Tuberculose? Nog springlevend!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tuberculose? Nog springlevend!"

Transcriptie

1 Tuberculose? Nog springlevend!

2 Tuberculose? Nog springlevend! Inhoud Tuberculose, bestaat dat nog?... 3 Wat is tuberculose?... 4 Hoe wordt tuberculose ontdekt?... 6 Tuberculose vroeger... 9 Hoe wordt tuberculose tegenwoordig behandeld? Is tuberculose altijd besmettelijk? Hoe kan men tuberculose voorkomen? Tbc-bestrijding: nog steeds noodzakelijk KNCV Tuberculosefonds Wilt u meer informatie over tuberculose?

3 Colofon Tekst: Janneke Ooms Illustraties: Martin-Jan van Santen Opmaak, lithografie en druk: Marty Rengers BV, grafische en digitale communicatie, Koudekerk a/d Rijn Deze brochure kwam tot stand dank zij een bijdrage van het Hendrik Theunis Westerhof Fonds en de TB Stichting Apeldoorn. 2

4 Tuberculose, bestaat dat nog? Elske ter Waard (19): Of ik wel eens heb gehoord van tuberculose? Jawel, dat is een ziekte waar vroeger veel mensen aan dood gingen. Ik weet dat de beroemde componist Chopin is overleden aan tuberculose. Hij moest naar een eiland toe om te herstellen. Maar toen hij terugkwam in Parijs bleek hij niet volledig genezen te zijn en is hij alsnog aan tuberculose gestorven. Maar bestaat tuberculose dan nog steeds? Ik zou het eigenlijk niet weten. Bij veel oude mensen zit de schrik er nog goed in. Als zij het woord tuberculose horen, denken ze al gauw aan de dood. Zo was het vroeger: patiënten moesten maandenlang op bed liggen in zonnige kuuroorden en velen konden niet genezen. De artsen stonden machteloos tegenover deze gevreesde ziekte. Jonge mensen van tegenwoordig kunnen zich deze angst nauwelijks meer voorstellen. Wij hebben schoon water, riolering, koelkasten, schoonmaakmiddelen, hygiëne, inentingen en medicijnen. Zo n ziekte als tuberculose krijgt bij ons toch geen kans meer! Of wel? Geen verdwenen ziekte Dat tuberculose een verdwenen ziekte is, is helaas wat te optimistisch gedacht. De tuberkelbacterie, die de ziekte tuberculose veroorzaakt, bestaat nog steeds. In Nederland krijgen per jaar ongeveer mensen tuberculose. Van die heeft 50-60% een besmettelijke vorm. Dit betekent dat er elke dag gemiddeld meer dan één besmettelijke patiënt wordt gevonden. 3

5 Het aantal zieken in Nederland is echter niets vergeleken met het aantal tbc-patiënten in ontwikkelingslanden. Elk jaar overlijden over de hele wereld meer dan anderhalf miljoen mensen aan tuberculose. Tuberculose veroorzaakt daarmee meer sterfte onder volwassenen dan alle andere infectieziekten tesamen. In deze brochure kunt u meer lezen over tuberculose. Wat is tuberculose? Tuberculose is een infectieziekte. Een infectieziekte wordt veroorzaakt doordat een ziektekiem het menselijk lichaam binnendringt. Verkoudheid en griep bijvoorbeeld zijn ook infectieziekten. De ziektekiem die tuberculose veroorzaakt is de tuberkelbacterie. Deze Mycobacterium tuberculosis is niet met het blote oog waar te nemen, want deze is slechts 0,003 millimeter groot. Wanneer deze bacteriën het lichaam zijn binnen gedrongen kunnen ze een ontsteking veroorzaken. De bacteriën kunnen zich in het lichaam verplaatsen via de bloed- en lymfevaten. Zo kunnen zij voor ontstekingen zorgen, onder andere in de longen, lymfeklieren, hersenen, hersenvliezen, nieren, gewrichten en de wervelkolom. 4

6 Besmetting Men krijgt tuberculose meestal door besmetting via de longen. Iemand met tuberculose moet veel hoesten en niezen. Hierbij komen de tuberkelbacteriën uit de longen naar buiten. Als dan een ander die bacteriën weer inademt, kan hij besmet worden. Dit kan gebeuren tijdens een gesprek, maar ook wanneer men gewoon in dezelfde ruimte is. Bijvoorbeeld tijdens een schoolfeest, een verjaardagsfeestje of op de sportclub. Bij ongeveer 10% van de besmette personen veroorzaken de bacteriën na enige tijd of pas na jaren een ontsteking in (meestal) de longen. Iemand kan dus besmet zijn met tuberculose zonder dat hij er iets van merkt. Knobbeltjesziekte Het woord tuberkel is een Latijns woord. Het betekent knobbeltje. Tuberculose betekent letterlijk knobbeltjesziekte. De ziekte is genoemd naar de knobbeltjes die men in de aangetaste weefsels van tbc-patiënten ontdekte. 5

7 Hoe wordt tuberculose ontdekt? De heer Van Aken (46 jaar): "Al maanden liep ik met klachten. Ik moest veel hoesten, was vreselijk moe en werd alsmaar magerder. De huisarts gaf mij medicijnen. Maar ja, die hielpen niet. Toen verwees de huisarts mij door naar de specialist. Deze heeft röntgenfoto s gemaakt van mijn longen en het slijm dat ik ophoestte onderzocht. Toen werd duidelijk wat ik mankeerde: ik had tuberculose!" Met klachten naar de huisarts In de meeste gevallen komt tuberculose in de longen voor. Van zo n ontsteking merkt men aanvankelijk meestal weinig. In het begin zijn er weinig klachten. Wanneer de ziekte echter doorzet, kan de patiënt hoesten en slijm opgeven. Dit gaat vaak gepaard met vermoeidheid, lusteloosheid, koorts, gebrek aan eetlust en gewichtsverlies. Wanneer iemand met luchtwegklachten naar de huisarts gaat, zal deze soms een medicijnkuur voorschrijven. Wanneer dit niet blijkt te helpen, verwijst de huisarts door naar de longarts of naar een arts van de afdeling tbc-bestrijding van de GGD. Het maken van een röntgenfoto Foto: GGD Flevoland Onderzoek op tuberculose Patiënten kunnen zelf met klachten naar de huisarts of naar de GGD toegaan. Naast onderzoek bij deze mensen, onderzoekt de GGD regelmatig mensen die tot een risicogroep behoren. Iemand kan immers besmet zijn met tuberculose zonder dat hij daar iets van merkt. Men kan verschillende onderzoeken uitvoeren om vast te stellen of iemand wel of niet tuberculose heeft. 6

8 Een tuberculinehuidtest Foto: ITSC Tuberculinehuidtest (mantouxtest) De tuberculinehuidtest is een huidprikje waarbij een kleine hoeveelheid testvloeistof in de huid van de onderarm wordt gespoten. Als de huid niet reageert op de ingespoten vloeistof dan betekent het dat men niet besmet is met de tuberkelbacterie. Men noemt de reactie dan negatief. Indien er na enkele dagen wel een reactie optreedt - namelijk een kleine verdikking van de huid - noemt men de reactie positief. Een positieve reactie betekent nog niet dat men tuberculose heeft! Het betekent alleen dat men ooit tuberkelbacteriën in het lichaam heeft gehad of dat deze nu nog in het lichaam zitten. De meeste mensen produceren onmiddellijk afweerstoffen tegen de bacterie als deze het lichaam binnendringt en krijgen daardoor geen tuberculose. Om vast te stellen of iemand met een positieve reactie tuberculose heeft, moet deze persoon verder worden onderzocht. Bij mensen met een positieve huidtest wordt altijd een röntgenfoto van de longen gemaakt. Zekerheid of iemand tuberculose heeft, heeft men pas indien de tuberkelbacterie in bijvoorbeeld het opgehoeste slijm van de onderzochte persoon wordt gevonden. De röntgenfoto Wanneer een longfoto van de patiënt wordt gemaakt kan op zo n foto worden gezien of er afwijkingen zijn. Als dit het geval is, kan er sprake zijn van tuberculose. De rode staafjes Foto: KNCV Tuberculosefonds 7

