Ondernemersopleiding / AOV Financiering. voor het mkb NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ondernemersopleiding / AOV Financiering. voor het mkb NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT"

Transcriptie

1 Ondernemersopleiding / AOV Financiering voor het mkb NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT

2 OPLEIDING ONDERNEMEN / AOV DE START VAN EEN ONDERNEMING Praktijkdiploma Ondernemingsplan mkb FINANCIERING voor het mkb (leverbaar met werkboek) Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen 6 e druk, 2 e oplage ISBN NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV

3 DE NOI-METHODE VOOR HET ONDERNEMERSDIPLOMA De NOI-methode 'Ondernemersopleiding' bestaat uit een serie studie- en werkboeken die gebruikt worden in het cursorisch onderwijs en in het dagonderwijs. Voor wat betreft het cursorisch onderwijs is de NOI-methode op maat gesneden voor het behalen van het Associatie Praktijkdiploma Ondernemer MKB. Dit diploma wordt verkregen middels drie examens: Ondernemingsplan; Personeel en Organisatie; Bedrijfsadministratie. Voor elk van deze examens wordt een afzonderlijk diploma afgegeven. De Nederlandse Associatie voor Praktijkexamens is gevestigd in Amersfoort. Voor het dagonderwijs sluit de NOI-methode nauw aan op de vereiste kwalificaties voor het Diploma Ondernemer Detailhandel (KC-Handel). PRAKTIJKDIPLOMA ONDERNEMINGSPLAN MKB Vakgebied Marketing Financiering NOI-boek Marketing voor het mkb Werkboek Marketing voor het mkb Financiering voor het mkb Werkboek Financiering voor het mkb Opstellen ondernemingsplan Rekenen voor het mkb (facultatief) PRAKTIJKDIPLOMA PERSONEEL EN ORGANISATIE MKB Vakgebied Organisatie NOI-boek Organisatie voor het mkb Werkboek Organisatie mkb PRAKTIJKDIPLOMA BEDRIJFSADMINISTRATIE MKB Vakgebied Administratie NOI-boek Administratie voor het mkb De Stichting Nederlandse Associatie voor Praktijkexamens verklaart dat in dit studieboek 'Financiering voor het mkb, 6 e druk' het examenprogramma Praktijkdiploma Ondernemingsplan MKB (POP), onderdeel Financiering, vastgesteld d.d. 5 oktober 2004, volledig is verwerkt. De stichting doet hiermee geen uitspraak over de didactiek en de correcte verwerking van de vakinhoud. De beoordeling geldt alleen voor de theorie en niet voor de (oefen)examens.

4 WOORD VOORAF VOOR DE CURSIST De NOI-serie voor het ondernemersonderwijs is een moderne, op de praktijk afgestemde studiemethode voor (toekomstige) ondernemers, franchisenemers en filiaalchefs. Met deze leerstof zijn al meer dan cursisten opgeleid. De methode wordt niet alleen voor zelfstudie en in het cursorisch onderwijs veel gebruikt, ook op dagscholen (ROC's) heeft de methode een vaste plaats verworven. Kernstof en verrijkingsstof Het NOI-boek Financiering voor het MKB bevat kernstof en verrijkingsstof. De kernstof is afgestemd op de exameneisen van het Associatie Praktijkdiploma Ondernemingsplan MKB. De verrijkingsstof bevat onderwerpen die voor de ondernemer van belang zijn, maar niet onder de eisen van het Associatie-examen vallen. De verrijkingsstof is aangegeven met een -, zowel in de inhoudsopgave als in de tekst. Voor dagscholen die opleiden voor het Diploma Ondernemer Detailhandel (KC-Handel) behoren zowel de kernstof als de verrijkingsstof tot de vereiste kwalificaties. Zelfwerkzaamheid Om de leerstof te kunnen onthouden, moet je 'al doende' leren. De studiemethode bestaat daarom uit: een leerboek Financiering met: - tekst in heldere, vlot lezende zinnen, waardoor je de theorie gemakkelijk in je opneemt; - verwerkingsvragen die onmiddellijk op de tekst volgen, zodat je direct zelf kunt toetsen of je de tekst hebt begrepen. Het is niet de bedoeling om de antwoorden op te schrijven. een werkboek met: - meerkeuzevragen; - juist-onjuistvragen; - opdrachten om de theorie te verwerken. Ondernemingsplan Een ondernemingsplan is de basis van de bedrijfsvoering. Hoofdpunten daarin zijn de financiering en de marketingstrategie. Het NOI-boekje Opstellen ondernemingsplan is een praktijkvoorbeeld waarbij de cursist/student zelfstandig opdrachten moet verwerken om het ondernemingsplan te maken. Bij de zesde druk, tweede oplage In deze tweede oplage worden in hoofdstuk 2.2 de ondernemingsvormen VOF, CV en maatschap behandeld. De OV, SV, OVR en CVR van de vorige oplage zijn vervallen; het wetsvoorstel voor deze nieuwe ondernemingsvormen is ingetrokken.

5 Voor ervaringen en suggesties houden wij ons van harte aanbevolen. Ons adres is: NOI bv, Antwoordnummer 58, 3740 VB BAARN telefoon , fax , NOI Copyright: NOI Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen, verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, database, computerbestand, internet of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van het NOI. Omslagontwerp: Ronald Meij

6 INHOUD afdeling hoofdstuk paragraaf 1 KOSTENENCALCULATIES 1 KOSTEN...blz Directekostenenbedrijfskosten Personeel, huisvesting, overige kosten en rente Afschrijvingskosten Verwerkingsvragen HET EXPLOITATIEOVERZICHT Berekening van de nettowinst Nettowinst en gewaardeerde kosten Verwerkingsvragen PRIJSBEREKENING DETAILHANDEL De brutowinstopslag Prijsberekening met een opslagpercentage Prijsberekening met omrekenfactor Adviesprijzen Verwerkingsvragen PRIJSBEREKENING AMBACHT EN DIENSTVERLENING 24 1 Het uurtarief De offerteprijs Differentiële kostprijs Voor- en nacalculatie Het machine-uurtarief Verwerkingsvragen ONDERNEMINGSVORMEN 1 DE RECHTSVORM VAN DE ONDERNEMING Natuurlijke personen en rechtspersonen Ondernemingsvormen Het handelsregister Verwerkingsvragen ONDERNEMINGEN ZONDER 2 RECHTSPERSOONLIJKHEID De eenmanszaak De maatschap Kenmerken vennootschap De vennootschap onder firma (VOF) De commanditaire vennootschap (CV) Verwerkingsvragen... 51

7 2 3 4 ONDERNEMINGEN MET RECHTSPERSOONLIJKHEID De besloten vennootschap (BV) De naamloze vennootschap (NV) De coöperatieve vereniging (coöp) De vereniging De stichting Het bestuur van grote ondernemingen Verwerkingsvragen ONDERNEMINGSVORM EN EXPLOITATIEOVERZICHT 72 1 Het exploitatieoverzicht van de eenmanszaak Het exploitatieoverzicht van de BV Verwerkingsvragen BELASTINGEN 1 INKOMSTENBELASTING (IB) De drie boxen van de Wet op de Inkomstenbelasting 78 2 Het belastingtarief van box Het belastingtarief van box Het belastingtarief van box Overzicht inkomensboxen en tarieven Persoonsgebonden aftrekposten en heffingskortingen Voorheffing loonbelasting Aangifte IB en aanslag IB Verwerkingsvragen AFTREKPOSTEN VOOR ONDERNEMINGEN Aftrekposten voor alle ondernemingsvormen Extra aftrekposten voor IB-ondernemers De keuze eenmanszaak of BV Verwerkingsvragen OMZETBELASTING (BTW) Directe en indirecte belastingen Hoe wordt de omzetbelasting geheven? Het aangiftebiljet De kleine-ondernemersregeling Verwerkingsvragen BELASTINGEN VAN GEMEENTE EN PROVINCIE Rechten, leges en heffingen Verwerkingsvragen

8 4 FINANCIERING EN FINANCIEEL BELEID 1 VERMOGENSBEHOEFTE EN VERMOGENSVERKRIJGING Eigen en vreemd vermogen Vormen van vreemd vermogen Samenvatting Verwerkingsvragen DE LIQUIDITEIT VAN EEN ONDERNEMING Liquiditeit en werkkapitaal De current ratio De quick ratio Kernen in de vlottende bedrijfsmiddelen Samenvatting Verwerkingsvragen DE SOLVABILITEIT VAN EEN ONDERNEMING Wat verstaan we onder solvabiliteit? Het kengetal van de solvabiliteit Bewaken van de solvabiliteit Verwerkingsvragen CASHFLOW Cashflow bij de eenmanszaak Cashflow bij de BV Vergelijking cashflow eenmanszaak en BV Verwerkingsvragen DE RENTABILITEIT VAN VERMOGEN De opbrengst van belegd vermogen De rentabiliteit van het totale vermogen (RTV) De rentabiliteit van het eigen vermogen (REV) Rentabiliteit en ondernemingsvorm Verwerkingsvragen BANKKREDIET Rekening-courantkrediet Zekerheidstelling Factoring Verwerkingsvragen LEVERANCIERSKREDIET Leverancierskrediet ontstaat automatisch Korting voor contante betaling Kredietbeperkingstoeslag Kosten van leverancierskrediet Leverancierskrediet en afnemerskrediet Verwerkingsvragen

