150 µg 300 µg (1) Langwerkend anticholinergicum (2) Langwerkend ß2-sympathicomimeticum (LWBM) Inhalatie corticosteroïden (1) Middel Inhalatiepoeder Dosisaërosol Maximum/dag Budesonide 2dd 400 µg 2dd 400 µg 1600 µg Fluticason 2dd 500 µg 2dd 500 µg 1000 µg Ciclesonide 1dd µg 320 µg Beclometason (extrafijn) 2dd µg 800 µg Beclometason µg µg 800 µg (1) Indicatie COPD: frequentie exacerbaties ( 2 in de afgelopen jaar) Combinatiepreparaten Middel Inhalatiepoeder Dosisaërosol Maximum/dag Budesonide/Formoterol 2dd 400/12 µg 800/20 µg Salmeterol-Fluticason 2dd 50/500 µg 2dd2 25/250 µg 100/1000 µg Fenoterol/Ipratropium 2dd 100/40 µg 800/320 µg Becl. extrafijn/ formoterol 2dd 100/6 µg 400/24 µg Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 21

22 Versie Consultatie/verwijzing 2 de lijn COPD (longarts) Indicatie Omschrijving Verwijzing Jonge leeftijd Relatieve jonge leeftijd (arbitrair < 50 jaar). Longarts Twijfel diagnose Blijvende twijfel tussen COPD en hartfalen. Longarts Niet bereiken van de behandeldoelen Bij ernstige exacerbatie Ongewenst gewichtsverlies Niet bereiken van de behandeldoelen ondanks adequate therapie: Ernstige persisterende fysiologische beperking, FEV1 < 50% pred, of < 1,5l absoluut; Progressief longfunctieverlies (daling FEV1 >0,10 Liter/jaar) over meerdere jaren; Persisterend forse klachten en problemen kwaliteit van leven, gerelateerd aan COPD (bijvoorbeeld CCQ 2, MRC 3); Exacerbatie 2 afgelopen jaar waarvoor orale steroïden (o.a Prednisolon) zijn voorgeschreven; Matig tot ernstige adaptatieproblemen. Bij een ernstige exacerbatie Als er binnen 30 minuten geen verbetering optreedt; Als er thuis onvoldoende zorgmogelijkheden zijn; Waarbij bij eerdere exacerbaties een ziekenhuisopname noodzakelijk was; waarbij uitputting leidt tot een afname van de ademfrequentie, verminderd bewustzijn en rustiger worden van de patiënt. Ongewenst gewichtsverlies >10% als gevolg van COPD binnen een half jaar, en of >5% binnen een maand. Indien andere oorzaken zijn uitgesloten. Longarts (na overleg met het expertteam van Kennemer Lucht) Longarts Longarts Consultatie/verwijzing 2 de lijn astma. Indicatie Omschrijving Verwijzing Twijfel diagnose Niet bereiken van de behandeldoelen Vermoeden beroepsastma Bij ernstige exacerbatie Blijvende twijfel tussen astma en andere aandoeningen. Niet bereiken van de behandeldoelen ondanks adequate therapie: Persisterend forse klachten en problemen kwaliteit van leven, gerelateerd aan astma (bijvoorbeeld ernstige symptomen 2 per week; Bij drie of meer exacerbaties per jaar waarvoor een orale corticosteroïdkuur nodig was; Matig tot ernstige adaptatieproblemen. het vermoeden van beroepsastma waarbij arbeidsfactoren een zodanige rol lijken te spelen dat het werk of de loopbaanplanning in gevaar komt Bij een ernstige exacerbatie Als er binnen 30 minuten geen verbetering optreedt; Als er thuis onvoldoende zorgmogelijkheden zijn; Waarbij bij eerdere exacerbaties een ziekenhuisopname noodzakelijk was; waarbij uitputting leidt tot een afname van de ademfrequentie, verminderd bewustzijn en rustiger worden van de patiënt. Longarts Longarts (na overleg met het expertteam van Kennemer Lucht) Longarts Longarts Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 22

23 Versie Overlegcriteria POH met huisarts Overleg criteria De score in het CCQ formulier is toegenomen zonder aanwijsbare oorzaak. (Een significant verschil is 0,4)(COPD). De ACQ 0.75 (of is toegenomen met 0,5) (astma). De MRC-score is 3. (COPD) De patiënt heeft problemen met de medicatie. De patiënt rapporteert klachten die u niet direct aan de COPD of astma kunt toeschrijven of die ernstiger zijn dan verwacht. De patiënt had in het afgelopen jaar meer dan 2 orale corticosteroïd- of antibioticakuren nodig of is vanwege astma of COPD in het ziekenhuis opgenomen. De FEV1 is gedaald onder 50% van de voorspelde waarde of FEV1< 1,5 L. (COPD) De FEV1 is gedaald onder de 80% (astma) Snel of progressief verloop ondanks maximale behandeling. (Dit is het geval als de FEV1 is gedaald met meer dan 0,1 liter per jaar (Niet tijdens een exacerbatie gemeten.)) De patiënt ongewild is afgevallen (en of BMI <21 bij COPD). U denkt op basis van bevindingen dat de behandeling aangepast moet worden. Beoordeling spirometrie door huisarts (samen met POH). Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 23

24 Versie Bijlage 1: Registratie Indicatoren COPD in HIS Indicator NHG codering 1 Registreer/ label COPD patiënt in HIS. R95 2 Hoofdbehandelaar COPD COHBRZ Controlebeleid COPD-patiënt COCBRZ Ziektelast COPD volgens zorgstandaard COPD ZLCPRA Ernst/stadium COPD (GOLD classificatie) COERRQ Reden geen geregelde zorg CORZRZ Anamnese Kortademigheid (anamnese) DYSPRQ 1659 Piepende ademhaling (anamnese) PIEPRQ 1732 Chronisch hoesten (> 3 maanden); DAGHRQ 1854 Frequentie kortademigheid en/of piepen; FRDPRQ 1668 Nachtelijke klachten (Astma/COPD) NKACRQ 1746 Problemen om het slijm weg te hoesten; SLWHRQ Exacerbatie COPD COEXRQ (Lichamelijk) onderzoek: Mate van dyspnoe (MRC -schaal) MRCRQ 2210 Quetelet-index (BMI) QUETAO 1272 Lichaamsbeweging LIBWAQ 1705 Gemiddelde score alle klachten/beperk. COPD (CCQ) CCQTRQ 2402 Gemiddelde symptoomscore COPD (CCQ) CCQSRQ 2399 Gem. score functionele beperk.copd (CCQ) CCQFRQ 2400 Gem. score mentale klacht/bep. COPD(CCQ) CCQMRQ 2401 Systolische bloeddruk RRSYKA 1744 Diastolische bloeddruk RRDIKA Longfunctieonderzoek (spirometrie) FEV1 pré-bd % van voorspeld FVBERL 1670 FEV1 post-bd % van voorspeld FVNBRLMP 1678 FEV1 pré-bd FVPBRL 1681 FEV1 post-bd FVNBRL 1677 FEV1/FVC ratio post-bd FRNBRLMI 1866 FEV1/FVC ratio pré-bd FRPBRLMI 1675 FVC pré-bd % van voorspeld FVCVRLFB 1673 FVC post-bd % van voorspeld FCNBRL 1864 FVC pré-bd FCPBRL 1672 FVC post-bd FCNBRL Leefstijl en zelfzorg Rookstatus ROOKAQ 1739 Rookhistorie (pakjaren) PAKJAQ 1719 Aantal jaren gerookt ROJAAQ 1991 Controle inhalatietechniek ASITRQ 1608 Lichaamsbeweging LIBWAQ 1705 Ongewenst gewichtsverlies GEWVAA 2673 Verminderde voedingstoestand (COPD) COVVRQ 2676 Advies stoppen met roken gegeven ADMIAQ 1814 Advies nicotinevervangende middelen ADNVAQ 2004 Afgesproken stopdatum STDAAZ 2002 Advies lichaamsbeweging gegeven ADLBAQ 1816 Advies gezonde voeding gegeven ADVDAQ Medicatie Therapietrouw (COPD) COTTRQ 1779 Bijwerkingen medicatie (COPD) COBMRQ Verwijzing Inschakelen zorg/verwijzing (Astma/COPD) ASVVRZ 2133 Inschakelen zorg/verwijzing stoppen roken ROVWAZ 2139 Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 24