9 RFLP-techniek Het onderzoek naar de mogelijkheden om tuberculose vast te stellen staat niet stil. In laboratoria worden nieuwe onderzoeksmethoden ontwikkeld zoals bijvoorbeeld de RFLP-techniek. Bij deze methode wordt een soort streepjescode gemaakt van de tuberkelbacterie. Elke bacterie heeft een eigen streepjescode, net zoals elk produkt in de supermarkt. Als meer mensen door dezelfde bacterie zijn besmet, hebben zij dus dezelfde streepjescode. Op deze manier wordt in kaart gebracht hoe in Nederland tuberculose van de ene op de andere mens wordt overgebracht. Onderzoek met de microscoop Met behulp van de microscoop kan op een snelle manier worden vastgesteld of de tuberkelbacterie in het slijm, het weefsel of de urine van iemand aanwezig is. Dit onderzoek kan echter alleen grote concentraties van tuberkelbacteriën aantonen. Tuberkelbacteriën zijn trouwens pas zichtbaar door de microscoop nadat ze met een speciale kleurstof zijn behandeld. Door de microscoop zien de tuberkelbacteriën er als kleine rode staafjes uit. RFLP-techniek Bron: GG&GD Amsterdam Kweken van de bacterie Een andere mogelijkheid om vast te stellen of iemand tuberculose heeft, is het kweken van de bacterie. Bij dit onderzoek kweekt men op een kunstmatige voedingsbodem tuberkelbacteriën. Dit onderzoek is geschikt om kleine aantallen tuberkelbacteriën aan te tonen. De tuberkelbacterie deelt zich erg langzaam, namelijk één keer in de één à twee dagen. Pas na enkele weken weet men of de tuberkelbacterie aanwezig is. De kweek is dan positief. 8

10 Tuberculose vroeger Vroeger sprak men over de tering in plaats van over tuberculose. Artsen stonden machteloos tegenover deze ziekte die mensen langzaam weg deed teren. De kans dat de patiënt aan tuberculose zou sterven was groot. Men bedacht de meest vreemde diëten om de ziekte te bestrijden: van rauw vlees en moedermelk tot gemalen padden. Robert Koch ontdekte in 1882 de tuberkelbacterie. De strijd tegen de tuberculose kon nu beginnen Een tuinhuisje Foto: KNCV Tuberculosefonds Robert Koch In de negentiende eeuw overleden aan geen enkele ziekte zoveel mensen als aan tuberculose. Vooral in de steden waar fabrieksarbeiders in armoedige huizen dicht op elkaar woonden. Men dacht in die tijd dat de ziekte erfelijk was. Het raadsel van de tering werd in 1882 opgelost door de Duitse arts Robert Koch ( ). Hij ontdekte dat de tuberkelbacterie de oorzaak is van tuberculose. Hij toonde aan dat de ziekte niet erfelijk is. In 1890 ontdekte Koch ook nog de stof tuberculine. Een stof die nu wordt gebruikt voor de tuberculinehuidtest. Voor het ontmaskeren van volksvijand nummer één kreeg Robert Koch de Nobelprijs. Maar de strijd tegen tuberculose is nog steeds niet gestreden. Zeker in ontwikkelingslanden is het nog steeds een harde strijd: tuberculose is de infectieziekte die in de wereld de meeste slachtoffers eist. Sanatorium Licht, lucht, zon en goede voeding zouden een patiënt sneller doen genezen. In de vorige eeuw werd een verblijf in warme streken of een sanatorium aangeraden om te genezen. Een sanatorium stond op een plaats waar veel zuivere schone lucht was. Dag en nacht lagen de tbc-patiënten in bed op genezing te wachten. 9

11 Aan het eind van de 19e eeuw werden operatietechnieken ontwikkeld waarmee men door tuberculose aangetaste weefsels behandelde. Tbc-patiënten konden ook kuren in hun eigen tuin. Tuinhuisjes werden ingericht als ziekenverblijfje waar de patiënt in bed lag te wachten op beterschap. Tot 1950 zag men deze tuin-ziekenhuisjes nog in Nederland. Foto: KNCV Tuberculosefonds Een sanatorium was een ziekenhuis aan zee, in de bossen of in de bergen. Tegenwoordig is een behandeling in een sanatorium meestal niet meer nodig. Patiënten kunnen thuis genezen. Consultatiebureau De organisatie voor tbc-bestrijding is ontstaan rond Allereerst waren het (rijke) burgers die geld bij elkaar brachten en daarmee allerlei voorzieningen troffen om de tuberculose te bestrijden. Pas later kwam er steun van de overheid: in 1904 een bedrag van tienduizend gulden. Met geld dat afkomstig was uit liefdadigheid bouwde men een eerste volkssanatorium en consultatiebureau. Het eerste consultatiebureau in Nederland werd in 1903 in Rotterdam geopend. En al heel snel ontstonden er nog veel meer van deze bureaus. Op consultatiebureaus hielden artsen en verpleegkundigen zich met drie dingen bezig: opsporen, genezen en voorkómen van tuberculose. Deze consultatiebureaus zijn nu opgegaan in de GGD. Elke grotere GGD heeft een afdeling tbc-bestrijding. 10

12 Leesboeken Tuberculose is een ziekte waarmee veel mensen zijn geconfronteerd. Velen hebben de ziekte zelf gehad of familieleden en vrienden kregen de ziekte. In boeken kan men lezen over de persoonlijke ervaringen van mensen met tuberculose. Heel beroemd is bijvoorbeeld Der Zauberberg (De Toverberg) van de schrijver Thomas Mann. In dit boek wordt de sfeer beschreven in een luxe Zwitsers sanatorium. Andere boeken waarin over ervaringen met tuberculose wordt verteld, zijn onder andere: Drie kameraden van Erich Maria Remarque; Schaduw der bergen van Anthonie Donker; Koentje van Kattenburg van Cor Bruyn; Sanatorium van Henri Knap; Een eigen gezicht van Benoîte Groult, en Toen TB nog tering was van H. Meins. Lotharingen Kruis Wist u dat het Lotharingen Kruis in het begin van de vorige eeuw het symbool van de internationale tbc-bestrijding werd? Een Franse ridder nam het kruis in de dertiende eeuw mee terug van een kruistocht, en sindsdien staat het symbool voor 'strijdbaarheid'. KNCV Tuberculosefonds ontwikkelde in 2003 een nieuw symbool: een hand met de letters 'tb' die het stopteken maakt, geplaatst in een rood vierkant. De hand geeft aan dat KNCV Tuberculosefonds stelling neemt tegen tuberculose en daarvoor de handen uit de mouwen steekt, het rood symboliseert de passie en betrokkenheid bij de bestrijding van tuberculose. 11

13 Koningin Emma Ook mensen van koninklijke bloede bleven niet gespaard voor tuberculose. Koningin Emma (de overgrootmoeder van Koningin Beatrix) heeft haar zusje verloren aan tuberculose. Zij heeft daarom één van haar landhuizen in het Gelderse dorp Renkum laten verbouwen tot een volkssanatorium. De actie die jaarlijks wordt gehouden voor de tbc-bestrijding heette tot 1997 de Emmabloemactie, vernoemd naar deze koningin. Nu wordt er ingezameld door KNCV Tuberculosefonds. Hoe wordt tuberculose tegenwoordig behandeld? Met de medicijnen die tegenwoordig beschikbaar zijn kunnen tbc-patiënten meestal volledig genezen. Dankzij de medicijnen hoeft een tbc-patiënt niet meer maandenlang in bed te liggen, ver van familie en vrienden. De meeste patiënten kunnen zelfs tijdens de medicijnenkuur langzamerhand weer aan het werk gaan. De medicijnen waar men tuberculose mee behandelt - tuberculostatica - zijn vanaf 1944 ontwikkeld en steeds meer verbeterd. Omdat tuberkelbacteriën moeilijk te doden zijn, moeten de medicijnen ten minste zes maanden lang dagelijks worden ingenomen. Het is noodzakelijk de ziekte met verschillende medicijnen tegelijk te bestrijden, anders kan de tuberkelbacterie ongevoelig (resistent) worden voor één van de middelen. 12

