Operationeel Programma INTERREG V France-Wallonie-Vlaanderen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Operationeel Programma INTERREG V France-Wallonie-Vlaanderen"

Transcriptie

1 Operatineel Prgramma INTERREG V France-Wallnie-Vlaanderen Definitieve versie - Rapprt nr. r.8

2 Inhudspgave 1 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie Strategie van het prgramma en de bijdrage ervan tt de strategie van de Unie met het g p slimme, duurzame en inclusieve grei Verantwrding van de financiële tewijzing 19 2 Beschrijving van de priritaire assen Beschrijving van de priritaire assen (exclusief Technische Bijstand) Beschrijving van de priritaire assen vr de technische bijstand 57 3 Het financieringsplan van het samenwerkingsprgramma Financiële tewijzing uit het EFRO (in EUR) Ttale financiële tewijzing uit het EFRO en natinale medefinanciering (in EUR) Uitsplitsing per priritaire as en thematische delstelling 66 4 Geïntegreerde aanpak vr de territriale ntwikkeling Vr de grensverschrijdende samenwerkingsprgramma s: de aanpak telichten vr het gebruik van de lkale ntwikkelingsinstrumenten dr de gemeenschappen en de principes m te bepalen in welke znes deze tegepast zullen wrden De principes m de stedelijke znes te bepalen waar geïntegreerde acties van duurzame stedelijke ntwikkeling uitgeverd meten wrden en het aandeel van de EFRO-steun vr deze acties De aanpak vr het gebruik van de geïntegreerde territriale investeringen (GTI) verschillend van de gevallen nder 4.2 en de indicatieve financiële tewijzing ervan vr elke priritaire as Wanneer de lidstaten en regi s deelnemen aan macrreginale strategieën en strategieën in de maritieme regi s : aanstippen welke bijdrage ze vr de interventies met het g p deze strategieën verwegen, nder vrbehud van de nden van de prgrammaznes, zals bepaald dr de betrkken lidstaten en desgevallend rekening hudend met prjecten van strategisch belang in de respectieve strategieën 68 5 Mdaliteiten vr de uitvering van het samenwerkingsprgramma Identificatie van de bevegde autriteiten en diensten Betrkkenheid van de partners 77 6 Cördinatie 80 7 Verlichting van de administratieve last vr de begunstigden Nieuw vlledig geïntegreerd en geïnfrmatiseerd beheerssysteem Invering van een nieuw cncept van vrprjecten Gebruik van frfaits vr indirecte ksten 84 8 Hrizntale principes Duurzame ntwikkeling Gelijke kansen en niet-discriminatie Gelijkheid mannen-vruwen 88 2

3 9 Afznderlijke elementen die als bijlagen in de gedrukte versie van het dcument vrgesteld wrden Lijst met de vrnaamste prjecten waarvan de uitvering gepland is tijdens de prgrammeringsperide Prestatiekader vr het samenwerkingsprgramma Lijst met de relevante partners die bij de vrbereiding van het samenwerkingsprgramma betrkken zijn Uitveringsvrwaarden van het prgramma die dankzij een bijdrage van de IPA en het ENB het financieel beheer, de prgrammering, pvlging, evaluatie en cntrle van de deelname van derde landen aan de transnatinale en interreginale prgramma s regelen Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Kaart van de samenwerkingszne en de gebieden Ecnmische dynamieken Onderwijs en innvatie Dynamieken p ruimtelijk en milieuvlak Sci-demgrafische dynamieken Overzicht sterktes, zwaktes, pprtuniteiten en bedreigingen van de samenwerkingszne Bijlagen Lijst met de interviews en gesprekspartners Bibligrafie 223 3

4 Opmerking vraf: Dit rapprt is pgesteld vereenkmstig de architectuur zals vastgelegd in de uitveringsverrdening (EU) Nr 288/2014 van de Cmmissie van 25 februari

5 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie 1 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie 5

6 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie 1.1 Strategie van het prgramma en de bijdrage ervan tt de strategie van de Unie met het g p slimme, duurzame en inclusieve grei De strategische riëntaties van de grensverschrijdende samenwerking Het peratineel prgramma INTERREG France Wallnie Wallnie-Vlaanderen wil de grensverschrijdende samenwerking een kwalitatieve sprng vrwaarts den maken zdat deze een grtere bijdrage levert aan de ntwikkeling van het greiptentieel van de grensstreek en e n aan de ecnmische, sciale en territriale chesie van de grensverschrijdende gebieden die er deel d van uitmaken. In dit perspectief, hebben de partners van het prgramma hun wil bevestigd m de Eurpa 2020 stragegie uit te veren en hun samenwerkingsinspanningen te cncentreren p verschillende gensverschrijdende en gemeenschappelijke ntwikkelingsdel sdelstellingen stellingen het versterken van inspanningen in nderzek en ntwikkeling in de samenwerkingszne, en in fine van het innvatieptentieel van de ndernemingen in de sectren die als strategisch vr de ecnmische ntwikkeling en de werkgelegenheidscreatie wrden beschuwd,en/f vr dewelke sterke cmplementariteiten bestaan langs weerszijden van de grens; het verspreiden van de ndernersgeest en het ndersteunen van de pstart van nieuwe ndernemingen De begeleiding van KMO s in hun ntwikkeling, hun innvatieactiviteit en hun internatinale expansie in het bijznder die aan de andere kant van de grens binnen de samenwerkingszne; De bescherming van natuurlijk en menselijk kapitaal vral tegen grensverschrijdende natuurlijke en technlgische risic s; De valrisering van het culturele, histrische en natuurlijke patrimnium; Het versterken van de territriale chesie en van de werkgelegenheidsgrei p het niveau van de grensverschrijdende leef- en werkznes; De ntwikkeling van een grensverchrijdend pleidingsaanbd. Vlgende principes liggen ten grndslag aan het prgramma: De acties tespitsen p de sectren en gebieden die ver een sterk ptentieel beschikken m de ecnmische ntwikkeling, de jbcreatie en de chesie van de gebieden te versnellen, en waarvr de grensverschrijdende samenwerking een grte meerwaarde betekent; De synergieën tussen de reginale strategieën vr ecnmische en sciale ntwikkeling bestendigen en uitbreiden met het g p meer efficiëntie en p termijn een grtere impact; De grensverschrijdende ervaringen en de gemeenschappelijke identiteit van de grensregi s versterken, dr een geïntegreerde aanpak (meerdere sectren, meerdere actren, meerdere prjecten) aan te medigen bij de uitvering van gezamenlijke prjecten. Dezefundamentele principes zijn gebaseerd p de vaststelling dat het INTERREG-prgramma steunt samenwerking die echter ngelijk verdeeld is naargelang van de gebieden p een lange traditie van grensverschrijdende De grensstreek tussen Nrd-Pas de Calais in Frankrijk en de Belgische prvincies West-Vlaanderen, Ost-Vlaanderen en Heneguwen wrdt sinds lang gekenmerkt dr intense grensverschrijdende uitwisselingen, f het nu gaat m handelsstrmen f persnenverkeer (werknemers, studenten, cnsumenten, teristen). Dr deze lkale en intense grensverschrijdende ervaringen bestaat er een sterke traditie van grensverschrijdende samenwerking tussen de institutinele, ecnmische en sciale actren van deze gebieden. Ondanks het reële en langdurige karakter van de integratie van deze grensgebieden is er ng veel ruimte m ze verder te verdiepen. Tch gaat de grensverschrijdende integratie in stijgende lijn nder het dubbele effect van enerzijds de uitbreiding van het grtstedelijk gebied Rijsel-Krtrijk-Drnik dat zich uitstrekt tt ver buiten de administratieve grenzen van deze regi, en anderzijds initiatieven m de grensverschrijdende samenwerking te institutinaliseren zals de Eurmetrpl Lille-Krtrijk-Turnai en de EGTS West-Vlaanderen/Flandre-Dunkerque-Côte d pale. Vr andere gebieden die nchtans k in de grensstreek liggen, zijn er ng veel nbenutte mgelijkheden, hewel deze leefgebieden vaak gecnfrnteerd wrden met gemeenschappelijke ecnmische en sciale uitdagingen en qua landschap en cultuur pmerkelijke gelijkenissen vertnen, zals de Grande Thiérache f de Frans-Belgische Ardennen. Het handels- en persnenverkeer ver de grens heen blijft er beperkt, k al vnden er pmerkelijke prjecten van grensverschrijdende samenwerking plaats (met name p het vlak van cultuur, terisme, pleiding en gezndheid) nder impuls van het INTERREGprgramma f bilaterale initiatieven tussen de Franse regi s en de Waalse prvincies. Tt slt heeft de grensverschrijdende samenwerking betrekking p de gebieden van de zne die niet meteen aan de grens liggen, waar institutinele, ecnmische en culturele actren met reginale uitstraling actief zijn (metrpl Gent, de stadsplen Charleri, Namen, Amiens, Reims, Saint-Quentin, Charleri, Sissns), die nauw betrkken zijn bij de Frans-Waals-Vlaamse samenwerkingsnetwerken. Als antwrd p de ambitie m de grensverschijdende samenwerking te versterken rnd de grensverchrijdende g uitdagingen die hetmees meest beantwrden aan de Eurpa 2020-strategie vr een intelligente, duurzame en inclusieve grei, hebben de partners ervr gekzen het peratinele prgramma INTERREG p te buwen rnd vlgende vier priritaire assen : PRIORITAIRE AS 1 Verbeteren en ndersteunen van de grensverschrijdende samenwerking p het vlak van nderzek en innvatie (Thematische delstelling 1 van de EU Versterking van nderzek, technlgische ntwikkeling en innvatie ) 6

7 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie PRIORITAIRE AS 2 Versterken van het grensverschrijdende cncurrentievermgen van de km s Versterking van het cncurrentievermgen van het mkb ) (Thematische delstelling 3 van de EU PRIORITAIRE AS 3 beschermen en valriseren van het milieu dr een geïntegreerd beheer van grensverschrijdende hulpbrnnen (Thematische 6 van de EU en Bescherming van milieu en bevrdering van efficiënt gebruik van hulpbrnnen ) PRIORITAIRE AS 4 Bevrderen van de chesie en de gemeenschappelijke identiteit in de grensregi s (Thematische delstelling 9 van de EU Stimulering van sciale inclusie en bestrijding van armede en ETS-investeringspririteit Bevrdering van de werkgelegenheid en de grensverschrijdende mbiliteit Integratie van de grensverschrijdende arbeidsmarkten, met inbegrip van mbiliteit, infrmatie en adviesdiensten ver gemeenschappelijke plaatselijke werkgelegenheidsinitiatieven evenals gemeenschappelijke pleiding ) Daarnaast,, hebben de partners de ndige aandacht willen besteden aan de transversale uitdagingen p gebied van pleiding en vrming. De ntwikkeling van een geïntegreerd, grensverschrijdend werkaanbd een wederzijdse tegankelijkheid van de cursussen en een tenemende mbiliteit van de arbeidskrachten, zijn immers cruciale randvrwaarden vr de realisatie van de meeste investeringspririteiten van de Unie binnen de samenwerkingszne. Deze aandacht vr de transversale uitdaging rnd pleiding en vrming is des te meer gerechtvaardigd gezien de indicatren m.b.t. pleiding en vrming in grte delen van de samenwerkingszne ngunstiger zijn dan de natinale gemiddeldes. Hgst behaalde diplma bij de bevlking van 25 tt 64 jaar (2011) 100% 75% 29,8% 21,7% 25,4% 20,0% 34,6% 31,6% 35,1% 26,1% 31,0% 33,2% 50% 41,8% 44,9% 40,8% 41,1% 36,7% 41,3% 37,8% 37,8% 38,3% 36,9% 25% 28,4% 33,4% 33,8% 38,9% 28,7% 27,1% 27,2% 36,1% 30,7% 29,9% 0% Hger nderwijs Hger secundair nderwijs Lager secundair nderwijs Brn : EUROSTAT, De specifieke aandacht vr dit thema weerspiegelt zich p het niveau van de acties m.b.t. de verschillende inversteringspririteiten en assen die dr departners van het prgramma werden weerhuden: Tegemet kmen aan de geïdentificieerde nden inzake wetenschappelijke en technische cmpetenties m de grensverschrijdende samenwerking in nderzek en ntwikkeling te steunen. (priritaire as 1) Zrgen dat de vaardigheden van de werknemers beter aansluiten bij de nden van de ndernemingens in de strategische grensverchrijdende sectren. (priritaire as 2) Ondersteunen van de prfessinalisering van de actren in de sectr van de duurzame ntwikkeling, terisme en cultuur met het g p de bescherming en de valrisering van het grensverschrijdende natuurlijk en cultureel patrimnium. (priritaire as 3) Steunen van acties die de talenkennis bevrderen en gezamenlijke pleidingsinitiatieven prmten, met het g p de versterking van de arbeidsmbiliteit, een vlttere inschakeling p de arbeidsmarkt en een versterkte sciale chesie binnen de samenwerkingszne.( priritaire as 4) Bijdrage aan de Eurpa 2020-strategie Het peratineel prgramma sluit aan bij de 2020-strategie van de Eurpese Unie, die gericht is p slimme, duurzame en inclusieve grei en p een versterking van de ecnmische, sciale en territriale chesie. De keuze van de priritaire samenwerkingsassen, investeringspririteiten en specifieke delstellingen in het prgramma is er dan k p gericht bij te dragen tt de verwezenlijking van de Eurpese delstellingen, zals die p reginaal niveau zijn ingevuld, en, dankzij de grensverschrijdende samenwerking, de inspanningen van gebieden die aan het prgramma meewerken aan te zwengelen. PRIORITAIRE AS 1 Verbeteren en ndersteunen van de grensverschrijdende samenwerking p het vlak van nderzek en innvatie (Thematische delstelling 1 van de EU Versterking van nderzek, technlgische ntwikkeling en innvatie ) De grensverschrijdende samenwerking p het vlak van nderzek en innvatie is een van de vrnaamste assen van het tekmstige prgramma De R&D- en innvatie-indicatren van de samenwerkingszne liggen ver achter p de natinale gemiddelden en p de Eurpese delstelling m het aandeel van het bbp dat aan nderzek en ntwikkeling besteed wrdt tegen 2020 p te trekken tt 3 %. 7

8 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie 4,00% Brut binnenlandse R&D uitgaven in 2009 (in % van het BBP) 3,00% 2,00% 2,27% 2,03% 2,09% Delstelling Eurpa-2020 strategie 1,00% 0,82% 0,80% 1,24% 1,01% 1,30% 1,29% 0,30% 0,00% Brn : Eurstat, 2013 Deze achterstand p de delstellingen van de Eurpese Unie staan in cntrast met de aanwezigheid van dichte netwerken van vraanstaande institutinele, sci-ecnmische, universitaire en wetenschappelijke actren in alle gebieden van de zne, die zich resluut inzetten m beleidslijnen p het vlak van nderzek en innvatie te ntwikkelen en prjecten p te zetten. Deze beleidslijnen werden in de zes vrbije jaren vral vertaald in: de rganisatie van het hger nderwijs en van het nderzek rnd grte plen f reginale netwerken; een steeds uitgebreider netwerk van actren die zich bezighuden met technlgische valrisatie (science parks, cmpetitiviteitsplen, bedrijvenclusters); initiatieven m de ntwikkeling van digitale sectren en de creatieve ecnmie te steunen; In deze cntext wil het peratineel prgramma enerzijds de dynamiek van deze reginale R&D- en innvatienetwerken p het niveau van de samenwerkingszne versnellen, en anderzijds het innvatieptentieel van de samenwerkingszne versterken dr zich te te spitsen p de ntwikkeling van een beperkt aantal grensverschrijdende sectren met een sterk ptentieel: Dankzij de uitwerking van reginale innvatiestrategieën vr een slimme specialisatie was het immers mgelijk belangrijke, pkmende ecnmische sectren met een sterk ptentieel p het vlak van innvatie en ecnmische valrisatie te identificeren. De grensverschrijdende samenwerking lijkt des te relevanter aangezien de meeste reginale sectren waarvan men meent dat ze strategisch zijn en een sterk innvatieptentieel vertnen, aan weerszijden van de grens aanwezig zijn: nieuwe materialen (textiel, plymeer, bilgische materialen, nanmaterialen); de vedingsmiddelnijverheid, de valrisatie van agrarische hulpbrnnen en de grene chemie 1 ; eclgische en schne technlgieën 2 en hernieuwbare energie; ICT, digitale en creatieve ecnmie; de sectr van de gezndheidszrg en van de uderenzrg en farmacie; individueel en cllectief transprt (aut, penbaar verver, luchtvaart) en de lgistieke sectr; Naast deze als strategisch berdeelde sectren bestaan er aan weerszijden van de grens sterk cmplementaire sectren (cmpetenties, expertisecentra). Ze bieden mgelijkheden p het vlak van technlgische, sciale, culturele en eclgische innvatie: de grene sectren (hutsectr, eclgisch buwen, afvalsectr, sectren die betrkken zijn bij de vermindering van de luchtverntreiniging); persnsgebnden dienstverlening en ndernemerschap in de sciale ecnmie; terisme en cultuur. 1 Grene chemie, k duurzame chemie f eclgische chemie genemd, verwijst naar het gebruik van nieuwe milieuvriendelijker scheikundige technieken die het gebruik van milieuschadelijke stffen sterk verminderen f tt nul herleiden. 2 De schne technlgie f Clean-Tech verwijst naar de ntwikkeling van alle technlgiên die een eclgische meerwaarde kunnen hebben en die zich inschrijven in een industriële innvatie cntext. De clean-tech sectr mvat de ec-industiën bestrijding van vervuiling van het water, lucht, grnd, afval, lawaai), activiteiten rndenergie ( besparing van energie, hernieuwbare energie, technlgieën verbnden met het energieverbruik in gebuwen f in het transprt evenals de adviesactiviteiten mtrent de energie en het milieu ( advies, diagnse, certificatie, milieuherstel, ec-innvatie, ecmarketing. 8

9 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie De geselecteerde investeringspririteiten en specifieke delstellingen sluiten niet alleen aan bij deze dynamieken vr de structurering en afbakening van het nderzeks- en innvatiebeleid (zwel technlgische als niet-technlgische innvatie), maar vertalen k de wil van de partnerinstanties van het prgramma m een antwrd te bieden p de gemeenschappelijke uitdagingen van België en Frankrijk, die vastgelegd werden dr de Eurpese Cmmissie in de psitin paper: Standpunt van de diensten van de Cmmissie ver de uitwerking van een partnerschapsvereenkmst en prgramma s vr de peride BELGIË FRANKRIJK De privé-investeringen in R&I verhgen De innvatie en het cncurrentievermgen van de ndernemingen stimuleren, vral bij de km s De sciale innvatie aanmedigen Een ecnmische mgeving bevrderen die meer cmpetitief is en innvatie aanmedigt Investeringen in R&D en innvatie verhgen, in de eerste plaats in de privésectr Brnnen: ex ante evaluatie, rapprt ver de externe cherentie van de strategie van het PO INTERREG, juni 2013 Meerwaarde van de grensverschrijdende samenwerking Gemeenschappelijke uitdagingen vr de ntwikkeling en uitstraling van de zne die cördinatie rechtvaardigen Grtere efficiëntie van de gemeenschappelijke acties drdat de prjecten een kritische mvang bereiken Sterke cmplementariteiten in de strategische sectren aan weerszijden van de grens PRIORITAIRE AS 2 Versterken van het grensverschrijdende cncurrentievermgen van de km s Versterking van het cncurrentievermgen van het mkb ) (Thematische delstelling 3 van de EU Op het vlak van ecnmische dynamiek en grensverschrijdende samenwerking bestaan er in de samenwerkingszne schrille cntrasten. De samenstelling, de perfrmantie en de uitdagingen van het ecnmische weefsel blijkt hetergeen in de samenwerkingszne: gebieden die ver belangrijke, innvatieve sectren beschikken met een sterke internatinale cncurrentiepsitie (bepaalde industriële gebieden die geslaagd zijn in hun recnversie, aantrekkelijke landelijke en landbuwgebieden en stedelijke plen); de gebieden die hun ntwikkeling tespitsten p lkale en residentiële activiteiten (kuststreek behalve industriële gebieden, vrstedelijke en landelijke gebieden); de gebieden die nieuwe greistimuli en ecnmische diversificatie ndig hebben (gebieden in recnversie en ingeslten landelijke gebieden). De ecnmische prestaties p lange termijn van een grt aantal Franse departementen en Waalse arrndissementen blijven verigens nder de natinale gemiddelden. 9