9 4 8 LEASING Twee vormen van leasing Leasing en financiering Verwerkingsvragen CONSUMPTIEF KREDIET Gespreide betaling Verwerkingsvragen BEDRIJFSCONTROLE 1 BEGROTEN EN BUDGETTEREN De exploitatiebegroting De liquiditeitsbegroting Investeringsbegroting en financieringsplan Planning en doelstelling Verwerkingsvragen BEDRIJFSVERGELIJKING Interne en externe bedrijfsvergelijking Kengetallen Verwerkingsvragen VERZEKERINGEN Risico De schadeverzekering Soorten schadeverzekeringen Verwerkingsvragen HET BEDRIJFSMINIMUM Vaste kosten Variabele kosten Berekening van het bedrijfsminimum Kostenindelingen Verwerkingsvragen OVERNAME VAN EEN BEDRIJF De overnameprijs Voorbeeld van een overname Verwerkingsvragen TREFWOORDENREGISTER FORMULES EN KENGETALLEN - Financiering FORMULES EN BEGRIPPEN - Rekenen

10 1 Kosten en calculaties AFDELING 1.1 Kosten Het exploitatieoverzicht Prijsberekening detailhandel Prijsberekening ambacht en dienstverlening KOSTEN EN CALCULATIES - Afdeling 1 9

11 11 11 kosten DIRECTE KOSTEN EN BEDRIJFSKOSTEN Als je een bedrijf hebt, maak je kosten. Die kosten houden verband met de grootte en de aard van je bedrijf. Een sanitairbedrijf heeft andere kosten dan een reisbureau en de kosten van een banketbakker wijken af van de kosten van een bloemist. Ondanks deze verschillen zijn er ook overeenkomsten. Bij elk bedrijf onderscheiden we: directe kosten; bedrijfskosten. directe kosten Directe kosten Om een badkamer te kunnen betegelen, moet het sanitairbedrijf tegels inkopen. Als een vakantieganger een vliegreis wil boeken, moet het reisbureau vliegtickets inkopen. De banketbakker moet grondstoffen (meel, suiker e.d.) inkopen om gebak te kunnen maken. De bloemist moet bloemen inkopen voordat hij ze kan verkopen. De inkoopprijzen van tegels, vliegtickets, grondstoffen en bloemen vormen de directe kosten voor bovenstaande bedrijven. Directe kosten worden gemaakt voor het leveren van een bepaald product of een bepaalde dienst. Anders gezegd, directe kosten houden rechtstreeks verband met het leveren van producten of diensten. Per verkocht product of per geleverde dienst kun je nauwkeurig vaststellen hoeveel de directe kosten bedragen. 10 KOSTEN - Hoofdstuk 1.1

12 bedrijfskosten exploitatiekosten Bedrijfskosten Naast de directe kosten worden er ook kosten gemaakt om het totale bedrijf in stand te houden. Bijvoorbeeld het salaris van medewerkers, de huur van het bedrijfspand, de kosten van inventaris, machines, gereedschappen en bedrijfsauto's, de kosten van reclame en van gemeentelijke belastingen. Zonder deze kosten te maken, kan een bedrijf niet bestaan. We noemen deze kosten daarom bedrijfskosten. Bedrijfskosten worden gemaakt om het totale bedrijf in stand te kunnen houden. Anders gezegd, bedrijfskosten houden verband met het uitoefenen van het bedrijf. De bedrijfskosten worden ook wel exploitatiekosten of indirecte kosten genoemd. In een kostenoverzicht worden de bedrijfskosten meestal als volgt ingedeeld: personeelskosten; huisvestingskosten; afschrijvingskosten; overige kosten; rentekosten geldleningen PERSONEEL, HUISVESTING, OVERIGE KOSTEN EN RENTE personeelskosten huisvestingskosten overige kosten rentekosten Tot de personeelskosten rekenen we niet alleen de loonkosten van de medewerkers. Ook kostenvergoedingen voor reizen, studie, kleding en maaltijden, de kosten van een spaarloonregeling, een pensioenverzekering en een kerstpakket behoren tot de personeelskosten. De belangrijkste kostenvanhuisvesting zijn huur, energie- (gas, elektra) en waterverbruik, brand- en inbraakverzekering, schoonmaak, onderhoud en gemeentelijke belastingen zoals onroerende-zaakbelasting en reinigings- en rioolrecht. Onder deoverigekosten vallen kantoorkosten voor administratie, telefoon, computer en accountant, verzekeringskosten voor wettelijke aansprakelijkheid (WA) en bedrijfsschade, verkoopkosten en autokosten. (De laatste twee kosten worden ook wel als afzonderlijke kosten in het kostenoverzicht opgenomen.) Vrijwel elk bedrijf heeft een kostenpost rente vreemd vermogen voor geleend geld. Bekende voorbeelden van vreemd vermogen zijn een hypotheeklening, een familielening en een bankkrediet. Over geleend geld moet de ondernemer rente betalen. KOSTEN - Hoofdstuk

13 1.1 3 AFSCHRIJVINGSKOSTEN duurzaam bedrijfsmiddel formule jaarlijkse afschrijvingskosten Elk bedrijf gebruikt duurzame bedrijfsmiddelen. Tot de duurzame bedrijfsmiddelen behoren gebouwen, machines, inventaris (vloerbedekking, verlichting enz.), bedrijfsauto's enz. Een belangrijk kenmerk van een duurzaam bedrijfsmiddel is dat er meerdere jaren gebruik van wordt gemaakt. Om die reden wordt de aankoopprijs van een duurzaam bedrijfsmiddel in de vorm van afschrijvingskosten over meerdere jaren verspreid. Je gebruikt daarvoor de volgende formule: jaarlijkse afschrijvingskosten = aanschafprijs bedrijfsmiddel gebruiksduur in jaren Voorbeeld Een banketbakker koopt een koelvitrine voor 6.000,. Hij veronderstelt dat dit duurzaam bedrijfsmiddel vijf jaar gebruikt kan worden. De afschrijvingskosten zijn dan per jaar : 5 = 1.200,. Let op Bij een duurzaam bedrijfsmiddel wordt dus niet de aanschafprijs tot de kosten gerekend, maar het bedrag van de jaarlijkse afschrijving. aanschafprijs afschrijving Het afschrijvingspercentage Op de koelvitrine van ons voorbeeld wordt per jaar 20% afgeschreven. Als je de afschrijving met dat percentage berekent, kom je weer uit op 1.200, per jaar. Controle: 20% van = 1.200,. Er zijn bedrijfsmiddelen die in de praktijk korter meegaan dan vijf jaar maar de Belastingdienst staat niet toe dat je de jaarlijkse afschrijving daarop afstemt. Hogere afschrijvingskosten zouden tot een lagere winst en minder belasting leiden. Daarom geldt voor alle bedrijfsmiddelen als maximum 20%. (Voor het bedrijfspand geldt overigens een nog veel lager percentage.) De aanschafprijs van de koelvitrine wordt in de administratie als boekwaarde genoteerd. De boekwaarde moet je elk jaar verminderen met de afschrijving. Hieronder zie je hoe dat in zijn werk gaat: boekwaarde (aanschafprijs) 6.000, afschrijving in jaar , boekwaarde na 1 jaar 4.800, afschrijving in jaar , boekwaarde na 2 jaar 3.600, enz. 12 KOSTEN - Hoofdstuk 1.1

14 boekwaarde restwaarde Door de afschrijving daalt de boekwaarde van de koelvitrine elk jaar met 1.200,. De boekwaarde is de waarde die de koelvitrine volgens de boekhouding heeft. Werkelijke gebruiksduur en afschrijvingsperiode Als je een bedrijfsauto in vijf jaar afschrijft, is het afschrijvingspercentage 20% per jaar. De afschrijvingsperiode is dan gelijk aan de verwachte gebruiksduur. Na vijf jaar is de auto volledig afgeschreven. De boekwaarde is dan 0, en je hebt dan geen afschrijvingskosten meer. Dat wil echter niet zeggen dat je de auto niet langer kunt gebruiken. De werkelijke gebruiksduur kan best langer zijn dan de afschrijvingsperiode. De werkelijke gebruiksduur kan natuurlijk ook korter zijn dan de afschrijvingsperiode. Bijvoorbeeld als je de auto al na twee jaar inruilt. Restwaarde In de praktijk heeft een duurzaam bedrijfsmiddel aan het eind van de afschrijvingsperiode altijd nog een bepaalde restwaarde. Dat is het bedrag dat het bedrijfsmiddel bij verkoop of inruil vermoedelijk nog zal opbrengen. De inruilprijs die je na twee jaar voor de auto krijgt, kan zowel hoger als lager zijn dan de boekwaarde. Afschrijving over een gedeelte van het jaar De afschrijving wordt altijd berekend over een heel gebruiksjaar. In de praktijk moet je ook wel eens de afschrijving berekenen over een gedeelte van het jaar. Voorbeeld Aanschaf snijmachine per 1 mei 2012 voor 4.800,. Afschrijving 20% per jaar. a Hoeveel bedraagt de afschrijving per jaar? 20% van = 960,. b Hoeveel bedragen de afschrijvingskosten in het jaar 2012? Als je dit bedrijfsmiddel op 1 mei aanschaft, zijn er al vier maanden van het jaar 2012 verstreken. Er blijven dan nog acht maanden over voor de afschrijving voor dit jaar. De afschrijvingskosten voor dit jaar zijn dan 8/12 x 960 = 640,. c Wat is de boekwaarde op 31 december 2012? = 4.160,. Opmerking Soms wordt voor een duurzaam bedrijfsmiddel de aanschafprijs direct tot de kosten gerekend. Dat is het geval bij duurzame bedrijfsmiddelen met een aanschafprijs beneden 500,. Het bedrijfsmiddel wordt dan als het ware in één keer afgeschreven. KOSTEN - Hoofdstuk