14 Sociaal verpleegkundige op huisbezoek Thuis genezen In de meeste gevallen kan een patiënt thuis herstellen en is het mogelijk gewoon met de familie om te gaan. Wel moet de patiënt zichzelf in acht nemen en is regelmatige controle door de specialist of de arts tbc-bestrijding noodzakelijk. Daarnaast zal er regelmatig een sociaal verpleegkundige van de GGD op huisbezoek komen. Deze verpleegkundige beantwoordt alle vragen over de ziekte, de behandeling en kan een bemiddelende rol spelen bij eventuele problemen die ontstaan bij de behandeling. Wanneer zij medicijnen slikken voelen veel patiënten zich al snel beter. Zij vragen zich dan bijvoorbeeld af of ze niet kunnen stoppen met het slikken van de medicijnen. Dat kan absoluut niet: de tuberkelbacterie wordt pas volledig uitgeroeid als de kuur wordt afgemaakt. In uitzonderingsgevallen, bijvoorbeeld bij bottuberculose, is thuis genezen soms niet mogelijk en is een opname in een gespecialiseerd ziekenhuis noodzakelijk. GGD Een arts die tuberculose vaststelt, is wettelijk verplicht deze ziekte te melden bij de GGD. De GGD en vormen een netwerk over heel Nederland. Zo heeft men overzicht van het aantal tbc-patiënten dat per jaar in Nederland voorkomt en kan op iedere ziektemelding adequaat gereageerd worden. Zodra een patiënt bij de GGD aangemeld is, neemt men contact op met deze persoon. Afhankelijk van de diagnose en de persoonlijke omstandigheden van de patiënt voert de GGD vervolgens een contactonderzoek uit. Daarbij wordt zorgvuldig omgegaan met de privacy van de patiënt. Gedurende de hele medicijnkuur begeleidt de sociaal verpleegkundige de patiënt. 13

15 Is tuberculose altijd besmettelijk? Ron Broeksma (28): Bij mij op het werk is iemand die tuberculose heeft. Maar die man loopt gewoon rond in ons kantoor. Dat is toch onverantwoord? Hij kan toch een heleboel mensen besmetten met die ziekte?! Ik probeer hem in ieder geval maar te mijden. Open en gesloten tuberculose Longtuberculose kán besmettelijk zijn. Wanneer is longtuberculose precies besmettelijk? Als in het slijm van de tbc-patiënt tuberkelbacteriën worden gevonden, is deze patiënt besmettelijk voor andere personen in zijn omgeving. Dit noemt men ook wel open tuberculose. De patiënt is de bron en kan besmettelijk zijn voor anderen. Wanneer geen tuberkelbacteriën in het slijm worden gevonden, is de patiënt niet besmettelijk voor anderen. Hier spreekt men dan van gesloten tuberculose. Nier-, gewrichts-, kliertuberculose of tuberculose in andere organen is meestal níet besmettelijk. Nadat een patiënt met besmettelijke longtuberculose enkele weken de medicijnen heeft gebruikt, is hij meestal niet meer besmettelijk voor zijn omgeving. Als deze dan weer gaat werken of op visite komt, is het beslist niet nodig deze persoon te mijden. 14

16 Goede hoesthygiëne Familie en vrienden die de laatste tijd al regelmatig contact hadden met de patiënt voordat tuberculose werd vastgesteld, kunnen gewoon blijven omgaan met een besmettelijke tbc-patiënt. Ook al slikt deze nog medicijnen en is het besmettingsgevaar nog niet geweken. Het is wel belangrijk dat de patiënt een goede hoesthygiëne in acht neemt. Tuberculose wordt immers door aanhoesten overgebracht! Dat betekent een zakdoek voor de mond en het hoofd afwenden wanneer hij niest of hoest. Tuberculose wordt niet overgebracht door het aanraken van de patiënt en het is een fabeltje dat besmetting kan optreden door het gebruik van huishoudelijke voorwerpen. Men kan gerust eten van een bord dat ook gebruikt is door een tbc-patiënt. Boeken, kleding, bestek en dergelijke kunnen geen besmetting veroorzaken. Ook kunnen collega s van de patiënt geen bacteriën op hun kleding mee naar huis nemen en zo hun gezin besmetten. Men leert het al jong: Hand voor de mond als je hoest! Dat is ook heel belangrijk. Het voorkomt de overdracht van allerlei ziektes, bijvoorbeeld tuberculose % van de tbc-patiënten heeft een besmettelijke tuberculose. Tuberculose is dus niet altijd besmettelijk. 15

17 Hoe kan men tuberculose voorkomen? De GGD (afdeling tbc-bestrijding) houdt zich bezig met het voorkómen, bestrijden en opsporen van tuberculose. Dit gebeurt bijvoorbeeld door middel van contactonderzoek en bronopsporing. Contactonderzoek Door middel van contactonderzoek spoort de GGD personen op die eventueel met tuberculose zijn besmet. Hierbij maakt men gebruik van de tuberculinehuidtest en de röntgenfoto. Als er bij iemand een besmettelijke vorm van tuberculose is vastgesteld, is vrijwel altijd een contactonderzoek nodig. Om te bepalen wie wel en wie niet moeten worden onderzocht, stelt de sociaal verpleegkundige van de afdeling tbc-bestrijding samen met de patiënt een lijst met namen op. Hierbij wordt het ringprincipe aangehouden. Dit betekent dat eerst een kleine ring van mensen wordt onderzocht, bijvoorbeeld gezinsleden, naaste collega s, klasgenoten of goede vrienden. Als in deze groep besmettingen worden gevonden, kan het onderzoek worden uitgebreid met bijvoorbeeld leden van een sportvereniging, een afdeling van een ziekenhuis of zelfs bezoekers van een discotheek. Mensen die alleen besmet zijn, maar niet ziek zijn, kunnen met een medicijnkuur voorkomen dat ze ziek worden. Een besmetting kan pas na 2 à 3 maanden worden aangetoond. Iemand die de patiënt langere tijd niet heeft ontmoet, zal maar één keer worden onderzocht. Personen uit de directe omgeving worden meestal tweemaal onderzocht. Het tweede onderzoek vindt dan veelal na twee à drie maanden plaats. 16

18 Bronopsporingsonderzoek Wanneer iemand is gevonden die besmet is met tuberculose, is het belangrijk na te gaan door wie deze persoon is besmet. Bij dit onderzoek wordt gezocht naar de herkomst van de besmetting, naar de bron. Meestal wordt begonnen met personen uit de directe omgeving te onderzoeken. Als het nodig is wordt het onderzoek uitgebreid met bijvoorbeeld collega s, klasgenoten, de sportclub enzovoorts. Zo kan de GGD een spoor vinden waardoor uiteindelijk de bron kan worden gevonden. Risicogroepen De GGD onderzoekt regelmatig mensen die tot een risicogroep horen. Dat zijn mensen die een grotere kans hebben om tuberculose te krijgen. Bijvoorbeeld mensen met een verminderde weerstand of personen die door een bepaalde leefwijze minder weerstand hebben (verslaafden, daklozen). Buitenlanders die afkomstig zijn uit een land waar veel tuberculose voorkomt, worden bij binnenkomst in Nederland en vervolgens gedurende enige tijd gecontroleerd op tuberculose. Inenting Er bestaat een inenting tegen tuberculose. Deze inenting, de BCG (Bacille Calmette Guérin, genoemd naar de ontdekkers) zorgt ervoor dat het lichaam afweerstoffen gaat maken. Na ongeveer acht weken is de afweer opgebouwd. De BCG-vaccinatie geeft geen volledige bescherming tegen tuberculose. Ze voorkomt wel de mogelijke ernstige gevolgen van tuberculose zoals hersenvliesontsteking. De vaccinatie wordt in Nederland niet vaak gegeven omdat de tuberculinehuidtest -de huidtest waarmee men een besmetting kan opsporen- daarna niet meer betrouwbaar is. De vaccinatie wordt wel gegeven aan kinderen die regelmatig op familiebezoek gaan in een land waar tuberculose nog veel voorkomt. 17