10 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie Gemiddelde jaarlijkse grei van het BBP/ hfd ver de peride EU-27 : 3,46% Vlaanderen Wallnië Frankrijk Frankrijk België Aisne Oise Ardennes Marne Smme Pas-de-Calais Nrd Virtn Arln Charleri Philippeville Signies Mns Dinant Ath Marche-en-Fa... Thuin Neufchâteau Muscrn Bastgne Namur Turnai Reselare Ostende Veurne Krtrijk Diksmuide Gent Tielt Brugge Ieper Oudenaarde 1,18% 1,40% 2,65% 2,83% 1,49% 1,74% 1,95% 2,01% 2,18% 2,50% 2,83% 2,17% 2,39% 2,41% 2,46% 2,65% 2,78% 2,81% 2,86% 3,13% 3,34% 3,39% 3,44% 3,45% 2,49% 2,81% 2,87% 2,97% 2,98% 2,98% 3,06% 3,06% 3,48% 3,50% 0,00% 1,00% 2,00% 3,00% 4,00% Vergelijkende evlutie van het gemiddelde BBP/hfd ver de peride België Frankrijk EU-27 Samenwerkingsgebied Brn : Eurstat, De verklaring vr deze ecnmische prestaties ligt in een aantal structurele belemmeringen van het cncurrentievermgen van de reginale ecnmische weefsels van de zne, waarvan het gemeenschappelijke karakter grensverschrijdende samenwerkingsacties rechtvaardigt: een weinig innvatief weefsel van km's, die zich m histrische redenen hebben tegespitst p activiteiten met lage f middelmatige tegevegde waarde en weinig internatinaal gericht zijn; de kwetsbaarheid van bepaalde grensverschrijdende gebieden waarvan het ecnmische weefsel sterk gekppeld blijft aan belangrijke sectren die sterk geraakt zijn dr de ecnmische crisis (bv. aut-industrie) f die erp achteruit zijn gegaan (bv. staalindustrie); 10

11 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie een ecnmie van de nabijheidsdiensten (terisme, diensten aan persnen, sciale en slidaire ecnmie) die ng in ntwikkeling is, hewel de beheften aanzienlijk zijn; een nevenwicht tussen de beheften p de arbeidsmarkt enerzijds en de schlingsgraad van de werkzekenden anderzijds; de beperkte kennis van de markten en ecnmische pprtuniteiten aan de andere kant van de grens; Een dynamiek van prichting van ndernemingen en vrtbestaan binnen de zne die gekenmerkt wrdt dr een sterke hetergeniteit van de gebieden: de prvincies Ost- en West-Vlaanderen, Luxemburg en Heneguwen kennen de hgste prichtingsgraad tussen 2010 en 2011 (resp. +11 %, +10,5 % en +13 %) in vergelijking met een zwak gemiddelde aan Franse zijde (+2,65 %). De verlevingsgraad van de bedrijven die 5 jaar geleden werden pgericht, bedraagt 71 % in Vlaanderen, tegenver 65 % in Wallnië. In 2009 bedreg de verlevingsgraad p 3 jaar aan Franse zijde 71 % in Champagne-Ardenne, 61 % in Picardie en 63 % in Nrd-Pas de Calais. Met het g p de delstellingen van de Eurpa 2020-strategie p het vlak van ntwikkeling van innvatievermgen en jbcreatie, is het cncurrentievermgen van de sectren en de km s van kapitaal belang m de recnversie van het ecnmische weefsel rnd de innvatieve sectren te begeleiden en de ntwikkeling van werkgelegenheidsbevrderende ecnmische activiteiten in alle gebieden te ndersteunen. Deze reginale uitdagingen sluiten verigens aan bij de uitdagingen die p natinaal niveau vastgelegd werden in het kader van de Eurpa 2020-strategie: Standpunt van de diensten van de Cmmissie ver de uitwerking van een partnerschapsvereenkmst en prgramma s vr de peride BELGIË FRANKRIJK Het ndernemerschap en de tegang tt financiering bevrderen De tegang tt geavanceerde diensten verbeteren vr de ndernemingen De innvatie en het cncurrentievermgen bij bedrijven (vrnamelijk km s) aanmedigen Grensverschrijdende ntwikkeling van de km s ICT ntwikkelen (diensten en tepassingen) Het cncurrentievermgen en de innvatie in de privé-sectr verbeteren De tegang tt financiering en geavanceerde diensten verbeteren vr de km s Brnnen: ex ante evaluatie, rapprt ver de externe cherentie van de strategie van het PO INTERREG, juni 2013 Meerwaarde van de grensverschrijdende samenwerking Gemeenschappelijke uitdagingen vr de ntwikkeling en uitstraling van de zne die cördinatie rechtvaardigen Gelijkaardige f cmplementaire strategische sectren aan weerszijden van de grens waarvan de ntwikkeling versneld kan wrden Grtere efficiëntie van de gemeenschappelijke acties drdat een kritische mvang bereikt wrdt: ndzaak m de begeleidingsinstrumenten van de km s gemeenschappelijk in te zetten en de initiatieven te cördineren Om in te spelen p deze gemeenschappelijke uitdagingen en de hetergeniteit van de gebieden, wil de grensverschrijdende samenwerking de ntwikkeling van het ndernemerschap en het cncurrentievermgen van de km's vr ndersteunen via drie cmplementaire lgica s: De ntwikkeling van de ndernemingsgeest en de begeleiding van de pstart van ndernemingen De begeleiding van de km s p het vlak van innvatie en internatinalisering, aansluitend bij de ndersteunende acties vr de grensverschrijdende sectren met sterk innvatieptentieel en de sterk cmplementaire sectren; De begeleiding van de km s die actief zijn in de grensverschrijdende ecnmische en arbeidsregi s, in een ptiek van verspreiding van gede praktijken, met name p het vlak van energietransitie, milieubeleid, ratineel gebruik van hulpbrnnen en ICT-gebruik. Daarnaast kadert dit OP k in de uitvering van het Eurpese initiatief ter bevrdering van het sciale ndernemerschap. Dat initiatief wil het sciale ndernemerschap ntwikkelen dr de sciale ndernemingen in de gebieden beter zichtbaar te maken en een ecnmisch klimaat te scheppen dat gunstiger staat tegenver de prichting en het vrtbestaan van die ndernemingen, alsk tegenver de sciale innvatie. PRIORITAIRE AS 3 beschermen en valriseren van het milieu dr een geïntegreerd beheer van grensverschrijdende hulpbrnnen (Thematische delstelling 6 van de EU Bescherming van milieu en bevrdering van efficiënt gebruik van hulpbrnnen ) nen ) De samenwerkingszne wrdt gecnfrnteerd met mvangrijke grensverschrijdende uitdagingen, vral p het vlak van duurzame ntwikkeling: De gebieden van de zne kennen dezelfde aanzienlijke prblemen met vervuiling, die grtendeels te maken hebben met de aanwezigheid van zware industriële activiteiten (bdem-, water- en luchtverntreiniging). Deze vervuilingsprblemen zijn vandaag ng verder tegenmen dr belangrijke evluties die gemeenschappelijk zijn vr alle gebieden van de zne: intensieve landbuw, verstedelijking en grtere afstanden van het wn-werkverkeer waardr de wagen meer wrdt gebruikt; De milieudiagnse van de zne maakt truwens melding van belangrijke nden: Nden inzake preventie van natuurlijke risic s: verstrmingen, nderwaterzetting van de plders en kustersie. Z verrzaakte de klimaatpwarming een stijging van het zeeniveau van de Nrdzee met 1,7 mm per jaar in de lp van de XXste eeuw. Ok wrdt nageneg 30 % van de Opaalkust bedreigd dr verstrming; Nden inzake planning van beheerscapaciteit van grensverschrijdende crisissen die te maken hebben met industriële risic s: de samenwerkingszne mvat 267 Seves-inrichtingen; Nden inzake het vrijwaren van de bidiversiteit en de cntinuïteit van een aantal grensverschrijdende eclgische gebieden tegenver de antrpgenedruk p een grt aantal natuurlijke mgevingen van het gebied, en hun neiging tt fragmentatie Nden inzake het aanpakken van industriële brwnfields Dr deze vervuilingsprblematiek ntstaat de ndzaak m de natuurlijke hulpbrnnen van de gebieden gezamenlijk te beheren, wegens hun grensverschrijdende karakter (rivieren, grndwater), wegens de fysieke cntinuïteit van natuurgebieden en eclgische crridrs (.a. trames vertes et bleues) aan weerszijden van de grens en negatieve gevlgendie kunnen wegen p de aangrenzende grensverschrijdende gebieden (natuurrisic's); 11

12 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie Bepaalde grensverschrijdende gebieden hebben een pmerkelijke cntinuïteit p het vlak van natuur en landschappen. Dit rechtvaardigt een geïntegreerde ruimtelijke planning gericht p een duurzame ntwikkeling van die gebieden (kustgebieden, rurale gebieden in Vlaanderen, stedelijke en vrstedelijke gebieden en de Eurmetrpl, Het Parc naturel transfrntalier du Hainaut f het Grensverschrijdende natuurpark van Heneguwen, Grande Thiérache, Ardennen). Tt slt hebben deze grensverschrijdende gebieden ntegensprekelijk een gemeenschappelijk cultureel patrimnium, zwel histrisch (Herdenking van de Grte Orlg bijvrbeeld), architecturaal (bijvrbeeld industrieel patrimnium) als gastrnmisch. Die uitdagingen mvatten verigens belangrijke grensverschrijdende ecnmische uitdagingen. De meeste gebieden in de zne hebben de hulpbrnnen en het natuur- en landschapspatrimnium gevalriseerd van belangrijke lkale ecnmische sectren in ntwikkeling: de strategische grensverschrijdende sectren, zals de grene chemie en bitechnlgie; de lkale sectren die aan beide kanten van de grens sterk cmplementair zijn (hutsectr, eclgisch buwen, ecterisme) en veel ntwikkelingsptentieel vertnen vr bepaalde kwetsbare rurale gebieden. Om het hfd te bieden aan deze uitdagingen wil het peratineel prgramma INTERREG meerdere antwrden bieden: De steun aan grene grensverschrijdende sectren en de verspreiding van de eclgische technlgieën en gede praktijken in het ecnmische weefsel begt m, via de assen 1 en 2, reginale inspanningen te stimuleren en lkale plssingen te ntwikkelen vr prblemen als bdemverntreiniging, renvatie van gebuwen met het g p energiebesparing, landbuw en milieuvriendelijke industrietakken, f de circulaire ecnmie (cradle t cradle); Naast deze acties gaat de pririteit via de specifieke priritaire as 3 uit naar het behud, de bescherming en de ecnmische en culturele valrisatie van de grensverschrijdende hulpbrnnen, en wel vlgens twee riëntaties: Het behud en de bescherming van de grensverschrijdende hulpbrnnen, in de ruime zin van het wrd, inclusief de gecrdineerde acties inzake milieubescherming en de bestaande vrmen van geintegreerd milieubeheer, de preventie en het beheer van de natuurlijke en technlgische risic s die een grensverschrijdende impact kunnen hebben p het vrtbestaan van de hulpbrnnen; De valrisatie van de grensverschrijdende natuurlijke, landschaps- en culturele rijkdmmen m de duurzame ecnmische ntwikkeling van de grensgebieden te ndersteunen. Via deze ruime visie van het beheer van de grensverschrijdende hulpbrnnen willen deze riëntaties aansluiten bij de verschillende initiatieven van de Eurpese Unie tegen 2020, in de eerste plaats de EU-strategie ten vrdele van de bidiversiteit met als delstelling het bidiversiteitsverlies en de achteruitgang van de ecsystemen tegen 2020 een halt te te repen, en het vlaggenschipinitiatief efficiënt gebruik van hulpbrnnen in Eurpa. Dit laatste initiatief streeft ernaar het beleid ter ndersteuning van de mschakeling naar een ecnmie die efficiënt mspringt met hulpbrnnen en een lage CO 2 -uitstt heeft, vrm te geven dr: de ecnmische prestaties te bevrderen en tegelijkertijd minder hulpbrnnen te gebruiken; nieuwe mgelijkheden vr ecnmische grei te zeken en te creëren; de grene innvatie kracht bij te zetten m bij te dragen tt het cncurrentievermgen van de EU; de klimaatverandering te bestrijden en de bedreigingen vr de ecsystemen en de menselijke gezndheid in te dijken; een waterbeleid te veren dat pririteit verleent aan besparingsmaatregelen en ratineler gebruik, zdat het water in vldende heveelheden beschikbaar is, van gede kwaliteit is en efficiënt en energiezuinig gebruikt wrdt. In dit pzicht draagt het OP bij tt de delstellingen die bepaald werden in de EU 2020-strategie en de invulling ervan dr de lidstaten: Standpunt van de diensten van de Cmmissie ver de uitwerking van een partnerschapsvereenkmst en prgramma s vr de peride BELGIË FRANKRIJK De uitstt van breikasgassen verminderen, de energie-efficiëntie van de ecnmie verbeteren en het aandeel van hernieuwbare energiebrnnen verhgen Gezamenlijke prductie en beheer van de energievrziening Bescherming van het eclgisch erfged (inclusief het duurzaam beheer van de visbestanden) Gezamenlijk beheer van afval en watervrziening en preventie van natuurlijke risic s De energie-efficiëntie verhgen (met name in de prductieve sectren, inclusief landbuw, transprt en gebuwen) Het aandeel van de energie die pgewekt wrdt dr hernieuwbare brnnen verhgen De preventie en het beheer van de risic s en de milieubescherming verbeteren Brnnen: Ex ante evaluatie, rapprt ver de externe cherentie van de strategie van het PO INTERREG, juni 2013 Meerwaarde van de grensverschrijdende samenwerking Gemeenschappelijke hulpbrnnen en sterke externe effecten aan beide kanten van de grens (psitief: ecnmische valrisatie; negatief: vervuiling) die cördinatie rechtvaardigen Grtere efficiëntie van de gemeenschappelijke acties drdat een kritische mvang bereikt wrdt Bestaan van gede praktijken aan beide kanten van de grens Gemeenschappelijke uitdagingen p het vlak van milieu en gezndheid vr de hele zne die cördinatie rechtvaardigen 12

13 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie PRIORITAIRE AS 4 Bevrderen van de chesie en de gemeenschappelijke identiteit in de grensregi s (Thematische delstelling 9 van de EU Stimulering van sciale inclusie en bestrijding van armede ) (ETS-investeringspririteit: bevrdering van de werkgelegenheid en de grensverschrijdende mbiliteit) De gebieden van de samenwerkingszne wrden gecnfrnteerd met structureel zrgwekkende werkgelegenheidsindicatren die beduidend lager zijn dan de natinale nrmen en de delstellingen van de EU 2020-strategie, en die wegens de ecnmische crisis sedert het begin van het vrige prgramma ng werden benadrukt. Werkzaamheidsgraad in 2011 Werklsheidsgraad in en % 73,2% werkzaamheids graad (%) 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Van 15 tt 64 jaar Delstelling FRANKRIJK Eurpa DelstellingBELGIË Eurpa-2020 Van 15 tt 24 jaar Brn : Eurstat 2011 Van 55 tt 64 jaar Ost-Vlaanderen West-Vlaanderen Heneguwen Luxemburg Namen Champagne Ardennes Picardie Nrd-Pas-de-Calais Werklsheidsg raad (%) 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0-20,8% +6,7% -8,6% +27,4% -5,9% -8,8% Brn : Eurstat ,8% +10,3% De samenwerkingszne is gekenmerkt dr een lage werkzaamheidsgraad tegenver het Eurpees gemiddelde, met gemiddeld minder dan 7 werkende persnnen p 10 tussen de 15 en 64 jaar. Deze situatie vertaalt zich in een relatief hge werklsheid in de meeste gebieden van de samenwerkingszne. De situatie van jnge werklzen en langdurig werklzen is k zrgwekkend met bijvrbeeld 30,8% van de jngeren nder 25 jaar die werkls zijn in Heneguwen, 31% in Nrd-Pas-de-Calais en 26,7% in Champagne-Ardenne. Werklsheidsgraad Werklsheidsgraad 2011 Langdurige Werklsheidsgraad werklsheidsgraad jarigen (2011) EU 27 9,60% 4,14% 21,40% Ost-Vlaanderen 3,80% 1,34% 11,40% West-Vlaanderen 3,20% 0,90% 11,40% Hainaut 11,70% 6,42% 30,80% Luxemburg 6,20% 2,73% 18,60% Namur 8,00% 4,13% 22,00% Champagne-Ardenne 10,70% 4,41% 26,70% Picardie 9,40% 4,60% 23,60% Nrd-Pas de Calais 12,90% 6,58% 31,00% Brn : Eurstat 2011 Op het niveau van de samenwerkingszne blijven er grte nevenwichten m.b.t. de aansluiting tussen arbeidsvraag en arbeidsaanbd. Enerzijds zijn er gebieden met hge werklsheidsgraden en anderzijds zijn er k gebieden met grte tekrten aan geschikte arbeidskrachten waar het erg meilijk is m te rekruteren, met name vr bepaalde knelpuntberepen in de metallurgie, de buw, de agrvedingssectr en de sectr van de gezndheidszrg. Deze nd aan arbeidskrachten die k tt uiting kmt in de grensverschrijdende BMO-enquêtes Nrd-pas-deCalais/België, verklaart.a. k de grensverschrijdende aanwervingen: aanwervingen werden uitgeverd in de grenschrijdende zne in

14 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie In de geschetste cntext waarbij er aan de ene kant een niet ingevulde vraag naar geschlde arbeidskrachten bestaat en aan de andere kant een verscht aan geschlde krachten, lijkt deze arbeidsmbiliteit echter ng aan de lage kant. Ok de integratie van de grensverschrijdende arbeidsmarkten blijkt relatief beperkt te zijn, met een laag niveau aan kennis en infrmatie ver de werk- en pleidingsmgelijkheden aan de andere kant van de grens. Bvendien hebben bepaalde landelijke grensgebieden te kampen met een uitgesprken sciaal islement, k al bevinden ze zich gegrafisch in het centrum van de samenwerkingszne, en ervaren ze m histrische redenen meilijkheden p het vlak van gezndheidszrg en sciale aangelegenheden. Deze situatie wrdt ng versterktdr de ecnmische crisis, waardr de minst mbiele bevlkingsgrepen en de bevlking in de landelijke gebieden die het verst van de ecnmische gebieden wnen steeds kwetsbaarder wrden. In die cntext sluiten sciale inclusie en armedebestrijding aan bij de ruimere prblemen van territriale inclusie p het niveau van de samenwerkingszne, wat een meer uitgesprken grensverschrijdende samenwerking p dat vlak rechtvaardigt. Dankzij de grensverschrijdende samenwerking p het vlak van sciale zaken en gezndheidszrg zijn er interessante en geslaagde initiatieven ntstaan. Die initiatieven zuden gebaat zijn bij een uitbreiding naar de andere gebieden in de samenwerkingszne die te maken krijgen met identieke gezndheidsprblemen. De samenwerking p het vlak van sciale en territriale inclusie biedt niet alleen aanzienlijke uitdagingen vr armedebestrijding, maar k mgelijkheden m: de grensverschrijdende identiteit en ervaringen te prmten dr de invering van een geïntegreerd aanbd van publieke en sciale diensten in de geïsleerde gebieden, waarvr het grenseffect grt blijft in het dagelijkse leven van de inwners; de lkale ntwikkeling van stedelijke en landelijke gebieden in meilijkheden te ndersteunen, dr lkale ecnmische activiteiten en diensten (sciale ecnmie, diensten aan persnen, terisme) te prmten en die dynamischer zuden wrden dr een meer drgedreven grensverschrijdende samenwerking (grtere markt, ntwikkeling van een territriaal merk en teristische prducten). Vanuit de wetenschap dat armedebestrijding en de sciale inclusie van alle burgers via een betere tegang tt de sciale en gezndheidsdiensten verlpt en via een inclusieve lkale ntwikkeling van de stedelijke en landelijke grensgebieden in meilijkheden, werkt het peratineel prgramma mee aan de reginale en natinale inspanningen m de delstellingen van de Eurpa 2020-strategie te bereiken, namelijk het aantal mensen dat zich in een situatie van armede f sciale uitsluiting bevindt f dreigt daarin terecht te kmen met minstens 20 miljen te verminderen. Het OP neemt meer bepaald deel aan de uitvering van het Eurpese platfrm vr de bestrijding van armede en sciale uitsluiting, wetende dat de hindernissen waarmee de persnen in een situatie van armede f sciale uitsluiting gecnfrnteerd wrden vrnamelijk van territriale aard zijn en de interventie van het EFRO en acties van territriale samenwerking rechtvaardigen; In dit pzicht draagt het OP bij tt de delstellingen die bepaald werden in de EU 2020-strategie en de invulling ervan dr de lidstaten: Standpunt van de diensten van de Cmmissie ver de uitwerking van een partnerschapsvereenkmst en prgramma s vr de peride BELGIË FRANKRIJK De hinderpalen vr de mbiliteit van werknemers wegwerken Het nevenwicht en het gebrek aan cmpetenties verhelpen dr delgerichte investeringen in nderwijs en schling/stages het leven lang, samen met een versterkte interreginale samenwerking De kwetsbare grepen actief pnemen in de maatschappij De deur naar werkgelegenheid penhuden vr mensen die in een situatie van armede en uitsluiting dreigen terecht te kmen Verhgen van de participatie van udere werknemers p de arbeidsmarkt Verbeteren van de inzetbaarheid van jngeren, met nadruk p diegenen die een hgere werklsheidskans hebben, dr het vergrten van het pleidingsaanbd. De kwetsbare grepen actief pnemen in de maatschappij Brnnen: Ex ante evaluatie, rapprt ver de externe cherentie van de strategie van het PO INTERREG, juni 2013 Meerwaarde van de grensverschrijdende samenwerking Grensverschrijdende samenwerking is ndig m een vlttere werking van de grensverschrijdende arbeidsmarkt(en) mgelijk te maken. Gemeenschappelijke uitdagingen p sciaal en gezndheidsvlak en met betrekking tt de tegang tt penbare diensten Grtere efficiëntie van de gemeenschappelijke acties drdat een kritische mvang bereikt wrdt Creatie van een gemeenschappelijke grensverschrijdende identiteit Types prjecten ndersteund dr het Operatineel Prgramma Cnfrm de richtlijnen van het prgramma met betrekking tt de efficiëntie en de ndersteuning van de geïntegreerde aanpak inzake implementatie van de gezamelijke prjecten, hebben de Partnerautriteiten nieuwe werkingsprincipes met betrekking tt het mechanisme vr de indiening, de behandeling en de uitvering van de prjecten gevalideerd. Om de strategische begeleiding van het prgramma te verbeteren en de behandeling van de ingediende prjecten beter te beheersen, zal het behandelingsmechanisme gebaseerd zijn p een fundamenteel cncept, de vrprjecten. Dit zal een verplichte fase zijn vóór de indiening van een prject f prjectprtefeuille en het mgelijk maken de administratieve prcedures vr de indiening van een prject te verlichten. 14