25 Versie Bijlage 2: Registratie Indicatoren Astma in HIS Indicator NHG codering 1 Registreer/ label astma patiënt in HIS. R96 2 Hoofdbehandelaar astma ASHBRZ Controlebeleid astma ASCBRZ Ernst astma ASERRQ Anamnese Kortademigheid (anamnese) DYSPRQ 1659 Piepende ademhaling (anamnese) PIEPRQ 1732 Chronisch hoesten (> 3 maanden); DAGHRQ 1854 Frequentie kortademigheid en/of piepen; FRDPRQ 1668 Nachtelijke klachten (Astma/COPD) NKACRQ 1746 Problemen om het slijm weg te hoesten; SLWHRQ 2672 Allergische klachten luchtwegen AKLLRQ 1596 Aspecifieke hyperreactiviteit luchtwegen ASHRRQ 1605 Astmaklachten uitgelokt door inspanning ASINRQ (Lichamelijk) onderzoek: ACQ Quetelet-index (BMI) ACQTRQ 2762 QUETAO 1272 Lichaamsbeweging LIBWAQ 1705 Allergie aangetoond ALLGAZ 1592 Systolische bloeddruk RRSYKA 1744 Diastolische bloeddruk RRDIKA Longfunctieonderzoek (spirometrie) FEV1 pré-bd % van voorspeld FVBERL 1670 FEV1 post-bd % van voorspeld FVNBRLMP 1678 FEV1 pré-bd FVPBRL 1681 FEV1 post-bd FVNBRL 1677 FEV1/FVC ratio post-bd FRNBRLMI 1866 FEV1/FVC ratio pré-bd FRPBRLMI 1675 FVC pré-bd % van voorspeld FVCVRLFB 1673 FVC post-bd % van voorspeld FCNBRL 1864 FVC pré-bd FCPBRL 1672 FVC post-bd FCNBRL Leefstijl en zelfzorg Rookstatus ROOKAQ 1739 Rookhistorie (pakjaren) PAKJAQ 1719 Aantal jaren gerookt ROJAAQ 1991 Controle inhalatietechniek ASITRQ 1608 Lichaamsbeweging LIBWAQ 1705 Advies stoppen met roken gegeven ADMIAQ 1814 Advies nicotinevervangende middelen ADNVAQ 2004 Afgesproken stopdatum STDAAZ 2002 Advies lichaamsbeweging gegeven ADLBAQ 1816 Advies gezonde voeding gegeven ADVDAQ Medicatie Therapietrouw (astma) ASTTRQ 1618 Bijwerkingen medicatie (astma) ASBMRQ 183 Freq. Gebruik kortw. Bronchusverw. Week FGBDRQ 1666 Freq. Gebruik kortw. Bronchusverw. Dag FBDDRQ 1667 Inhalatie techniek ASITRQ Verwijzing Inschakelen zorg/verwijzing (Astma/COPD) ASVVRZ 2133 Inschakelen zorg/verwijzing stoppen roken ROVWAZ 2139 Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 25

26 Versie Bijlage 3: Uitvoering spirometrie 1. Indien noodzakelijk: kalibreer de spirometer volgens voorschrift van de fabrikant. (registreer temperatuur luchtdruk en luchtvochtigheid van de ruimte) 2. Registreer leeftijd, geslacht, lichaamslengte (zonder schoenen, hielen tegen de muur, recht vooruit kijken), en afkomst (bijvoorbeeld Kaukasisch) van de patiënt. 3. Vraag naar het aantal verstreken uren sinds de laatste inhalatie van een luchtwegverwijder. 4. Instrueer de patiënt ten aanzien van de uitvoering van de longfunctietest. Uitvoering prebronchilatoire meting: 5. Laat de patiënt rechtop zitten. 6. Laat een volledig geforceerde ademmanoeuvre uitvoeren, met neusklem: - eerste maximale inspiratie - vervolgens een snelle, krachtige, vloeiende en volledige expiratie van minimaal 6 seconden - tenslotte een snelle, krachtige en volledige inspiratie - motiveer patiënt maximaal uit te blazen 7. Let tijdens de manoeuvre op de volgende punten: - mondstuk tussen tanden en lippen - geen luchtlekkage langs het mondstuk - handhaving van de rechte houding - voldoende inspanning voor volledige uit- en inademing Controle van een uitgevoerde ademmanoeuvre: ACCEPTATIE: 8. Beoordeel het expiratoire deel van de flow-volumecurve: - geen aarzeling, hoest of glottisafsluiting, zeker niet in de eerste seconde van de expiratie - een expiratieduur van minder dan 6 seconden is acceptabel als al gedurende minstens 1 seconde geen volumeverandering meer optreedt 9. Beoordeel het inspiratoire deel van de flow- volumecurve: - als het ingeademde volume groter is dan het uitgeademde volume was de aanvankelijke inspiratie niet optimaal of luchtlekkage bij het mondstuk. Herhaling van de ademmanoeuvre: REPRODUCEERBAARHEID: 10. Laat de patiënt de ademmanoeuvre herhalen: - 3 technisch goed uitgevoerde manoeuvres (max 8 pre en max 8 post) zijn nodig voor een reproduceerbare spirometrie - voor een reproduceerbare meting mogen de twee hoogste FEV1- waarden en FVCwaarden onderling niet meer dan 150 ml of 5% verschillen Inhaleren luchtwegverwijder: 11. Laat de patiënt per voorzetkamer de gekozen luchtwegverwijder inhaleren (salbutamol 400 mcg). Gebruik iptratropium indien salbutamol niet tot de mogelijkheden behoort. 12. Laat de salbutamol 15 minuten inwerken (ipratropium 45 minuten). Uitvoering postbronchilatoire meting: 13. Herhaal de stappen 5 t/m 10 Registratie van de meetresultaten: 14. Beoordeel de geblazen curves: - snelle stijging - scherpe piek - gladde curve Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 26

27 Versie geleidelijke daling naar X- as 15. De hoogste FVC en FEV1 uit de 3 geaccepteerde manoeuvres vormen het testresultaat; deze 2 parameters hoeven niet afkomstig te zijn uit dezelfde manoeuvre. 16. De beste van de drie verkregen flow- volumecurven is de curve waarvan de som van de FVC en FEV1 het hoogste is. Registreer de FEV1/FVC waarde van deze curve. 17. Interpreteer de curve: GEBRUIK DE POSTBRONCHILATOIRE WAARDES - FVC 80 % van voorspeld: restrictie niet aanwezig; < 80 %: vermoeden van restrictie; - FEV1/ FVC <0,7: passend bij obstructie; - FEV1 80 % van voorspeld: lichte obstructie, Gold 1; % van voorspeld: matige obstructie, Gold 2; % van voorspeld: ernstige obstructie: Gold 3; - < 30 % van voorspeld: zeer ernstige obstructie: Gold 4; Let op: bij patiënten> 60 jaar kan een FEV1/FVC, 0,7 fysiologisch zijn. Bij een FEV1 12 % en 200 ml t.o.v. voor verwijding : reversibiliteit aangetoond 18. Indien de uitvoering van de spirometrie niet goed is: opnieuw spirometrie, met extra aandacht voor uitvoering, of verwijs voor uitvoering naar huisartsen- of longfunctielaboratorium Aandachtspunten bij de uitvoering van Spirometrie: Geef een luchtwegverwijder via een dosisaerosol met voorzetkamer in vier afzonderlijke pufs, tussen de pufs door wordt er vijf keer in- en uitgeademd. Wacht minuten bij inhalatie van salbutamol en 30 minuten bij ipratropiumbromide. Beoordeel de uitvoering van de spirometrie en interpreteer de spirometrie aan de hand van het ROER formulier. De noodzaak om bij ouderen met licht verlaagde waarden van de FEV1/FVC-ratio en van de FEV1 het spirometrisch onderzoek te herhalen, neemt af met het toenemen van de leeftijd. Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 27