15 1.1 4 VERWERKINGSVRAGEN DIRECTE KOSTEN EN BEDRIJFSKOSTEN BLZ 1 Geef een voorbeeld van directe kosten voor een banketbakker Wat is een kenmerk van directe kosten? 3 Waarom moeten bedrijfskosten worden gemaakt? 11 4 Geef twee andere namen die voor bedrijfskosten worden gebruikt? 5 Hoe worden de bedrijfskosten meestal opgedeeld? PERSONEEL EN HUISVESTING, OVERIGE KOSTEN EN RENTE 6 Geef naast de loonkosten een voorbeeld van personeelskosten Geef naast huur een voorbeeld van huisvestingskosten. 8 Geef een voorbeeld van overige kosten. 9 Geef een voorbeeld van vreemd vermogen AFSCHRIJVINGSKOSTEN 10 Geef voorbeelden van duurzame bedrijfsmiddelen Wat is een kenmerk van een duurzaam bedrijfsmiddel? 12 Wat is de formule voor het berekenen van de jaarlijkse afschrijvingskosten van een bedrijfsmiddel? 13 De verwachte gebruiksduur van een spuitinstallatie is zes jaar. De aanschafprijs is ,. a) Bereken de afschrijvingskosten per jaar. b) Bereken de boekwaarde na twee jaar. 14 Welk gegeven heb je nodig om voor een duurzaam bedrijfsmiddel het afschrijvingspercentage vast te stellen? 15 Waardoor daalt de boekwaarde elk jaar? KOSTEN - Hoofdstuk 1.1

16 16 De aanschafprijs van een machine is ,. De afschrijving is 20% per jaar. a) Bereken de afschrijvingskosten per jaar. b) Wat is de verwachte gebruiksduur van deze machine? Een bedrijfsmiddel met een verwachte gebruiksduur van vijf jaar wordt aangeschaft op 1 april voor 3.500,. a) Wat is het afschrijvingspercentage? b) Bereken de afschrijvingskosten per jaar. c) Bereken de afschrijvingskosten in het jaar van aanschaf. d) Bereken de boekwaarde per 31 december van het jaar van aanschaf. 18 In welk geval wordt de aanschafprijs van een bedrijfsmiddel in één keer als kosten geboekt? KOSTEN - Hoofdstuk

17 12 het exploitatieoverzicht Een exploitatieoverzicht laat zien hoeveel omzet, brutowinst en nettowinst een bedrijf heeft behaald en welke kosten het daarvoor moest maken BEREKENING VAN DE NETTOWINST exploitatieoverzicht EXPLOITATIEOVERZICHT OMZET , directe kosten , BRUTOWINST , bedrijfskosten: personeelskosten , huisvestingskosten , afschrijvingskosten , overige kosten , totaal , bedrijfsresultaat , rentekosten vreemd vermogen , NETTOWINST (winst vóór belasting) , Toelichting Omzet: dit is de opbrengst van de geleverde producten en/of diensten. Directe kosten: dit zijn kosten die rechtstreeks verband houden met de omzet. Bij een ambachtelijk bedrijf of een horecabedrijf bestaat dat bedrag hoofdzakelijk uit de inkoopprijzen van de verwerkte grondstoffen en materialen. Bij een handelsbedrijf zijn dat de inkoopprijzen van de verkochte artikelen (de inkoopwaarde van de omzet). Brutowinst: dit is de omzet verminderd met de directe kosten. 16 HET EXPLOITATIEOVERZICHT - Hoofdstuk 1.2

18 Bedrijfskosten: dit zijn kosten die gemaakt worden voor de algehele bedrijfsvoering. Ze worden ook wel exploitatiekosten of indirecte kosten genoemd. Personeelskosten: dit zijn voornamelijk de loonkosten van de medewerkers. Bedrijfsresultaat: dit is de brutowinst verminderd met de bedrijfskosten. Nettowinst: dit is het bedrijfsresultaat verminderd met de rentekosten van het vreemd vermogen. De ondernemer ontvangt geen salaris. Zijn inkomen bestaat uit de nettowinst van het bedrijf NETTOWINST EN GEWAARDEERDE KOSTEN nettowinst gewaardeerd loon gewaardeerde rente economisch resultaat Beoordeling nettowinst De nettowinst in ons voorbeeld is ,. Op het eerste gezicht een heel hoog resultaat. Je moet er echter rekening mee houden dat in het exploitatieoverzicht geen loonkosten voor de ondernemer zijn opgenomen en ook geen rentekosten voor het eigen vermogen dat hij in de zaak heeft gestoken. Daarom moet de nettowinst een vergoeding voor deze kosten geven. Want als de ondernemer niet zelf in de zaak werkt en geen eigen geld in de zaak steekt, moet hij aan zijn vervanger loon betalen en voor het geleende geld rente vergoeden. De ondernemer moet bovendien nog een vergoeding hebben voor het risicodathijloopt.alshetslechtgaatmethetbedrijfkrijgthijgeenvergoeding voor zijn arbeid en zijn vermogen. Bovendien bestaat het gevaar dat hij het eigen vermogen dat hij in de zaak heeft gestoken verliest. De nettowinst bestaat dus uit drie bestanddelen, namelijk een vergoeding voor: de eigen arbeid van de ondernemer (het gewaardeerd loon); het vermogen dat de ondernemer in de zaak heeft gestoken (de gewaardeerde rente over het eigen vermogen); het ondernemersrisico (het economisch resultaat van het bedrijf). Hoewel het belangrijke kosten zijn, worden de gewaardeerde kosten niet werkelijk uitbetaald. Ze zijn alleen bedoeld om de nettowinst te beoordelen. Stellen we het gewaardeerd loon op , en de gewaardeerde rente voor het eigen vermogen op 6.000, dan kunnen we de winst berekenen die bedrijfseconomisch gezien juist is, het zgn. economisch resultaat: HET EXPLOITATIEOVERZICHT - Hoofdstuk

19 nettowinst , gewaardeerd loon , gewaardeerde rente EV , , economisch resultaat , Er zijn geen vaste regels die aangeven hoe hoog de gewaardeerde kosten (gewaardeerd loon en gewaardeerde rente) moeten zijn. De gewaardeerde kosten moeten de ondernemer echter een redelijke vergoeding geven. In ons voorbeeld is dat het geval. Daarnaast is het economische resultaat duidelijk positief. Het is voor elk bedrijf belangrijk om het economisch resultaat te berekenen. Zou het economisch resultaat meerdere jaren negatief zijn dan is dit een waarschuwing dat het voortbestaan van het bedrijf in gevaar is VERWERKINGSVRAGEN 1 Wat kun je aflezen uit een exploitatieoverzicht? BLZ BEREKENING VAN DE NETTOWINST 2 Waaruit bestaat de omzet? 16 3 Hoe noem je de kosten die rechtstreeks verband houden met de omzet? 4 Hoe bereken je de brutowinst? 5 Hoe noem je de kosten die voor het hele bedrijf zijn gemaakt? 17 6 Hoe bereken je het bedrijfsresultaat? 7 Met welke kosten wordt het bedrijfsresultaat verminderd om de nettowinst te berekenen? NETTOWINST EN GEWAARDEERDE KOSTEN 8 Waarvoor is de nettowinst een vergoeding? 17 9 a) Hoe noem je de vergoeding voor de eigen arbeid van de ondernemer? b) Hoe noem je de vergoeding voor het eigen vermogen in de onderneming? c) Hoe noem je de vergoeding voor het risico dat de ondernemer loopt? d) Hoe noem je het totaal van deze vergoedingen? 18 HET EXPLOITATIEOVERZICHT - Hoofdstuk 1.2

20 13 prijsberekening detailhandel Veel consumenten kopen prijsbewust. Prijsbewust kopen wil níet zeggen dat je bij voorkeur de goedkoopste artikelen koopt, wél dat je probeert 'waar voor je geld' te krijgen. Een detaillist houdt hier rekening mee als hij een verkoopprijs voor een artikel vaststelt. Die verkoopprijs moet voor de consument aanvaardbaar en voor de detaillist winstgevend zijn DE BRUTOWINSTOPSLAG De exploitatiebegroting Ondernemer Donkers heeft voor het komende jaar de volgende exploitatiebegroting gemaakt. Een exploitatiebegroting is een overzicht van omzet, kosten en winst (of verlies) die de ondernemer voor het komende jaar verwacht. exploitatiebegroting EXPLOITATIEBEGROTING OMZET , directe kosten (inkoopwaarde van de omzet) , BRUTOWINST , bedrijfskosten , bedrijfsresultaat , rente vreemd vermogen , NETTOWINST , Het opslagpercentage voor brutowinst Volgens deze begroting worden de artikelen die Donkers voor , verkoopt, ingekocht voor ,. Hij maakt dan een brutowinst van ,. Donkers gebruikt de begrote brutowinst om de verkoopprijzen van zijn artikelen te berekenen. Als Donkers , brutowinst wil behalen op , inkoop (directe kosten), dan moet hij zijn inkoopprijzen verhogen met PRIJSBEREKENING DETAILHANDEL - Hoofdstuk