19 Ook mensen die voor langer dan drie maanden naar een land gaan waar tuberculose veel voorkomt, komen in aanmerking voor vaccinatie. Tbc-bestrijding: nog steeds noodzakelijk Elk jaar krijgen vier miljoen mensen in de wereld een besmettelijke vorm van longtuberculose. Per jaar sterven meer dan anderhalf miljoen mensen aan tuberculose. Tbc-bestrijding is nog steeds een absolute noodzaak. Nederland Nederland kent weinig tbc-patiënten, daarom zal men zich kunnen afvragen of tbc-bestrijding in ons land nog wel nodig is. Bedenk dan dat mede dankzij een goede tbc-bestrijding het aantal tbc-patiënten in Nederland zo laag is. Men spreekt nu liever van tbc-bewaking in plaats van tbc-bestrijding. Deze bewaking is van groot belang omdat tuberculose zich steeds meer terugtrekt in moeilijk bereikbare bevolkingsgroepen, de resistentie tegen medicijnen veel zorgen baart en er steeds meer voor nodig is om de deskundigheid van hulpverleners op peil te houden. Het uitroeien van tuberculose is geen eenvoudige opgave! 18

20 Grafiek die het aantal tbc-patiënten in Nederland weergeeft vanaf 1960 tot en met De cijfers Het aantal Nederlanders dat besmet is met de tuberkelbacterie daalt. Dat uit zich in dalende ziektecijfers onder Nederlanders. De import van tuberculose wordt daarmee een steeds belangrijker onderdeel van het tbc-probleem. Vooral de toename van resistentie in de wereld, waardoor de bacteriën niet meer op de medicijnen reageren, baart veel zorgen. Ook de toename van het internationale personenverkeer draagt er toe bij dat tuberculose weer een kans krijgt. Steeds meer mensen bezoeken verre landen en steeds meer mensen uit verre landen komen naar Nederland. In Zuidoost-Azië, Oost- en Centraal-Afrika en sommige voormalige Oostbloklanden komt tuberculose nog veel voor vanwege de slechte woonomstandigheden, de ondervoeding en het ontbreken van medicijnen. De mensen uit deze landen die Nederland binnenkomen, kunnen de tuberkelbacterie met zich meebrengen. Ook toeristen die in deze landen op vakantie zijn geweest, kunnen ongemerkt besmet zijn met de tuberkelbacterie en deze bij zich dragen. Asielzoekers worden altijd onderzocht op tuberculose wanneer zij Nederland binnenkomen. Maar toeristen en mensen die illegaal ons land binnenkomen, worden niet altijd onderzocht. Zij kunnen dus onopgemerkt tuberculose meebrengen vanuit het buitenland. De tuberkelbacterie kent geen grenzen. Het tbcprobleem in de wereld is dus ook ons probleem. 19

21 Ziekenhuis in Afrika Stijging van de cijfers in de Verenigde Staten De tbc-cijfers in de Verenigde Staten waren erg laag vanwege een jarenlange bestrijding van tuberculose. Omdat de cijfers zo laag waren, vond men dat de tbc-bestrijding wel afgebouwd kon worden. Dit had tot gevolg dat de tbc-situatie snel verslechterde. Vooral in de grote steden nam het aantal patiënten sterk toe. Hier werden veel drugverslaafden, AIDS-patiënten en zwervers besmet. In New York bijvoorbeeld is het aantal tbc-patiënten in de jaren meer dan verdubbeld. Gelukkig is met de wederopbouw van het bestrijdingsprogramma de situatie inmiddels weer onder controle. Ontwikkelingslanden Vergeleken met ontwikkelingslanden is de situatie in Nederland bijzonder rooskleurig. In veel ontwikkelingslanden is tuberculose nog één van de belangrijkste doodsoorzaken. In Azië en Afrika is het tbc-cijfer wel 25 tot 50 keer zo hoog als in Nederland. Ook in Oost-Europa is er sprake van een zorgwekkende situatie. Patiënt in Afrikaans ziekenhuis: op de muur staat aangegeven hoelang hij er al is Foto s: C.S.B. Lambregts-van Weezenbeek Tbc-bestrijding is in ontwikkelingslanden hard nodig. Helaas is er niet genoeg geld beschikbaar om de effectieve bestrijdingsprogramma s verder uit te breiden. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de International Union Against Tuberculosis and Lung Disease (IUATLD) hebben, samen met KNCV Tuberculosefonds, in een aantal landen al een goede bestrijdingsorganisatie opgezet. 20

22 Het werk van deze organisaties in ontwikkelingslanden is echter nog maar een druppel op de gloeiende plaat. Ondanks het vele werk dat hier wordt verricht, blijft het aantal tbc-patiënten in de wereld stijgen. Eén derde van de wereldbevolking is nog altijd besmet met de tuberkelbacterie. Er is nog veel meer steun nodig, willen we de tuberculose de wereld uit helpen. Aids Een belangrijke oorzaak van de toename van het aantal tbc-patiënten in ontwikkelingslanden ligt in de opkomst van de ziekte aids. Aids-patiënten zijn door hun verminderde weerstand een makkelijke prooi voor de tuberkelbacterie. Iemand die lijdt aan aids kan niet voldoende afweerstoffen maken. De tuberkelbacterie kan zich daardoor snel vermenigvuldigen in het lichaam van de patiënt. Verre reizen Steeds meer mensen maken verre reizen naar landen waar tuberculose nog veel voorkomt. De kans op besmetting is aanwezig op markten, pleinen en andere plaatsen waar men in komt met de plaatselijke bevolking. De afdeling Tbc-bestrijding van de GGD raadt daarom iedereen aan voorafgaand aan de reis en bij thuiskomst (na acht weken) een tuberculinehuidtest te laten doen. Doe mee en voorkom tbc! 21

23 Een onzichtbare ziekte Aan patiënten met tuberculose kan men meestal niet zien dat ze ziek zijn. Dat maakt het leven voor tbc-patiënten wel eens moeilijk. De buitenwereld begrijpt niet dat ze ziek zijn. KNCV Tuberculosefonds KNCV Tuberculosefonds is een medische organisatie die zich inzet voor het wereldwijd terugdringen van tuberculose. 'Bevordering van een doeltreffende en doelmatige tbc-bestrijding in nationaal en internationaal verband', zo luidt dan ook zijn missie. Voor deze missie is KNCV Tuberculosefonds op vier fronten actief: beleidsontwikkeling, technische assistentie (landenondersteuning), deskundigheidsbevordering (waaronder training) en wetenschappelijk onderzoek. In Nederland fungeert KNCV Tuberculosefonds binnen het netwerk van de GGD'en als landelijk kennis- en coördinatiecentrum. Het is zijn taak om de GGD'en bij de uitvoering van de bestrijding te ondersteunen en de kwaliteit te bevorderen. KNCV Tuberculosefonds bewaakt zo een continue en uniforme tbc-bestrijding. De organisatie is opgericht in 1903 en inmiddels uitgegroeid tot een organisatie die wereldwijd actief is in dertig landen in Europa, Afrika en Azië. 22

24 Wilt u meer informatie over tuberculose? Neemt u dan contact op met de afdeling tbc-bestrijding van de GGD in uw regio. GGD en met afdelingen tbc-bestrijding * * * GGD en met afdelingen Tbc-bestrijding Mobiele röntgenunit * * Alkmaar (incl. Hoorn) Almelo Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Assen Bergen op Zoom Breda Bussum Delft Deventer Doetinchem Dordrecht Ede Eindhoven Gouda Groningen * Den Haag Haarlem Heerlen Helmond s-hertogenbosch Leeuwarden Leiden Lelystad * Maastricht Nijmegen Oss Roermond Rotterdam Tiel Tilburg* Utrecht Valkenswaard Venlo Vlissingen * Zaandam Zwolle * Mobiele * röntgenunit 23

25 Andere folders (in diverse talen) over tuberculose Tuberculinehuidtest Tuberculose en contactonderzoek Geen tuberculose, wèl besmet Informatie over tuberculose. Tien meest voorkomende vragen Tuberculose. Reizen naar Oost-Europa, Afrika, Azië, Midden- of Zuid- Amerika Periodieke screening tuberculose op het werk Deze folders en overig voorlichtingsmateriaal over tuberculose zijn te bestellen bij de GGD in uw regio. PARKSTRAAT JD DEN HAAG POSTBUS CC DEN HAAG TELEFOON (070) FAX (070)

26 Den Haag F96/SPGL/02/07/15.000

tuberculose en contactonderzoek

tuberculose en contactonderzoek tuberculose en contactonderzoek Inhoudsopgave p. 3 Waarom ontvangt u deze folder? Meedoen is belangrijk! p. 4 Belangrijk om te weten over tuberculose p. 5 Word ik nu ziek p. 6 Contactonderzoek: meedoen!