28 Versie Bijlage 4: Beoordelingsformulier spirometrie Uitvoering: Vooraf: Begrijpt de patiënt de uitleg? Ja/nee ID Worden de correcties opgevolgd? Ja/Nee Naam Is de patiënt in staat een max. inspanning te Ja/Nee verrichten? Lengte gemeten Is de patiënt gemotiveerd een max. Ja/Nee inspanning te verrichten? Uitvoering: heeft de patiënt een/ het: Reversilibiteitstest Ja/Nee Maximale inademing Ja/Nee Maximaal krachtige uitademing Ja/Nee Laatste ingenomen Maximaal lange uitademing Ja/nee Bronchusdilatatie: Maximaal diepe inademing Ja/Nee Stofnaam:.. Mondstuk goed tussen tanden en lippen Ja/Nee uren geleden:.. Rechte houding Ja/Nee Dosering:.. Geen luchtlekkage Ja/Nee Beoordeel F/V-curve: heeft de curve een: Aantal uitvoeringen: Snelle stijging Ja/Nee pré. Scherpe piek Ja/Nee Post. Gladde curve (lijn) Ja/nee Geleidelijke daling naar x-as Ja/Nee Bij 1x Nee in uitvoering geen Uitademingvolume is gelijk aan de Ja/Nee technische goede spirometrie. Geef inademingvolume Beoordeel V/t Curve: Uitademing duurt langer dan 6 sec Ja/Nee instructie over het onderdeel wat beter moet. Herhaal de meting (max. 8 pogingen). Plateaufase van minimaal 1 sec. Ja/Nee Herhaalbaarheid: (niet invullen indien bij beoordeel F/V curve 1x nee aangegeven bij 3 beste curven) Prébroncholdilator Postbronchodilator hoogste Op 1 na hoogste hoogste Op 1 na hoogste Bekijk de 2 hoogste FEV Bekijk de 2 hoogste FVC Resultaat: Hoogste waarde Voorspelde waarde pre Pre: % van Post Post : % van voorspeld Wijzigingen post t.o.v. pre voorspeld FVC %.... %..ml/.% FEV %.... %.. ml/..% FEV1/FVC X X.. Interpretatie: (interpreteer uitsluitend een goed uitgevoerd en herhaalbaar geblazen spirogram) R Post Gemeten waarde in Liters % van voorspeld FVC....% Restrictief (FVC <80% van voorspeld)? O Post FEV1/FVC Post-FEV1 (niet E bepalen bij FEV1/FVC 70%) R Toename na verwijding Advies/beleid: Conclusie Mogelijk restrictief..% Obstructie (post Ja X <70%)?....% Post-FEV1? FEV1 80 % Lichte obstructie Toename % Toename ml Reversibiliteit ( 12% en 200 ml.)? Reversibiliteit FEV % Matige obstructie Nee Nee FEV % Ernstige obstructie Geen reversibiliteit FEV1<30% Zeer ernstige obstructie (1)Gebaseerd op het ROER formulier ontwikkeld door de CAHAG Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 28

29 Versie Bijlage 5: CCQ vragenlijst De CCQ is een gevalideerde vragenlijst om de kwaliteit van leven van COPD-patiënten te meten. De vragenlijst bevat tien items verdeeld in drie domeinen: symptomen, functioneleen mentale status. De CCQ is beschikbaar in een weekversie en een 24 uurversie (HZNK adviseert de weekversie te gebruiken). Veranderingen in de gezondheidstoestand worden weergegeven middels vergelijking ten opzichte van de vorige bepaling. De CCQ maakt gebruik van een zevenpuntsschaal van 0-6 (0 = a-symptomatisch en 6 = totale beperking of extreme klachten). De CCQ bevat 3 domeinen: 1. De symptomen status (in hoeverre iemand last heeft van symptomen die gerelateerd zijn aan het ziektebeeld) = vraag ; 2. De mentale status (in hoeverre iemand emotioneel last heeft van zijn of haar ziekte) = vraag 3-4; 3. De functionele status (in hoeverre iemand fysiek belemmerd wordt door zijn of haar ziekte) = vraag Adviezen bij het afnemen: Laat de patiënt in een rustige omgeving de vragenlijst invullen; Zorg ervoor dat de patiënt zonder invloed van buitenaf deze vragenlijst invult Leg uit wat de zevenpuntsschaal inhoudt; Zet een kruis of cirkel bij het correcte antwoord; Alle 10 vragen moeten worden beantwoord; Foute antwoorden zijn niet mogelijk, het is de mening van de patiënt; Vertel de patiënt dat de vragen betrekking hebben op COPD-gerelateerde klachten en niet op eventuele beperkingen door andere aandoeningen; De scores hebben betrekking op afgelopen week; Check of de patiënt alle vragen heeft ingevuld. Beoordeling CCQ totaal: Score CCQ totaal Beoordeling < 1 Niet beperkt 1 < 2 Matig beperkt 2 < 3 Ernstig beperkt 3 Zeer ernstig beperkt Interpretatie Voor de Gemiddelde score alle klachten/beperkingen, de CCQ totaal: Tel alle vragen bij elkaar op en deel deze door 10 (= totaal aantal vragen). De domeinen kunnen ook per onderdeel berekend worden. Symptomen (vraag 1,2,5,6) optellen en delen door 4 (= totaal aantal vragen) Functionele status (vraag 7,8,9,10) optellen en delen door 4 (= totaal aantal vragen) Mentale status (vraag 3 en 4) optellen en delen door 2 (= totaal aantal vragen). Klinisch belangrijk verschil Het is belangrijk te beoordelen of een verandering in score een significante verbetering of verslechtering is. Een verandering van 0.4 van de totale score ten opzichte van de vorige meting duidt op klinische relevantie. Concept Flowcharts COPD & astma Huisartsenzorg Noord-Kennemerland pagina 29

Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma

Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma Voorbeeld consultatieaanvraag: expertteam COPD/Astma Veel praktijken weten het expertteam te vinden wanneer zij specialistische vragen hebben met betrekking tot de behandeling van een patiënt met Diabetes

Nadere informatie

De nieuwe standaarden astma en COPD. Wat is nieuw

De nieuwe standaarden astma en COPD. Wat is nieuw De nieuwe standaarden astma en COPD Wat is nieuw De patiënt staat centraal Veranderingen Nieuwe definitie luchtwegobstructie Nieuwe indeling ernst astma en COPD Plaats reversibiliteitstest bij astma en

Nadere informatie

Casusschetsen astma/copd

Casusschetsen astma/copd Casusschetsen astma/copd 7 augustus 2000 Casusschets 1 Mevr. N, is een 26 jarige adipeuze Surinaamse vrouw die sinds 1994 in Nederland woonachtig is. Sinds haar komst naar Nederland heeft zij in wisselende

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker Adembenemend 2016

Disclosure belangen spreker Adembenemend 2016 Disclosure belangen spreker Adembenemend 2016 (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

Indeling presentatie

Indeling presentatie Gho-Go COPD ketenzorg avond 10 september 2013 Norbert IJkelenstam Kaderhuisarts astma/copd 1 Indeling presentatie Aandachtspunten vanuit spiegelinformatie 2013 Het begrip ziektelast en de COPD ziektelastmeter

Nadere informatie

SANDWICHSCHOLING COPD Goede COPD zorg: resultaat van goede samenwerking 28 juni Scharnierconsult. Uitgangspunt

SANDWICHSCHOLING COPD Goede COPD zorg: resultaat van goede samenwerking 28 juni Scharnierconsult. Uitgangspunt SANDWICHSCHOLING COPD Goede COPD zorg: resultaat van goede samenwerking 28 juni 2012 Scharnierconsult, ziektelast en persoonlijk behandelplan Marion Teunissen en Rudy Bakker Werkgroep COPD Synchroon Scharnierconsult

Nadere informatie

ASTMA PROTOCOL CELLO. Leiden

ASTMA PROTOCOL CELLO. Leiden ASTMA PROTOCOL CELLO Leiden Mei 2011 1 Inleiding Dit protocol omvat uitleg ziektebeeld, diagnose, doelstellingen, niet medicamenteuze therapie, medicamenteuze therapie en schema dosering inhalatiemiddelen.