15 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie Daarnaast hebben de prgramma-autriteiten eveneens de types prjecten gevalideerd die in aanmerking kmen vr financiering in het kader van het prgramma, namelijk: prjectprtefeuilles (bttum-up f tp-dwn aanpak); prjecten van het klassieke type (bttm-up aanpak); micrprjecten (bttm-up aanpak) Het mechanisme van de vrprjecten Het cncept van het vrprject heeft drie delstellingen, die verigens zwel van tepassing zuden zijn p de klassieke prjecten als p de prjectprtefeuilles: het behandelingsprces vltter laten verlpen; de begeleiding en de strategische beheersing versterken met het g p de delstellingen die zijn vastgelegd in het peratinele prgramma; de afstemming van het vrprject p de strategie van het prgramma; een betere sturing van de strategische prgrammering De prjectprtefeuilles (bttm-up f tp-dwn aanpak) Dit nieuwe cncept steunt p de gemeenschappelijke wil van de partners m de INTERREG-prjecten naar een hger niveau te tillen, via de ntwikkeling van een geïntegreerde visie van het gebied en de impuls die uitgaat van gemeenschappelijke verheidsacties in dmeinen waarvan de behandeling, als kritische samenwerkingsmassa en/f transversale bekmmernis, het hele gebied f dynamische plen met mvatten. Een prjectprtefeuille wrdt als vlgt gedefinieerd: Plannen bestaande uit een cluster klassieke samenwerkingsprjecten die betrekking hebben p verschillende dmeinen en thema s, maar een gemeenschappelijke delstelling hebben, namelijk de ecnmische en sciale ntwikkeling van een specifiek grensverschrijdend gebied f van de hele samenwerkingszne. De prjectprtefeuilles steunen p de principes integratie en structurering, transversaliteit en hetergeniteit: Integratie en structurering van het samenwerkingsgebied: van de prjectlgica vergaan naar de lgica van structurerende en geïntegreerde verheidsacties, die ntzuild zijn (thematiek) en geterritrialiseerd (gebied). Transversaliteit van de acties: synergieën creëren tussen thematieken die bijdragen tt de verwezenlijking van een gemeenschappelijke delstelling met betrekking tt de ntwikkeling en integratie van het samenwerkingsgebied. Hetergeniteit van het samenwerkingsgebied: rekening huden met de specifieke nden, kenmerken en uitdagingen van bepaalde grensverschrijdende subgebieden en de niches en specialiteiten benutten die eigen zijn aan elk van deze subgebieden in een ptiek van slimme specialisatie. De prjectprtefeuilles streven 4 delstellingen na: de impact van de interventie van het prgramma maximaliseren, ptimaliseren en duurzaam maken; de aanzet geven tt een echte tp-dwn samenstelling van de prjecten; de effecten van de acties van de prjecten gemeenschappelijk maken en vermeerderen, en daarbij redundanties en verlappingen vermijden en ruimte vr verleg mgelijk maken; synergieën tussen de prjecten creëren De prjecten van het klassieke" type (bttm-up aanpak) Parallel met de uitvering van de prjectprtefeuille, past het prgramma k een klassieke bttm-up aanpak te. Deze methde steunt p de vrafgaandelijke indiening van een vrprject De micrprjecten Als gevlg van de uitvering van een fnds vr micrprjecten gedurende INTERREG IV hebben de Partners hun gedkeuring gegeven aan het principe van de uitvering van micrprjecten. De algemene destelling die via de micrprjecten begd wrdt, is het identificeren, begeleiden en via een integrale financiering ndersteunen van kleine grensverschrijdende piltacties die uitgaan van rganisaties znder ervaring. De uitvering van micrprjecten begt meer specifiek de vlgende delstellingen: Versterken van het verenigingsleven via grensverschrijdende, kleine initiatieven 15

16 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie Nieuwe samenwerkingen ndersteunen en het verwerven van ervaring inzake grensverschrijdende samenwerking mgelijk maken Versterken van de gemeenschappelijke identiteit, van het grensverschrijdend burgerschap en van de betrkkenheid bij de grensverschrijdende regi De cntacten intensiveren, dankzij uitwisselingen en dr een grtere mbiliteit van de bevlking De grensverschrijdende sciale activiteiten stimuleren 16

17 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie Rechtvaardiging van de strategie ten aanzien van de uitdagingen van de samenwerkingszne PRIORITAIRE ASSEN VAN HET OP THEMATISCHE DOELSTELLINGEN VAN DE EU INVESTERINGSPRIORITEITEN WAARNAAR DE VOORKEUR UITGAAT UITDAGINGEN BEPAALD AAN DE HAND VAN DE SOCIO-ECONOMISCHE DIAGNOSE VERBETEREN EN ONDERSTEUNEN VAN DE 1 GRENSOVERSCHRIJDENDE SAMENWERKING OP HET VLAK VAN ONDERZOEK EN INNOVATIE 1.b 2 Thematische delstelling 1 Versterking van nderzek, technlgische ntwikkeling en innvatie VERSTERKEN VAN HET GRENSOVERSCHRIJDENDE CONCURRENTIEVERMOGEN VAN DE KMO S Thematische delstelling 3 Versterking van het cncurrentievermgen van het mkb.b 3.a 3.d Bevrderen van de investeringen in R&D en uitbuwen van verbanden en synergieën tussen ndernemingen, nderzekscentra en pleidingscentra Bevrderen van de ndernemerszin, in het bijznder dr de ecnmische explitatie van nieuwe ideeën te stimuleren en de pzet van nieuwe bedrijven specifiek via bedrijvencentra Versterken van het greiptentieel van KMO s p de reginale, natinale en internatinale markten evenals hun innvatievermgen De tepassing van reginale strategieën vr slimme specialisatie ndersteunen, dr vr meer samenwerking en technlgische uitwisseling te zrgen tussen universiteiten, nderzekscentra, expertisecentra en ndernemingen die betrkken zijn bij de ntwikkeling van de sectren die tt de strategische activiteitsgebieden behren (grensverschrijdende strategische sectren en grene sectren) Het gezamenlijk gebruik van R&D-infrastructuur bevrderen, met name in de strategische sectren met een ecnmische specialisatie Vr meer samenwerking zrgen tussen de ndernemingen, nderzekscentra, expertisecentra en institutinele actren die betrkken zijn bij de ntwikkeling van de strategische sectren met een sterk ptentieel vr de zne De grensverschrijdende R&I-prjecten ndersteunen, k in dmeinen die verder gaan dan luter technlgische innvatie Vr meer samenwerking zrgen tussen de ndernemingen, nderzekscentra, expertisecentra en institutinele actren die betrkken zijn bij de ntwikkeling van de strategische sectren met een sterk ptentieel vr de zne Steunen van grensverschrijdende mbiliteit en pleidingstrajecten vr wetenschappers, nderzekers, studenten, werknemers, De ndernemerszin versterken Vr meer samenwerking zrgen tussen de ndernemingen, nderzekscentra, expertisecentra en institutinele actren die betrkken zijn bij de ntwikkeling van de strategische sectren met een sterk ptentieel vr de zne De ndernemingen in hun pbuw begeleiden m z hun vrtbestaan te garanderen De gvernance binnen de grensverschrijdende arbeidsmarktznes verbeteren m z te kmen tt een betere samenwerking tussen de grensverschrijdende pleidingsinstellingen en beter tegemet te kmen aan de beheften van werknemers en werkgevers. De begeleiding versterken van de km s en micr-ndernemingen ndernemingen die actief zijn in de grensverschrijdende ecnmische regi s, bij de verspreiding van ICT, hun pleidingsacties en inspanningen vr duurzame ntwikkeling, en p internatinaal niveau 17

18 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie 3 BESCHERMEN EN VALORISEREN VAN HET MILIEU DOOR EEN GEINTEGREERD BEHEER VAN GRENSOVERSCHRIJDENDE HULPBRONNEN Thematische delstelling 6: De aanpassing aan de klimaatverandering en risicpreventie en -beheer bevrderen 6.c 6.d Het natuurlijke en culturele erfged behuden, beschermen, prmten en ntwikkelen De bidiversiteit beschermen en herstellen, bdems beschermen en herstellen en diensten met betrekking tt ecsystemen prmten, waarnder NATURA 2000 en grene infrastructuur Bestaan van een gemeenschappelijk cultureel (Grte Orlg, industrieel patrimnium), gastrnmisch, landschappelijk en natuurlijk patrimnium dat met wrden gevalriseerd Tegemet kmen aan de vraag naat prfessinalisering van de actren in het dmein van duurzame ntwikkeling, terisme en cultuur dr het aanbieden van grensverschrijdende pleidingstrajecten. De grensverschrijdende hulpbrnnen duurzaam en geïntegreerd beheren (water, bidiversiteit, landschappen, gren-blauwe netwerken) 5.b Investeringen prmten m het hfd te bieden aan specifieke risic's, de capaciteit tt herstel na rampen waarbrgen en systemen ntwikkelen vr rampenbeheersing De grensverschrijdende samenwerking versterken p het vlak van het beheer van technlgische risic s, verstrmingen en nderwaterzetting 4 BEVORDEREN VAN DE COHESIE EN DE GEMEENSCHAPPELIJKE IDENTITEIT IN DE GRENSREGIO'S 9.a Investeren in sciale en gezndheidsgerelateerde infrastructuur die bijdraagt tt de lkale ntwikkeling, die ngelijkheden p het vlak van gezndheidszrg afbuwt en die sciale inclusie bevrdert De netwerken en de zektcht naar cmplementariteiten p het vlak van gezndheidsdiensten en maatschappelijke integratie versterken Thematische delstelling 9 Stimulering van sciale inclusie en bestrijding van armede Investeringspririteit ETS: bevrdering van de werkgelegenheid en de grensverschrijdende mbiliteit 9.b ETS De achtergestelde stedelijke en rurale gemeenschappen helpen bij hun fysieke en ecnmische herpleving Integratie van de grensverschrijdende arbeidsmarkt, met inbegrip van de mbiliteit, de infrmatie en de adviesdiensten ver gemeenschappelijke lkale initiatieven m.b.t. werkgelegenheid en gezamenlijke pleidingen De acties ndersteunen die gericht zijn p het behud en de valrisatie van het gemeenschappelijk cultureel en natuurlijk erfged De uitwisseling van gede praktijken verhgen in de strijd tegen uitsluiting en vr berepsinschakeling en maatschappelijke integratie, in het bijznder in de achtergestelde stedelijke en landelijke grensgebieden De integratie van de grensverschrijdende arbeidsregi s bevrderen en de grensverschrijdende mbiliteit van werknemers, studenten, stagiairs en werkzekenden. Ondersteunen van acties die zich tt del stellen m de talenkennis binnen de samenwerkingszne te verbeteren. Opzetten van grensverschrijdende pleidingsprgramma s vr knelpuntberepen en vr kennis en vaardigheden die aansluiten bij nieuwe ecnmische tendenzen (grene ecnmie, technlgie, medic-sciaal), 18

19 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie 1.2 Verantwrding van de financiële tewijzing De financiële tewijzing van de Eurpese Unie bedraagt 169,9 miljen eur vr de peride , waarbij de dr het peratineel prgramma INTERREG V FWVL gesteunde acties en investeringen vr 60% wrden medegefinancierd p een ttale begrting van 283,2 miljen eur. De tekenning van de financiële middelen aan de investeringspririteiten weerspiegelt de grte lijnen die dr de partnerautriteiten van de prgrammering zijn vastgesteld en waarbij de fcus van de EU-steun p ecnmische ntwikkeling en innvatie is gelegd: De pririteiten p het gebied van de steun aan nderzek en innvatie (Krachtlijn 1) en het cncurrentievermgen van de km s (Krachtlijn 2) maken aldus meer dan 50% van de EU-steun uit, met respectievelijk 50 miljen eur (32% van de EFRO-steun) en 34 miljen eur (21% van de EFRO-steun); Ok uit de financiële tewijzing aan de pririteiten p het gebied van de bescherming en de valrisatie van het natuurlijke en culturele erfged en het milieu en de grensverschrijdende territriale samenhang blijkt dat de partnerautriteiten de fcus van de prgrammering p een beperkter aantal grensverschrijdende uitdagingen willen leggen: Aan priritaire krachtlijn 3 Beschermen en valriseren van het milieu dr een geïntegreerd beheer van grensverschrijdende hulpbrnnen zal 42 miljen eur wrden tegekend, ftewel 26,7% van de EU-steun; Priritaire krachtlijn 4 Bevrderen van de chesie en de gemeenschappelijke identiteit in de grensregi s maakt 20% (32 miljen eur) van het EFRO uit. Vrts zal aan de pririteit werkgelegenheid en grensverschrijdende mbiliteit van werknemers een EFRO-bedrag van meer dan 10 miljen eur wrden tegekend. 19

20 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie Overzicht van de investeringsstrategie van het samenwerkingsprgramma Priritaire as Priritaire as 1 Verbeteren en ndersteunen van de grensverschrijdende samenwerking p het vlak van nderzek en innvatie Aandeel (%) van de ttale steun EFRO-steun van de Unie vr (in EUR) her samenwerkingspr gramma EFRO % Thematische delstelling Thematische delstelling van de EU (1) : Versterking van nderzek, technlgische ntwikkeling en innvatie Investeringspririteiten IP 1.b : Bevrderen van de investeringen in R&D en uitbuwen van verbanden en synergieën tussen ndernemingen, nderzekscentra en pleidingscentra Specifieke delstellingen in vereenstemming met de investeringspririteiten Specifieke delstelling 1 : Versterken van de innvatiecapaciteit van de zne dr de samenwerkingen tussen de penbare sectr, de ndernemingen en de nderzeks /pleidings /vrmingscentra te verduurzamen/uit te breiden Specifieke delstelling 2 : Bevrderen van de verdeling van innvatie en best practices naar private en penbare stakehlders in de grensverschrijdende regi te Resultaatindicatren die vereenkmen met de specifieke delstelling Percentage grensverschrijdende samenwerkingsverbanden, die 2 jaar na aflp van het prject ng actief zijn Vergrten van het aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de werkgelegenheid en de grensverschrijdende mbiliteit Vergrten van het aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p de pleiding Percentage ndersteunde bedrijven die een nieuw prduct f prcess vr het bedrijf ntwikkeld hebben Priritaire as 2 Versterken van het grensverschrijdende cncurrentievermge n van de km s % Thematische delstelling van de EU (3) : Versterking van het cncurrentievermg en van het mkb IP 3.a : Bevrderen van de ndernemerszin, in het bijznder dr de ecnmische explitatie van nieuwe ideeën te stimuleren en de pzet van nieuwe bedrijven specifiek via bedrijvencentra IP 3.d : Versterken van het greiptentieel van KMO s p de reginale, natinale en internatinale markten evenals hun innvatievermgen Specifieke delstelling 1 : De ndernemingszin gezamenlijk ntwikkelen en versterken Specifieke delstelling 2 : De startende en jnge ndernemingen gezamenlijk stimuleren en begeleiden Specifieke delstelling 1 : Grensverschrijdende vrzieningen creëren, pwaarderen en gemeenschappelijk maken vr de begeleiding van KMO's p het vlak van innvatie Specifieke delstelling 2 : Grensverschrijdende vrzieningen creëren, pwaarderen en gemeenschappelijk maken vr de begeleiding van KMO's rnd tegang tt de reginale, natinale en internatinale markten Percentage begunstigden die een bedrijf pgericht hebben Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de pleiding Aantal banen die gecreëerd wrden in de bedrijven die dr het prgramma ndersteund wrden Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de werkgelegenheid en de grensverschrijdende mbiliteit Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de pleiding Percentage ndersteunde bedrijven die een nieuw prduct f prcess vr het bedrijf ntwikkeld hebben Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de pleiding Percentage ndernemingen die dr het prgramma ndersteund wrden en waarvan de mzet gelijk gebleven f gestegen is Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de werkgelegenheid en de grensverschrijdende mbiliteit Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de pleiding 20

21 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie Priritaire as 3 Beschermen en valriseren van het milieu dr een geïntegreerd beheer van grensverschrijdende hulpbrnnen % Thematische delstelling van de EU (6) : Het milieu beschermen en het efficiënt gebruik van de hulpbrnnen bevrderen IP 6.c : Het natuurlijke en culturele erfged behuden, beschermen, prmten en ntwikkelen IP 6.d : De bidiversiteit beschermen en herstellen, bdems beschermen en herstellen en diensten met betrekking tt ecsystemen prmten, waarnder NATURA 2000 en grene infrastructuur IP 5.b : Investeringen prmten m het hfd te bieden aan specifieke risic's, de capaciteit tt herstel na rampen waarbrgen en systemen ntwikkelen vr rampenbeheersing Specifieke delstelling 1 : Innvatief en duurzaam pwaarderen van het cultureel, histrisch en industrieel erfged en het natuur- en landschapspatrimnium in het grensgebied p teristisch, ecnmisch en ruimtelijk vlak Specifieke delstelling 2 : Ontwikkelen en implementeren van innverende methdes vr een geïntegreerd en duurzaam beheer van landschappen, natuurlijke rijkdmmen en ecsystemen Specifieke delstelling 3 : Beheren van de natuurlijke, technlgische en industriële risic s alsk van de ndsituaties Stijging van de bezeken als gevlg van de prducten/het aanbd dat dr het prgramma ndersteund wrdt Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de pleiding Creëren van middelen vr het geïntegreerd beheer van de natuurlijke rijkdmmen en van het gebied Tename van de bevlking die beschermingsmaatregelen geniet tegen natuurlijke, industriële en technlgische risic's en grensverschrijdende ndsituaties in verband met deze risic s Priritaire as 4 Bevrderen van de chesie en de gemeenschappelijke identiteit in de grensregi s % Thematische delstelling van de EU (9) : Bevrderen van sciale inclusie en armede bestrijden IP 9.a : Investeren in sciale en gezndheidsgerelateerde infrastructuur die bijdraagt tt de lkale ntwikkeling, die ngelijkheden p het vlak van gezndheidszrg afbuwt en die sciale inclusie bevrdert IP 9.b : De achtergestelde stedelijke en rurale gemeenschappen helpen bij hun fysieke en ecnmische herpleving IP CTE : Bevrderen van de grensverschrijdende tewerkstelling en mbiliteit Specifieke delstelling 1 : Versterken en bestendigen van de netwerking en van het dienstenaanbd vr de bevlking p sciaal en gezndheidsvlak Specifieke delstelling 2 : Ontwikkelen van grensverschrijdende dienstverlening aan de bevlking en bevrderen van hun tegankelijkheid Specifieke delstelling 3 : Bevrderen van de werkgelegenheid en de grensverschrijdende arbeidsmbiliteit en integreren van de arbeidsmarkt Het aantal persnen die tegang hebben gekregen tt een gezndheids- en sciale dienst aan beide kanten van de grens verhgen Tename van het aantal mensen dat grensverschrijdende diensten geniet (huisvesting, mbiliteit, ) die dr het prgramma werden gecreëerd f ndersteund Vergrten van het aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de werkgelegenheid en de grensverschrijdende mbiliteit Vergrten van het aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p de pleiding 21