21 een opslagpercentage voor brutowinst van: x 100% = 67% (afgerond) Die 67% is een gemiddelde opslag. Donkers zal dit percentage niet voor ál zijn artikelen gebruiken. Hij moet dus per artikelgroep en soms zelfs per artikel afzonderlijk bekijken welk opslagpercentage hij gaat gebruiken. Bovendien moet Donkers rekening houden met zijn concurrenten. Als hij een te hoog opslagpercentage gebruikt worden zijn artikelen te duur. Gebruikt hij een te laag percentage dan behaalt hij te weinig brutowinst. brutowinstopslag PRIJSBEREKENING MET EEN OPSLAGPERCENTAGE Het gemiddelde opslagpercentage voor brutowinst ligt bij de meeste detailhandelszaken tussen 40% en 80%. De verschillen hebben te maken met de branche en met het niveau van de zaak. Supermarkten hanteren lagere marges dan kledingzaken en discounters gebruiken lagere marges dan luxe speciaalzaken. In het volgende voorbeeld laten we zien hoe je met behulp van het opslagpercentage de verkoopprijs berekent. Voorlopige verkoopprijs Johan Gardenier, eigenaar van een tuincentrum, hanteert voor de artikelgroep tuinmeubelen een brutowinstopslag van 70%. Met behulp van dit opslagpercentage berekent Gardenier de verkoopprijzen van zijn artikelen. Deze prijzen moeten daarna nog worden verhoogd met 19% BTW. Voorbeeld inkoopprijs tuinbank 200, brutowinstopslag 70% - 140, + verkoopprijs exclusief BTW 340, BTW 19% - 64,60 + verkoopprijs inclusief BTW 404,60 voorlopige verkoopprijs Deze berekende verkoopprijs is een voorlopige verkoopprijs. Definitieve verkoopprijs Als Gardenier verwacht dat de tuinbank uit het voorbeeld bijzonder in trek zal zijn en niet bij concurrenten te koop is, zal hij de prijs hoger stellen, bijvoorbeeld op 419,. Als hij een minder vlotte verkoop verwacht, zal hij de prijs lager stellen, bijvoorbeeld op 389,. 20 PRIJSBEREKENING DETAILHANDEL - Hoofdstuk 1.3

22 Voor dit bijstellen zijn geen vaste richtlijnen. De detaillist weet uit ervaring wat met betrekking tot de prijs van een artikel kan en wat niet kan. Hieruit volgt dat het vaststellen van de definitieve verkoopprijs in twee 'stappen' verloopt: eerste stap: de inkoopprijs verhogen met een percentage voor brutowinst en een percentage voor BTW; tweede stap: de voorlopige verkoopprijs bijstellen. De definitieve verkoopprijs noemen we de winkelprijs of consumentenprijs. vaststellen verkoopprijs consumentenprijs PRIJSBEREKENING MET OMREKENFACTOR - omrekenfactor Veel detaillisten gebruiken voor het bepalen van de voorlopige verkoopprijs een omrekenfactor. In de omrekenfactor is zowel het opslagpercentage voor brutowinst als het percentage voor BTW begrepen. Gardenier heeft de omrekenfactor voor zijn assortiment tuinmeubelen als volgt berekend: inkoopprijs van een artikel 100% brutowinstopslag 70% + 70% verkoopprijs exclusief BTW 170% BTW 19% van 170% + 32% (afgerond) voorlopige verkoopprijs inclusief BTW 202% van de inkoopprijs De voorlopige verkoopprijs inclusief BTW is 202% van de inkoopprijs. Hiervan leidt hij een omrekenfactor af van: 202 = 2,0 (afgerond op één decimaal). 100 Door de inkoopprijs van een artikel te vermenigvuldigen met 2,0 vindt hij dus in één keer de voorlopige verkoopprijs. Toepassing: inkoopprijs tuinbank 200, ; omrekenfactor 2,0; voorlopige verkoopprijs: 200 x 2,0 = 400, ADVIESPRIJZEN - adviesprijs Een adviesprijs is een door de fabrikant geadviseerde consumentenprijs. Gardenier heeft in zijn assortiment ook merkartikelen met adviesprijzen. Bij de inkoop van deze artikelen controleert hij of de adviesprijs overeenstemt met de consumentenprijs die hij met zijn omrekenfactor aan zijn klanten zou berekenen. PRIJSBEREKENING DETAILHANDEL - Hoofdstuk

23 controleberekening adviesprijs Voorbeeld Prijslijst fabrikant: tuintafel: inkoopprijs exclusief BTW 175, ; adviesprijs inclusief 19% BTW 329,. Controleberekening Gardenier: voorlopige verkoopprijs tuintafel: 175 x 2,0 = 350,. Uit deze controleberekening blijkt dat Gardenier op een hogere winkelprijs uitkomt. Hij is niet verplicht zich aan de adviesprijs te houden, maar hij kan moeilijk een prijs van 350, vragen als een concurrent dezelfde tuintafel voor 329, aanbiedt. Gardenier moet nu afwegen of hij de tuintafel wel of niet in zijn assortiment opneemt. Het kan zijn dat het om een bekend merk gaat dat niet in zijn assortiment mag ontbreken. In dat geval zal hij de tafel opnemen VERWERKINGSVRAGEN DE BRUTOWINSTOPSLAG BLZ 1 Wat is een exploitatiebegroting? 19 2 Wat gebruik je als je de verkoopprijs van een artikel berekent? 3 Wat is het gevolg van het hanteren van een te laag opslagpercentage? PRIJSBEREKENING MET EEN OPSLAGPERCENTAGE 4 Inkoopprijs 188, ; brutowinstopslag 120%; BTW 19%. Bereken de verkoopprijs afgerond op 10, In welk geval zal de detaillist de consumentenprijs hoger stellen dan de voorlopige verkoopprijs? 6 In welk geval zal de detaillist de winkelprijs lager stellen dan de voorlopige verkoopprijs? 7 In welke twee stappen wordt de consumentenprijs vastgesteld? PRIJSBEREKENING MET OMREKENFACTOR - 8 Welke twee opslagpercentages bevat de omrekenfactor? PRIJSBEREKENING DETAILHANDEL - Hoofdstuk 1.3

FINANCIERING voor het mkb

FINANCIERING voor het mkb OPLEIDING ONDERNEMEN / AOV ONDERNEMER MKB FINANCIERING voor het mkb (leverbaar met studie-app of werkboek) Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen 6 e druk, e oplage ISBN 978 90 655 8 8 NEDERLANDS ONDERWIJS

Nadere informatie

5 BELASTINGEN 61 ONDERNEMINGSVORMEN. INHOUDSOPGAVE BEDRIJFSECONOMIE voor het mkb. afdeling hoofdstuk paragraaf

5 BELASTINGEN 61 ONDERNEMINGSVORMEN. INHOUDSOPGAVE BEDRIJFSECONOMIE voor het mkb. afdeling hoofdstuk paragraaf INHOUDSOPGAVE BEDRIJFSECONOMIE voor het mkb afdeling hoofdstuk paragraaf 1 ONDERNEMINGSVORMEN 1 2 3 4 NATUURLIJKE PERSONEN EN RECHTSPERSONEN blz. 12 1 Rechtsvorm van de onderneming... 12 2 Inschrijving

Nadere informatie

OPSTELLEN ONDER- NEMINGSPLAN

OPSTELLEN ONDER- NEMINGSPLAN OPLEIDING ONDERNEMEN / AOV DE START VAN EEN ONDERNEMING Praktijkdiploma Ondernemingsplan mkb OPSTELLEN ONDER- NEMINGSPLAN facultatief met een voorbeeldplan Drs. P.F. Pietersen P.H. Pietersen 5 e druk,

Nadere informatie

zelfstandig ondernemen

zelfstandig ondernemen BASISKENNIS ONDERNEMERSCHAP zelfstandig ondernemen NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT OPLEIDING BASISKENNIS ONDERNEMERSCHAP ZELFSTANDIG ONDERNEMEN (leverbaar met werkboek of studie-app) Drs. P.F. Pietersen

Nadere informatie

CALCULATIES IN DE PRAKTIJK 1

CALCULATIES IN DE PRAKTIJK 1 OPLEIDING BASISKENNIS CALCULATIE BKC CALCULATIES IN DE PRAKTIJK 1 Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen 4 e druk, 1 e oplage ISBN: 978 90 6355 243 5 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV DE NOI-METHODE VOOR DE

Nadere informatie

dit erratum per bladzijde aangegeven. ALGEMENE INSTRUCTIE: - Schrap alle vermeldingen en tekst over OVR en CVR.

dit erratum per bladzijde aangegeven. ALGEMENE INSTRUCTIE: - Schrap alle vermeldingen en tekst over OVR en CVR. ERRATUM BIJ FINANCIERING VOOR HET MKB, 6 e druk / 1 e oplage Opmerking: Er is een wetsvoorstel geweest tot wijziging van een aantal ondernemingsvormen. De wijzigingen en aanvullingen zijn - achteraf te

Nadere informatie

FINANCIERING VOOR PDB

FINANCIERING VOOR PDB OPLEIDING PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN PDB FINANCIERING VOOR PDB K.P. Pietersen Drs. P.F. Pietersen A.P.J. Knijnenburg 5 e druk, e oplage ISBN: 978 90 6355 9 6 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV DE NOI-METHODE

Nadere informatie

ELEMENTAIR BOEKHOUDEN

ELEMENTAIR BOEKHOUDEN OPLEIDINGEN BASISKENNIS BOEKHOUDEN BKB BASISKENNIS ONDERNEMERSCHAP ELEMENTAIR BOEKHOUDEN (met bijlage grootboek en studie-app) Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen 0 e druk, e oplage ISBN 978 90 655 05 7

Nadere informatie

BEDRIJFS- ECONOMIE VOOR PDB

BEDRIJFS- ECONOMIE VOOR PDB OPLEIDING PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN PDB BEDRIJFS- ECONOMIE VOOR PDB Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen A.P.J. Knijnenburg Drs. H.G. van der Wolk met medewerking van: J. Buist J.S.J. Rost Drs. S. The 4