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007

Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007 Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007 Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen l en inleiding idi Presentatie van regionale voorschrijfcijfers

Nadere informatie

Van ziektelast naar gezondheidswinst Ans Nicolasen, POH Robbert Behr, kaderhuisarts astma-copd

Van ziektelast naar gezondheidswinst Ans Nicolasen, POH Robbert Behr, kaderhuisarts astma-copd Van ziektelast naar gezondheidswinst Ans Nicolasen, POH Robbert Behr, kaderhuisarts astma-copd 15-04-2015 Wie staat er centraal? Pad van een nieuwe COPD-patiënt Diagnostiek Scharnierconsult Intensieve

Nadere informatie

Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts

Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts Oude situatie Referenties dateren uit de jaren 50-60 Groep mijnwerkers en staalarbeiders (ECCS) Vrouwen niet als referentie geïncludeerd (globaal

Nadere informatie

Stichting Gezond Monnickendam. Protocol COPD Diseasemanagement HA/POH/PA

Stichting Gezond Monnickendam. Protocol COPD Diseasemanagement HA/POH/PA Stichting Gezond Monnickendam Protocol COPD Diseasemanagement HA/POH/PA Casefinding door HA (huisarts), PA (praktijkassistent) en apotheek Signalerende rol PA, bij: o langdurige of recidiverende luchtwegklachten

Nadere informatie

Dubbeldiagnose. Paul Bresser, longarts Anaïs van Essen-Rubingh, huisarts

Dubbeldiagnose. Paul Bresser, longarts Anaïs van Essen-Rubingh, huisarts Dubbeldiagnose Paul Bresser, longarts Anaïs van Essen-Rubingh, huisarts Quiz 1 COPD is een aandoening van Jonge mensen Oudere mensen Beiden Quiz 2 Astma is een aandoening van Jonge mensen Oudere mensen

Nadere informatie

Vijf gedragsthema s lopen als een rode draad door de begeleiding van de patiënt met astma/copd:

Vijf gedragsthema s lopen als een rode draad door de begeleiding van de patiënt met astma/copd: Praktijkondersteuning bij COPD en astma Doel van praktijkondersteuning is het ophogen en/of verdieping van kennis bij de patiënt en het daaraan verbonden zelfmanagement 1. De begeleiding richt zich in

Nadere informatie

INHALATIE Hanneke van Dijk kinderlongverpleegkundige

INHALATIE Hanneke van Dijk kinderlongverpleegkundige INHALATIE 30-06-2015 Hanneke van Dijk kinderlongverpleegkundige Doelstelling Aan het eind van deze workshop is de groep bekend met wat voor mogelijkheden er zijn om inhalatie medicatie toe te dienen en

Nadere informatie

DUODAGEN NWU 24-25 november. Roel Wennekes Jelmer Haanstra Jouke Hanje

DUODAGEN NWU 24-25 november. Roel Wennekes Jelmer Haanstra Jouke Hanje DUODAGEN NWU 24-25 november Roel Wennekes Jelmer Haanstra Jouke Hanje Ketenzorg COPD Inleiding Protocol Voorbereiding op DBC Voorbeeld opzet Pauze Spirometrie blazen Spirometrie beoordelen Inleiding Overheid

Nadere informatie

Workshop ACQ en CCQ Het gebruik in de dagelijkse praktijk. Adembenemend 2015 Hetty Cox, kaderarts astma/copd

Workshop ACQ en CCQ Het gebruik in de dagelijkse praktijk. Adembenemend 2015 Hetty Cox, kaderarts astma/copd Workshop ACQ en CCQ Het gebruik in de dagelijkse praktijk Adembenemend 2015 Hetty Cox, kaderarts astma/copd Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

De RTA COPD juni 2012. De RTA de achtergrond 6-7-2012. Uitgangspunt: de integrale gezondheidstoestand

De RTA COPD juni 2012. De RTA de achtergrond 6-7-2012. Uitgangspunt: de integrale gezondheidstoestand De RTA COPD juni 2012 Afspraken tussen huisartsen en longartsen in de regio Noord Brabant Noord Oost De RTA de achtergrond Gebaseerd op de LTA De oude RTA de versie uit 2006 De nieuwe zorgstandaard COPD

Nadere informatie

Zorgroep Kennemer lucht

Zorgroep Kennemer lucht Zorgroep Kennemer lucht Randvoorwaarden Knelpuntanalyse Epidemiologie Zorgstandaard Zorgprogramma Indicatoren Doelstellingen Huidige knelpunten toekomst Zorggroep Kennemer lucht HAPA HONK HZNK DM COPD-CVRM-GGZ

Nadere informatie

Stichting Gezond Monnickendam Protocol COPD Diseasemanagement HA/POH/PA

Stichting Gezond Monnickendam Protocol COPD Diseasemanagement HA/POH/PA Stichting Gezond Monnickendam Protocol COPD Diseasemanagement HA/POH/PA Casefinding door PA en HA Signalerende rol PA, bij: o langdurige of recidiverende luchtwegklachten ( 2 x per jaar), én o roken of

Nadere informatie

Transmurale werkafspraken

Transmurale werkafspraken Silvia Hiep GHO-GO COPD terugkomdag Transmurale werkafspraken verwijs en terugverwijsbeleid Programma Inleiding Verwijscriteria volgens de LAN / SLA Casuïstiek Discussie 2 1 Definitie volgens NHG standaard

Nadere informatie

Regionaal ketenzorg protocol COPD

Regionaal ketenzorg protocol COPD Bijlage 1. Regionaal Ketenzorgprotocol Titel Regionaal ketenzorg protocol Verwijzing naar formulier Verwijzing naar protocol Protocol case finding Kwaliteitsbeleid Zorggroep Privacyreglement Zorggroep

Nadere informatie

COPD PROTOCOL. CELLO Leiden. Auteur: Mw. M. v. Mierlo, praktijkondersteuner

COPD PROTOCOL. CELLO Leiden. Auteur: Mw. M. v. Mierlo, praktijkondersteuner COPD PROTOCOL CELLO Leiden Auteur: Mw. M. v. Mierlo, praktijkondersteuner September 2010 1 Inleiding CELLO, Coöperatie Eerste Lijn Leiden en Omstreken, is een organisatie van solistisch werkende huisartsen,

Nadere informatie

Indeling presentatie

Indeling presentatie Gho-Go COPD terugkomdag COPD ketenzorg 7 oktober 2014 Norbert IJkelenstam Kaderhuisarts astma/copd 1 Indeling presentatie Aandachtspunten vanuit spiegelinformatie 2014 De nieuwe NHG COPD standaard 2015