22 Strategie vr de bijdrage van het peratineel prgramma aan de Eurpa 2020-strategie Priritaire as 5 Technische Bijstand % Niet relevant Niet relevant Specifieke delstelling 1 : Zrgen vr een deltreffend strategisch, administratief en financieel beheer van het prgramma Specifieke delstelling 2 : Zrgen vr een cntrle p de uitgaven waarbij de cmmunautaire verplichtingen wrden nageleefd Specifieke delstelling 3 : Vereenvudigen van de infrmatie van de peratren, de evaluatie, de fllw-up en de begeleiding van de prjecten Vermindering van het aantal uitgeverde bttm-up prjecten Opzetten en uitveren van prjectenprtefeuilles Tename van het aantal uitgeverde micrprjecten Tename van het percentage bij de Eurpese Cmmissie gecertificeerde uitgaven waarver een cntrle ter plaatse van de uitgaven werd uitgeverd Tename van het percentage gesensibiliseerde peratren ten pzichte van de prgrammaperide TOTAAL % Niet relevant Niet relevant Niet relevant Niet relevant 22

23 Beschrijving van de priritaire assen 2 Beschrijving van de priritaire assen 23

24 Beschrijving van de priritaire assen 2.1 Beschrijving van de priritaire assen (exclusief Technische Bijstand) Priritaire as 1 - Verbeteren en ndersteunen van de grensverschrijdende samenwerking p het vlak van nderzek en innvatie Priritaire as Identificatiecde van de priritaire as As n 1 Titel van de priritaire as Verbeteren en ndersteunen van de grensverschrijdende samenwerking p het vlak van nderzek en innvatie De gehele priritaire as wrdt uitsluitend met behulp van financieringsinstrumenten uitgeverd De gehele priritaire as wrdt uitsluitend uitgeverd met financieringsinstrumenten die p het niveau van de Unie zijn pgezet De gehele priritaire as wrdt dr vanuit de gemeenschap geleide lkale ntwikkeling uitgeverd Mtivering vr de vaststelling van een priritaire as die meer dan één thematische delstelling betreft Niet relevant Fnds en berekeningsgrndslag vr steun van de Unie Fnds Berekeningsgrndslag (ttale subsidiabele uitgaven f subsidiabele publieke uitgaven) EFRO Grndslag vr de berekening van de cmmunautaire bijdrage : ttale uitgaven Investeringspririteit Investeringspririteit N Bevrderen van de investeringen in R&D en uitbuwen van verbanden en synergieën tussen ndernemingen, nderzekscentra en pleidingscentra 1.b Specifieke delstellingen in vereenstemming met de investeringspririteit en de verwachte resultaten INVESTERINGS PRIORITEIT Bevrderen van de investeringen in R&D en uitbuwen van verbanden en synergieën tussen ndernemingen, nderzekscentra en pleidingscentra N 1.b Specifieke delstelling N 1 Verwachte resultaten N 1 Versterken van de innvatiecapaciteit van de zne dr de samenwerkingen tussen de penbare sectr, de ndernemingen en de nderzeks-/pleidings-/vrmingscentra te verduurzamen/uit te breiden Een versterking van het innvatievermgen van de strategische sectren (grensverschrijdende strategische sectren met sterk innvatieptentieel en grene sectren) en sterk cmplementaire sectren via een tename van de transfer van nderzeksresultaten naar de bedrijfswereld binnen de samenwerkingszne. Via deze delstelling wil het OP INTERREG bijdragen tt de verhging van de R&I-inspanningen in de samenwerkingszne en het ecnmische weefsel innvatiever maken, meer bepaald dr het innvatieprces te ndersteunen en tegelijkertijd een structurerend en duurzaam kader te ntwikkelen vr wetenschappelijke en technlgische samenwerking aan beide kanten van de grens Op een meer peratineel niveau streeft het OP enerzijds naar een tename van de gemeenschappelijke R&Iprjecten en -netwerken in het kader van grensverschrijdende samenwerking; anderzijds wil het de R&I-uitrusting en -infrastructuur beter tegankelijk maken vr de ecnmische en institutinele actren van de andere gebiedsdelen. Het OP streeft tevens naar een tename van de grensverschrijdende mbiliteit van nderzekers, wetenschappers, studenten en werknemers, en het vergrtenen van het daarvr vrziene pleidingsaanbd. Het streeft k naar het verbeteren van de samenwerking tussen nderwijs- en pleidingsinstellingen in innvatieve sectren, de sectr van de grene ecnmie en in de sectren die strategisch zijn vr de samenwerkingszne f waar binnen de samenwerkingszne sterke cmplementariteiten bestaan. 24

25 Beschrijving van de priritaire assen Specifieke delstelling N 2 Verwachte resultaten N 2 Bevrderen van de verdeling van innvatie en best practices naar private en penbare stakehlders in de grensverschrijdende regi te Een mgeving die bevrderlijk is vr de verspreiding technlgische en niet-technlgische innvatie Het OP wil innvatieve prjecten stimuleren die werkgelegenheid creëren en ecnmische en sciale welvaart teweegbrengen, dr de territriale, institutinele, ecnmische, universitaire actren en de actren uit de sciale en slidaire ecnmie te mbiliseren en samen te brengen in netwerken f in grensverschrijdende incubatren die zich teleggen p de verspreiding van sciale en eclgische innvaties PROGRAMMASPECIFIEKE RESULTAATINDICATOREN IP Nr. 1.b SD 1 1.b SD 2 RESULTAATINDICATOREN EENHEID REFERENTIE WAARDE JAAR DOEL WAARDE (2023) GEGEVENS BRON FREQUENTIE VAN DE RAPPORTAGE PRIORITAIRE AS 1 VERBETEREN EN ONDERSTEUNEN VAN DE GRENSOVERSCHRIJDENDE SAMENWERKING OP HET VLAK VAN ONDERZOEK EN INNOVATIE Percentage grensverschrijdende samenwerkingsverbanden, die 2 jaar na aflp van het prject ng actief zijn Vergrten van het aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de werkgelegenheid en de grensverschrijdende mbiliteit Vergrten van het aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p de pleiding Percentage ndersteunde bedrijven die een nieuw prduct f prcess vr het bedrijf ntwikkeld hebben (1) De berekening gebeurt naarmate de prjecten gedgekeurd wrden In het kader van de investeringspririteit te ndersteunen maatregelen % 0 (1) % Operatren Jaarlijks % % Operatren Jaarlijks % % Operatren Jaarlijks % 0 (1) % Operatren Jaarlijks Een bescrijving van het srt en vrbeelden van maatregelen die wrden ndersteund, en de verwachte bijdrage daarvan aan de specifieke delstellingen, met inbegrip van, indien van tepassing, vermelding van de vrnaamste delgrepen, begde specifieke grndgebieden en srten begunstigden Bevrderen van de investeringen in R&D en uitbuwen van verbanden en synergieën tussen ndernemingen, nderzekscentra en IP N 1.b pleidingscentra SD 1 : Versterken van de innvatiecapaciteit van de zne dr de samenwerkingen tussen de penbare sectr, de ndernemingen en de nderzeks /pleidings-/vrmingscentra /vrmingscentra te verduurzamen/uit te breiden Grensverschrijdende expertisecentra uitbuwen (nderzekscentra/bedrijven/hger nderwijs,...) dr te steunen p de cmpetentieplen en de clusters De cördinatie bevrderen tussen de stakehlders van de nderzekswereld (tussen disciplines en instellingen) dr hen een aanbd te laten uitbuwen vr meer cntacten tussen de wereld van het nderzek en die van de innvatieve bedrijven - uitbuwen van een spin-ffeffect gericht p de clusters, gebaseerd p de kennis en de knwhw van de kenniscentra enerzijds en van het bestaande industriële weefsel anderzijds De samenwerking gericht p de markt tussen de nderzeks-/bedrijvencentra aanmedigen, dr innvatietrajecten en/f nieuwe prducten-dienstentepassingen te ntwikkelen Het grensverschrijdende netwerk tussen van stakehlders en infrastructuur uitbuwen waardr de menselijke, intellectuele en materiële middelen gedeeld kunnen wrden Ondersteunen van de grensverschrijdende mbiliteit en de pleiding van nderzekers, wetenschappers, studenten, werknemers Ontwikkelen van vrmingsacties, samenwerkingsacties tussen nderwijs-/vrmingsinstellingen binnen de innvatieve sectren, de grene sectren, de strategische sectren en de sectren met sterke cmplementariteit SD 2 : Bevrderen van de verdeling van innvatie en best practices naar private en penbare stakehlders in de grensverschrijdende regi te Stimuleren en pwaarderen van de innvatiecultuur m z de cncurrentiekracht te ndersteunen van de stakehlders uit de grensstreek dr hen aan te medigen m technlgische innvatie p te nemen binnen de penbare, private sectren, de nderzekscentra en de nderwijs-/vrmingsinstellingen Bevrderen van het gebruik van nieuwe technlgieën bijvrbeeld dr demnstratieprjecten, specifiek in de innvatieve sectren, de eclgische sectren, de strategische sectren en de sectren met sterke cmplementariteit Ondersteunen van tegepast nderzek en transsectriële innvatie Grensverschrijdend ndersteunen, bevrderen en pwaarderen van de grensverschrijdende initiatieven p het vlak van sciale f milieugerelateerde 25

26 Beschrijving van de priritaire assen innvatie bij de penbare sectren, de private sectren, de nderzekscentra en de nderwijs-/vrmingsinstellingen Delpubliek (niet-limitatieve lijst): Onderzeks- en innvatiecentra Universiteiten, Hger nderwijsinstellingen en andere pleidingscentra Ondernemingen en ndernemers Cncurrentieplen (pöles de cmpétitivité), clusters en innvatienetwerken Wetenschappers, dctraatsstudenten en studenten Leidende beginselen vr het selecteren van cncrete acties Beslissingsprces Het beslissingsprces richt zich p twee punten: zrgen vr een betere strategische sturing van het Prgramma; het evaluatie- en berdelingsprces differentiëren en specialiseren in functie van de tussenkmende partijen en hun rl. Over het algemeen valt het beslissingsprces uiteen in 4 verschillende fasen: 1. tijdens de indiening van de dssiers analyseert het GTS de ntvankelijkheid van de vraag; 2. de Beheersautriteit, het GTS en het Technisch Team evalueren de cnfrmiteit van de dssiers. De evaluatie wrdt beslten met een prgrammaadvies ; 3. tijdens de uitwerking van het prgramma-advies starten de Partnerautriteiten met een berdeling van de inhud en van de basis van de dssiers. Deze berdeling wrdt k uitgewerkt vr de elementen duurzame ntwikkeling en gelijkheid van kansen. De berdeling wrdt gecördineerd dr de Natinale Leidende Autriteiten die instaan vr een cnslidatie van de standpunten per gebiedsdeel; 4. in fine wrden de dssiers bestudeerd dr de Stuurgrep die een gemtiveerde beslissing neemt. Het vlledige bvenvermelde prces vr de dssiers wrdt drlpen p basis van het type van de ingediende prjecten. 1. Prject/Prjectenprtefeuille 1.1. Het vrprject Het vrprject vrmt de nvermijdelijke vrbereidende fase van de selectie van een prject/prjectenprtefeuille. Het zal verplicht zijn een vrprject in te dienen en de gedkeuring van de Stuurgrep te verkrijgen vraleer een prject/prjectenprtefeuille ingediend kan wrden. Het/de ingediende prject/prjectenprtefeuille dat/die niet het grene licht gekregen heeft vr het vrprject, zal in het geautmatiseerde beheerssysteem geen tegang krijgen tt de prjectfiche/prjectenprtefeuillefiche Indiening In de praktijk wrdt er bij elke prep tt vrprjecten een deadline vastgesteld vr het indienen van de vrprjecten. De fiche van het vrprject wrdt ingediend en drgestuurd na analyse van de ntvankelijkheid, via het geautmatiseerde systeem Evaluatie De Beheersautriteit en de Technische Bijstand, namelijk het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team, brengen een prgramma-advies uit. Ze zullen de vrprjectfiche evalueren p basis van een frmulier gedgekeurd dr de Prgramma-autriteiten. De criteria die gebruikt wrden bij de evaluatie van het Prgramma zijn als vlgt: 1. Bijdrage van het prject aan de delstellingen en resultaten van het Prgramma. 2. Relevantie van het samenwerkingsverband. 3. Grensverschrijdende meerwaarde 4. Gegrafische zne. 5. Kwaliteit van het budget. 26

27 Beschrijving van de priritaire assen Berdeling Tegelijkertijd is de vrprjectfiche beschikbaar en z k gesignaleerd naar elk gebiedsdeel te m berdeeld te wrden. Bij elk gebiedsdeel verzrgt de Natinale leidende autriteit de cördinatie van de berdeling en brengt hij een gemtiveerd en verlegd standpunt uit vr het gebiedsdeel dat hij vertegenwrdigt. Dit standpunt per gebiedsdeel neemt de vrm aan van een gren f een rd licht, eventueel vergezeld van aanbevelingen Beslissing De gemtiveerde beslissing wrdt genmen dr de Stuurgrep, p basis van het standpunt van elk gebiedsdeel en het prgramma-advies. Elk vrprject zal na evaluatie de berdeling Gren Licht f Rd Licht dr de Stuurgrep krijgen. Het rde licht betekent dat het vrprject geweigerd is en geeft aan dat er geen prject/prjectenprtefeuille ingediend kan wrden. De prjectpartner kan geen prject indienen maar hij kan een aangepast vrprject indienen bij de vlgende prep vr vrprjecten. Het grene licht betekent dat het vrprject aanvaard is. Eventueel wrden verbeteringen/aanpassingen aanbevlen. De prjectpartner kan een prject/prjectenprtefeuille indienen. Als hij het grene licht krijgt, verkrijgt de prjectpartner tegang tt de database en kan hij de ndige infrmatie vinden vr de uitwerking van het prject/de prjectenprtefeuille dat/die hij wil indienen. Bij rd licht krijgt hij geen tegang tt de database. De tekenning van het grene licht aan een vrprject betekent niet autmatisch dat het prject/de prjectenprtefeuille aanvaard zal wrden De prjecten/prjectenprtefeuilles (bttm-up f tp-dwn benadering) Indiening Er met enkel rekening gehuden wrden met de indiening van een prject/prjectenprtefeuille indien er vraf een vrprject werd ingediend. Een prject/prjectenprtefeuille kan enkel ingediend wrden als het vrprject dr de Stuurgrep gedgekeurd werd en via het geautmatiseerde beheerssysteem van het Prgramma ingediend is Evaluatie De Beheersautriteit en de Technische Bijstand, namelijk het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team, brengen een prgramma-advies uit. Ze zullen de prject/prjectenprtefeuillefiche en de prjecten waaruit het bestaat evalueren p basis van een evaluatiefiche gedgekeurd dr de Prgrammapartners met de vlgende criteria: 1. afstemming met het gedgekeurde vrprject en pvlging van de aanbevelingen van de Stuurgrep. 2. bijdrage van het prject/de prjectenprtefeuille aan de delstellingen en resultaten van het Prgramma; 3. intrinsieke samenhang van het prject/de prjectenprtefeuille; 4. grensverschrijdende meerwaarde van het prject/de prjectenprtefeuille 5. relevantie van de vrgestelde cmmunicatieacties 6. vereenstemming van het vrgestelde budget met de verwachte acties en resultaten; 7. financiële mgelijkheden van de prjectpartners m het prject uit te werken ; 8. structurering van het partnerschap / de samenwerking (vr de prjectenprtefeuilles); 9. financiële en rganisatrische mgelijkheden van de prjectleider m de cördinatie van het prject/de prjectenprtefeuille uit te veren en te garanderen Berdeling Tegelijkertijd wrden de prject/prjectenprtefeuillefiche en de prjecten waaruit dit bestaat gesignaleerd naar elk van de gebiedsdelen te ter berdeling van de relevantie en stellingname. Naast deze evaluatie wrden het prject/de prjectenprtefeuille en de prjecten waaruit dit bestaat verstuurd naar de bevegde milieu-autriteiten en de diensten vr gelijkheid van kansen. Vr elk gebiedsdeel verzrgt de Natinale leidende autriteit de cördinatie van de berdeling en brengt hij een gemtiveerd en verlegd standpunt uit vr het gebiedsdeel dat hij vertegenwrdigt. Dit standpunt fcust p het prject/de prjectenprtefeuille (verkepelende fiche) en het geheel van de prjecten waaruit de prjectenprtefeuille bestaat. Dit mvat truwens de evaluatie van de bevegde milieu-autriteiten en diensten vr gelijkheid van kansen. 27

28 Beschrijving van de priritaire assen Beslissing De gemtiveerde beslissing ligt bij de Stuurgrep van het Prgramma, die de inzet van de vereiste medefinancieringen zal cntrleren. 2. De micrprjecten 2.1. Indiening De micrprjecten zijn nderdeel van een specifieke prep en wrden rechtstreeks in het geautmatiseerde beheerssysteem van het Prgramma ingediend znder dat ze eerst als tussenstap een ged te keuren vrprject meten indienen. Een micrprject kan in m het even welke priritaire as en specifieke delstelling van het peratinele prgramma ingediend wrden Evaluatie De evaluatie van de micrprjecten gebeurt via de uitwerking van een prgramma-advies dat uitgebracht wrdt dr de Beheersautriteit en de Technische Bijstand, namelijk het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team p basis van de vlgende criteria: 1. bijdrage van het micrprject aan de delstellingen en resultaten van het Prgramma; 2. grensverschrijdende meerwaarde van het micrprject 3. gerichtheid p de bevlking ; 4. financiële en administratieve capaciteit van de prjectleider; 5. relevantie van de vrgestelde cmmunicatieacties 6. afstemming tussen het budget, de acties en de resultaten; 7. samenhangende en evenwichtige verdeling tussen de partners; 2.3. Berdeling De fiche van het micrprject wrdt tegelijkertijd als beschikbaar gesignaleerd ter stellingname dr elk gebiedsdeel. Bij elk gebiedsdeel verzrgt de Natinale leidende autriteit de cördinatie van het gebiedsdeel en brengt hij een gemtiveerd en verlegd standpunt uit vr het gebiedsdeel dat hij vertegenwrdigt Beslissing De eindbeslissing m een micrprject ged te keuren f te verwerpen, wrdt genmen dr het Selectiecmité aangesteld dr de Stuurgrep. Zware investeringen Wat de zware investeringen betreft, is de werkgrep het eens dat dit srt investeringen geen pririteit is vr het INTERREG-prgramma. Deze investeringen wrden gedefinieerd als zijnde buw-, inrichtings-, renvatie- f herstelwerken aan gebuwen, cmplexen, sites, wegen, enz. Tch kunnen deze zware investeringen ten uitznderlijke titel in aanmerking genmen wrden nder vier vrwaarden: het is absluut ndzakelijk m de link te maken tussen de geplande investeringen en de andere begde acties, m aan te tnen dat deze investeringen bepalend zijn vr de uitwerking van andere acties, en m de grensverschrijdende meerwaarde te bepalen waarte ze rechtstreeks en nrechtstreeks aanleiding kunnen geven via de acties; men met k aantnen dat deze investeringen wel als grensverschrijdend meten gezien wrden aangezien ze zich langs weerszijden van de grens bevinden, nl. dat na aflp van het prject deze investeringen een psitief en betekenisvl effect zullen blijven hebben in het andere deelgebied; de geplande investeringen meten heel precies beschreven en bepaald wrden en gedetailleerd ingeschat wrden dr een pdrachtgever (architect, raadgevend ingenieur, deskundige, ); de prjectpartner, buwheer van deze investeringen, met de eigendm van het bezwaarde perceel kunnen staven f een gebruiksbewijs hebben dat hem de telating geeft m deze investeringen uitveren. De EFRO-bijdrage zu, zals bij de andere uitgavencategrieën, 50% bedragen met een maximum van EFRO per prjectpartner. 28