Nadere informatie

ADMINISTRATIE voor het mkb

ADMINISTRATIE voor het mkb OPLEIDING ONDERNEMEN / AOV DE START VAN EEN ONDERNEMING Praktijkdiploma Bedrijfsadministratie mkb ADMINISTRATIE voor het mkb Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen e druk, e oplage ISBN: 978 90 6 99 NEDERLANDS

Nadere informatie

CALCULATIES IN DE PRAKTIJK

CALCULATIES IN DE PRAKTIJK OPLEIDINGEN BASISKENNIS CALCULATIE BKC CALCULATIES IN DE PRAKTIJK Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen 5 e druk, e oplage ISBN: 978 90 655 56 5 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV DE NOI-METHODE VOOR DE PRAKTIJKDIPLOMA'S

Nadere informatie

TOELATINGSTOETS M&O. Datum 14-1-2016

TOELATINGSTOETS M&O. Datum 14-1-2016 TOELATINGSTOETS M&O VUL IN: Datum 14-1-2016 Naam en voorletters. Adres. Postcode. Woonplaats. Geboortedatum / / Plaats Land. Telefoonnummer. E-mail. Gekozen opleiding. OPMERKINGEN: Tijdsduur: 90 minuten

Nadere informatie

BOEKHOUDEN IN DE PRAKTIJK 2

BOEKHOUDEN IN DE PRAKTIJK 2 OPLEIDING BASISKENNIS BOEKHOUDEN BKB BOEKHOUDEN IN DE PRAKTIJK 2 op basis van AccountView 9 P.H. Pietersen K.P. Pietersen 3 e druk, 1 e oplage ISBN 978 90 6355 239 8 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV DE

Nadere informatie

KOSTEN- CALCULATIE VOOR PDB

KOSTEN- CALCULATIE VOOR PDB OPLEIDING PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN PDB KOSTEN- CALCULATIE VOOR PDB K.P. Pietersen Drs. P.F. Pietersen A.P.J. Knijnenburg 4 e druk, e oplage ISBN: 978 90 6355 9 3 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV DE

Nadere informatie

ADMINISTRATIE &KOSTPRIJS

ADMINISTRATIE &KOSTPRIJS OPLEIDING PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN PDB ADMINISTRATIE &KOSTPRIJS Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen A.P.J. Knijnenburg Drs. H.G. van der Wolk met medewerking van: J. Buist J.S.J. Rost 1 e druk ISBN: 978

Nadere informatie

FINANCIËLE ADMINISTRATIE VOOR PDB

FINANCIËLE ADMINISTRATIE VOOR PDB OPLEIDING PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN PDB FINANCIËLE ADMINISTRATIE VOOR PDB Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen A.P.J. Knijnenburg Drs. H.G. van der Wolk met medewerking van: J. Buist J.S.J. Rost 2 e druk,

Nadere informatie

Management & Organisatie VWO 5 Hoofdstuk 27 t/m 30. 15 juni 2009 proeftoets 100 minuten. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Management & Organisatie VWO 5 Hoofdstuk 27 t/m 30. 15 juni 2009 proeftoets 100 minuten. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Management & Organisatie VWO 5 Hoofdstuk 27 t/m 30 15 juni 2009 proeftoets 100 minuten Opgave 1 In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Firma Balans produceert uitsluitend twee typen weegschalen,

Nadere informatie

ORGANISATIE voor het mkb

ORGANISATIE voor het mkb OPLEIDING ONDERNEMEN / AOV ONDERNEMER MKB ORGANISATIE voor het mkb (leverbaar met studie-app of werkboek) Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen 6 e druk, e oplage ISBN 978 90 655 57 5 NEDERLANDS ONDERWIJS

Nadere informatie

ECONOMIE &PERIODE- AFSLUITING

ECONOMIE &PERIODE- AFSLUITING OPLEIDING PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN PDB ECONOMIE &PERIODE- AFSLUITING Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen A.P.J. Knijnenburg Drs. H.G. van der Wolk met medewerking van: J. Buist J.S.J. Rost 2 e druk, 1

Nadere informatie

TOETS 1 - Basiskennis Calculatie (BKC)

TOETS 1 - Basiskennis Calculatie (BKC) TOETS 1 - Basiskennis Calculatie (BKC) Het maximaal aantal te behalen punten voor deze toets is 90. Bij elke vraag of opdracht staat aangegeven hoeveel punten u daarvoor kunt halen. De beschikbare examentijd

Nadere informatie

Opgaven 4.4a en 4.4b horen bij paragraaf 4.2, Liquiditeitsbegroting en resultatenbegroting.

Opgaven 4.4a en 4.4b horen bij paragraaf 4.2, Liquiditeitsbegroting en resultatenbegroting. Hoofdstuk 4 Beoordeling van de liquiditeit Extra opgaven Opgaven 4.4a en 4.4b horen bij paragraaf 4.2, Liquiditeitsbegroting en resultatenbegroting. Opgave 4.4a De handelsonderneming Hartema vof heeft

Nadere informatie

BOEKHOUDEN IN DE PRAKTIJK 1

BOEKHOUDEN IN DE PRAKTIJK 1 OPLEIDING BASISKENNIS BOEKHOUDEN BKB BOEKHOUDEN IN DE PRAKTIJK 1 Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen 9 e druk, 1 e oplage ISBN 978 90 6355 205 3 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV DE NOI-METHODE VOOR DE

Nadere informatie

3 Consumentenprijs, BTW en inkoopwaarde van de omzet

3 Consumentenprijs, BTW en inkoopwaarde van de omzet 3 Consumentenprijs, BTW en inkoopwaarde van de omzet 3.1 Inleiding De overheid profiteert mee van elke aankoop die wordt gedaan. Want iedere ondernemer is verplicht aan de fiscus omzetbelasting (btw) af

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Opgave 1.1 1. 171. 2. 26,176. 3. 13.758,57. Opgave 1.2 1. 16.687. 2. 832. 3. 469,078. Opgave 1.3 1. 250,-. 2. 11,94114769. 3. 124.

Hoofdstuk 1. Opgave 1.1 1. 171. 2. 26,176. 3. 13.758,57. Opgave 1.2 1. 16.687. 2. 832. 3. 469,078. Opgave 1.3 1. 250,-. 2. 11,94114769. 3. 124. Hoofdstuk 1 Opgave 1.1 1. 171. 2. 26,176. 3. 13.758,57. Opgave 1.2 1. 16.687. 2. 832. 3. 469,078. Opgave 1.3 1. 250,-. 2. 11,94114769. 3. 124. Opgave 1.4 1. 25,24. 2. 1.486,35. 3. 28.459.000,-. 4. 4.659,-.

Nadere informatie

Meerkeuzevragen: 5. Bereken voor dit jaar de totale constante kosten. A. 1.082.000,- B. 158.800,- C. 142.000,- D. 114.400,-

Meerkeuzevragen: 5. Bereken voor dit jaar de totale constante kosten. A. 1.082.000,- B. 158.800,- C. 142.000,- D. 114.400,- Meerkeuzevragen: 1. John maakt voetballen in Afrika. Hij verdient netto 45,- per week. Hij krijgt een loonsverhoging tijdens het WK voetbal van 1,5 %. Hoeveel verdient deze jongen dan netto per kwartaal?

Nadere informatie

Dit oefenexamen bestaat uit 22 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen.

Dit oefenexamen bestaat uit 22 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. PDB kostencalculatie 4 Oefenexamen 2 Dit oefenexamen bestaat uit 22 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. Het aantal te behalen punten is 38. Bij elke vraag staat aangegeven

Nadere informatie

Economisch Instituut voor een Winkelorganisatie. Stein: ISBN: 978 90 5784 337 2. Auteurs: M.J. Duijzings-Biermans, M.W.M. Duijzings, F.L.J.

Economisch Instituut voor een Winkelorganisatie. Stein: ISBN: 978 90 5784 337 2. Auteurs: M.J. Duijzings-Biermans, M.W.M. Duijzings, F.L.J. werkschrift: bedrijfseconomisch rekenen: exploitatiekosten Bestemd voor de kwalificatiedossiers manager handel en ondernemer detailhandel in de kwalificatiestructuur detailhandel Stein: Economisch Instituut

Nadere informatie

CALCULATIES IN DE PRAKTIJK 2

CALCULATIES IN DE PRAKTIJK 2 OPLEIDING BASISKENNIS CALCULATIE BKC CALCULATIES IN DE PRAKTIJK 2 met Excel 2007 P.H. Pietersen K.P. Pietersen 3 e druk, 1 e oplage ISBN: 978 90 6355 270 1 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV DE NOI-METHODE

Nadere informatie

elementair boekhouden

elementair boekhouden BASISKENNIS BOEKHOUDEN BKB elementair boekhouden NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT OPLEIDINGEN BASISKENNIS BOEKHOUDEN BKB BASISKENNIS ONDERNEMERSCHAP ELEMENTAIR BOEKHOUDEN (BKB) (met bijlage grootboek en

Nadere informatie

Proefschoolexamen Management & Organisatie 5 vwo. Hoofdstuk 17 tot en met 28. Normering. Aantal punten x 9 + 1 = cijfer 63

Proefschoolexamen Management & Organisatie 5 vwo. Hoofdstuk 17 tot en met 28. Normering. Aantal punten x 9 + 1 = cijfer 63 Proefschoolexamen Management & Organisatie 5 vwo Hoofdstuk 17 tot en met 28 Normering Opgave 1 Opgave 1 Opgave 2 Opgave 4 Opgave 5 Opgave 6 Opgave 7 1: 2 punten 1: 2 punten a: 2 punten 1: 3 punten 1: 2

Nadere informatie

Dit oefenexamen bestaat uit 22 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen.