Nadere informatie

klacht afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease, een

klacht afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease, een : factoren verergeren en 3 klacht afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease, een, zoals ingen voornaamste de doen om te verbeteren. Daarom hebben we deze serie werkboeken voor zelfmanagement

Nadere informatie

Astma. Chronos, 14 juni 2016. Regien Kievits, kaderarts astma/copd

Astma. Chronos, 14 juni 2016. Regien Kievits, kaderarts astma/copd Astma Chronos, 14 juni 2016 Regien Kievits, kaderarts astma/copd Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven

Nadere informatie

Achtergronden casusschetsen astma/ copd

Achtergronden casusschetsen astma/ copd Achtergronden casusschetsen astma/ copd 7 augustus 2000 Inleiding Dit Interline programma is gemaakt voor groepen die (meer dan) een jaar geleden het longproject hebben gevolgd. Het is gedeeltelijk een

Nadere informatie

4.1 Stroomschema COPD-zorg bij lichte en matige ziektelast

4.1 Stroomschema COPD-zorg bij lichte en matige ziektelast 4. Spreekuur De inhoud van het COPD-spreekuur wordt beschreven aan de hand van: 4.1 stroomschema, zie bladzijde 2 Voorstel voor verdeling van taken, frequentie van de consulten en tijdsinvestering. Onderscheidt

Nadere informatie

Individueel behandelplan COPD/Astma

Individueel behandelplan COPD/Astma Individueel behandelplan COPD/Astma Persoonlijke gegevens Naam Adres Woonplaats Telefoon E-mail Geb. datum Diagnose Diagnose gesteld op Bij ongeval waarschuwen Naam Adres Telefoon Relatie met pasdrager

Nadere informatie

Frequentie Voor de frequentie van spirometrie bij de monitoring fase: zie hoofdstuk 12 en 13.

Frequentie Voor de frequentie van spirometrie bij de monitoring fase: zie hoofdstuk 12 en 13. Protocol Spirometrie Gebruik van dit protocol Gebruik dit protocol om een spirometrie bij een patiënt uit te voeren om: de diagnose astma of COPD te stellen of om deze diagnose(s) minder waarschijnlijk

Nadere informatie

Astma behandelplan. Kindergeneeskunde. mca.nl

Astma behandelplan. Kindergeneeskunde. mca.nl Astma behandelplan Kindergeneeskunde mca.nl Inhoudsopgave Telefonisch spreekuur 2 Hoe werken de medicijnen? 3 Tips 3 Groene zone 4 Oranje zone 5 Rode zone 6 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir 100

Nadere informatie

Bijlage 30: Bepalingenclusters COPD en roken

Bijlage 30: Bepalingenclusters COPD en roken Bijlage 30: Bepalingenclusters COPD en roken Onderstaande clusters zijn afkomstig uit de HIS-tabel Bepalingenclusters en zijn in verschillende HIS en ingebouwd. De clusters zijn opgebouwd uit en uit de

Nadere informatie

Interline januari 2010. Astma/COPD versie 2009 casusschetsen

Interline januari 2010. Astma/COPD versie 2009 casusschetsen Interline januari 2010 Astma/COPD versie 2009 casusschetsen INTERLINE ASTMA + COPD 2009 Januari 2010 CASUSSCHETSEN Casusschets 1 Vrouw 28 jaar; Voorgeschiedenis: nu 3 jaar gestopt met roken, als kind geen

Nadere informatie

Astma/ COPD versie 2009 achtergronden casusschetsen

Astma/ COPD versie 2009 achtergronden casusschetsen Astma/ COPD versie 2009 achtergronden casusschetsen Voor: begeleider/presentator Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. Interline januari 2010 INTERLINE

Nadere informatie

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Het Pufff... boekje Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Locatie Eindhoven: Locatie Veldhoven: Ds. Th. Fliednerstraat 1 de Run 4600 Postbus 90 052 Postbus 7777 5600 PD Eindhoven 5500 MB Veldhoven Deze informatie

Nadere informatie

Astma & COPD Uitgangspunten LTA en locale werkafspraak: Controle-eis LTA: Diagnostiek astma/copd (door huisarts) Controle bij astma en COPD

Astma & COPD Uitgangspunten LTA en locale werkafspraak: Controle-eis LTA: Diagnostiek astma/copd (door huisarts) Controle bij astma en COPD Astma & COPD Uitgaande van de Landelijke Transmurale Afspraak (LTA) Astma & COPD van 2002 (coproductie NHG: Nederlands Huisartsen Genootschap en NVALT: Nederlandse Vereniging voor Artsen voor Longziekten

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD GEEN BELANGENVERSTRENGELING

IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD GEEN BELANGENVERSTRENGELING IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD DISCLOSURE IN DE BELANGEN HUISARTSENPRAKTIJK SPREKERS: GEEN BELANGENVERSTRENGELING 29 januari + 30 januari 2015 KADERHUISARTS SCHAKEL TUSSEN WETENSCHAP EN PRAKTIJK IMPLEMENTATIE

Nadere informatie

Astma. Individueel actie- en medicatieplan

Astma. Individueel actie- en medicatieplan Astma Individueel actie- en medicatieplan Dit plan gaat over hoe u het beste met uw astma om kunt gaan. U heeft niet altijd evenveel last van uw astma. Het is daarom fijn als u zelf uw medicijnen kunt

Nadere informatie

Astma bij Kinderen. Adembenemend 2015 Hans Berg, Regien Kievits

Astma bij Kinderen. Adembenemend 2015 Hans Berg, Regien Kievits Astma bij Kinderen Adembenemend 2015 Hans Berg, Regien Kievits Wat wil je weten? Astma is meest voorkomende chronische ziekte bij kinderen Prevalentie: 8 10 % van alle kinderen Standaarden: NHG- en Zorgstandaard

Nadere informatie

RICHTLIJN COPD BELEID IN DE HUISARTSPRAKTIJK Geactualiseerde versie, juli 2014 Netwerkzorg COPD Waterland, Stichting Gezond Monnickendam

RICHTLIJN COPD BELEID IN DE HUISARTSPRAKTIJK Geactualiseerde versie, juli 2014 Netwerkzorg COPD Waterland, Stichting Gezond Monnickendam 1 RICHTLIJN COPD BELEID IN DE HUISARTSPRAKTIJK Geactualiseerde versie, juli 2014 Netwerkzorg COPD Waterland, Stichting Gezond Monnickendam INHOUD pagina 1.Organisatie en opzet van het COPD spreekuur 1.1

Nadere informatie

Piepjes en Pufjes. 8 september 2014

Piepjes en Pufjes. 8 september 2014 Piepjes en Pufjes 8 september 2014 NHG standaard: Astma bij kinderen Patrick Bindels Huisarts Praktijk Buitenhof Hoofd afdeling Huisartsgeneeskunde Erasmus MC Rotterdam Nieuwe ontwikkelingen bij astma

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen COPD: Inhalatiemiddelen bij COPD kritisch bekeken 1. Toelichting In dit onderwijsmateriaal, gebaseerd op de herziene NHG-Standaard COPD (juli 2007), de CBO-richtlijn medicamenteuze therapie van COPD (2007)

Nadere informatie

LAN zorgstandaarden en NHG standaarden astma 2013 implementeren? Inkopen?

LAN zorgstandaarden en NHG standaarden astma 2013 implementeren? Inkopen? LAN zorgstandaarden en NHG standaarden astma 2013 implementeren? Inkopen? 24-1-2013 Jean Muris, huisarts, Kaderarts astma/copd Hoofd Huisartsopleiding Maastricht jean.muris@maastrichtuniversity.nl Astma

Nadere informatie

Medicatie bij COPD: Therapie op maat?