Nadere informatie

REIZEN EN TUBERCULOSE

REIZEN EN TUBERCULOSE REIZEN EN TUBERCULOSE Op reis naar Oost-Europa Afrika Azië Midden-Amerika Zuid-Amerika In deze folder staan enkele maatregelen die u kunt nemen om uzelf te beschermen LANGER DAN 3 MAANDEN VEEL CONTACT

Nadere informatie

Wat is tuberculose (ofwel TBC)?

Wat is tuberculose (ofwel TBC)? LONGGENEESKUNDE Wat is tuberculose (ofwel TBC)? BEHANDELING Wat is tuberculose (ofwel TBC)? Wat is tuberculose ofwel TBC? Tuberculose is een besmettelijke ziekte die veroorzaakt wordt door een bacterie

Nadere informatie

Tuberculose en isolatie

Tuberculose en isolatie Tuberculose en isolatie Informatie voor patiënten F0571-3415 december 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

2.1. Hoe kan tbc worden voorkomen? Het is belangrijk dat mensen met besmettelijke tbc zo snel mogelijk worden opgespoord en behandeld.

2.1. Hoe kan tbc worden voorkomen? Het is belangrijk dat mensen met besmettelijke tbc zo snel mogelijk worden opgespoord en behandeld. Tuberculose Inleiding U ontvangt deze folder omdat u mogelijk tuberculose (ook wel tbc genoemd) heeft. In deze folder kunt u meer lezen over tbc zoals wat het is, hoe het wordt vastgesteld en welke behandeling

Nadere informatie

Tuberculose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Tuberculose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Tuberculose Bij u is tuberculose vastgesteld. In deze folder vindt u informatie over deze ziekte en de behandeling. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Wat is tuberculose? Tuberculose,

Nadere informatie

Tuberculose & risicogroepen

Tuberculose & risicogroepen Tuberculosebestrijding Tuberculose & risicogroepen Themadag De Tweede MIJL Maria Knapen Sociaal verpleegkundige tuberculosebestrijding 11 oktober 2014 Programma Introductie Ziektebeeld tuberculose Bron

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE INLEIDING 1 TUBERCULOSE ALGEMEEN

INHOUDSOPGAVE INLEIDING 1 TUBERCULOSE ALGEMEEN WAT IS Patiënteninformatie INHOUDSOPGAVE INLEIDING 1 ALGEMEEN 1.1 Wat is tuberculose? 1. 2 Is tuberculose altijd besmettelijk? 1.3 Hoe raak je besmet? 1.4 Hoe kan tuberculose worden voorkomen? 1. 5 Wat

Nadere informatie

Longgeneeskunde. Open tuberculose. www.catharinaziekenhuis.nl

Longgeneeskunde. Open tuberculose. www.catharinaziekenhuis.nl Longgeneeskunde Open tuberculose www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl LON023 / Open tuberculose / 21-07-2014 2 Open tuberculose Deze informatiefolder

Nadere informatie

Zorgen voor een wereld zonder TBC. Ook als u er straks niet meer bent

Zorgen voor een wereld zonder TBC. Ook als u er straks niet meer bent Zorgen voor een wereld zonder TBC Ook als u er straks niet meer bent Ten geleide Nadenken over ons overlijden doen we niet dagelijks. Maar erover praten wordt wel steeds gewoner. We gaan bewuster om met

Nadere informatie

Toiletreclame Regionale Tarieven Indoormedia

Toiletreclame Regionale Tarieven Indoormedia Volume netwerk Horeca Doelgroep 13-49 Alkmaar 1 2 weken 34 17 10 950,- 135,- 495,- 115,- Almere 1 2 weken 17 8 5 475,- 115,- 250,- 110,- Amersfoort 1 2 weken 50 25 15 1.425,- 150,- 745,- 125,- Amsterdam

Nadere informatie

Urban TB Control in Nederland

Urban TB Control in Nederland Urban TB Control in Nederland Gerard de Vries, MD, PhD Hoofd regiokantoor Nederland & Europa, KNCV Tuberculosefonds RIVM/Centrum Infectieziektebestrijding 23-03-2012 Presentatie > 100 jaar historie tbc-bestrijding

Nadere informatie

Tuberculose bij arrestanten en gedetineerden: procedure voor arrestantenbewaarders en penitentiair medewerkers

Tuberculose bij arrestanten en gedetineerden: procedure voor arrestantenbewaarders en penitentiair medewerkers Tuberculose bij arrestanten en gedetineerden: procedure voor arrestantenbewaarders en penitentiair medewerkers Colofon Procedure CPT op basis van notitie LCI d.d. januari 1996; Geredigeerd in september

Nadere informatie

Golimumab (Simponi ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis

Golimumab (Simponi ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis Golimumab (Simponi ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave 1. Behandeling bij de ziekte van 2 Crohn en colitis ulcerosa 2. De werking van

Nadere informatie

Bijlage 1: Uitwerking per regio

Bijlage 1: Uitwerking per regio De locatiekeuzes worden in deze bijlage per regio weergegeven. Daarbij volg ik de grenzen van het arrondissement / de politie-eenheid. 1. Regio Noord-Nederland eenheid Noord-Nederland leidt eenduidig tot

Nadere informatie

Adalimumab (Humira ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa

Adalimumab (Humira ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Adalimumab (Humira ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave 1. Behandeling bij de ziekte van 3 Crohn en colitis ulcerosa

Nadere informatie

Infliximab (Remicade ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa

Infliximab (Remicade ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Infliximab (Remicade ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave 1. Behandeling bij de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa

Nadere informatie

WERKINSTRUCTIE GEBRUIK VOORLICHTINGSMATERAAL. Inleiding:

WERKINSTRUCTIE GEBRUIK VOORLICHTINGSMATERAAL. Inleiding: WERKINSTRUCTIE GEBRUIK VOORLICHTINGSMATERAAL Inleiding: In 2011 is er door KNCV Tuberculosefonds een evaluatie gedaan van het gebruik van voorlichtingsmaterialen. Eén van de punten die hieruit naar voren

Nadere informatie

Vedolizumab (Entyvio ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa

Vedolizumab (Entyvio ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Vedolizumab (Entyvio ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis Let op : Bel op uw opnamedag vóór 10.00 uur naar de Dagverpleging Tel: 010-258 54 17 Dit middel

Nadere informatie

Infliximab (Remicade /Remsima ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa

Infliximab (Remicade /Remsima ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Infliximab (Remicade /Remsima ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave 1. Behandeling bij de ziekte van Crohn en Colitis

Nadere informatie

De waarde van de Academie. Gerard Marlet Antwerpen 7 november 2013

De waarde van de Academie. Gerard Marlet Antwerpen 7 november 2013 De waarde van de Academie Gerard Marlet Antwerpen 7 november 2013 Een stad met een Academie heeft meer 1,8% Aantal kunstenaars als percentage van de bevolking 18 Aanbod galerieën per 100.000 inwoners 1,6%

Nadere informatie

Bloedvergiftiging. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Bloedvergiftiging. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Bloedvergiftiging Informatie voor patiënten F0907-1225 juni 2010 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44

Nadere informatie

Informatiegids voor de oudere patiënt

Informatiegids voor de oudere patiënt Informatiegids voor de oudere patiënt voor patiënten, hun partners, kinderen en mantelzorgers Voorwoord 02 In deze brochure worden vragen beantwoord zoals: - Wat doet een geriater? - Voor wie is een bezoek

Nadere informatie

Enbrel. Behandeling met. Poli Reumatologie

Enbrel. Behandeling met. Poli Reumatologie 00 Enbrel Behandeling met Poli Reumatologie Om Enbrel goed te gebruiken, is het belangrijk dat u een aantal dingen weet. Lees daarom deze folder goed door. Heeft u na het lezen nog vragen, stel ze aan

Nadere informatie

IN EERSTE HALFJAAR 2002. Paula van der Brug en Robert Selten. April 2005. Het aantal gestarte trajecten in het eerste halfjaar van 2002.