29 Beschrijving van de priritaire assen Gepland gebruik van financieringsinstrumenten Het prgramma is niet betrkken Gepland gebruik van grte prjecten Het prgramma is niet betrkken Output indicatren IP Nr. 1.b SD 1 Gemeenschappelijke en prgrammaspecifieke utputindicatren OUTPUTINDICATOREN FREQUENTIE DOELWAARDE EENHEID GEGEVENSBRON VAN DE (2023) RAPPORTAGE PRIORITAIRE AS 1 VERBETEREN EN ONDERSTEUNEN VAN DE GRENSOVERSCHRIJDENDE SAMENWERKING OP HET VLAK VAN ONDERZOEK EN INNOVATIE Aantal ndernemingen dat deelneemt aan grensverschrijdende nderzeksprjecten (CI 41) Aantal 30 Aantal nderzeksinstellingen dat deelneemt aan grensverschrijdende nderzeksprjecten (CI 42) Aantal 50 Aantal ndernemingen dat steun ntvangt m prducten f prcessen te lanceren die nieuw vr de nderneming zijn (CI 29) Aantal grensverschrijdende begeleidingsacties tt bevrdering van de mbiliteit en de tewerkstelling van de delgrepen Aantal gemeenschappelijke pleidingen Aantal 25 Aantal 50 Aantal 100 Operatren Operatren Operatren Operatren Operatren Jaarlijks Jaarlijks Jaarlijks Jaarlijks Jaarlijks 1.b SD 2 Aantal ndernemingen dat steun ntvangt m prducten f prcessen te lanceren die nieuw vr de nderneming zijn (CI 29) Aantal 100 Aantal ndernemingen dat deelneemt aan grensverschrijdende nderzeksprjecten (CI 41) Aantal 50 Operatren Operatren Jaarlijks Jaarlijks Aantal nderzeksinstellingen dat deelneemt aan grensverschrijdende nderzeksprjecten (CI 42) Aantal 25 Operatren Jaarlijks Prestatiekader Prestatiekader van de priritaire as Priritaire as As 1 Srt indicatr IP N Outputindica- 1.b tren OS 1 Outputindica- 1.b tren OS 2 Indicatr f belangrijkse uitveringsstap Aantal nderzeksinstellingen dat deelneemt aan grensverschrijdende nderzeksprjecten (CI 42) Aantal nderzeksinstellingen dat deelneemt aan grensverschrijdende nderzeksprjecten (CI 42) Eenheid Del Mijlpaal vr waarde Aantal Aantal 7 25 Gegevens brn Operatren Operatren Relevantie Het aantal betrkken nderzekstea ms tnt de impact van het prgramma p Onderzek & Innvatie aan 29

30 Beschrijving van de priritaire assen Categrieën steunverlening Tabel 1: : Dimensie 1: Dmein van bijstandsverlening Priritaire as As 1 IP 1b Cde Bedrag 58 : Infrastructuur vr nderzek en innvatie (met verheidssteun) : Onderzek en innvatie in penbare nderzekscentra en kenniscentra, met inbegrip van netwerkvrming 62 : Technlgieverdracht en samenwerking tussen universiteiten en bedrijven die vrnamelijk ten gede kmen aan km's 64 : Onderzeks- en innvatieprcessen in km's (met inbegrip van vucherprgramma's, prcessen, design, diensten en sciale innvatie) 65 : Infrastructuur vr nderzek en innvatie, verdracht van technlgie en samenwerking in ndernemingen die zich teleggen p de klstfarme ecnmie en p weerbaarheid tegen de klimaatverandering 108 : Mdernisering van de arbeidsmarktinstellingen zals penbare en particuliere diensten vr arbeidsvrziening en het beter inspelen p de beheften van de arbeidsmarkt, waarnder dr acties ter vergrting van de transnatinale arbeidsmbiliteit alsmede dr mbiliteitsregelingen en betere samenwerking tussen instellingen en relevante belanghebbenden Tabel 2: : Dimensie 2: FinancieringsvrmF Priritaire as Cde Bedrag As 1 01 : Niet terugbetaalbare hulp Tabel 3: : Dimensie 3: ZneZ Priritaire as Cde Bedrag As 1 Grensverschrijdende samenwerkingszne

31 Beschrijving van de priritaire assen Priritaire as 2 - Versterken van het grensverschrijdende cncurrentievermgen van de km s Priritaire as Identificatiecde van de priritaire as As n 2 Titel van de priritaire as Versterken van het grensverschrijdende cncurrentievermgen van de km s De gehele priritaire as wrdt uitsluitend met behulp van financieringsinstrumenten uitgeverd De gehele priritaire as wrdt uitsluitend uitgeverd met financieringsinstrumenten die p het niveau van de Unie zijn pgezet De gehele priritaire as wrdt dr vanuit de gemeenschap geleide lkale ntwikkeling uitgeverd Mtivering vr de vaststelling van een priritaire as die meer dan één thematische delstelling betreft Niet relevant Fnds en berekeningsgrndslag vr steun van de Unie Fnds Berekeningsgrndslag (ttale subsidiabele uitgaven f subsidiabele publieke uitgaven) EFRO Grndslag vr de berekening van de cmmunautaire bijdrage : ttale uitgaven Investeringspririteit Investeringspririteit N Bevrderen van de ndernemerszin, in het bijznder dr de ecnmische explitatie van nieuwe ideeën te stimuleren en de pzet van nieuwe bedrijven specifiek via bedrijvencentra 3.a Versterken van het greiptentieel van KMO s p de reginale, natinale en internatinale markten evenals hun innvatievermgen 3.d Specifieke delstellingen in vereenstemming met de investeringspririteit en de verwachte resultaten INVESTERINGS PRIORITEIT Bevrderen van de ndernemerszin, in het bijznder dr de ecnmische explitatie e van nieuwe ideeën te stimuleren en de pzet van nieuwe bedrijven specifiek via bedrijvencentra N 3.a Specifieke delstelling N 1 Verwachte resultaten N 1 Specifieke delstelling N 2 Verwachte resultaten N 2 De ndernemingszin gezamenlijk ntwikkelen en versterken Een psitieve bijsturing van de attractie van bepaalde grepen vr ndernemerschap en de wecnmische explitatie van innvaties en nieuwe ideeën Via deze delstelling wil het OP INTERREG prmtie- en sensibiliseringsinitiatieven vr verantwrd ndernemen ndersteunen en verspreiden, vral bij de vlgende delgrepen: langdurig werklzen, immigranten, vruwen, universitairen en jngeren. Deze initiatieven die gefinancierd wrden dr en het label dragen van France- Wallnie-Flandre kunnen p het niveau van de samenwerkingszne f p het niveau van de grensverschrijdende arbeidsregi's gerganiseerd wrden Ze kunnen bvendien vrdeel halen uit de gede praktijken die terzake in bepaalde gebieden bestaan De startende en jnge ndernemingen gezamenlijk stimuleren en begeleiden Verhgen van het aantal pgerichte ndernemingen en hun verlevingsgraad in de samenwerkingszne dr het pzetten van grensverschrijdende acties vr de begeleiding van ndernemingen. 31

32 Beschrijving van de priritaire assen INVESTERINGS PRIORITEIT Versterken van het greiptentieel van KMO s p de reginale, natinale en internatinale markten evenals hun innvatievermgen N 3.d Specifieke delstelling N 1 Verwachte resultaten N 1 Specifieke delstelling N 2 Verwachte resultaten N 2 Grensverschrijdende vrzieningen creëren, pwaarderen en gemeenschappelijk maken vr de begeleiding van KMO's p het vlak van innvatie Een tename van het innvatieve van de KMO s m de cncurrentiepsitie van de grensverschrijdende strategische f cmplementaire sectren te versterken Het OP INTERREG wil de creatie en het gemeenschappelijk gebruik van begeleidende diensten vr ndernemingen in als strategisch bepaalde sectren ndersteunen vr de hele samenwerkingszne: nieuwe materialen (textiel, plymeer, bilgische materialen, nanmaterialen);de vedingsmiddelennijverheid, de valrisatie van agrarische hulpbrnnen en de grene chemie; eclgische en schne technlgieën, hernieuwbare energie; ICT, de digitale en creatieve ecnmie; de sectr van de gezndheidszrg en de autnmie van persnen en farmacie; individueel en penbaar transprt (aut, penbaar verver, luchtvaart) en de lgistieke sectr. En in sectren waarbij er aan weerszijden van de grens ecnmische cmplementariteiten bestaan: de grene sectren (hutsectr, eclgisch buwen, afvalsectren, sectren die betrkken zijn bij de vermindering van de luchtverntreiniging) persnsgebnden dienstverlening en ndernemerschap in de sciale ecnmie, terisme en cultuur. Daarenbven wil het OP de dienstverlening aan ndernemers en jnge ndernemingen verbeteren dr het practief beheer van de grensverschrijdende arbeidsmarktznes te bevrderen en dr grensverschrijdende pleidingstrajecten te ndersteunen in innvatieve, belftevlle dmeinen. Grensverschrijdende vrzieningen creëren, pwaarderen en gemeenschappelijk maken vr de begeleiding van KMO's rnd tegang tt de reginale, natinale en internatinale markten. Een tename van het internatinale karakter van de KMO s m de cncurrentiepsitie van de grensverschrijdende strategische f cmplementaire sectren te versterken Het OP wil de bestaande tegang tt begeleidende diensten vr km's bij lkale, reginale en internatinale expansie verruimen en aanzetten tt de creatie f het gemeenschappelijk gebruik van nieuwe diensten (sensibilisering, in cntact brengen met de clusters, acties m de km s van de zne samen te brengen in netwerken). PROGRAMMASPECIFIEKE RESULTAATINDICATOREN IP Nr. EENHEID REFERENTIE JAAR DOEL GEGEVENS RESULTAATINDICATOREN WAARDE WAARDE (2023) BRON PRIORITAIRE AS 2 VERSTERKEN VAN HET CONCURRENTIEVERMOGEN VAN DE GRENSOVERSCHRIJDENDE SECTOREN FREQUENTIE VAN DE RAPPORTAGE Percentage begunstigden die een bedrijf pgericht hebben % 0 (1) % Operatren Jaarlijks 3.a SD 1 Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de pleiding Aantal 0 (2) Operatren Jaarlijks Aantal banen die gecreëerd wrden in de bedrijven die dr het prgramma ndersteund wrden Aantal 0 (1) Operatren Jaarlijks 3.a SD 2 Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de werkgelegenheid en de grensverschrijdende mbiliteit Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de pleiding Aantal 0 (2) Operatren Jaarlijks Aantal 0 (2) Operatren Jaarlijks 32

33 Beschrijving van de priritaire assen 3.d SD 1 Percentage ndersteunde bedrijven die een nieuw prduct f prcess vr het bedrijf ntwikkeld hebben Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de pleiding Percentage ndernemingen die dr het prgramma ndersteund wrden en waarvan de mzet gelijk gebleven f gestegen is % 0 (3) % Operatren Jaarlijks Aantal 0 (2) Operatren Jaarlijks % 0 (1) % Operatren Jaarlijks 3.d SD 2 Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de werkgelegenheid en de grensverschrijdende mbiliteit Aantal 0 (2) Operatren Jaarlijks Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de pleiding Aantal 0 (2) Operatren Jaarlijks (1) Aangezien dit een nieuwe srt actie is, kunnen er geen gegevens van INTERREG IV gebruikt wrden (2) Geen bruikbare gegevens van INTERREG IV (3) De berekening gebeurt naarmate de prjecten gedgekeurd wrden In het kader van de investeringspririteit te ndersteunen maatregelen Een bescrijving van het srt en vrbeelden van maatregelen die wrden ndersteund, en de verwachte bijdrage daarvan aan de specifieke delstellingen, met inbegrip van, indien van tepassing, vermelding van de vrnaamste delgrepen, begde specifieke grndgebieden en srten begunstigden IP SD 1 Bevrderen van de ndernemerszin, in het bijznder dr de ecnmische explitatie van nieuwe ideeën te stimuleren en de pzet t van nieuwe bedrijven specifiek via bedrijvencentra Grensverschrijdend structureren van de tegang tt financiering vr de startende en jnge bedrijven en de ndernemer grensverschrijdend begeleiden in zijn zektcht naar financiering (advies, hulp,...) Ondersteunen van grensverschrijdende acties rnd ndernemerschap p het niveau van het samenwerkingsgebied f de grensverschrijdende tewerkstellingsznes dr de netwerking te bevrderen (bedrijvencentra,...) Adviseren en begeleiden van jnge en startende bedrijven m hun marktptentieel langs de andere kant van de grens te ntwikkelen via.a. de pwaardering en de pzet van gemeenschappelijke grensverschrijdende instrumenten Bevrderen van een practief beheer van de grensverschrijdende tewerkstellingsznes m z de beheften van nieuwe werkgevers p het vlak van pleiding te bepalen, te anticiperen en te beantwrden. Uitwerken van grensverschrijdende pleidingsinstrumenten die kunnen inspelen p de verwachtingen van jnge bedrijven SD 2 Grensverschrijdend structureren van de tegang tt financiering vr de startende en jnge bedrijven en de ndernemer grensverschrijdend begeleiden in zijn zektcht naar financiering (advies, hulp,...) Adviseren en begeleiden van jnge en startende bedrijven m hun marktptentieel langs de andere kant van de grens te ntwikkelen via.a. de pwaardering en de pzet van gemeenschappelijke grensverschrijdende instrumenten Opwaarderen van het ptentieel en versterken van de interventie- en innvatiecapaciteit en de tegang tt financiering van de bedrijven actief p sciaal en slidair vlak Bevrderen van een practief beheer van de grensverschrijdende tewerkstellingsznes m z de beheften van nieuwe werkgevers p het vlak van pleiding te bepalen, te anticiperen en te beantwrden. Uitwerken van grensverschrijdende pleidingsinstrumenten die kunnen inspelen p de verwachtingen van jnge bedrijven Ondersteunen van pleidingsacties in innvatieve dmeinen en dmeinen met een sterk greiptentiee Ondersteunen van acties ter versterking van de beheerscapaciteit van de ndernemers en de stakehlders binnen de sciale en slidaire ecnmie (vrming, prfessinalisering van de sectr,...) Delpubliek (niet-limitatieve lijst) : Studenten, dctraatsstudenten, wetenschappers (nderzekers en assistenten) Werkzekenden, vral vruwen ZKO en KMO Startende ndernemingen en jnge ndermingen N 3.a 33

34 Beschrijving van de priritaire assen Ondernemers (bedrijfsleiders, ambachtslieden, handelaars, zelfstandigen) IP SD 1 Versterken van het greiptentieel van KMO s p de reginale, natinale en internatinale markten evenals hun innvatievermgen en Opzetten van relais en steunpunten in de grensstreken vr de bedrijven m initiatieven te ndersteunen gericht p de verspreiding van innvatie, ICT, duurzaam ndernemen,... bij de KMO's Ondersteunen van grensverschrijdende acties gericht p de integratie van duurzaam ndernemen bij de uitbuw/aanpassing van de bedrijve Begeleiden van ndernemers in hun uitwerking van nieuwe technieken en nieuwe prcessen en nieuwe ndernemingsvrmen Ondersteunen van pleidingsacties in innvatieve dmeinen en dmeinen met een sterk greiptentieel Ondersteunen van acties ter versterking van de beheerscapaciteit van de ndernemers en de stakehlders binnen de sciale en slidaire ecnmie (vrming, prfessinalisering van de sectr,...) SD 2 Adviseren en begeleiden van het bedrijf bij de uitbuw van haar "markt" ptentieel langs de andere kant van de grens en p internatinaal vlak, via.a. de pwaardering en de pzet van gemeenschappelijke, grensverschrijdende instrumenten Bepalen en ndersteunen van grensverschrijdende acties p het vlak van verdracht en vername van bedrijven Bevrderen van de netwerking tussen bedrijven dr de pzet van grensverschrijdende sectren Grensverschrijdend structureren van de tegang tt financiering vr bedrijven in ntwikkeling en begeleiden van het bedrijf bij haar zektcht naar financiering (advies, hulp,...) Bevrderen van een practief beheer van de grensverschrijdende tewerkstellingsznes m z de beheften van de werkgevers p het vlak van pleiding te bepalen en te beantwrden aan de verwachtingen van de werkgevers en de werknemers Uitwerken van grensverschrijdende pleidingsinstrumenten die kunnen inspelen p de verwachtingen van de bedrijven Delpubliek (niet-limitatieve lijst): De delgrep bestaat met name uit sectren met een sterk ptentieel, uit belangrijke, pkmende ecnmische sectren met een sterk ptentieel p het vlak van innvatie en ecnmische valrisatie (nieuwe materialen, vedingsmiddelnijverheid, eclgische en schne technlgieën, ICT, digitale en creatieve ecnmie, gezndheids- en uderenzrg, individueel en cllectief transprt, lgistiek,...) evenals uit sterk cmplementaire sectren die mgelijkheden bieden p het vlak van technlgische, sciale, culturele en eclgische innvatie (hutsectr en eclgisch buwen, persnsgebnden dienstverlening en sciaal ndernemerschap, terisme en cultuur). ZKO, KMO en ambachtelijke ndernemingen Startende ndernemingen en jnge ndermingen Ondernemers (bedrijfsleiders, ambachtslieden, handelaars, zelfstandigen) N 3.d Leidende beginselen vr het selecteren van cncrete acties Beslissingsprces Het beslissingsprces richt zich p twee punten: zrgen vr een betere strategische sturing van het Prgramma; het evaluatie- en berdelingsprces differentiëren en specialiseren in functie van de tussenkmende partijen en hun rl. Over het algemeen valt het beslissingsprces uiteen in 4 verschillende fasen: 1. tijdens de indiening van de dssiers analyseert het GTS de ntvankelijkheid van de vraag; 2. de Beheersautriteit, het GTS en het Technisch Team evalueren de cnfrmiteit van de dssiers. De evaluatie wrdt beslten met een prgrammaadvies ; 3. tijdens de uitwerking van het prgramma-advies starten de Partnerautriteiten met een berdeling van de inhud en van de basis van de dssiers. Deze berdeling wrdt k uitgewerkt vr de elementen duurzame ntwikkeling en gelijkheid van kansen. De berdeling wrdt gecördineerd dr de Natinale Leidende Autriteiten die instaan vr een cnslidatie van de standpunten per gebiedsdeel; 4. in fine wrden de dssiers bestudeerd dr de Stuurgrep die een gemtiveerde beslissing neemt. Het vlledige bvenvermelde prces vr de dssiers wrdt drlpen p basis van het type van de ingediende prjecten. 34

35 Beschrijving van de priritaire assen 1. Prject/Prjectenprtefeuille 1.1. Het vrprject Het vrprject vrmt de nvermijdelijke vrbereidende fase van de selectie van een prject/prjectenprtefeuille. Het zal verplicht zijn een vrprject in te dienen en de gedkeuring van de Stuurgrep te verkrijgen vraleer een prject/prjectenprtefeuille ingediend kan wrden. Het/de ingediende prject/prjectenprtefeuille dat/die niet het grene licht gekregen heeft vr het vrprject, zal in het geautmatiseerde beheerssysteem geen tegang krijgen tt de prjectfiche/prjectenprtefeuillefiche Indiening In de praktijk wrdt er bij elke prep tt vrprjecten een deadline vastgesteld vr het indienen van de vrprjecten. De fiche van het vrprject wrdt ingediend en drgestuurd na analyse van de ntvankelijkheid, via het geautmatiseerde systeem Evaluatie De Beheersautriteit en de Technische Bijstand, namelijk het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team, brengen een prgramma-advies uit. Ze zullen de vrprjectfiche evalueren p basis van een frmulier gedgekeurd dr de Prgramma-autriteiten. De criteria die gebruikt wrden bij de evaluatie van het Prgramma zijn als vlgt: 1. Bijdrage van het prject aan de delstellingen en resultaten van het Prgramma. 2. Relevantie van het samenwerkingsverband. 3. Grensverschrijdende meerwaarde 4. Gegrafische zne. 5. Kwaliteit van het budget Berdeling Tegelijkertijd is de vrprjectfiche beschikbaar en z k gesignaleerd naar elk gebiedsdeel te m berdeeld te wrden. Bij elk gebiedsdeel verzrgt de Natinale leidende autriteit de cördinatie van de berdeling en brengt hij een gemtiveerd en verlegd standpunt uit vr het gebiedsdeel dat hij vertegenwrdigt. Dit standpunt per gebiedsdeel neemt de vrm aan van een gren f een rd licht, eventueel vergezeld van aanbevelingen Beslissing De gemtiveerde beslissing wrdt genmen dr de Stuurgrep, p basis van het standpunt van elk gebiedsdeel en het prgramma-advies. Elk vrprject zal na evaluatie de berdeling Gren Licht f Rd Licht dr de Stuurgrep krijgen. Het rde licht betekent dat het vrprject geweigerd is en geeft aan dat er geen prject/prjectenprtefeuille ingediend kan wrden. De prjectpartner kan geen prject indienen maar hij kan een aangepast vrprject indienen bij de vlgende prep vr vrprjecten. Het grene licht betekent dat het vrprject aanvaard is. Eventueel wrden verbeteringen/aanpassingen aanbevlen. De prjectpartner kan een prject/prjectenprtefeuille indienen. Als hij het grene licht krijgt, verkrijgt de prjectpartner tegang tt de database en kan hij de ndige infrmatie vinden vr de uitwerking van het prject/de prjectenprtefeuille dat/die hij wil indienen. Bij rd licht krijgt hij geen tegang tt de database. De tekenning van het grene licht aan een vrprject betekent niet autmatisch dat het prject/de prjectenprtefeuille aanvaard zal wrden. 35