Dit oefenexamen bestaat uit 22 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. PDB KOSTENCALCULATIE 4 OEFENEXAMEN 3 Dit oefenexamen bestaat uit 22 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. Het aantal te behalen punten is 38. Bij elke vraag staat aangegeven

Nadere informatie

Appendix Bedrijfseconomie

Appendix Bedrijfseconomie Appendix Bedrijfseconomie De Nederlandse Associatie voor Praktijkexamens ( de Associatie ) organiseert twee keer per jaar examens voor het in ons land erkende Praktijkdiploma Boekhouden (PDB). Voor het

Nadere informatie

Heterogene productie (meerdere producten) De directe kosten hebben een rechtstreeks verband met de productie/verkoop van een product.

Heterogene productie (meerdere producten) De directe kosten hebben een rechtstreeks verband met de productie/verkoop van een product. www.jooplengkeek.nl Heterogene productie (meerdere producten) Primitieve opslagmethode We splitsen de kosten in: Directe kosten Indirecte kosten belangrijk De directe kosten hebben een rechtstreeks verband

Nadere informatie

Kengetallen met betrekking tot de vermogensbehoefte. Opgave 3.6a hoort bij paragraaf 3.3, De gemiddelde opslagduur van de voorraad goederen.

Kengetallen met betrekking tot de vermogensbehoefte. Opgave 3.6a hoort bij paragraaf 3.3, De gemiddelde opslagduur van de voorraad goederen. Hoofdstuk 3 Kengetallen met betrekking tot de vermogensbehoefte Extra opgaven Opgave 3.6a hoort bij paragraaf 3.3, De gemiddelde opslagduur van de voorraad goederen. Opgave 3.6a Vazzo bv koopt en verkoopt

Nadere informatie

Dit voorbeeldexamen bestaat uit 27 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen.

Dit voorbeeldexamen bestaat uit 27 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. Financiering niveau 4 Examenopgaven voorbeeldexamen Belangrijke informatie Dit voorbeeldexamen bestaat uit 27 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. Dit voorbeeldexamen

Nadere informatie

De resultatenrekening

De resultatenrekening De resultatenrekening format resultatenrekening kosten/uitgaven en opbrengsten/ontvangsten afschrijvingen rente eindbalans Joop Lengkeek Kamer H0.012 Email: Lengkeek.J@NHTV.nl www.jooplengkeek.nl 1 De

Nadere informatie

FINANCIËLE ADMINISTRATIE VOOR PDB

FINANCIËLE ADMINISTRATIE VOOR PDB OPLEIDING PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN PDB FINANCIËLE ADMINISTRATIE VOOR PDB Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen A.P.J. Knijnenburg Drs. H.G. van der Wolk met medewerking van: J. Buist J.S.J. Rost 3 e druk,

Nadere informatie

PROEFEXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden

PROEFEXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden PROEFEXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden onderdeel Bedrijfseconomie Beschikbare tijd 2 uur. Op de netheid van het werk zal worden gelet. Deze opgave is eigendom van de Examencommissie en dient, tezamen met

Nadere informatie

Financieel economisch management Examennummer: 11344 Datum: 21 november 2009 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Financieel economisch management Examennummer: 11344 Datum: 21 november 2009 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Financieel economisch management Examennummer: 11344 Datum: 21 november 2009 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 5 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - een case met 12 open

Nadere informatie

LESPROGRAMMA OPLEIDING ONDERNEMEN 13 weken

LESPROGRAMMA OPLEIDING ONDERNEMEN 13 weken OPLEIDING ONDERNEMEN DE START VAN EEN ONDERNEMING LESPROGRAMMA OPLEIDING ONDERNEMEN 13 weken ISBN 90 6355 983 6 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV BAARN Inhoud Cursussen voor de Opleiding Ondernemen...

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Ondernemingsplan. Persoonlijk plan Marketingplan Financieel plan Organisatieplan

Hoofdstuk 31. Ondernemingsplan. Persoonlijk plan Marketingplan Financieel plan Organisatieplan www.jooplengkeek.nl Ondernemingsplan Persoonlijk plan Marketingplan Financieel plan Organisatieplan Persoonlijk plan Persoonsgegevens Motivatie om ondernemer te worden Sterke punten & zwakke punten 1 Ondernemingsplan

Nadere informatie

Deze examenopgaven bestaan uit 7 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn.

Deze examenopgaven bestaan uit 7 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn. Basiskennis Ondernemerschap Voorbeeldexamen Belangrijke informatie Deze examenopgaven bestaan uit 7 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn. Dit voorbeeldexamen bestaat

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Resultaten

Hoofdstuk 3: Resultaten Hoofdstuk 3: Resultaten M&O HAVO 2011/2012 www.lyceo.nl Overzicht H3: Resultaten Management & Organisatie Centraal Examen (CE) 1. Rechtsvormen 2. Prijsberekening 3. Resultaten 4. Balans 5. Liquiditeitsbegroting

Nadere informatie

BEDRIJFS- ECONOMIE voor het mkb

BEDRIJFS- ECONOMIE voor het mkb UITGAVE VOOR ECONOMISCH ADMINISTRATIEF EN ONDERNEMERSONDERWIJS BEDRIJFS- ECONOMIE voor het mkb Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen 13 e druk, 1 e oplage ISBN: 978 90 6355 382 1 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT

Nadere informatie

OEFENOPGAVEN LESBRIEF INDUSTRIE

OEFENOPGAVEN LESBRIEF INDUSTRIE OEFENOPGAVEN LESBRIEF INDUSTRIE 6 VWO Opgave 1. De onderneming Haakma BV heeft voor 2005 de volgende voorcalculatie met betrekking tot de toegestane kosten opgesteld. De constante fabricagekosten bestaan

Nadere informatie

PERIODE- AFSLUITING VOOR PDB

PERIODE- AFSLUITING VOOR PDB OPLEIDING PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN PDB PERIODE- AFSLUITING VOOR PDB Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen A.P.J. Knijnenburg Drs. H.G. van der Wolk met medewerking van: J. Buist J.S.J. Rost 4 e druk, 1

Nadere informatie

PROEFEXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden

PROEFEXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden PROEFEXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden onderdeel Bedrijfseconomie Beschikbare tijd 2 uur. Op de netheid van het werk zal worden gelet. Deze opgave is eigendom van de Examencommissie en dient, tezamen met

Nadere informatie

Hoe groot is het marktaandeel van onderneming B? Vul een geheel getal in (zonder decimalen).

Hoe groot is het marktaandeel van onderneming B? Vul een geheel getal in (zonder decimalen). Basiskennis Ondernemerschap Correctiemodel Vraag 1 Toetsterm 1.1 - Beheersingsniveau: B - Aantal punten: 1 In Alkmaar wordt elke vrijdag een kaasmarkt gehouden. De kazen worden aangeleverd door de producenten

Nadere informatie

Het aantal te behalen punten is 100. Bij elke vraag staat aangegeven hoeveel punten je daarvoor kunt behalen.

Het aantal te behalen punten is 100. Bij elke vraag staat aangegeven hoeveel punten je daarvoor kunt behalen. asiskennis alculatie (K ) Oefenexamen 1 SISKENNIS LULTIE (K ) elangrijke informatie Het aantal te behalen punten is 100. ij elke vraag staat aangegeven hoeveel punten je daarvoor kunt behalen. e beschikbare

Nadere informatie

Bij een resultatenbegroting (ook wel exploitatiebegroting genoemd) wordt een overzicht gemaakt van de opbrengsten en van de kosten.

Bij een resultatenbegroting (ook wel exploitatiebegroting genoemd) wordt een overzicht gemaakt van de opbrengsten en van de kosten. De liquiditeits - en resultatenbegroting Een bedrijf wil graag weten of hij aan zijn betaalverplichtingen kan voldoen. Daarom wordt een planning gemaakt in de ontvangsten en de uitgaven (vaak binnen een

Nadere informatie

Kosten van huisvesting en duurzame productiemiddelen 7

Kosten van huisvesting en duurzame productiemiddelen 7 1 Kosten van huisvesting en duurzame productiemiddelen Kennisvragen paragraaf 1.1 en 1.2 1. Wat bestudeert de bedrijfseconomie? 2. We onderscheiden bij uitgaven kosten en verspillingen. Wat is het verschil

Nadere informatie

EXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden

EXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden EXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden Financiële Administratie 15 juni 2013 Beschikbare tijd 2 uur. Op de netheid van het werk zal worden gelet. Deze opgave is eigendom van de Examencommissie en dient, tezamen

Nadere informatie

2015 Nederlandse Associatie voor Examinering

2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Basiskennis Calculatie (BKC ) Examenopgaven voorbeeldexamen Belangrijke informatie Dit voorbeeldexamen bestaat uit 26 vragen. Dit voorbeeldexamen bestaat uit de volgende documenten: examenopgaven correctiemodel

Nadere informatie

Het Ondernemingsplan Handleiding voor de startende ondernemer

Het Ondernemingsplan Handleiding voor de startende ondernemer Het Ondernemingsplan Handleiding voor de startende ondernemer Onderstaand plan is een verkorte versie van Het Ondernemingsplan dat door de Vereniging van Kamers van Koophandel en Fabrieken wordt uitgegeven.