IN EERSTE HALFJAAR 2002. Paula van der Brug en Robert Selten. April 2005. Het aantal gestarte trajecten in het eerste halfjaar van 2002. Centraal Bureau voor de Statistiek Centrum voor Beleidsstatistiek UITSTROOM UIT DE UITKERING NA START REÏNTEGRATIETRAJECT IN EERSTE HALFJAAR 2002 Paula van der Brug en Robert Selten April 2005 Op 1 januari

Nadere informatie

Longontsteking Behandeling via het zorgpad

Longontsteking Behandeling via het zorgpad Longontsteking Behandeling via het zorgpad Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1043 Inleiding U bent in het ziekenhuis opgenomen met een longontsteking. Dit wordt ook wel een pneumonie genoemd.

Nadere informatie

Methotrexaat (MTX) (ledertrexate )

Methotrexaat (MTX) (ledertrexate ) Methotrexaat (MTX) (ledertrexate ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inhoudsopgave 1. Behandeling bij de ziekte van Crohn en Colitis

Nadere informatie

Informatiegids voor de oudere patiënt

Informatiegids voor de oudere patiënt Informatiegids voor de oudere patiënt voor patiënten, hun partners, kinderen en mantelzorgers Voorwoord Inhoudsopgave In deze brochure worden vragen beantwoord zoals: - Wat doet een geriater? - Voor wie

Nadere informatie

Rundertuberculose. (Boviene tuberculose) Informatie over de ziekte en de procedures van de NVWA voor dierhouders

Rundertuberculose. (Boviene tuberculose) Informatie over de ziekte en de procedures van de NVWA voor dierhouders Rundertuberculose (Boviene tuberculose) Informatie over de ziekte en de procedures van de NVWA voor dierhouders Rundertuberculose bij dieren De tuberculosebacterie Mycobacterium bovis veroorzaakt tuberculose

Nadere informatie

Isolatiemaatregelen. Infectiepreventie

Isolatiemaatregelen. Infectiepreventie Isolatiemaatregelen Infectiepreventie Inleiding Ieder mens draagt miljarden bacteriën met zich mee. Bacteriën worden ook wel micro-organismen genoemd omdat zij niet met het blote oog te zien zijn maar

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Verpleging in isolatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Verpleging in isolatie PATIËNTEN INFORMATIE Verpleging in isolatie 2 PATIËNTENINFORMATIE Algemeen U bent opgenomen, of uw naaste is opgenomen, in het Maasstad Ziekenhuis en wordt in isolatie verpleegd. U bent door uw behandelend

Nadere informatie

Auteur: Mw. Drs. C.G.M. (Connie) Erkens, arts maatschappij en gezondheid, KNCV Tuberculosefonds, Den Haag

Auteur: Mw. Drs. C.G.M. (Connie) Erkens, arts maatschappij en gezondheid, KNCV Tuberculosefonds, Den Haag Colofon Auteur: Mw. Drs. C.G.M. (Connie) Erkens, arts maatschappij en gezondheid, KNCV Tuberculosefonds, Den Haag Vastgesteld op 27 juni 2014 door de Commissie voor Praktische Tuberculosebestrijding. Revisie

Nadere informatie

LATENTE TUBERCULOSE INFECTIE

LATENTE TUBERCULOSE INFECTIE LATENTE TUBERCULOSE INFECTIE In deze folder leest u meer over de behandeling van een latente tuberculose infectie voorafgaand aan het gebruik van biologicals. Wat is een latente tuberculose infectie?

Nadere informatie

Den Haag, 17 mei 2000

Den Haag, 17 mei 2000 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 17 mei 2000 Hierbij leg ik aan uw Kamer over, conform artikel 10a, lid 6 van de Welzijnswet 1994, de tekst van de algemene maatregel

Nadere informatie

Bronchiolitis bij kinderen

Bronchiolitis bij kinderen Kindergeneeskunde Bronchiolitis bij kinderen i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Uw kind is opgenomen in het ziekenhuis omdat het een ontsteking van de kleine luchtwegen heeft. Lang niet

Nadere informatie

Platform Detailhandel Nederland 1 van 7. Gemeente. Emmen

Platform Detailhandel Nederland 1 van 7. Gemeente. Emmen Gemeenten moeten vaart maken met rooftassenverbod Uit onderzoek van het Platform Detailhandel Nederland naar de 50 grootste gemeenten blijkt dat in slechts 13 plaatsen de winkeliers gesteund worden met

Nadere informatie

De waarde van winkels

De waarde van winkels De waarde van winkels Gerard Marlet Nederlandse Raad Winkelcentra 20 januari 2015 Smart people, strong cities (Cpb) aandeel hoogopgeleiden 50,9% tot 79,2% 46,5% tot 50,9% 39,8% tot 46,5% 37,7% tot 39,8%

Nadere informatie

Bijzonder Resistente Micro-Organismen. Isolatiemaatregelen infectiepreventie bij BRMO

Bijzonder Resistente Micro-Organismen. Isolatiemaatregelen infectiepreventie bij BRMO Bijzonder Resistente Micro-Organismen Isolatiemaatregelen infectiepreventie bij BRMO In deze folder vindt u meer informatie over Bijzonder Resistente Micro Organismen (BRMO) en Extended Spectrum Beta-Lactamase

Nadere informatie

Humira bij psoriasis. Behandeling met. Poli Dermatologie

Humira bij psoriasis. Behandeling met. Poli Dermatologie 00 Humira bij psoriasis Behandeling met Poli Dermatologie Om Humira goed te gebruiken, is het belangrijk dat u een aantal dingen weet. Lees daarom deze folder goed door. Heeft u na het lezen nog vragen,

Nadere informatie

ISOLATIEM AATREGELEN

ISOLATIEM AATREGELEN ISOLATIEMAATREGELEN Bij u is onlangs een micro-organisme aangetroffen. In deze folder leest u welke isolatiemaatregelen er in het UCCZ Dekkerswald worden getroffen om verspreiding te voorkomen. Besmetting

Nadere informatie

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL

Antibiotica VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL Antibiotica HOE GEBRUIKT U ANTIBIOTICA COMBINATIE MET ANDERE MIDDELEN BIJWERKINGEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN GEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING RESISTENTIE TEGEN ANTIBIOTICA VRAAG OVER

Nadere informatie

Grieppandemie. Wat moet u weten over een grieppandemie (wereldgriep)?

Grieppandemie. Wat moet u weten over een grieppandemie (wereldgriep)? Grieppandemie Wat moet u weten over een grieppandemie (wereldgriep)? Grieppandemie 2 Wat leest u in deze folder? Deze folder gaat over een grieppandemie (wereldgriep). U leest de antwoorden op 10 belangrijke

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Infliximab (Remicade )

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Infliximab (Remicade ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Infliximab (Remicade ) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave 1. Behandeling bij de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa

Nadere informatie

Oorzaken. Klachten en verschijnselen

Oorzaken. Klachten en verschijnselen Bronchiëctasieën De dokter heeft vastgesteld dat u bronchiëctasieën heeft. In deze folder krijgt u informatie over wat bronchiëctasieën, de oorzaken, klachten en de behandeling inhouden. Bronchiëctasieën

Nadere informatie

Infectiepreventie. De jaarlijkse griepprik

Infectiepreventie. De jaarlijkse griepprik Infectiepreventie De jaarlijkse griepprik 1 De jaarlijkse griepprik Deze folder informeert u over de vaccinatie tegen de seizoensgriep. U krijgt deze folder omdat u, net als uw collega s, ook dit jaar

Nadere informatie

De Kan Z PROTOCOL GEZONDHEIDSRISICO S

De Kan Z PROTOCOL GEZONDHEIDSRISICO S De Kan Z PROTOCOL GEZONDHEIDSRISICO S ALGEMENE REGEL: Als een kind ziek is;last heeft van het ziek zijn of zich niet lekker voelt en het kind het gewone programma van een dag niet aan kan, dan moet een

Nadere informatie

Binnensteden en hun bewoners

Binnensteden en hun bewoners Binnensteden en hun bewoners 11 Bert Raets Publicatiedatum CBS-website: 23 september 211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader voorlopig cijfer x

Nadere informatie

RDC Regio-indeling Nederland

RDC Regio-indeling Nederland RDC Regio-indeling Nederland De RDC Regio-indeling Nederland is gebaseerd op gebieden met een socio-demografische samenhang. Elke regio wordt in AutoMotive Dashboard verder uitgesplitst in Nederlandse