Medicatie bij COPD: Therapie op maat? IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD DISCLOSURE IN DE BELANGEN HUISARTSENPRAKTIJK SPREKERS: IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD IN DE HUISARTSENPRAKTIJK GEEN BELANGENVERSTRENGELING 29 januari + 30 januari 2015

Nadere informatie

Astma medicatie voor kinderen

Astma medicatie voor kinderen Astma medicatie voor kinderen Kindergeneeskunde mca.nl Inhoudsopgave De volgende inhalatiemedicatie wordt gebruikt bij kinderen met astma 3 Inhalatietechniek 5 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir

Nadere informatie

Medicijngebruik bij kinderen met astma

Medicijngebruik bij kinderen met astma Medicijngebruik bij kinderen met astma Afdeling kindergeneeskunde Vooraf Bijna alle kinderen met astma gebruiken medicijnen, meestal inhalatiemiddelen. In de praktijk blijken veel kinderen hun medicijnen

Nadere informatie

benoemen en adequate behandeling instellen een exacerbatie-management-plan op maat de ernst van een exacerbatie COPD kunnen

benoemen en adequate behandeling instellen een exacerbatie-management-plan op maat de ernst van een exacerbatie COPD kunnen de ernst van een exacerbatie COPD kunnen benoemen en adequate behandeling instellen een exacerbatie-management-plan op maat kunnen maken met de COPD-patiënt wat wordt er verstaan onder een (acute) exacerbatie

Nadere informatie

Samenvatting Zorgstandaard astma

Samenvatting Zorgstandaard astma Samenvatting Zorgstandaard astma Hierbij een samenvatting van de Zorgstandaard astma voor volwassenen namens de COPD-werkgroep van de huisartsenkring Amsterdam. Wij hebben voor u geprobeerd de belangrijkste

Nadere informatie

Protocol COPD. Opgesteld door zorggroep RCH Midden-Brabant. Versienummer: 2013-1 Datum: februari 2013. COPD zorgprogramma, februari 2013 1/21

Protocol COPD. Opgesteld door zorggroep RCH Midden-Brabant. Versienummer: 2013-1 Datum: februari 2013. COPD zorgprogramma, februari 2013 1/21 Protocol COPD Opgesteld door zorggroep RCH Midden-Brabant Versienummer: 2013-1 Datum: februari 2013 COPD zorgprogramma, februari 2013 1/21 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Randvoorwaarden 3 1.2. Inclusiecriteria

Nadere informatie

Astma behandelplan Kindergeneeskunde.

Astma behandelplan Kindergeneeskunde. Astma behandelplan Kindergeneeskunde www.nwz.nl Inhoud Uw vragen 2 Hoe werken de medicijnen? 3 Tips 3 Groene zone 4 Oranje zone 5 Rode zone 6 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir 100 mcg na opname

Nadere informatie

Hoestpoli. Uw bezoek aan de hoestpoli. Afspraakbevestiging. Welke voorbereidingen zijn nodig?

Hoestpoli. Uw bezoek aan de hoestpoli. Afspraakbevestiging. Welke voorbereidingen zijn nodig? Hoestpoli De hoestpoli is voor mensen met chronische hoest. U heeft een chronische hoest als u langer dan drie weken hoest. Chronische hoest kan uitputtend zijn en er voor zorgen dat u niet normaal kunt

Nadere informatie

ZORGPAD ASTMA & COPD 784

ZORGPAD ASTMA & COPD 784 ZORGPAD ASTMA & COPD 784 Inleiding Binnenkort verwachten wij u op de polikliniek van het Sint Franciscus Gasthuis vanwege klachten van uw luchtwegen. Om de oorzaak van de klachten te achterhalen en om

Nadere informatie

Astma en Longrevalidatie

Astma en Longrevalidatie Astma en Longrevalidatie Dominique Vaessen, verpleegkundig specialist longziekten 24 mei 2016 Isala Inhoud Astma Astma en longrevalidatie Longrevalidatie in Nederlands Astmacentrum Davos pagina 2 Astma

Nadere informatie

COPD en Comorbiditeit

COPD en Comorbiditeit COPD en Comorbiditeit Christiaan Meek Paul de Vries Machinist lv Comorbiditeit en COPD Welke comorbiditeit levert voor u problemen op bij diagnostiek en begeleiding COPD? 1 Comorbiditeit en COPD Welke

Nadere informatie

COPD- en Astmacontroleboekje van:

COPD- en Astmacontroleboekje van: De Astma apotheken en COPD van Zorggroep Uw behandelplan Almere Inhoudsopgave Waarom dit boekje 1 Controleafspraak voor astma / COPD 4, 6, 8, 10 Doelen voor de controle de volgende keer 5, 7, 9, 11 Andere

Nadere informatie

Persoonlijk zorgplan voor kinderen met astma

Persoonlijk zorgplan voor kinderen met astma Persoonlijk zorgplan voor kinderen met astma Inhoudsopgave Zorgplan van...5 Wat te doen bij benauwdheid?...6 Algemene tips... 10 Hoe werken de medicijnen... 11 Afbouwschema salbutamol (ventolin en airomir)...

Nadere informatie

Palliatieve zorg bij COPD

Palliatieve zorg bij COPD Palliatieve zorg bij COPD Joke Hes Longverpleegkundige Palliatieve zorg bij COPD 26/06/2014 Joke Hes Inhoud presentatie Welkom Wat is COPD Wanneer is er sprake van palliatieve zorg bij COPD Ziektelast

Nadere informatie

Benauwdheidsklachten bij kinderen

Benauwdheidsklachten bij kinderen Benauwdheidsklachten bij kinderen Informatie voor ouders en/of verzorgers In deze folder staat meer informatie over hoe u benauwdheidsklachten bij uw kind herkent en wat kunt u daar aan kunt doen. Neem

Nadere informatie

NHG-standaarden Astma bij volwassenen en COPD

NHG-standaarden Astma bij volwassenen en COPD Richtlijnen NHG-standaarden Astma bij volwassenen en COPD Roeland M.M. Geijer, Mariska K. Tuut, Johannes C.C.M. in t Veen, Berna D.L. Broekhuizen, Niels H. Chavannes en Ivo J.M. Smeele* + Gerelateerd artikel

Nadere informatie

Afbakening. Casus A Wim van Wanten. Medicamenteuze therapie bij Astma. Leerdoel. Medicamenteuze therapie

Afbakening. Casus A Wim van Wanten. Medicamenteuze therapie bij Astma. Leerdoel. Medicamenteuze therapie DISCLOSURE BELANGEN SPREKERS: Medicamenteuze therapie bij Astma GEEN BELANGENVERSTRENGELING Jos Dirven, huisarts Renswoude, kaderhuisarts astma-copd Riccardo Fornaro, huisarts Hoensbroek, kaderhuisarts

Nadere informatie

Deze cursus wordt in 2014 gehouden op donderdag 20 maart in de Aristo zalen in Amsterdam en op dinsdag 15 april in de Nieuwe Buitensociëteit in Zwolle

Deze cursus wordt in 2014 gehouden op donderdag 20 maart in de Aristo zalen in Amsterdam en op dinsdag 15 april in de Nieuwe Buitensociëteit in Zwolle Cursus Astma &COPD voor praktijkondersteuners en huisartsen 2014 Deze cursus wordt in 2014 gehouden op donderdag 20 maart in de Aristo zalen in Amsterdam en op dinsdag 15 april in de Nieuwe Buitensociëteit

Nadere informatie

Astma; moeilijk of ernstig?! Marianne van Nieuwamerongen Physician Assistant longziekten

Astma; moeilijk of ernstig?! Marianne van Nieuwamerongen Physician Assistant longziekten Astma; moeilijk of ernstig?! Marianne van Nieuwamerongen Physician Assistant longziekten Astma Chronische ontstekingsreactie van de luchtwegen die samengaat met de neiging van het luchtwegsysteem om sneller

Nadere informatie

Uitgebreide Longfunctietest

Uitgebreide Longfunctietest Uitgebreide Longfunctietest Longziekten Beter voor elkaar Inleiding Binnenkort wordt u in ons ziekenhuis verwacht voor een longfuntieonderzoek. Met dit onderzoek wordt de werking van de longen vastgesteld.