36 Beschrijving van de priritaire assen 1.2. De prjecten/prjectenprtefeuilles (bttm-up f tp-dwn benadering) Indiening Er met enkel rekening gehuden wrden met de indiening van een prject/prjectenprtefeuille indien er vraf een vrprject werd ingediend. Een prject/prjectenprtefeuille kan enkel ingediend wrden als het vrprject dr de Stuurgrep gedgekeurd werd en via het geautmatiseerde beheerssysteem van het Prgramma ingediend is Evaluatie De Beheersautriteit en de Technische Bijstand, namelijk het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team, brengen een prgramma-advies uit. Ze zullen de prject/prjectenprtefeuillefiche en de prjecten waaruit het bestaat evalueren p basis van een evaluatiefiche gedgekeurd dr de Prgrammapartners met de vlgende criteria: 1. afstemming met het gedgekeurde vrprject en pvlging van de aanbevelingen van de Stuurgrep. 2. bijdrage van het prject/de prjectenprtefeuille aan de delstellingen en resultaten van het Prgramma; 3. intrinsieke samenhang van het prject/de prjectenprtefeuille; 4. grensverschrijdende meerwaarde van het prject/de prjectenprtefeuille 5. relevantie van de vrgestelde cmmunicatieacties 6. vereenstemming van het vrgestelde budget met de verwachte acties en resultaten; 7. financiële mgelijkheden van de prjectpartners m het prject uit te werken ; 8. structurering van het partnerschap / de samenwerking (vr de prjectenprtefeuilles); 9. financiële en rganisatrische mgelijkheden van de prjectleider m de cördinatie van het prject/de prjectenprtefeuille uit te veren en te garanderen Berdeling Tegelijkertijd wrden de prject/prjectenprtefeuillefiche en de prjecten waaruit dit bestaat gesignaleerd naar elk van de gebiedsdelen te ter berdeling van de relevantie en stellingname. Naast deze evaluatie wrden het prject/de prjectenprtefeuille en de prjecten waaruit dit bestaat verstuurd naar de bevegde milieu-autriteiten en de diensten vr gelijkheid van kansen. Vr elk gebiedsdeel verzrgt de Natinale leidende autriteit de cördinatie van de berdeling en brengt hij een gemtiveerd en verlegd standpunt uit vr het gebiedsdeel dat hij vertegenwrdigt. Dit standpunt fcust p het prject/de prjectenprtefeuille (verkepelende fiche) en het geheel van de prjecten waaruit de prjectenprtefeuille bestaat. Dit mvat truwens de evaluatie van de bevegde milieu-autriteiten en diensten vr gelijkheid van kansen Beslissing De gemtiveerde beslissing ligt bij de Stuurgrep van het Prgramma, die de inzet van de vereiste medefinancieringen zal cntrleren. 2. De micrprjecten 2.1. Indiening De micrprjecten zijn nderdeel van een specifieke prep en wrden rechtstreeks in het geautmatiseerde beheerssysteem van het Prgramma ingediend znder dat ze eerst als tussenstap een ged te keuren vrprject meten indienen. Een micrprject kan in m het even welke priritaire as en specifieke delstelling van het peratinele prgramma ingediend wrden Evaluatie De evaluatie van de micrprjecten gebeurt via de uitwerking van een prgramma-advies dat uitgebracht wrdt dr de Beheersautriteit en de Technische Bijstand, namelijk het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team p basis van de vlgende criteria: 1. bijdrage van het micrprject aan de delstellingen en resultaten van het Prgramma; 2. grensverschrijdende meerwaarde van het micrprject 3. gerichtheid p de bevlking ; 4. financiële en administratieve capaciteit van de prjectleider; 5. relevantie van de vrgestelde cmmunicatieacties 6. afstemming tussen het budget, de acties en de resultaten; 7. samenhangende en evenwichtige verdeling tussen de partners; 36

37 Beschrijving van de priritaire assen 2.3. Berdeling De fiche van het micrprject wrdt tegelijkertijd als beschikbaar gesignaleerd ter stellingname dr elk gebiedsdeel. Bij elk gebiedsdeel verzrgt de Natinale leidende autriteit de cördinatie van het gebiedsdeel en brengt hij een gemtiveerd en verlegd standpunt uit vr het gebiedsdeel dat hij vertegenwrdigt Beslissing De eindbeslissing m een micrprject ged te keuren f te verwerpen, wrdt genmen dr het Selectiecmité aangesteld dr de Stuurgrep. Zware investeringen Wat de zware investeringen betreft, is de werkgrep het eens dat dit srt investeringen geen pririteit is vr het INTERREG-prgramma. Deze investeringen wrden gedefinieerd als zijnde buw-, inrichtings-, renvatie- f herstelwerken aan gebuwen, cmplexen, sites, wegen, enz. Tch kunnen deze zware investeringen ten uitznderlijke titel in aanmerking genmen wrden nder vier vrwaarden: het is absluut ndzakelijk m de link te maken tussen de geplande investeringen en de andere begde acties, m aan te tnen dat deze investeringen bepalend zijn vr de uitwerking van andere acties, en m de grensverschrijdende meerwaarde te bepalen waarte ze rechtstreeks en nrechtstreeks aanleiding kunnen geven via de acties; men met k aantnen dat deze investeringen wel als grensverschrijdend meten gezien wrden aangezien ze zich langs weerszijden van de grens bevinden, nl. dat na aflp van het prject deze investeringen een psitief en betekenisvl effect zullen blijven hebben in het andere deelgebied; de geplande investeringen meten heel precies beschreven en bepaald wrden en gedetailleerd ingeschat wrden dr een pdrachtgever (architect, raadgevend ingenieur, deskundige, ); de prjectpartner, buwheer van deze investeringen, met de eigendm van het bezwaarde perceel kunnen staven f een gebruiksbewijs hebben dat hem de telating geeft m deze investeringen uitveren. De EFRO-bijdrage zu, zals bij de andere uitgavencategrieën, 50% bedragen met een maximum van EFRO per prjectpartner Gepland gebruik van financieringsinstrumenten Het prgramma is niet betrkken Gepland gebruik van grte prjecten Het prgramma is niet betrkken Output indicatren Gemeenschappelijke en prgrammaspecifieke utputindicatren IP Nr. 3.a SD 1 OUTPUTINDICATOREN EENHEID DOELWAARDE (2023) GEGEVENSBRON PRIORITAIRE AS 2 VERSTERKEN VAN HET CONCURRENTIEVERMOGEN VAN DE GRENSOVERSCHRIJDENDE SECTOREN Aantal mensen bereikt dr de acties die begeleiding bieden bij het ndernemen en die dankzij het prgramma wrden uitgeverd FREQUENTIE VAN DE RAPPORTAGE Aantal 500 Operatren Jaarlijks Aantal gemeenschappelijke pleidingen Aantal 50 Operatren Jaarlijks Aantal ndernemingen dat steun ntvangt (CI 1) Aantal 200 Operatren Jaarlijks 3.a SD 2 Aantal grensverschrijdende begeleidingsacties tt bevrdering van de mbiliteit en de tewerkstelling van de delgrepen Aantal 10 Operatren Jaarlijks Aantal gemeenschappelijke pleidingen Aantal 50 Operatren Jaarlijks 37

38 Beschrijving van de priritaire assen IP Nr. 3.d SD 1 OUTPUTINDICATOREN Aantal ndernemingen dat steun ntvangt met het g p prducten f prcessen die nieuw vr de nderneming zijn (CI 29) EENHEID DOELWAARDE (2023) GEGEVENSBRON FREQUENTIE VAN DE RAPPORTAGE Aantal 150 Operatren Jaarlijks Aantal gemeenschappelijke pleidingen Aantal 50 Operatren Jaarlijks 3.d SD 2 Aantal ndernemingen dat steun ntvangt (CI 1) Aantal grensverschrijdende begeleidingsacties tt bevrdering van de mbiliteit en de tewerkstelling van de delgrepen Aantal gemeenschappelijke pleidingen Aantal Operatren Jaarlijks Aantal 10 Operatren Jaarlijks Aantal 50 Operatren Jaarlijks Prestatiekader Prestatiekader van de priritaire as Priritaire as As 2 Srt indicatr IP N Outputindica- 3.a tren OS 2 Outputindica- 3.d tren OS 2 Mijlpaal Del Gegevens Indicatr f belangrijkse uitveringsstap Eenheid vr 2018 waarde 2023 brn Aantal ndernemingen dat steun ntvangt (CI 1) Aantal Operatren Aantal ndernemingen dat steun ntvangt (CI 1) Aantal Operatren Relevantie De acties die dr het prgramma ndersteund wrden, zullen bijdragen tt een tename van het cncurrentievermg en van de begunstigde KMO s Categrieën steunverlening Tabel 4: : Dimensie 1: Dmein van bijstandsverlening Priritaire as As 2 IP 3a As 2 IP 3d Cde Bedrag 63 : Clusterndersteuning en bedrijvennetwerken die vrnamelijk ten gede kmen aan km's : Zakelijke ntwikkeling van km's, ndersteuning van ndernemerschap en incubatie (met inbegrip van ndersteuning van vr spin-ffs en spin-uts) 104 : Werk als zelfstandige, ndernemerschap en prichting van een eigen bedrijf, met inbegrip van innvatieve micr-, kleine en middelgrte ndernemingen 66 : Geavanceerde ndersteunende diensten vr km s en grepen van km s (met inbegrip van beheer, marketing en design) 105 : Gelijkheid van vruwen en mannen p alle gebieden, waarnder tegang tt arbeid, carrièrekansen, het cmbineren van werk en privéleven en het bevrderen van gelijke belning vr gelijk werk Tabel 5: : Dimensie 2: FinancieringsvrmF Priritaire as Cde Bedrag As 2 01 : Niet terugbetaalbare hulp Tabel 6: : Dimensie 3: ZneZ Priritaire as Cde Bedrag As 2 Grensverschrijdende samenwerkingszne

39 Beschrijving van de priritaire assen Priritaire as 3 - Beschermen en valriseren van het milieu dr een geïntegreerd beheer van grensverschrijdende hulpbrnnen Priritaire as Identificatiecde van de priritaire as As n 3 Titel van de priritaire as Beschermen en valriseren van het milieu dr een geïntegreerd beheer van grensverschrijdende hulpbrnnen De gehele priritaire as wrdt uitsluitend met behulp van financieringsinstrumenten uitgeverd De gehele priritaire as wrdt uitsluitend uitgeverd met financieringsinstrumenten die p het niveau van de Unie zijn pgezet De gehele priritaire as wrdt dr vanuit de gemeenschap geleide lkale ntwikkeling uitgeverd Mtivering vr de vaststelling van een priritaire as die meer dan één thematische delstelling betreft Verantwrding van de pname vanpririteit 5d in as 3 Beschermen en valriseren van het milieu dr een geïntegreerd beheer van grensverschrijdende hulpbrnnen. Om z ged mgelijk in te spelen p de verschillende uitdadingen vr de grensverschrijdende zne inzake milieuzrg en valrisatie van het patrimnium, hebben de partners de keuze gemaakt m in eenzelfde as de thematische delstellingen 5. De aanpassing aan de klimaatverandering en risicpreventie en -beheer bevrderen en 6. Bescherming van milieu en bevrdering van efficiënt gebruik van hulpbrnnen p te nemen.. Deze keuze wrdt verantwrd vanuit de ambitie m een glbale visie te ntwikkelen rnd het behud van natuurlijke hulpbrnnen met een grensverschrijdend karakter (water, bidiversiteit, grnd, natuurgebieden),rnd hun duurzaamheid en de mate waarin zij bestand zijn tegen antrpgene druk. (gedegradeerde bdems, natuurlijke mgeving)en tegen bepaalde ntwikkelingen en risic s (klimaatveranderingen, beheer van natuurlijke en industriële risic s). Deze glbale visie vertaalt zich vervlgens in: de ambitie m de grensverschrijdende acties en de vrmen van geïntegreerd beheer geïnitieerd dr de vrige INTERREG prgramma s, te bestendigen en te verbreden. de bereidheid m de interreginale samenwerking uit te breiden tt het dmein van de preventie en het beheer van grensverschrijdende risic s, m z te zrgen dat deze risic s en hun nefaste cnsequenties langs beide zijden van de grens zich minder vrden (vb. verstrmingsrisic's), en dat hun impact p het milieu en de bidiversiteit dr het gezamenlijk beheer wrdt ingeperkt (vb. dr gezamenlijke efeningen in crisisbeheer) Fnds en berekeningsgrndslag vr steun van de Unie Fnds Berekeningsgrndslag (ttale subsidiabele uitgaven f subsidiabele publieke uitgaven) EFRO Grndslag vr de berekening van de cmmunautaire bijdrage : ttale uitgaven Investeringspririteit Investeringspririteit N Investeringspririteit 1 Het natuurlijke en culturele erfged behuden, beschermen, prmten en ntwikkelen 6.c Investeringspririteit 2 De bidiversiteit beschermen en herstellen, bdems beschermen en herstellen en diensten met betrekking tt ecsystemen prmten, waarnder NATURA 2000 en grene infrastructuur 6.d Investeringspririteit 3 Investeringen prmten m het hfd te bieden aan specifieke risic's, de capaciteit tt herstel na rampen waarbrgen en systemen ntwikkelen vr rampenbeheersing 5.b 39

40 Beschrijving van de priritaire assen Specifieke delstellingen in vereenstemming met de investeringspririteit en de verwachte resultaten INVESTERINGS PRIORITEIT Het natuurlijke en culturele erfged behuden, beschermen, prmten en ntwikkelen N 6.c Specifieke delstelling Verwachte resultaten Innvatief en duurzaam pwaarderen van het cultureel, histrisch en industrieel erfged en het natuur- en landschapspatrimnium in het grensgebied p teristisch, ecnmisch en ruimtelijk vlak Opgewaardeerde grensverschrijdende culturele, industriële, natuurlijke en landschappelijke patrimnia met een pmerkelijk en typisch karakter in de kust- en plattelandsgebieden, dankzij ntwikkelingsprjecten vr duurzame ecnmische sectren zals : hutsectr en eclgisch buwen; visserijhulpmiddelen en -praktijken die bijdragen tt de grensverschrijdende reginale identiteit vr de sectr van de duurzame visvangst en aquacultuur; teelten en prductietypes die bijdragen tt de grensverschrijdende reginale identiteit vr de sectren van de duurzame landbuw. Een sterkere teristische aantrekkingskracht van de gebieden in de samenwerkingszne, dr de grensverschrijdende culturele identiteiten en de pwaarderingsacties van die gebieden meer in de verf te zetten Het OP heeft tt delhet grensverschrijdende culturele erfged teristisch beter te valriserendr marketing- en prmtieacties te ntwikkelen vr de grensgebieden als gegrafisch aaneensluitende culturele en teristische bestemming en dr de ntwikkeling te ndersteunen van grensverschrijdende teristische aanbiedingen en prducten Verspreiding van innvatieve praktijken in het beheer van cultureel, industrieel, natuurlijk en lanschappelijk patrimnium.a. dr het ndersteunen van vernieuwende piltprjecten bijvrbeeld p het vlak van publiek-private samenwerking. Verdere prfessinalisering van de actren in de sectren duurzame ntwikkeling, terisme en cultuur INVESTERINGS PRIORITEIT De bidiversiteit beschermen en herstellen, bdems beschermen en herstellen en diensten met betrekking tt ecsystemen prmten, waarnder NATURA 2000 en grene infrastructuur N 6.d Specifieke delstelling Verwachte resultaten Ontwikkelen en implementeren van innverende methdes vr een geïntegreerd en duurzaam beheer van landschappen, natuurlijke rijkdmmen en ecsystemen Behud van de eclgische cntinuïteit van de natuurgebieden en behud van de grensverschrijdende ecsystemen Het OP van INTERREG is bedeld m bij te dragen aan de bescherming en het herstel van de bidiversiteit en van de ecsystemen, dr ndersteuning te bieden vr initiatieven m gemeenschappelijke beheersinstrumenten in het leven te repen (grensverschrijdende parken, grensverschrijdende handvesten, ) en aan initiatieven m de inwners en de relevante ecnmische actren te infrmeren en bewuster te maken. Het OP wil k bijdragen tt een beter waterbeheer, dr de tegankelijkheid tt drinkbaar water vr iedereen te verbeteren,dr een efficienter watergebruik in de landbuw en bij de ndernemingen te prmten en dr initiatieven vr een geïntegreerd waterbeheer te ndersteunen INVESTERINGS PRIORITEIT Specifieke delstelling Investeringen prmten m het hfd te bieden aan specifieke risic's, de capaciteit tt herstel na rampen waarbrgen en systemen ntwikkelen vr rampenbeheersing Beheren van de natuurlijke, technlgische en industriële risic s alsk van de ndsituaties N 5.b Verwachte resultaten Vermindering van natuurlijke risic s, zals het risic p verstrming en watersnd met invled p de aansluitende grensverschrijdende gebieden (afwatering van de plders bijvrbeeld) via ndersteuning van preventieacties en acties m de beheerscapaciteiten uit te breiden Dat kan dr een betere samenwerking bij het beheer van verstrmingen van waterlpen in het binnenland en van verstrmingen vanuit de zee in de kuststreek. Deze delstelling begt k de ntwikkeling van de grensverschrijdende hulp- en ndplannen en -diensten, zals de verbetering van de waterafver. Ontwikkeling van gemeenschappelijke samenwerkingsacties, met name p het vlak van veiligheid van de bevlking, m de industriële,natuurlijke, technlgische risic's met een grensverschrijdende impact (f die een grensverschrijdende actie ndzakelijk maken) te beheren. Het prgramma is bedeld m de grensverschrijdende samenwerking te versterken p het vlak van beheer van industriële en technlgische risic's, dr de uitvering van gezamenlijke planningen en efeningen inzake crisisbeheersing. 40

41 Beschrijving van de priritaire assen PROGRAMMASPECIFIEKE RESULTAATINDICATOREN IP Nr. EENHEID REFERENTIE JAAR DOEL GEGEVENS FREQUENTIE RESULTAATINDICATOREN WAARDE WAARDE (2023) BRON VAN DE RAPPORTAGE PRIORITAIRE AS 3 BESCHERMEN EN VALORISEREN VAN HET MILIEU DOOR EEN GEINTEGREERD BEHEER VAN GRENSOVERSCHRIJDENDE HULPBRONNEN 6.c 6.d Stijging van de bezeken als gevlg van de prducten/het aanbd dat dr het prgramma ndersteund wrdt Aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de pleiding Creëren van middelen vr het geïntegreerd beheer van de natuurlijke rijkdmmen en van het gebied % 0 (1) % Operatren Jaarlijks Aantal 0 (2) Operatren Jaarlijks Aantal Operatren Jaarlijks 5.b Tename van de bevlking die beschermingsmaatregelen geniet tegen natuurlijke, industriële en technlgische risic's en grensverschrijdende ndsituaties in verband met deze risic s % % Operatren Jaarlijks (1) De berekening gebeurt naarmate de prjecten gedgekeurd wrden (2) Geen bruikbare gegevens van INTERREG IV In het kader van de investeringspririteit te ndersteunen maatregelen Een bescrijving van het srt en vrbeelden van maatregelen die wrden ndersteund, en de verwachte bijdrage daarvan aan de specifieke delstellingen, met inbegrip van, indien van tepassing, vermelding van de vrnaamste delgrepen, begde specifieke grndgebieden en srten begunstigden IP Het natuurlijke en culturele erfged behuden, beschermen, prmten en ntwikkelen Cördineren van innvatieve acties rnd teristisch nthaal en uitwerking van instrumenten bestemd vr teristen met het g p duurzaam terisme,.a. p het vlak van rivierterisme, fietsterisme, gastrnmisch terisme, ervaringsgericht terisme, herdenkingsterisme en jngerenterisme Ondersteunen van innvatieve marketing- en prmtieacties van de grensstreken als teristische en culturele bestemming Ondersteunen van piltprjecten rnd nieuwe mdellen van publiek-private samenwerking p het vlak van het behud van het culturele, industriële, natuurlijke en landschappelijke erfged Ontwikkelen van innvatieve prjecten vr de bescherming en bevrdering van het culturele, industriële en landschappelijke erfged Versterken van de capaciteiten vr de uitwerking van innvatieve en duurzame strategieën vr het beheer van het culturele, industriële, natuurlijke en landschappelijke erfged Opwaarderen en ntwikkelen van innvatieve culturele acties die zrgen vr een internatinale uitstraling van het samenwerkingsgebied. Tepassen van de grensverschrijdende acties gericht p het ndersteuren van de prfessinaliseringspleidingen van de stakehlders actief p het vlak van het beheer van duurzame ntwikkeling, terisme en cultuur Delpubliek (niet-limitatieve lijst): Publieke instellingen vr het beheer van het culturele en het natuurlijke patrimnium Actren uit de bedrijfswereld, de verheidssectr en het verenigingsleven actief in duurzame ntwikkeling, terisme en cultuur. Teristen en de inwners van de samenwerkingszne Lkale besturen N 6.c 41