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Azathioprine (Imuran ) en 6-Mercaptopurine (6-MP, Puri-Nethol )

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Azathioprine (Imuran ) en 6-Mercaptopurine (6-MP, Puri-Nethol ) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Azathioprine (Imuran ) en 6-Mercaptopurine (6-MP, Puri-Nethol ) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Inhoudsopgave 1. Behandeling bij

Nadere informatie

De staatssecretaris van Volksgezondheid Welzijn en Sport, Mevrouw drs. C.I.J.M Ross-van Dorp, Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG

De staatssecretaris van Volksgezondheid Welzijn en Sport, Mevrouw drs. C.I.J.M Ross-van Dorp, Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG De staatssecretaris van Volksgezondheid Welzijn en Sport, Mevrouw drs. C.I.J.M Ross-van Dorp, Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG Bijlagen 3 Inlichtingen bij Uw kenmerk GVM2522185 Dossier/volgnummer 55807A-051

Nadere informatie

Inentingen bij huisdieren deel 2: honden

Inentingen bij huisdieren deel 2: honden Inentingen bij huisdieren deel 2: honden Door Marije Blok Het is verstandig uw huisdier(en) te laten inenten tegen verschillende dierziekten. Maar waartegen worden ze nu eigenlijk ingeënt? En waarom is

Nadere informatie

Wat is een longontsteking?

Wat is een longontsteking? Longontsteking Wat is een longontsteking? Een longontsteking is een infectie van de longblaasjes en het omliggende weefsel. De infectie kan veroorzaakt worden door een bacterie of een virus, die u via

Nadere informatie

Vergelijking discriminatiemeldingen 2012 binnen de G32

Vergelijking discriminatiemeldingen 2012 binnen de G32 Vergelijking discriminatiemeldingen 2012 binnen de G32 Toelichting Benadrukt dient te worden dat de discriminatiecijfers van de G32 onderling moeilijk vergelijkbaar zijn. Als een bepaalde gemeente (op

Nadere informatie

CHAPTER 10 SAMENVATTING. HOOFDSTUK 1 Inleiding. HOOFDSTUK 2 Toename van skelettuberculose in Nederland

CHAPTER 10 SAMENVATTING. HOOFDSTUK 1 Inleiding. HOOFDSTUK 2 Toename van skelettuberculose in Nederland CHAPTER 10 SAMENVATTING HOOFDSTUK 1 Inleiding Tuberculose is een infectieziekte. Een infectieziekte wordt veroorzaakt doordat een ziektekiem het menselijk lichaam binnendringt. De ziektekiem die tuberculose

Nadere informatie

Reumatologie. Patiënteninformatie. Leflunomide. Bij reumatische aandoeningen. Slingeland Ziekenhuis

Reumatologie. Patiënteninformatie. Leflunomide. Bij reumatische aandoeningen. Slingeland Ziekenhuis Reumatologie Leflunomide i Patiënteninformatie Bij reumatische aandoeningen Slingeland Ziekenhuis Algemeen In deze folder kunt u lezen over het medicijn Leflunomide en waar u op moet letten wanneer u het

Nadere informatie

Respiratoir Syncytieel Virus bij kinderen

Respiratoir Syncytieel Virus bij kinderen Respiratoir Syncytieel Virus bij kinderen Inleiding Bij uw kind is de diagnose Respiratoir Syncytieel (RS) virus gesteld. Het RS virus is een verwekker van luchtweginfecties bij kinderen. Vóór het derde

Nadere informatie

Maatregelen bij mogelijke dragers

Maatregelen bij mogelijke dragers Maatregelen bij mogelijke dragers van MRSA Omdat u mogelijk drager bent van een bijzondere bacterie (MRSA-bacterie), gelden voor u isolatiemaatregelen. In deze brochure kunt u meer lezen over deze bacterie

Nadere informatie

MRSA. Maatregelen bij (mogelijke) dragers van Meticilline-resistente Staphylococcus aureus. Afdeling Infectiepreventie

MRSA. Maatregelen bij (mogelijke) dragers van Meticilline-resistente Staphylococcus aureus. Afdeling Infectiepreventie MRSA Maatregelen bij (mogelijke) dragers van Meticilline-resistente Staphylococcus aureus Afdeling Infectiepreventie Inleiding U bezoekt de polikliniek van het Amphia Ziekenhuis of u bent in ons ziekenhuis

Nadere informatie

Adalimumab (Humira )

Adalimumab (Humira ) Adalimumab (Humira ) Maatschap reumatologie Kennemerland ADALIMUMAB (HUMIRA ) U heeft in overleg met uw arts besloten Adalimumab te gaan gebruiken. Deze folder geeft u informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Afdeling maag-darm-leverziekten Inleiding Uw arts heeft een behandeling met infliximab voorgesteld. Infliximab is

Nadere informatie

GEZONDHEIDSINFORMATIE

GEZONDHEIDSINFORMATIE GEZONDHEIDSINFORMATIE voor risicovolle beroepsgroepen vaccinatie DTP en Hepatitis A/B www.vggm.nl GEZONDHEIDSINFORMATIE VOOR RISICOVOLLE BEROEPSGROEPEN Als medewerker kunt u via uw werk risico lopen op

Nadere informatie

H.40009.1115. Bloedvergiftiging (Sepsis)

H.40009.1115. Bloedvergiftiging (Sepsis) H.40009.1115 Bloedvergiftiging (Sepsis) Inleiding De arts heeft u verteld dat u of uw familielid een bloedvergiftiging heeft. Een bloedvergiftiging wordt ook wel sepsis genoemd. Een sepsis is een complexe

Nadere informatie

Longgeneeskunde. Pneumonie. www.catharinaziekenhuis.nl

Longgeneeskunde. Pneumonie. www.catharinaziekenhuis.nl Longgeneeskunde Pneumonie www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud De opnamedag... 4 Opname via de Spoedeisende Hulp... 4 Opname via de polikliniek... 4 Op de verpleegafdeling... 4 Wat gebeurt elke ochtend...

Nadere informatie

MRSA-positief, wat nu?

MRSA-positief, wat nu? Infectiepreventie MRSA-positief, wat nu? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is MRSA?... 3 Wie loopt het meeste risico MRSA op te lopen?... 3 MRSA-dragerschap... 4 Verspreiding van MRSA voorkomen...

Nadere informatie

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014

Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Analyse vraaghuurprijzen kantoorruimte 2012-2014 Kantorenmarkt uit balans De situatie op de Nederlandse kantorenmarkt is zeer ongunstig. Het aanbod van kantoorruimte ligt structureel op een zeer hoog niveau

Nadere informatie

Inleiding. Wat is infliximab

Inleiding. Wat is infliximab Infliximab-infuus Inleiding In overleg met uw maag-, darm-, leverarts (MDL-arts) gaat u starten met de behandeling infliximab. In deze folder vindt u informatie over infliximab, over de werking en de behandeling,

Nadere informatie

Opname: na een verblijf in een buitenlands ziekenhuis nadat u in contact bent geweest met varkens of vleeskalveren.

Opname: na een verblijf in een buitenlands ziekenhuis nadat u in contact bent geweest met varkens of vleeskalveren. Opname: na een verblijf in een buitenlands ziekenhuis nadat u in contact bent geweest met varkens of vleeskalveren (MRSA-bacterie) Als u in het buitenland in het ziekenhuis bent behandeld, bestaat de

Nadere informatie

Non Hodgkin lymfoom. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113

Non Hodgkin lymfoom. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113 Non Hodgkin lymfoom Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2014 pavo 1113 Uw hoofdbehandelaar is: hematoloog dr. Uw specialist is op werkdagen tussen 08.30 17.00 uur bereikbaar via de polikliniek Interne

Nadere informatie

Kinderdagverblijf. Duckie. Ziektebeleid

Kinderdagverblijf. Duckie. Ziektebeleid Kinderdagverblijf Duckie Ziektebeleid Ziektebeleid Kinderdagverblijf Duckie is niet berekend op de opvang van zieke kinderen. Ziekte is echter een nogal rekbaar begrip. Er ontstaat daardoor voor de ouders

Nadere informatie

Ruwe sterftecijfers ziekenhuizen

Ruwe sterftecijfers ziekenhuizen Ruwe sterftecijfers ziekenhuizen Klinische opname Ziekenhuis Plaats Dagopname Dagmortaliteit Klinische mortaliteit % dag % kliniek Stg. Medisch Centrum Alkmaar Alkmaar 30.641 33.947 0 765 0,00 2,25 Ziekenhuisgroep

Nadere informatie

Toewijzingsvoorstel Jaar: 2015 Tranche:

Toewijzingsvoorstel Jaar: 2015 Tranche: Toewijzingsvoorstel Jaar: 2015 Tranche: Id Naam Plaats Eindspecialisatie InstroomPersonen InstroomFTE 2412004 Centrum voor Jeugd en Gezin Rijnmond Rotterdam Arts infectieziektenbestrijding 1e fase 0 0,00

Nadere informatie

Etanercept (Enbrel )

Etanercept (Enbrel ) Etanercept (Enbrel ) Maatschap reumatologie Kennemerland ETANERCEPT (ENBREL ) U heeft in overleg met uw arts besloten Etanercept te gaan gebruiken. Deze folder geeft u informatie over dit geneesmiddel.