Nadere informatie

BEDRIJFSREKENEN OPDRACHTEN BASIS EN KADER

BEDRIJFSREKENEN OPDRACHTEN BASIS EN KADER BEDRIJFSREKENEN OPDRACHTEN BASIS EN KADER OPDRACHTEN BASIS EN KADER PROCENTEN 1. Bereken de volgende percentages: a. 4% van 13,25 = b. 7% van 27,75 = c. 6% van 44,80 = d. 5% van 53,75 = e. 8% van 885,90

Nadere informatie

UNIFORM EINDEXAMEN MULO tevens TOELATINGSEXAMEN VWO/HAVO 2007

UNIFORM EINDEXAMEN MULO tevens TOELATINGSEXAMEN VWO/HAVO 2007 MNSTERE VAN ONDERWJS EN VOLKSONTWKKELNG EXAMENUREAU UNFORM ENDEXAMEN MULO tevens TOELATNGSEXAMEN VWO/HAVO 2007 VAK : EDRJFSREKENEN DATUM: DONDERDAG 05 JUL 2007 TJD : 09.45 11.25 UUR (MULO- KANDDATEN) 09.45

Nadere informatie

Acumulus & Co. Jaarrekening t.b.v. aangifte inkomstenbelasting (IB)

Acumulus & Co. Jaarrekening t.b.v. aangifte inkomstenbelasting (IB) Jaarrekening t.b.v. aangifte inkomstenbelasting (IB) 2013 Acumulus & Co Inhoud: - Verlies- en Winstrekening - Balans - Priveonttrekkingen/-stortingen - Bijlagen BTW-nummer Van 01-01-2013 Tot en met 31-12-2013

Nadere informatie

Daarna komen de economische levensduur en het afschrijvingsplan nog aan de orde.

Daarna komen de economische levensduur en het afschrijvingsplan nog aan de orde. 1 Kosten van duurzame productiemiddelen 1.1 Inleiding Een onderneming maakt kosten om omzet te kunnen behalen. De kosten vormen de basis voor de totstandkoming van de verkoopprijs. Een belangrijk onderdeel

Nadere informatie

Ondernemersplan. Bedrijfsnaam

Ondernemersplan. Bedrijfsnaam Ondernemersplan Bedrijfsnaam 1. De ondernemer 1.1 Persoonlijke gegevens Naam : Adres : Postcode : Woonplaats : Telefoonnummer : E-mailadres : Geboortedatum : Geboorteplaats : Nationaliteit : Burgerservicenummer

Nadere informatie

PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN FINANCIAL & COST ACCOUNTING UITWERKINGEN 16 EN 17 JUNI 2009

PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN FINANCIAL & COST ACCOUNTING UITWERKINGEN 16 EN 17 JUNI 2009 PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN FINANCIAL & COST ACCOUNTING UITWERKINGEN 16 EN 17 JUNI 2009 FINANCIËLE ADMINISTRATIE COPERNICUS BV 1. 710 Inkopen 73.650,- 160 Te verrekenen omzetbelasting 13.993,50 Aan 130

Nadere informatie

123WatEenSite C. van de PC Teststraat 1 3351 ZZ Alblasserdam

123WatEenSite C. van de PC Teststraat 1 3351 ZZ Alblasserdam C. van de PC Teststraat 1 3351 ZZ Alblasserdam INHOUDSOPGAVE Pagina Accountantsrapportage 3 Voorwoord 4 Resultaten 5 Financiële positie 7 Ondertekening van de accountantsrapportage 9 Jaarstukken 2008 Jaarrekening

Nadere informatie

Dit voorbeeldexamen bestaat uit 22 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen.

Dit voorbeeldexamen bestaat uit 22 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. Kostencalculatie niveau 4 Examenopgaven Belangrijke informatie Dit voorbeeldexamen bestaat uit 22 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. Dit voorbeeldexamen bestaat

Nadere informatie

School/cursus Wanneer? Diploma? ------------------- van -------- tot --------- ja/nee. School/cursus Wanneer? Diploma?

School/cursus Wanneer? Diploma? ------------------- van -------- tot --------- ja/nee. School/cursus Wanneer? Diploma? Het ondernemingsplan Hoofdstuk 1 Persoonlijke gegevens 1.1 Gegevens ondernemers Naam Adres Postcode en woonplaats Telefoonnummer Geboortedatum Nationaliteit Burgerlijke staat Huwelijkse voorwaarden/ samenlevingsovereenkomst

Nadere informatie

Investeringsbegroting

Investeringsbegroting Investeringsbegroting Machines (3 machines formaatzaag, vandiktebank en vlakbank) : 13.000.- Klein Gereedschap : 2.000.- Kantoorinrichting : 2.000.- Voorraad hout : 4.000.- Voorraad klein materiaal : 3.000.-

Nadere informatie

Management & Organisatie Proeftoets SE 6 vwo 6

Management & Organisatie Proeftoets SE 6 vwo 6 Naam: Beste leerling, Dit schoolexamen voor het vak M&O betreft de nieuwe hoofdstukken 21 tot en met 29 alsmede van de hoofdstukken 33 tot en met 37 en heeft als onderwerpen: - toepassingen van informatie-

Nadere informatie

Aurington. Administratie en Advies

Aurington. Administratie en Advies Aurington Administratie en Advies Let op de houdbaarheidsdatum! Mei 5 Pincode 6 7 8 Boetes Dit jaar Deze maand De balans Tandorine B.V. Debet Activa Bezittingen Wat heb ik? Credit Passiva Vermogen Hoe

Nadere informatie

Acumulus & Co. Bijlage 2. Jaarrekening t.b.v. aangifte inkomstenbelasting (IB)

Acumulus & Co. Bijlage 2. Jaarrekening t.b.v. aangifte inkomstenbelasting (IB) Bijlage 2 Jaarrekening t.b.v. aangifte inkomstenbelasting (IB) 2014 Acumulus & Co Inhoud: - Verlies- en Winstrekening - Balans - Priveonttrekkingen/-stortingen - Bijlagen BTW-nummer Van 01-01-2014 Tot

Nadere informatie

Basiskennis Calculatie (BKC ) Correctiemodel

Basiskennis Calculatie (BKC ) Correctiemodel Basiskennis Calculatie (BKC ) Correctiemodel 2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Basiskennis Calculatie (BKC ) 1 / 11 Vraag 1 Toetsterm 1.2 - Beheersingsniveau: K - Aantal punten: 1 BV = beginvoorraad

Nadere informatie

1. Debet 020 Inventaris Credit Datum Omschrijving Bedrag Datum Omschrijving Bedrag 1 feb Van balans 78.200,-

1. Debet 020 Inventaris Credit Datum Omschrijving Bedrag Datum Omschrijving Bedrag 1 feb Van balans 78.200,- Hoofdstuk 1 Opgave 1.1 1. Debet 020 Inventaris Credit 1 feb Van balans 78.200,- Debet 060 Eigen vermogen Credit 1 feb Van balans 86.180,- Debet 071 4% Onderhandse lening o/g Credit 1 feb Van balans 44.000,-

Nadere informatie

Calculaties in de praktijk 1

Calculaties in de praktijk 1 Calculaties in de praktijk 1 Sheet 1 - Afdeling 1 Basisrekenen Afdeling 1 behandelt het basisrekenen. Dit betreft eenvoudige onderwerpen als optellen en aftrekken, vermenigvuldigen en delen, afronden,

Nadere informatie

Management & Organisatie Proeftoets SE 6 havo 5

Management & Organisatie Proeftoets SE 6 havo 5 Naam: Beste leerling, Dit schoolexamen voor het vak M&O betreft de nieuwe hoofdstukken 20 tot en met 25 alsmede van de hoofdstukken 28 tot en met 30 en heeft als onderwerpen: - toepassingen van informatie-

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2005-I

Eindexamen m&o vwo 2005-I 4 Beoordelingsmodel Opgave 1 1 volgens grafiek: 10% voor computers en 5% voor software 0,15 54 = 8,1 miljard 2 aan de verzadigingsfase gaat de volwassenfase (rijpheidsfase) vooraf, de neergangsfase (eindfase)

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2003-II

Eindexamen m&o vwo 2003-II 4 Antwoordmodel Opgave 1 1 voorbeelden van juiste antwoorden: kosten voor de winkelier bij de administratieve afhandeling; interestvergoeding voor het verstrekte krediet; vergoeding voor het risico van

Nadere informatie

PROEFEXAMEN 2 Praktijkdiploma Boekhouden

PROEFEXAMEN 2 Praktijkdiploma Boekhouden PROEFEXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden onderdeel Bedrijfseconomie Beschikbare tijd uur. Op de netheid van het werk zal worden gelet. Deze opgave is eigendom van de Examencommissie en dient, tezamen met

Nadere informatie

Aanvulling Management en organisatie in Balans vwo in verband met de expliciteringen van de examencommissie

Aanvulling Management en organisatie in Balans vwo in verband met de expliciteringen van de examencommissie Aanvulling Management en organisatie in Balans vwo in verband met de expliciteringen van de examencommissie Eindterm: het noemen van de relevante belastingen bij de diverse rechtsvormen Je kunt - de relevante

Nadere informatie

PDB. Antwoordenboek. berekeningen. Financiële administratie & Kostprijscalculatie

PDB. Antwoordenboek. berekeningen. Financiële administratie & Kostprijscalculatie PDB Financiële administratie & Kostprijscalculatie berekeningen PDB Financiële administratie & Kostprijscalculatie berekeningen drs. H.H. Hamers drs. W.J.M. de Reuver Dit antwoordenboek behoort bij het