42 Beschrijving van de priritaire assen De bidiversiteit beschermen en herstellen, bdems beschermen en herstellen en diensten met betrekking tt ecsystemen prmten, IP N 6.d waarnder NATURA 2000 en grene infrastructuur Ondersteunen van de instrumenten vr een geïntegreerd beheer van water (riviercntracten, grensverschrijdend rivierenplan,...) en natuurreservaten (aanleg van grensverschrijdende natuurreservaten, bescherming van eclgische crridrs en beheer van beschermde znes,...) Ondersteunen van acties die drinkwater vr iedereen beschikbaar maken, ten gunste van de bevlking in het grensverschrijdende gebied Sensibiliseren van de bevlking en de plaatselijke stakehlders rnd het geratinaliseerde en participatieve beheer van natuurlijke rijkdmmen dr best practices te delen Uitwerken van acties die zich richten p een efficiënt waterbeheer in de landbuw- en de bedrijvensectr Ondersteunen van de grensverschrijdende geïntegreerde acties bij het beheer van de landschappen, de ecsystemen, het beheer van de kustzne, de bescherming van de grnden en de bidiversiteit Ondersteunen van de investeringen die zrgen vr de uitbuw van innvatieve technlgieën vr afvalverwerking, waterzuivering, bdembescherming, vermindering van de luchtvervuiling, Delpubliek (niet-limitatieve lijst): De bevlking en gebruikers van deze gebieden De ecnmische actren De milieurganisaties De lkale actren in de bescherming en het beheer van natuurgebieden De lkale besturen Investeringen prmten m het hfd te bieden aan specifieke risic's, de capaciteit tt herstel na rampen waarbrgen en systemen IP ntwikkelen vr rampenbeheersing Ondersteunen van de acties in de strijd tegen het verstrmingsrisic en de klimaatsverandering Infrmeren en sensibiliseren van het publiek ver de natuurlijke (.a. de verstrmingen) en industriële (vervuiling,...) risic's. Ontwikkelen en versterken van de cördinatie bij de spelers p het vlak van grensverschrijdende veiligheid (rampefeningen, gemeenschappelijke pleidingen, grensverschrijdend urgentieplan,...) Bevrderen van grensverschrijdende maatregelen vr de preventie van industriële en technlgische risic's ten gunste van de bevlking Delpubliek (niet-limitatieve lijst): De bevlking wnend in risicgebieden (natuurlijke f industriële) De milieurganisaties De actren in de civiele veiligheid (plitie en brandweerdiensten, civiele bescherming, gezndheidsdiensten, enz.). De lkale besturen N 5.b Leidende beginselen vr het selecteren van cncrete acties Beslissingsprces Het beslissingsprces richt zich p twee punten: zrgen vr een betere strategische sturing van het Prgramma; het evaluatie- en berdelingsprces differentiëren en specialiseren in functie van de tussenkmende partijen en hun rl. Over het algemeen valt het beslissingsprces uiteen in 4 verschillende fasen: 1. tijdens de indiening van de dssiers analyseert het GTS de ntvankelijkheid van de vraag; 2. de Beheersautriteit, het GTS en het Technisch Team evalueren de cnfrmiteit van de dssiers. De evaluatie wrdt beslten met een prgrammaadvies ; 3. tijdens de uitwerking van het prgramma-advies starten de Partnerautriteiten met een berdeling van de inhud en van de basis van de dssiers. Deze berdeling wrdt k uitgewerkt vr de elementen duurzame ntwikkeling en gelijkheid van kansen. De berdeling wrdt gecördineerd dr de Natinale Leidende Autriteiten die instaan vr een cnslidatie van de standpunten per gebiedsdeel; 4. in fine wrden de dssiers bestudeerd dr de Stuurgrep die een gemtiveerde beslissing neemt. Het vlledige bvenvermelde prces vr de dssiers wrdt drlpen p basis van het type van de ingediende prjecten. 42

43 Beschrijving van de priritaire assen 1. Prject/Prjectenprtefeuille 1.1. Het vrprject Het vrprject vrmt de nvermijdelijke vrbereidende fase van de selectie van een prject/prjectenprtefeuille. Het zal verplicht zijn een vrprject in te dienen en de gedkeuring van de Stuurgrep te verkrijgen vraleer een prject/prjectenprtefeuille ingediend kan wrden. Het/de ingediende prject/prjectenprtefeuille dat/die niet het grene licht gekregen heeft vr het vrprject, zal in het geautmatiseerde beheerssysteem geen tegang krijgen tt de prjectfiche/prjectenprtefeuillefiche Indiening In de praktijk wrdt er bij elke prep tt vrprjecten een deadline vastgesteld vr het indienen van de vrprjecten. De fiche van het vrprject wrdt ingediend en drgestuurd na analyse van de ntvankelijkheid, via het geautmatiseerde systeem Evaluatie De Beheersautriteit en de Technische Bijstand, namelijk het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team, brengen een prgramma-advies uit. Ze zullen de vrprjectfiche evalueren p basis van een frmulier gedgekeurd dr de Prgramma-autriteiten. De criteria die gebruikt wrden bij de evaluatie van het Prgramma zijn als vlgt: 1. Bijdrage van het prject aan de delstellingen en resultaten van het Prgramma. 2. Relevantie van het samenwerkingsverband. 3. Grensverschrijdende meerwaarde 4. Gegrafische zne. 5. Kwaliteit van het budget Berdeling Tegelijkertijd is de vrprjectfiche beschikbaar en z k gesignaleerd naar elk gebiedsdeel te m berdeeld te wrden. Bij elk gebiedsdeel verzrgt de Natinale leidende autriteit de cördinatie van de berdeling en brengt hij een gemtiveerd en verlegd standpunt uit vr het gebiedsdeel dat hij vertegenwrdigt. Dit standpunt per gebiedsdeel neemt de vrm aan van een gren f een rd licht, eventueel vergezeld van aanbevelingen Beslissing De gemtiveerde beslissing wrdt genmen dr de Stuurgrep, p basis van het standpunt van elk gebiedsdeel en het prgramma-advies. Elk vrprject zal na evaluatie de berdeling Gren Licht f Rd Licht dr de Stuurgrep krijgen. Het rde licht betekent dat het vrprject geweigerd is en geeft aan dat er geen prject/prjectenprtefeuille ingediend kan wrden. De prjectpartner kan geen prject indienen maar hij kan een aangepast vrprject indienen bij de vlgende prep vr vrprjecten. Het grene licht betekent dat het vrprject aanvaard is. Eventueel wrden verbeteringen/aanpassingen aanbevlen. De prjectpartner kan een prject/prjectenprtefeuille indienen. Als hij het grene licht krijgt, verkrijgt de prjectpartner tegang tt de database en kan hij de ndige infrmatie vinden vr de uitwerking van het prject/de prjectenprtefeuille dat/die hij wil indienen. Bij rd licht krijgt hij geen tegang tt de database. De tekenning van het grene licht aan een vrprject betekent niet autmatisch dat het prject/de prjectenprtefeuille aanvaard zal wrden. 43

44 Beschrijving van de priritaire assen 1.2. De prjecten/prjectenprtefeuilles (bttm-up f tp-dwn benadering) Indiening Er met enkel rekening gehuden wrden met de indiening van een prject/prjectenprtefeuille indien er vraf een vrprject werd ingediend. Een prject/prjectenprtefeuille kan enkel ingediend wrden als het vrprject dr de Stuurgrep gedgekeurd werd en via het geautmatiseerde beheerssysteem van het Prgramma ingediend is Evaluatie De Beheersautriteit en de Technische Bijstand, namelijk het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team, brengen een prgramma-advies uit. Ze zullen de prject/prjectenprtefeuillefiche en de prjecten waaruit het bestaat evalueren p basis van een evaluatiefiche gedgekeurd dr de Prgrammapartners met de vlgende criteria: 10. afstemming met het gedgekeurde vrprject en pvlging van de aanbevelingen van de Stuurgrep. 11. bijdrage van het prject/de prjectenprtefeuille aan de delstellingen en resultaten van het Prgramma; 12. intrinsieke samenhang van het prject/de prjectenprtefeuille; 13. grensverschrijdende meerwaarde van het prject/de prjectenprtefeuille 14. relevantie van de vrgestelde cmmunicatieacties 15. vereenstemming van het vrgestelde budget met de verwachte acties en resultaten; 16. financiële mgelijkheden van de prjectpartners m het prject uit te werken ; 17. structurering van het partnerschap / de samenwerking (vr de prjectenprtefeuilles); 18. financiële en rganisatrische mgelijkheden van de prjectleider m de cördinatie van het prject/de prjectenprtefeuille uit te veren en te garanderen Berdeling Tegelijkertijd wrden de prject/prjectenprtefeuillefiche en de prjecten waaruit dit bestaat gesignaleerd naar elk van de gebiedsdelen te ter berdeling van de relevantie en stellingname. Naast deze evaluatie wrden het prject/de prjectenprtefeuille en de prjecten waaruit dit bestaat verstuurd naar de bevegde milieu-autriteiten en de diensten vr gelijkheid van kansen. Vr elk gebiedsdeel verzrgt de Natinale leidende autriteit de cördinatie van de berdeling en brengt hij een gemtiveerd en verlegd standpunt uit vr het gebiedsdeel dat hij vertegenwrdigt. Dit standpunt fcust p het prject/de prjectenprtefeuille (verkepelende fiche) en het geheel van de prjecten waaruit de prjectenprtefeuille bestaat. Dit mvat truwens de evaluatie van de bevegde milieu-autriteiten en diensten vr gelijkheid van kansen Beslissing De gemtiveerde beslissing ligt bij de Stuurgrep van het Prgramma, die de inzet van de vereiste medefinancieringen zal cntrleren. 2. De micrprjecten 2.1. Indiening De micrprjecten zijn nderdeel van een specifieke prep en wrden rechtstreeks in het geautmatiseerde beheerssysteem van het Prgramma ingediend znder dat ze eerst als tussenstap een ged te keuren vrprject meten indienen. Een micrprject kan in m het even welke priritaire as en specifieke delstelling van het peratinele prgramma ingediend wrden Evaluatie De evaluatie van de micrprjecten gebeurt via de uitwerking van een prgramma-advies dat uitgebracht wrdt dr de Beheersautriteit en de Technische Bijstand, namelijk het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team p basis van de vlgende criteria: 1. bijdrage van het micrprject aan de delstellingen en resultaten van het Prgramma; 2. grensverschrijdende meerwaarde van het micrprject 3. gerichtheid p de bevlking ; 4. financiële en administratieve capaciteit van de prjectleider; 5. relevantie van de vrgestelde cmmunicatieacties 6. afstemming tussen het budget, de acties en de resultaten; 7. samenhangende en evenwichtige verdeling tussen de partners; 44

45 Beschrijving van de priritaire assen 2.3. Berdeling De fiche van het micrprject wrdt tegelijkertijd als beschikbaar gesignaleerd ter stellingname dr elk gebiedsdeel. Bij elk gebiedsdeel verzrgt de Natinale leidende autriteit de cördinatie van het gebiedsdeel en brengt hij een gemtiveerd en verlegd standpunt uit vr het gebiedsdeel dat hij vertegenwrdigt Beslissing De eindbeslissing m een micrprject ged te keuren f te verwerpen, wrdt genmen dr het Selectiecmité aangesteld dr de Stuurgrep. Zware investeringen Wat de zware investeringen betreft, is de werkgrep het eens dat dit srt investeringen geen pririteit is vr het INTERREG-prgramma. Deze investeringen wrden gedefinieerd als zijnde buw-, inrichtings-, renvatie- f herstelwerken aan gebuwen, cmplexen, sites, wegen, enz. Tch kunnen deze zware investeringen ten uitznderlijke titel in aanmerking genmen wrden nder vier vrwaarden: het is absluut ndzakelijk m de link te maken tussen de geplande investeringen en de andere begde acties, m aan te tnen dat deze investeringen bepalend zijn vr de uitwerking van andere acties, en m de grensverschrijdende meerwaarde te bepalen waarte ze rechtstreeks en nrechtstreeks aanleiding kunnen geven via de acties; men met k aantnen dat deze investeringen wel als grensverschrijdend meten gezien wrden aangezien ze zich langs weerszijden van de grens bevinden, nl. dat na aflp van het prject deze investeringen een psitief en betekenisvl effect zullen blijven hebben in het andere deelgebied; de geplande investeringen meten heel precies beschreven en bepaald wrden en gedetailleerd ingeschat wrden dr een pdrachtgever (architect, raadgevend ingenieur, deskundige, ); de prjectpartner, buwheer van deze investeringen, met de eigendm van het bezwaarde perceel kunnen staven f een gebruiksbewijs hebben dat hem de telating geeft m deze investeringen uitveren. De EFRO-bijdrage zu, zals bij de andere uitgavencategrieën, 50% bedragen met een maximum van EFRO per prjectpartner Gepland gebruik van financieringsinstrumenten Het prgramma is niet betrkken Gepland gebruik van grte prjecten Het prgramma is niet betrkken Output indicatren IP Nr. 6.c Gemeenschappelijke en prgrammaspecifieke utputindicatren OUTPUTINDICATOREN FREQUENTIE DOELWAARDE EENHEID GEGEVENSBRON VAN DE (2023) RAPPORTAGE PRIORITAIRE AS 3 BESCHERMEN EN VALORISEREN VAN HET MILIEU DOOR EEN GEINTEGREERD BEHEER VAN GRENSOVERSCHRIJDENDE HULPBRONNEN Aantal grensverschrijdende innverende en duurzame valrisatieprducten en -acties van het - culturele, - histrische, - industriële, - natuurlijke en - landschappelijke erfged in de samenwerkingszne Aantal 100 Operatren Jaarlijks Aantal gemeenschappelijke pleidingen Aantal 20 Operatren Jaarlijks 45

46 Beschrijving van de priritaire assen 6.d 5.b Aantal acties rnd duurzame ntwikkeling via: - een geïntegreerd beheer van natuurlijke hulpbrnnen - het behud van natuurlijke hulpbrnnen - de sensibilisering van het publiek - de uitbuw van innvatieve technlgieën Aantal vrzieningen vr gecördineerd beheer van de natuurlijke risic s (verstrming, enz.), de industriële risic s en ndsituaties Aantal 225 Operatren Jaarlijks Aantal 10 Operatren Jaarlijks Prestatiekader Prestatiekader van de priritaire as Priritaire as As 3 Srt indicatr IP N Outputindicatren 6.c Outputindicatren 6.d Indicatr f belangrijkse uitveringsstap Aantal grensverschrijdende innverende en duurzame valrisatieprducten en -acties van het - culturele, - histrische, - industriële, - natuurlijke en - landschappelijke erfged in de samenwerkingszne Aantal acties rnd duurzame ntwikkeling via: - een geïntegreerd beheer van natuurlijke hulpbrnnen - het behud van natuurlijke hulpbrnnen - de sensibilisering van het publiek - de uitbuw van innvatieve technlgieën Eenheid Del Mijlpaal Gegevens waarde vr 2018 brn 2023 Aantal Operatren Aantal Operatren Relevantie Maakt het mgelijk de rechtstreekse impact van het prgramma te meten en verstrekt verfijnde gegevens dankzij de subcategrieën Categrieën steunverlening Tabel 7: : Dimensie 1: Dmein van bijstandsverlening Priritaire as As 3 IP 5b As 3 IP 6c Cde 87 : Maatregelen vr aanpassing aan klimaatverandering en preventie en beheer van aan het klimaat gerelateerde natuurlijke risic s, bv. ersie, branden, verstrmingen, strmen en drgte, met inbegrip van bewustmaking, burgerbescherming en rampenbestrijdingssystemen en -infrastructuren 88 : Risicpreventie en -beheer van niet aan het klimaat gerelateerde natuurlijke risic s (d.w.z. aardbevingen) en de risic s in verband met menselijke activiteiten (bv. technlgische ngevallen), met inbegrip van bewustmaking, burgerbescherming en rampenbestrijdingssystemen en -infrastructuren Bedrag : Ontwikkeling en bevrdering van het teristisch ptentieel in natuurgebieden : Bescherming, ntwikkeling en bevrdering van penbare teristische vrzieningen : Ontwikkeling en bevrdering van penbare teristische diensten : Bescherming, ntwikkeling en bevrdering van het penbare culturele en histrische erfged : Ontwikkeling en bevrdering van diensten p het gebied van cultuur en erfged

47 Beschrijving van de priritaire assen As 3 IP 6d 20 : Drinkwatervrziening (winning, behandeling, pslag en distributieinfrastructuur) 21 : Waterbeheer en drinkwaterbehud (met inbegrip van strmgebiedbeheer, watervrziening, specifieke maatregelen vr de aanpassing aan klimaatverandering, districts- en cnsumentenmeters, heffingssystemen en lekkagevermindering) : Behandeling van afvalwater : Bescherming en verbetering van de bidiversiteit, natuurbescherming en grene infrastructuur : Bescherming, herstel en duurzaam gebruik van Natura 2000-gebieden Tabel 8: : Dimensie 2: FinancieringsvrmF Priritaire as Cde Bedrag As 3 01 : Niet terugbetaalbare hulp Tabel 9: : Dimensie 3: ZneZ Priritaire as Cde Bedrag As 3 Grensverschrijdende samenwerkingszne

48 Beschrijving van de priritaire assen Priritaire as 4 - Bevrderen van de chesie en de gemeenschappelijke identiteit in de grensregi s Priritaire as Identificatiecde van de priritaire as As n 4 Titel van de priritaire as Bevrderen van de chesie en de gemeenschappelijke identiteit in de grensregi s De gehele priritaire as wrdt uitsluitend met behulp van financieringsinstrumenten uitgeverd De gehele priritaire as wrdt uitsluitend uitgeverd met financieringsinstrumenten die p het niveau van de Unie zijn pgezet De gehele priritaire as wrdt dr vanuit de gemeenschap geleide lkale ntwikkeling uitgeverd Mtivering vr de vaststelling van een priritaire as die meer dan één thematische delstelling betreft Niet relevant Fnds en berekeningsgrndslag vr steun van de Unie Fnds Berekeningsgrndslag (ttale subsidiabele uitgaven f subsidiabele publieke uitgaven) EFRO Grndslag vr de berekening van de cmmunautaire bijdrage : ttale uitgaven Investeringspririteit Investeringspririteit N Investeren in sciale en gezndheidsgerelateerde infrastructuur die bijdraagt tt de lkale ntwikkeling, die ngelijkheden p het vlak van gezndheidszrg afbuwt en die sciale inclusie bevrdert De achtergestelde stedelijke en rurale gemeenschappen helpen bij hun fysieke en ecnmische herpleving Bevrderen van de grensverschrijdende tewerkstelling en mbiliteit. Integreren van de grensverschrijdende arbeidsmarkt, met inbegrip van mbiliteit, infrmatie en advies rnd gemeenschappelijke lkale initiatieven p het vlak van tewerkstelling en vrming 9.a 9.b NC Specifieke delstellingen in vereenstemming met de investeringspririteit en de verwachte resultaten INVESTERINGS PRIORITEIT Investeren in sciale en gezndheidsgerelateerde infrastructuur die bijdraagt tt de lkale ntwikkeling, die ngelijkheden p het vlak van gezndheidszrg g afbuwt en die sciale inclusie bevrdert N 9.a Specifieke delstelling Versterken en bestendigen van de netwerking en van het dienstenaanbd vr de bevlking p sciaal en gezndheidsvlak Ontwikkeling van het grensverschrijdende aanbd van diensten vr gezndheidszrg en sciale inclusie en een gemakkelijkere tegang vr de bevlking aan beide kanten van de grens Deze delstelling is bedeld m de bestaande initiatieven dr te trekken,.a. dr: Verwachte resultaten de synergieën uit te breiden tussen bestaande instellingen en vrzieningen p het vlak van sciale zaken en gezndheidszrg aan beide kanten van de grens; de cördinatie van de zrgvrzieningen aan beide kanten van de grens te verbeteren en zelfs te kmen tt een grensverschrijdende planning van sciale diensten en gezndheidsdiensten; de grensverschrijdende tegang tt publieke diensten te bevrderen; de bevlking beter te infrmeren ver het aanbd en de mgelijkheden van grensverschrijdende sciale vrzieningen en gezndheidszrg. Binnen de samenwerkingszne kan de samenwerking k betrekking hebben p medisch-sciale aangelegenheden en de tenemende prblemen die bepaalde achtergestelde stedelijke en rurale gebieden ndervinden (telegeneeskunde, de medische wachtdienst in rurale gebieden, de strijd tegen ngeletterdheid, de prmtie van gezndheid als hulpbrn vr mensen, de prmtie van gelijke kansen). 48