Nadere informatie

Factsheets Nederland. Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt. medio 2015. www.dtz.nl

Factsheets Nederland. Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt. medio 2015. www.dtz.nl Factsheets Kantoren- en bedrijfsruimtemarkt medio 215 www.dtz.nl 1 Factsheet kantorenmarkt medio 215 Kantoorbanen 2.236.85 214 t.o.v. 213,9% Aanbod 8.36 m 2,6% Voorraad 49.533. m 2,1% Opname 497. m 2 1

Nadere informatie

Ziekenhuishygiëne en infectiepreventie MRSA

Ziekenhuishygiëne en infectiepreventie MRSA Ziekenhuishygiëne en infectiepreventie MRSA Via deze folder geven wij u antwoorden op de enkele van de meest gestelde vragen over MRSA. Wat is MRSA? Staphylococcus aureus, is een bacterie die in veel gevallen

Nadere informatie

Spoelwormen leven in de darmen van honden en katten.

Spoelwormen leven in de darmen van honden en katten. Darmparasieten komen zowel bij honden als bij katten zeer regelmatig voor. De vaakst voorkomende besmettingen zijn die met spoelwormen en lintwormen. Af en toe zien we ook infecties met giardia. Ook aan

Nadere informatie

Mediastinitis Radboud universitair medisch centrum

Mediastinitis Radboud universitair medisch centrum Mediastinitis U hebt enige tijd geleden een openhart operatie ondergaan. Helaas is bij u een complicatie opgetreden genaamd mediastinitis. Een mediastinitis is een ontsteking van het borstbeen en de daarachterliggende

Nadere informatie

Adviezen bij ontslag. in een periode van verminderde weerstand. (neutropene fase)

Adviezen bij ontslag. in een periode van verminderde weerstand. (neutropene fase) Oncologie Adviezen bij ontslag in een periode van verminderde weerstand (neutropene fase) Inleiding Na een periode van verblijf in het ziekenhuis, mag u vervroegd met ontslag. Een deel van de neutropene

Nadere informatie

Etanercept. (Enbrel ) Sterk in beweging

Etanercept. (Enbrel ) Sterk in beweging Etanercept (Enbrel ) Sterk in beweging Inhoudsopgave Wanneer wordt het gebruikt en hoe werkt het 3 Hoe wordt het gebruikt? 3 Mogelijke bijwerkingen 4 Andere geneesmiddelen 5 Zwangerschap en borstvoeding

Nadere informatie

LONGGENEESKUNDE. Longontsteking BEHANDELING

LONGGENEESKUNDE. Longontsteking BEHANDELING LONGGENEESKUNDE Longontsteking BEHANDELING Longontsteking U bent in het ziekenhuis opgenomen vanwege een longontsteking. Maar wat is dat precies en wat kunnen we ertegen doen? In deze folder vindt u de

Nadere informatie

CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS

CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS Om tot de ProductRating Prijs te komen heeft MoneyView de gemiddelde marktpositie van elk product berekend over 28.656 fictieve klantprofielen. Deze klantprofielen

Nadere informatie

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A Naast deze infokaart over hepatitis zijn er ook infokaarten beschikbaar over: infectieziekten algemeen, tuberculose, seksueel overdraagbare aandoeningen, jeugd en onveilig vrijen en jeugd en vaccinatie.

Nadere informatie

BCOU PROTOCOL NIEUWE INFLUENZA A H1N1, DE ZOGENAAMDE MEXICAANSE GRIEP, VERSIE 26 AUGUSTUS 2009 / IVK

BCOU PROTOCOL NIEUWE INFLUENZA A H1N1, DE ZOGENAAMDE MEXICAANSE GRIEP, VERSIE 26 AUGUSTUS 2009 / IVK BCOU PROTOCOL NIEUWE INFLUENZA A H1N1, DE ZOGENAAMDE MEXICAANSE GRIEP, VERSIE 26 AUGUSTUS 2009 / IVK MEDE OP BASIS VAN NOTITIE NUOVO Teksten voor website PCOU en Willibrord Het H1N1-influenzavirus (de

Nadere informatie

Resistente Tuberculose

Resistente Tuberculose pagina 1/5 Wetenschappelijke Feiten Bron: WGO (2008) over Resistente Tuberculose Samenvatting en details: GreenFacts Context - Tuberculose (TB) is een besmettelijke ziekte die wereldwijd alsmaar meer mensen

Nadere informatie

Longontsteking bij uw kind

Longontsteking bij uw kind Longontsteking bij uw kind Uw kind heeft een longontsteking (pneumonie). In deze folder leest u meer over deze aandoening en de behandeling ervan. Informatie voor ouders en verzorgers. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten marmer polijsten

natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten natuursteen polijsten marmer polijsten almelo almere amersfoort amsterdam apeldoorn arnhem amsterdam belgisch hardsteen belgische hardsteen blauwe hardsteen boxmeer breda vloer schuren vloer schuren vloer schuren schuren schuren schuren vloeren

Nadere informatie

Longontsteking (pneumonie)

Longontsteking (pneumonie) Longontsteking (pneumonie) In deze folder informeren wij u over wat een longontsteking is, hoe de behandeling verloopt en welke adviezen er zijn om uw herstel te bevorderen. Wat is een longontsteking?

Nadere informatie

Opname bij COPD. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Opname bij COPD. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Opname bij COPD U bent opgenomen op de Verpleegafdeling Longziekten van Rijnstate Arnhem, omdat u last heeft van COPD. In deze folder leest u wat u van de opname kunt verwachten. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Informatieblad MERS. Middle East Respiratory Syndromeconoravirus

Informatieblad MERS. Middle East Respiratory Syndromeconoravirus Informatieblad MERS Middle East Respiratory Syndromeconoravirus MERS - Middle East Respiratory Syndrome-coronavirus Het Middle East Respiratory Syndrome-coronavirus (MERS-CoV) is een vrij nieuw type coronavirus

Nadere informatie

Clostridium difficile

Clostridium difficile Clostridium difficile 2 Inleiding U heeft van uw arts gehoord dat bij u de ziekenhuisbacterie Clostridium difficile aanwezig is. Deze folder geeft informatie over deze bacterie. Ook leest u in deze folder

Nadere informatie

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen:

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen: IMMUNITEIT 1 Immuniteit Het lichaam van mens en dier wordt constant belaagd door organismen die het lichaam ziek kunnen maken. Veel van deze ziekteverwekkers zijn erg klein, zoals virussen en bacteriën.

Nadere informatie

Advies ad-hoc commissie CPT ten aanzien van de binnenkomstscreening asielzoekers

Advies ad-hoc commissie CPT ten aanzien van de binnenkomstscreening asielzoekers Advies ad-hoc commissie CPT ten aanzien van de binnenkomstscreening asielzoekers D A T U M 19 september 2015 U W R E F. O N Z E R E F. 21.201/CoE/u.15.0050 O N D E R W E R P Aanleiding Sinds enige weken

Nadere informatie

Samenvatting 227 SAMENVATTING

Samenvatting 227 SAMENVATTING Samenvatting 227 SAMENVATTING Tuberculose (TB) is een infectieziekte die veroorzaakt wordt door de Mycobacterium tuberculosis. De bacterie kan verspreid worden, doordat deze opgehoest wordt door een patient

Nadere informatie