Nadere informatie

Zorgstandaard COPD: de patiënt centraal? Hans Berg Mireille Ballieux

Zorgstandaard COPD: de patiënt centraal? Hans Berg Mireille Ballieux Zorgstandaard COPD: de patiënt centraal? Hans Berg Mireille Ballieux WERKBLAD 1 STELLINGEN MOEILIJKE PATIËNTEN? VRAGEN GEEN HULP OMDAT ZIJ HUN BEPERKINGEN NIET MEER ALS ABNORMAAL BESCHOUWEN WETEN NIET

Nadere informatie

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen

Het Huisartsenteam. Gaat verder dan genezen Het Huisartsenteam Gaat verder dan genezen Ik heb COPD In het geval ik onwel word: Bel 112 voor een ambulance Bel mijn huisarts: Het Huisartsenteam Gaat verder dan genezen (0031) In het geval ik nog bij

Nadere informatie

COPD Pas ú raait om die rg d o Z 1

COPD Pas ú raait om die rg d o Z 1 COPD Pas Zorg die draait om ú 1 Ik heb COPD In het geval dat ik onwel word: bel 112 bel voor mijn huisarts (0031) In het geval ik nog bij bewustzijn ben maar erg kortademig: Laat u mij mijn puff inhaleren

Nadere informatie

Astma / COPD-dienst Geldrop

Astma / COPD-dienst Geldrop Astma / COPD-dienst Geldrop Wat is astma en COPD Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. De luchtwegen reageren overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels door het samentrekken van luchtwegspiertjes,

Nadere informatie

PRAKTIJKMAP ZORGGROEP HAARLEMMERMEERKETENZORG. Samenvatting Zorgprogramma COPD

PRAKTIJKMAP ZORGGROEP HAARLEMMERMEERKETENZORG. Samenvatting Zorgprogramma COPD PRAKTIJKMAP ZORGGROEP HAARLEMMERMEERKETENZORG Samenvatting Zorgprogramma COPD Versie Oktober 2015 Stroomschema Zorgprogramma COPD Cliënt bij HA met verdenking COPD Diagnostiek Diagnostiek Schakelconsult

Nadere informatie

Ik ben zo benauwd. Titia Klemmeier/Josien Bleeker

Ik ben zo benauwd. Titia Klemmeier/Josien Bleeker Ik ben zo benauwd Titia Klemmeier/Josien Bleeker dyspneu ademnood kortademigheid benauwdheid Bemoeilijkte ademhaling Programma Inventarisatie leerdoelen Kennis over de praktijk? Alarmsymptomen Achtergrond

Nadere informatie

Toetsvragen en stellingen Antwoorden met verklaring

Toetsvragen en stellingen Antwoorden met verklaring Toetsvragen en stellingen Antwoorden met verklaring Stellingen 1. Als de benauwdheidsklachten minder worden, kan de onderhoudsmedicatie gestopt worden. Eens/ oneens Deze gedachte is een reden waarom veel

Nadere informatie

COPD. Individueel zorgplan longmedicatie & longaanval actieplan

COPD. Individueel zorgplan longmedicatie & longaanval actieplan COPD Individueel zorgplan longmedicatie & longaanval actieplan U heeft dit plan ontvangen zodat u zelf actie kunt onder- nemen zodra uw COPD klachten verergeren, verbeteren of plotseling toenemen. COPD

Nadere informatie

Workshop: Reversibiliteitstest

Workshop: Reversibiliteitstest Workshop: Reversibiliteitstest Kevin De Soomer Longfunctie UZA VVLR, Colloquium 2016 Bronnen: Standaardisatie rapport ATS/ERS 2005 GINA richtlijnen GOLD richtlijnen Stellingen: JUIST / FOUT 1. Om de reversibiliteit

Nadere informatie

Jolet, 2 jaar oud, heeft bij verkoudheden last van hoesten, slijm opgeven en benauwdheid. Vooral s nachts zit zij vol, maar ze piept niet.

Jolet, 2 jaar oud, heeft bij verkoudheden last van hoesten, slijm opgeven en benauwdheid. Vooral s nachts zit zij vol, maar ze piept niet. Astma bij kinderen Casusschetsen Mrt 00 Casusschets 1 Jolet, 2 jaar oud, heeft bij verkoudheden last van hoesten, slijm opgeven en benauwdheid. Vooral s nachts zit zij vol, maar ze piept niet. Vraag 1:

Nadere informatie

Begeleiding Nieuwe Medicatie

Begeleiding Nieuwe Medicatie Begeleiding Nieuwe Medicatie Doelstellingen: De gezondheid van de patiënt verbeteren De therapietrouw verbeteren De efficiëntie van de behandelingen verbeteren Arts en apotheker versterken elkaars informatie

Nadere informatie

Expertteam COPD/Astma

Expertteam COPD/Astma Expertteam COPD/Astma Wanneer huisartsenpraktijken specialistische vragen hebben met betrekking tot de diagnostisering, behandeling en/of doorverwijzing van een patiënt met astma en/of COPD, dan kunnen

Nadere informatie

1. Inleiding. Aanleiding

1. Inleiding. Aanleiding ASTMA EN COPD ZORG 1. Inleiding Stichting Huisartsenlaboratorium Friesland (HAL) ondersteunt huisartsenpraktijken bij opsporing, diagnostiek en controle van Astma en COPD patiënten. In samenwerking met

Nadere informatie

Longfunctieonderzoek bij kinderen (aankruisen wat van toepassing is) Flowvolume onderzoek/spirogram. Histamineprovocatietest

Longfunctieonderzoek bij kinderen (aankruisen wat van toepassing is) Flowvolume onderzoek/spirogram. Histamineprovocatietest Informatie Longfunctieonderzoek bij kinderen Longfunctieonderzoek bij kinderen (aankruisen wat van toepassing is) Flowvolume onderzoek/spirogram Reversibiliteit Bodybox Inspanningstest Histamineprovocatietest

Nadere informatie

Medicatie bij COPD: Therapie op maat?

Medicatie bij COPD: Therapie op maat? IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD DISCLOSURE IN DE BELANGEN HUISARTSENPRAKTIJK SPREKERS: IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD IN DE HUISARTSENPRAKTIJK GEEN BELANGENVERSTRENGELING 29 januari + 30 januari 2015

Nadere informatie

Astma bij jongeren. Mijn actie- & medicatieplan

Astma bij jongeren. Mijn actie- & medicatieplan Astma bij jongeren Mijn actie- & medicatieplan Dit plan gaat over hoe je het beste met je astma kunt omgaan. Je hebt niet altijd evenveel last van je astma. Dit boekje helpt je om zelf je medicijnen aan

Nadere informatie

Astma / COPD-dienst Geldrop

Astma / COPD-dienst Geldrop Astma / COPD-dienst Geldrop Wat is astma en COPD Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. De luchtwegen reageren overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels door het samentrekken van luchtwegspiertjes,

Nadere informatie

Diagnostiek van COPD: van spirometrie tot ziektelastmeter. Hanneke de Jong Meriam van der Zon Guus van der Meijden

Diagnostiek van COPD: van spirometrie tot ziektelastmeter. Hanneke de Jong Meriam van der Zon Guus van der Meijden Diagnostiek van COPD: van spirometrie tot ziektelastmeter Hanneke de Jong Meriam van der Zon Guus van der Meijden Disclosure belangen sprekers (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Workshop RTA astma bij kinderen