Nadere informatie

ELEMENTAIR BOEKHOUDEN voor havo/vwo

ELEMENTAIR BOEKHOUDEN voor havo/vwo VAKGEBIED MANAGEMENT EN ORGANISATIE ELEMENTAIR BOEKHOUDEN voor havo/vwo met computerboekhouden (inclusief Bijlage) Drs. P.F. Pietersen P.H. Pietersen 2 e druk, 1 e oplage ISBN: 978 90 6355 014 1 NEDERLANDS

Nadere informatie

Tussentijds rapport 1 januari 2010 t/m 30 juni 2010. Voorbeeldrapport VOF Mensinge 2 9471 HX ZUIDLAREN VOORBEELD

Tussentijds rapport 1 januari 2010 t/m 30 juni 2010. Voorbeeldrapport VOF Mensinge 2 9471 HX ZUIDLAREN VOORBEELD Tussentijds rapport 1 januari t/m 30 juni Voorbeeldrapport VOF Mensinge 2 9471 HX ZUIDLAREN INHOUDSOPGAVE Voorbeeldrapport VOF T.a.v. de firmanten Mensinge 2 9471 HX ZUIDLAREN Pagina 1. Accountantsrapport

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Mijnondernemingsplan.rtf Pagina 2 van 20Mijnondernemingsplan.rtf Pagina 2 van 20

Inhoudsopgave. Mijnondernemingsplan.rtf Pagina 2 van 20Mijnondernemingsplan.rtf Pagina 2 van 20 Ondernemingsplan Inhoudsopgave 1. Ondernemer... 4 1.1. Persoonlijke gegevens... 4 1.1.1. Persoonlijke gegevens... 4 1.1.2. Opleiding... 4 1.1.3. Arbeidssituatie... 4 1.2. Medeondernemer... 4 1.2.1. Medeondernemer(s)...

Nadere informatie

Qredits. Ondernemingsplan (in geval van startend bedrijf)

Qredits. Ondernemingsplan (in geval van startend bedrijf) Qredits Microkrediet in Nederland Ondernemingsplan (in geval van startend bedrijf) 1/12 Inhoudsopgave 1. De ondernemer 3 1.1. Persoonlijke gegevens 3 1.2. Persoonlijke motieven 4 1.3. Persoonlijke kwaliteiten

Nadere informatie

Financieel Management

Financieel Management Financieel Management De docent Ben Knoop b.knoop@hr.nl Vragen bij voorkeur tijdens college In noodgevallen per e-mail 2 1 Studiemiddelen Modulewijzer Studieboek + Opgavenboek Colleges Studietaken Tentamen

Nadere informatie

HANDELS- REKENEN VOOR HET VMBO

HANDELS- REKENEN VOOR HET VMBO SERIE VOOR HET VOORBEREIDEND MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJS HANDELS- REKENEN VOOR HET VMBO Drs. P.F. Pietersen P.H. Pietersen 5 e druk, 1 e oplage ISBN: 978 90 6355 186 5 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV

Nadere informatie

Hoofdstuk 13 Kostensoorten

Hoofdstuk 13 Kostensoorten Hoofdstuk 13 Kostensoorten Paragraaf 13.1 1. Kosten zijn onder andere in te delen in kostensoorten a. Wat zijn kostensoorten? b. Welke zes kostensoorten onderscheidt men meestal? c. Waarom worden de kosten

Nadere informatie

CALCULATIES IN DE PRAKTIJK 2

CALCULATIES IN DE PRAKTIJK 2 OPLEIDING BASISKENNIS CALCULATIE BKC CALCULATIES IN DE PRAKTIJK 2 met Excel 2007 P.H. Pietersen K.P. Pietersen 2 e druk, 1 e oplage ISBN: 978 90 6355 269 5 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV DE NOI-METHODE

Nadere informatie

3 Voorcalculatie, nacalculatie en verschillenanalyse

3 Voorcalculatie, nacalculatie en verschillenanalyse 3 Voorcalculatie, nacalculatie en verschillenanalyse 3.1 Inleiding Voor je als ondernemer aan het werk gaat, moet je natuurlijk wel weten waar je aan begint. Of het nou gaat om een fabricagebedrijf of

Nadere informatie

Examen VWO. Economische wetenschappen II en recht (oude stijl)

Examen VWO. Economische wetenschappen II en recht (oude stijl) Economische wetenschappen II en recht (oude stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Vrijdag 20 juni 10.00 13.00 20 03 Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen; het

Nadere informatie

Kosten van huisvesting en duurzame productiemiddelen 11

Kosten van huisvesting en duurzame productiemiddelen 11 1 Kosten van huisvesting en duurzame productie middelen 1.1 Inleiding Ieder mens heeft behoeften, de een meer dan de ander. In een welvaartsstaat heeft iedereen middelen om in zijn of haar behoeften te

Nadere informatie

2 Kostprijsberekening en opslagmethode

2 Kostprijsberekening en opslagmethode 2 Kostprijsberekening en opslagmethode 2.1 Inleiding In het Basisboek Bedrijfseconomie hebben we al uitgebreid stilgestaan bij het bepalen van de kostprijs. We hebben kennisgemaakt met directe en indirecte

Nadere informatie

PRAKTIJKDIPLOMA ONDERNEMER MKB

PRAKTIJKDIPLOMA ONDERNEMER MKB in één kwartaal je ondernemingsplan PRAKTIJKDIPLOMA ONDERNEMER MKB de opvolger van middenstand-aov GOED VOORBEREID VAN START Jaarlijks verschijnt een flink aantal 'starters' bij de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Bedrijfseconomie. B-cluster BBBBEC2A.1

Bedrijfseconomie. B-cluster BBBBEC2A.1 Bedrijfseconomie B-cluster BBBBEC2A.1 Succes met leren Leuk dat je onze bundels hebt gedownload. Met deze bundels hopen we dat het leren een stuk makkelijker wordt. We proberen de beste samenvattingen

Nadere informatie

Acumulus & Co. Bijlage 2 - Jaarrekening IB-aangifte 2015 uit Acumulus. Jaarrekening t.b.v. aangifte inkomstenbelasting (IB)

Acumulus & Co. Bijlage 2 - Jaarrekening IB-aangifte 2015 uit Acumulus. Jaarrekening t.b.v. aangifte inkomstenbelasting (IB) Bijlage 2 - Jaarrekening IB-aangifte 2015 uit Acumulus Jaarrekening t.b.v. aangifte inkomstenbelasting (IB) 2015 Acumulus & Co Inhoud: - Verlies- en Winstrekening - Balans - Priveonttrekkingen/-stortingen

Nadere informatie

EXAMENPROGRAMMA. Diplomalijn(en) Ondernemerschap Diploma('s) Basiskennis Ondernemerschap Financieel Ondernemer Commercieel Ondernemer Examen

EXAMENPROGRAMMA. Diplomalijn(en) Ondernemerschap Diploma('s) Basiskennis Ondernemerschap Financieel Ondernemer Commercieel Ondernemer Examen EXAMENPROGRAMMA Diplomalijn(en) Ondernemerschap Diploma('s) Financieel Ondernemer Commercieel Ondernemer Eamen Niveau vergelijkbaar met mbo 2 Versie 0.2 Geldig vanaf 1-09-14 Vastgesteld op Vastgesteld

Nadere informatie

Inkoopprijs 100% + marge 10% = verkoopprijs 110% Stel de inkoopprijs bedraagt 800 en de winstmarge 10% van de

Inkoopprijs 100% + marge 10% = verkoopprijs 110% Stel de inkoopprijs bedraagt 800 en de winstmarge 10% van de Marge berekeningen Inkoopprijs + marge = verkoopprijs Een voorbeeld marge van de inkoopprijs Inkoopprijs 100% + marge 10% = verkoopprijs 110% marge van de verkoopprijs Inkoopprijs 90% + marge 10% = verkoopprijs

Nadere informatie

Hoofdstuk 6: Beoordelen

Hoofdstuk 6: Beoordelen Hoofdstuk 6: Beoordelen M&O VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Overzicht H6: Beoordelen Management & Organisatie Centraal Examen (CE) 1. Rechtsvormen 2. Prijsberekening 3. Resultaten 4. Balans 5. Liquiditeitsbegroting

Nadere informatie

Cursus financieel management

Cursus financieel management Cursus financieel management Toelichting op de cursus De Investeringsbegroting BTW Santana Joop Lengkeek Kamer H0.012 Email: Lengkeek.J@NHTV.nl www.jooplengkeek.nl Cursus Financieel Management Even voorstellen:

Nadere informatie

EXAMENPROGRAMMA. Financieel-Administratief Diploma('s) Diplomalijn(en)

EXAMENPROGRAMMA. Financieel-Administratief Diploma('s) Diplomalijn(en) EXAMENPROGRAMMA Diplomalijn(en) Financieel-Administratief Diploma('s) Praktijkdiploma Boekhouden (PDB ) Eamen Financiering niveau 4 Niveau 4 (vergelijkbaar met mbo 4) Versie 2-0 Geldig vanaf 1-01-16 Vastgesteld

Nadere informatie

9 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel 2

9 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel 2 Docentenhandleiding Hoofdstuk 25 9 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel 2 a Per november 2008 wordt aan huur vooruitontvangen: 400 3 650 = 780.. b Per december wordt achteraf ontvangen: 25 3 720 = 270..

Nadere informatie

EXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden

EXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden EXAMEN Praktijkdiploma Boekhouden Kostprijscalculatie 9 november 2013 Beschikbare tijd 2 uur. Op de netheid van het werk zal worden gelet. Deze opgave is eigendom van de Examencommissie en dient, tezamen

Nadere informatie