Workshop RTA astma bij kinderen Workshop RTA astma bij kinderen Kindercarroussel Klankbordgroep kindergeneeskunde 7 maart 2017 Nicolien de Bie en Marianne Faber Quiz via Kahoot Pak je smartphone Ga naar kahoot.it Enter pin: Geef een

Nadere informatie

Acetylcysteïne wordt niet aanbevolen bij de behandeling van COPD, omdat geen voordeel is aangetoond ten opzichte van placebo. fenoterol/ipratropium

Acetylcysteïne wordt niet aanbevolen bij de behandeling van COPD, omdat geen voordeel is aangetoond ten opzichte van placebo. fenoterol/ipratropium 5 10 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 1 juli 2016 van de registratiehouders die volgens de consultatieprocedure kunnen reageren. COPD Onderhoudsbehandeling

Nadere informatie

Astma medicatie voor kinderen

Astma medicatie voor kinderen Astma medicatie voor kinderen Kindergeneeskunde mca.nl Inhoudsopgave De volgende medicatie wordt gebruikt bij kinderen met astma 3 Combinatiemedicijnen 4 Inhalatietechniek 4 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir

Nadere informatie

Indicatoren Kwaliteit Huisartsenzorg bij patiënten met COPD Versie mei 2016

Indicatoren Kwaliteit Huisartsenzorg bij patiënten met COPD Versie mei 2016 Indicatoren Kwaliteit Huisartsenzorg bij patiënten met COPD Versie 2.0 30 mei 2016 Het NHG maakt Standaarden voor de huisarts. Voor het interne kwaliteitsbeleid van de huisarts(praktijk) maakt het NHG

Nadere informatie

KASPIR voor kinderen (Kinderen met Astma SPIRometrie)

KASPIR voor kinderen (Kinderen met Astma SPIRometrie) Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Indeling workshop. De Machinist 2014 7 oktober 2014 Chantal Kroese Karin Aulbers 10-10-2014 DUBBELDIAGNOSE ASTMA & COPD

Indeling workshop. De Machinist 2014 7 oktober 2014 Chantal Kroese Karin Aulbers 10-10-2014 DUBBELDIAGNOSE ASTMA & COPD DUBBELDIAGNOSE ASTMA & COPD DUBBEL MOEILIJK TE INTERPRETEREN De Machinist 2014 7 oktober 2014 Chantal Kroese Karin Aulbers 1 Indeling workshop Casus besprekingen NHG standpunt over dubbeldiagnose - hoe

Nadere informatie

De longverpleegkundige

De longverpleegkundige De longverpleegkundige De longverpleegkundige Van uw longarts heeft u de eerste informatie gekregen over uw aandoening en de klachten die daarmee gepaard gaan. Vervolgens heeft de longarts u verwezen naar

Nadere informatie

Astma bij kinderen Diagnose en behandeling

Astma bij kinderen Diagnose en behandeling Thema: Astma bij kinderen Diagnose en behandeling dr. Janwillem Kocks Huisarts, Academische Huisartsenpraktijk Groningen Universitair Docent, afdeling Huisartsgeneeskunde UMCG 19-3-2015 2 19-3-2015 3 Piepen

Nadere informatie

WISSELPROTOCOL ASTMA/COPD Friese Zorggroepen en Maatschap Friese longartsen juli 2015 versie 3.0

WISSELPROTOCOL ASTMA/COPD Friese Zorggroepen en Maatschap Friese longartsen juli 2015 versie 3.0 WISSELPROTOCOL ASTMA/COPD Friese Zorggroepen en Maatschap Friese longartsen juli 2015 versie 3.0 Wisselprotocol astma/copd Friese Zorggroepen en Maatschap Friese Longartsen 2015 1 Inhoudsopgave 1. Introductie...

Nadere informatie

Doelstelling: Inhoud workshop. Spirometrie voor experts. Discussie. Na de workshop is de cursist in staat

Doelstelling: Inhoud workshop. Spirometrie voor experts. Discussie. Na de workshop is de cursist in staat IMPLEMENTATIE VAN ASTMA EN COPD IN DE HUISARTSENPRAKTIJK (potentiële) belangenverstrengeling voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Zie hieronder geen 4 en 5 februari 2016 Honorarium

Nadere informatie

Longfunctieonderzoek. voor uw eerste bezoek aan het spreekuurcentrum

Longfunctieonderzoek. voor uw eerste bezoek aan het spreekuurcentrum Longfunctieonderzoek voor uw eerste bezoek aan het spreekuurcentrum Algemeen Uw huisarts heeft u doorverwezen naar de longarts. Voorafgaande aan dit bezoek zal er meestal nog een longfoto gemaakt worden

Nadere informatie

Poliklinisch Zorgpad COPD

Poliklinisch Zorgpad COPD Longgeneeskunde Poliklinisch Zorgpad COPD www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl LON032 / Poliklinisch Zorgpad COPD / 11-12-2014 2 Poliklinisch

Nadere informatie

Astmamedicijnwijzer & behandelplan voor kinderen

Astmamedicijnwijzer & behandelplan voor kinderen Astmamedicijnwijzer & behandelplan voor kinderen Deze astmamedicijnwijzer en behandelplan is van: Naam: Geboortedatum: Behandelend kinderarts: 0 R. Dekkers 0 G.J.M. Janssen 0 M.J. Koenen-Jacobs 0 P.W.T.

Nadere informatie

Astma/COPD Dienst Geldrop

Astma/COPD Dienst Geldrop Astma/COPD Dienst Geldrop Wat is astma en COPD? Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. Wanneer de luchtwegen overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels reageren door het samentrekken

Nadere informatie

Stedelijk protocol Gestructureerde zorg Astma en COPD

Stedelijk protocol Gestructureerde zorg Astma en COPD Stedelijk protocol Gestructureerde zorg Astma en COPD Amsterdam, augustus 2015 Dit protocol is opgesteld door: Barbara van Maanen-Thiel, huisarts en kaderarts astma/copd met medewerking van: Bob vd Berg,

Nadere informatie

Longfunctieonderzoeken

Longfunctieonderzoeken Longfunctieonderzoeken In deze folder geeft het Spijkenisse Medisch Centrum u algemene informatie over longfunctieonderzoeken die op de longpolikliniek (route 77) worden uitgevoerd. Leest u deze informatie

Nadere informatie

Regionale transmurale afspraken bij ketenzorg COPD. Regio Midden Kennemerland

Regionale transmurale afspraken bij ketenzorg COPD. Regio Midden Kennemerland Regionale transmurale afspraken bij ketenzorg COPD in Regio Midden Kennemerland Inhoudsopgave pag. 1. Inleiding 2 2. Uitgangspunten 3 3. Consultatie en verwijzing 4 4. Ketenzorg en hoofdbehandelaarschap

Nadere informatie

GO COPD bv derde terugkomdag 07 10 2014 locatie Visio

GO COPD bv derde terugkomdag 07 10 2014 locatie Visio GO COPD bv derde terugkomdag 7 1 14 locatie Visio Programma 7 oktober 14 17.3 Presentatie spiegel informatie eigen zorggroep...joke Presentatie afspraken uitgifte voorzetkamers en inhalatie instructie

Nadere informatie

Handleiding Periodieke Controles

Handleiding Periodieke Controles Handleiding Periodieke Controles Zorg voor de patiënt met COPD, geboden door de praktijkondersteuner ten behoeve van het onderzoeksproject Monitoring bij COPD Versie september 2005 1. Achtergrond Dit protocol

Nadere informatie

NHG-Standaard Astma bij volwassenen

NHG-Standaard Astma bij volwassenen NHG-Standaard Astma bij volwassenen Tweede herziening Geijer RMM, Chavannes NH, Muris JWM, Sachs APE, Schermer T, Smeele IJM, Thoonen B, Van der Molen T, Van Schayck CP, Van Weel C, Kolnaar BGM, Grol MH.

Nadere informatie