49 Beschrijving van de priritaire assen INVESTERINGS PRIORITEIT De achtergestelde stedelijke en rurale gemeenschappen helpen bij hun fysieke en ecnmische herpleving N 9.b Specifieke delstelling Verwachte resultaten Ontwikkelen van grensverschrijdende dienstverlening aan de bevlking en bevrderen van de tegankelijkheid ervan Deze delstelling wil de geïntegreerde prjecten steunen die gericht zijn p de herpleving van en de sciale integratie in de grensverschrijdende stads- en stadsrandznesvia:. De verbetering van de tegang vr de bevlking van deze znes tt innverende grensverschrijdende diensten, bijvrbeeld in de de sectren van de e-inclusie, de mbiliteit en de diensten aan persnen. De sciale reïntegratie van de meest kwetsbare persnen in die gebieden INVESTERINGS PRIORITEIT Specifieke delstelling Verwachte resultaten Bevrderen van de grensverschrijdende tewerkstelling en mbiliteit. Integreren van de grensverschrijdende arbeidsmarkt, met inbegrip van mbiliteit, infrmatie en advies rnd gemeenschappelijke lkale initiatieven p het vlak van tewerkstelling en vrming Bevrderen van de werkgelegenheid en de grensverschrijdende arbeidsmbiliteit en integreren van de arbeidsmarkten Deze delstelling begt de werkgelegenheid in de stedelijke en landelijke gebieden van de samenwerkingszne te bevrderen m de levensstandaard en de inzetbaarheid van deze bevlkingsgrepen te verbeteren. In die zin wil dit OP bijdragen aan: het verhgen van de arbeidsmbiliteit van werknemers- en wekzekende in het grensverschrijdend gebied het verbeteren van de aansluiting tussen vraag en aanbd p de grensverschrijdende arbeidsmarkt.. het bevrderen van de tweetaligheid, één van de belangrijkste hindernissen vr arbeidsmbiliteit in de zne, dr pleidingen vr de werknemers en werkzekenden. PROGRAMMASPECIFIEKE RESULTAATINDICATOREN IP Nr. EENHEID REFERENTIE JAAR DOEL GEGEVENS RESULTAATINDICATOREN WAARDE WAARDE (2023) BRON PRIORITAIRE AS 4 BEVORDEREN VAN DE COHESIE EN DE GEMEENSCHAPPELIJKE IDENTITEIT T IN DE GRENSREGIO S FREQUENTIE VAN DE RAPPORTAGE 9.a Het aantal persnen die tegang hebben gekregen tt een gezndheids- en sciale dienst aan beide kanten van de grens verhgen % % Operatren Jaarlijks 9.b Tename van het aantal mensen dat grensverschrijdende diensten geniet (huisvesting, mbiliteit, ) die dr het prgramma werden gecreëerd f ndersteund % 0 (1) % Operatren Jaarlijks Trans- versale Vergrten van het aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p het stimuleren van de werkgelegenheid en de grensverschrijdende mbiliteit Vergrten van het aantal mensen die vrdeel ndervinden van de acties gericht p de pleiding % % % % Operatren Operatren Jaarlijks Jaarlijks (1) De berekening gebeurt naarmate de prjecten gedgekeurd wrden In het kader van de investeringspririteit te ndersteunen maatregelen Een bescrijving van het srt en vrbeelden van maatregelen die wrden ndersteund, en de verwachte bijdrage daarvan aan de specifieke delstellingen, met inbegrip van, indien van tepassing, vermelding van de vrnaamste delgrepen, begde specifieke grndgebieden en srten begunstigden Investeren in sciale en gezndheidsgerelateerde infrastructuur die bijdraagt tt de lkale ntwikkeling, die ngelijkheden p p het vlak IP N 9.a van gezndheidszrg afbuwt en die sciale inclusie bevrdert Ondersteunen van cördinatie- en netwerkingsacties bij de diensten vr zrgverstrekking en welzijn in de grensverschrijdende wngebieden,.a. dr te zrgen vr een betere cördinatie van de diensten en het delen van de infrastructuur Ondersteunen van de mbiliteit van patiënten en zrgverstrekkers in de grensverschrijdende wngebieden en zrgen vr de efficiënte medische pname p het platteland f in de stadsrand 49

50 Beschrijving van de priritaire assen Bevrderen van de grensverschrijdende samenwerking p het vlak van verslavingspreventie, gezndheidsprmtie, innvatie in de zrgsectr en de uitbuw van diensten gericht p de persn. Uitbuwen en uitwerken van innvatieve cncepten en methdlgieën p het vlak van welzijnszrg Delpubliek (niet-limitatieve lijst): Actren uit de gezndheidszrg, de sci-medische sectr en de sectr van de sciale integratie De bevlking van de grensverschrijdende aaneengeslten wngebieden Mensen die leven in armede f in een sciale ndsitiuatie IP De achtergestelde stedelijke en rurale gemeenschappen helpen bij hun fysieke en ecnmische herpleving Geïntegreerde prjecten uitbuwen die gericht zijn p de herpleving en de herintegratie in stads- en stadsrandsznes (methdlgisch cncept, sciale inclusie, duurzame wijk,...). De mbiliteit van persnen bevrderen dr de plaatselijke grensverschrijdende verbindingen te verbeteren en te harmniseren en dr alternatieve manieren van verver te bedenken (carpling,...) Piltprjecten ndersteunen p het vlak van e-medicine, e-vrming en nderwijs waardr de mensen vltter tegang krijgen tt deze diensten Geïntegreerde grensverschrijdende acties uitwerken die erp gericht zijn m jngeren te integreren (preventie van vrtijdig schlverlaten, acties gericht p een geslaagde schllpbaan dr innvatieve benaderingen, tegang tt huisvesting, mbiliteit en tewerkstelling,...). Optimaliseren van de tegang tt de bestaande diensten en infrastructuur langs weerszijden van de grens en verbeteren van het aanbd dr de pzet f het delen van diensten gericht p de persn. Delpubliek (niet-limitatieve lijst):: Actren en instellingen die grensverschrijdende diensten bieden vr bijstand aan persnen De bevlking van de aaneengeslten grensverschrijdende wngebieden Vregtijdige schlverlaters N 9.b Bevrderen van de grensverschrijdende tewerkstelling en mbiliteit. IP Integreren van de grensverschrijdende arbeidsmarkt, met inbegrip van mbiliteit, infrmatie en advies rnd gemeenschappelijke lkale initiatieven p het vlak van tewerkstelling en vrming Een geïntegreerd aanbd uitwerken p het vlak van grensverschrijdende begeleiding die erp gericht is m de mbiliteit bij de werknemers, de leerlingen, de studenten en de werkzekenden te laten tenemen. Acties ndersteunen die zich richten p talennderwijs Uitwerken van grensverschrijdende pleidingsprgramma's vr knelpuntberepen en pleidingen aangepast aan de nieuwste ecnmische trends (sectren gericht p de grene, wetenschappelijke, technlgische, medisch-sciale ecnmie,...). Ondersteunen van de grensverschrijdende terbeschikkingstelling van infrmatie ver vacatures via tewerkstellingslketten, samenwerking tussen verschillende arbeidsbemiddelingsdiensten, Bevrderen van de integratie van de grensverschrijdende arbeidsmarkt, met inbegrip van mbiliteit, infrmatie en advies rnd gemeenschappelijke, lkale initiatieven gericht p tewerkstelling en vrming Delpubliek (niet-limitatieve lijst):: Werknemers, studenten en werkzekenden in grensverschrijdende wngebieden Opleiders en pleidingscentra Ondernemingen Openbare instellingen vr arbeidsbemiddeling Leidende beginselen vr het selecteren van cncrete acties Beslissingsprces Het beslissingsprces richt zich p twee punten: zrgen vr een betere strategische sturing van het Prgramma; het evaluatie- en berdelingsprces differentiëren en specialiseren in functie van de tussenkmende partijen en hun rl. Over het algemeen valt het beslissingsprces uiteen in 4 verschillende fasen: 1. tijdens de indiening van de dssiers analyseert het GTS de ntvankelijkheid van de vraag; 2. de Beheersautriteit, het GTS en het Technisch Team evalueren de cnfrmiteit van de dssiers. De evaluatie wrdt beslten met een prgrammaadvies ; 50

51 Beschrijving van de priritaire assen 3. tijdens de uitwerking van het prgramma-advies starten de Partnerautriteiten met een berdeling van de inhud en van de basis van de dssiers. Deze berdeling wrdt k uitgewerkt vr de elementen duurzame ntwikkeling en gelijkheid van kansen. De berdeling wrdt gecördineerd dr de Natinale Leidende Autriteiten die instaan vr een cnslidatie van de standpunten per gebiedsdeel; 4. in fine wrden de dssiers bestudeerd dr de Stuurgrep die een gemtiveerde beslissing neemt. Het vlledige bvenvermelde prces vr de dssiers wrdt drlpen p basis van het type van de ingediende prjecten. 1. Prject/Prjectenprtefeuille 1.1. Het vrprject Het vrprject vrmt de nvermijdelijke vrbereidende fase van de selectie van een prject/prjectenprtefeuille. Het zal verplicht zijn een vrprject in te dienen en de gedkeuring van de Stuurgrep te verkrijgen vraleer een prject/prjectenprtefeuille ingediend kan wrden. Het/de ingediende prject/prjectenprtefeuille dat/die niet het grene licht gekregen heeft vr het vrprject, zal in het geautmatiseerde beheerssysteem geen tegang krijgen tt de prjectfiche/prjectenprtefeuillefiche Indiening In de praktijk wrdt er bij elke prep tt vrprjecten een deadline vastgesteld vr het indienen van de vrprjecten. De fiche van het vrprject wrdt ingediend en drgestuurd na analyse van de ntvankelijkheid, via het geautmatiseerde systeem Evaluatie De Beheersautriteit en de Technische Bijstand, namelijk het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team, brengen een prgramma-advies uit. Ze zullen de vrprjectfiche evalueren p basis van een frmulier gedgekeurd dr de Prgramma-autriteiten. De criteria die gebruikt wrden bij de evaluatie van het Prgramma zijn als vlgt: 1. Bijdrage van het prject aan de delstellingen en resultaten van het Prgramma. 2. Relevantie van het samenwerkingsverband. 3. Grensverschrijdende meerwaarde 4. Gegrafische zne. 5. Kwaliteit van het budget Berdeling Tegelijkertijd is de vrprjectfiche beschikbaar en z k gesignaleerd naar elk gebiedsdeel te m berdeeld te wrden. Bij elk gebiedsdeel verzrgt de Natinale leidende autriteit de cördinatie van de berdeling en brengt hij een gemtiveerd en verlegd standpunt uit vr het gebiedsdeel dat hij vertegenwrdigt. Dit standpunt per gebiedsdeel neemt de vrm aan van een gren f een rd licht, eventueel vergezeld van aanbevelingen Beslissing De gemtiveerde beslissing wrdt genmen dr de Stuurgrep, p basis van het standpunt van elk gebiedsdeel en het prgramma-advies. Elk vrprject zal na evaluatie de berdeling Gren Licht f Rd Licht dr de Stuurgrep krijgen. Het rde licht betekent dat het vrprject geweigerd is en geeft aan dat er geen prject/prjectenprtefeuille ingediend kan wrden. De prjectpartner kan geen prject indienen maar hij kan een aangepast vrprject indienen bij de vlgende prep vr vrprjecten. Het grene licht betekent dat het vrprject aanvaard is. Eventueel wrden verbeteringen/aanpassingen aanbevlen. De prjectpartner kan een prject/prjectenprtefeuille indienen. Als hij het grene licht krijgt, verkrijgt de prjectpartner tegang tt de database en kan hij de ndige infrmatie vinden vr de uitwerking van het prject/de prjectenprtefeuille dat/die hij wil indienen. Bij rd licht krijgt hij geen tegang tt de database. De tekenning van het grene licht aan een vrprject betekent niet autmatisch dat het prject/de prjectenprtefeuille aanvaard zal wrden De prjecten/prjectenprtefeuilles (bttm-up f tp-dwn benadering) Indiening Er met enkel rekening gehuden wrden met de indiening van een prject/prjectenprtefeuille indien er vraf een vrprject werd ingediend. 51

52 Beschrijving van de priritaire assen Een prject/prjectenprtefeuille kan enkel ingediend wrden als het vrprject dr de Stuurgrep gedgekeurd werd en via het geautmatiseerde beheerssysteem van het Prgramma ingediend is Evaluatie De Beheersautriteit en de Technische Bijstand, namelijk het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team, brengen een prgramma-advies uit. Ze zullen de prject/prjectenprtefeuillefiche en de prjecten waaruit het bestaat evalueren p basis van een evaluatiefiche gedgekeurd dr de Prgrammapartners met de vlgende criteria: 1. afstemming met het gedgekeurde vrprject en pvlging van de aanbevelingen van de Stuurgrep. 2. bijdrage van het prject/de prjectenprtefeuille aan de delstellingen en resultaten van het Prgramma; 3. intrinsieke samenhang van het prject/de prjectenprtefeuille; 4. grensverschrijdende meerwaarde van het prject/de prjectenprtefeuille 5. relevantie van de vrgestelde cmmunicatieacties 6. vereenstemming van het vrgestelde budget met de verwachte acties en resultaten; 7. financiële mgelijkheden van de prjectpartners m het prject uit te werken ; 8. structurering van het partnerschap / de samenwerking (vr de prjectenprtefeuilles); 9. financiële en rganisatrische mgelijkheden van de prjectleider m de cördinatie van het prject/de prjectenprtefeuille uit te veren en te garanderen Berdeling Tegelijkertijd wrden de prject/prjectenprtefeuillefiche en de prjecten waaruit dit bestaat gesignaleerd naar elk van de gebiedsdelen te ter berdeling van de relevantie en stellingname. Naast deze evaluatie wrden het prject/de prjectenprtefeuille en de prjecten waaruit dit bestaat verstuurd naar de bevegde milieu-autriteiten en de diensten vr gelijkheid van kansen. Vr elk gebiedsdeel verzrgt de Natinale leidende autriteit de cördinatie van de berdeling en brengt hij een gemtiveerd en verlegd standpunt uit vr het gebiedsdeel dat hij vertegenwrdigt. Dit standpunt fcust p het prject/de prjectenprtefeuille (verkepelende fiche) en het geheel van de prjecten waaruit de prjectenprtefeuille bestaat. Dit mvat truwens de evaluatie van de bevegde milieu-autriteiten en diensten vr gelijkheid van kansen Beslissing De gemtiveerde beslissing ligt bij de Stuurgrep van het Prgramma, die de inzet van de vereiste medefinancieringen zal cntrleren. 2. De micrprjecten 2.1. Indiening De micrprjecten zijn nderdeel van een specifieke prep en wrden rechtstreeks in het geautmatiseerde beheerssysteem van het Prgramma ingediend znder dat ze eerst als tussenstap een ged te keuren vrprject meten indienen. Een micrprject kan in m het even welke priritaire as en specifieke delstelling van het peratinele prgramma ingediend wrden Evaluatie De evaluatie van de micrprjecten gebeurt via de uitwerking van een prgramma-advies dat uitgebracht wrdt dr de Beheersautriteit en de Technische Bijstand, namelijk het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team p basis van de vlgende criteria: bijdrage van het micrprject aan de delstellingen en resultaten van het Prgramma; grensverschrijdende meerwaarde van het micrprject gerichtheid p de bevlking ; financiële en administratieve capaciteit van de prjectleider; relevantie van de vrgestelde cmmunicatieacties afstemming tussen het budget, de acties en de resultaten; samenhangende en evenwichtige verdeling tussen de partners; 52

53 Beschrijving van de priritaire assen 2.3. Berdeling De fiche van het micrprject wrdt tegelijkertijd als beschikbaar gesignaleerd ter stellingname dr elk gebiedsdeel. Bij elk gebiedsdeel verzrgt de Natinale leidende autriteit de cördinatie van het gebiedsdeel en brengt hij een gemtiveerd en verlegd standpunt uit vr het gebiedsdeel dat hij vertegenwrdigt Beslissing De eindbeslissing m een micrprject ged te keuren f te verwerpen, wrdt genmen dr het Selectiecmité aangesteld dr de Stuurgrep. Zware investeringen Wat de zware investeringen betreft, is de werkgrep het eens dat dit srt investeringen geen pririteit is vr het INTERREG-prgramma. Deze investeringen wrden gedefinieerd als zijnde buw-, inrichtings-, renvatie- f herstelwerken aan gebuwen, cmplexen, sites, wegen, enz. Tch kunnen deze zware investeringen ten uitznderlijke titel in aanmerking genmen wrden nder vier vrwaarden: het is absluut ndzakelijk m de link te maken tussen de geplande investeringen en de andere begde acties, m aan te tnen dat deze investeringen bepalend zijn vr de uitwerking van andere acties, en m de grensverschrijdende meerwaarde te bepalen waarte ze rechtstreeks en nrechtstreeks aanleiding kunnen geven via de acties; men met k aantnen dat deze investeringen wel als grensverschrijdend meten gezien wrden aangezien ze zich langs weerszijden van de grens bevinden, nl. dat na aflp van het prject deze investeringen een psitief en betekenisvl effect zullen blijven hebben in het andere deelgebied; de geplande investeringen meten heel precies beschreven en bepaald wrden en gedetailleerd ingeschat wrden dr een pdrachtgever (architect, raadgevend ingenieur, deskundige, ); de prjectpartner, buwheer van deze investeringen, met de eigendm van het bezwaarde perceel kunnen staven f een gebruiksbewijs hebben dat hem de telating geeft m deze investeringen uitveren. De EFRO-bijdrage zu, zals bij de andere uitgavencategrieën, 50% bedragen met een maximum van EFRO per prjectpartner Gepland gebruik van financieringsinstrumenten Het prgramma is niet betrkken Gepland gebruik van grte prjecten Het prgramma is niet betrkken Output indicatren Gemeenschappelijke en prgrammaspecifieke utputindicatren IP Nr. 9.a 9.b Trans- versaal OUTPUTINDICATOREN EENHEID DOELWAARDE (2023) GEGEVENSBRON PRIORITAIRE AS 4 BEVORDEREN VAN DE COHESIE EN DE GEMEENSCHAPPELIJKE E IDENTITEIT IN DE GRENSREGIO SG Aantal vrzieningen die werken rnd de tegankelijkheid tt een gezndheids- en sciale dienst aan beide kanten van de grens Aantal grensverschrijdende acties die dankzij de steun van het prgramma zrgen vr meer tegankelijke diensten vr de burgers Aantal grensverschrijdende begeleidingsacties tt bevrdering van de mbiliteit en de tewerkstelling van de delgrepen FREQUENTIE VAN DE RAPPORTAGE Aantal 10 Operatren Jaarlijks Aantal 50 Operatren Jaarlijks Aantal 50 Operatren Jaarlijks Aantal gemeenschappelijke pleidingen Aantal 400 Operatren Jaarlijks 53

54 Beschrijving van de priritaire assen Prestatiekader Prestatiekader van de priritaire as Priritaire as As 4 Srt indicatr IP N Outputindicatren 9.a Outputindicatren 9.b Indicatr f belangrijkse uitveringsstap Aantal vrzieningen die werken rnd de tegankelijkheid tt een gezndheids- en sciale dienst aan beide kanten van de grens Aantal grensverschrijdende acties die dankzij de steun van het prgramma zrgen vr meer tegankelijke diensten vr de burgers Eenheid Del Mijlpaal vr Gegevens waarde 2018 brn 2023 Aantal 3 10 Operatren Aantal Operatren Relevantie Er wrdt hier naar gestreefd m het blijvend aspect van de impact van het prgramma te meten dr het aantal vrzieningen f acties te tellen die ntwikkeld wrden in dienst van de bevlking Categrieën steunverlening Tabel 10: : Dimensie 1: Dmein van bijstandsverlening Priritaire as As 4 IP 9a Cde 53 : Gezndheidsinfrastructuur 55 : Overige sciale infrastructuur die bijdraagt aan reginale en lkale ntwikkeling 112 : Verbetering van de tegang tt betaalbare, duurzame en hgwaardige diensten, waarnder gezndheidszrg en sciale diensten van algemeen belang Bedrag As 4 IP 9b As 4 IP CTE 44 : Intelligente ververssystemen (met inbegrip van de invering van vraagbeheer, tlregelingen, ITtezicht, -cntrle en -infrmatiesystemen) 80 : E-inclusie, e-tegankelijkheid, diensten en tepassingen vr e-leren en e-nderwijs, digitale geletterdheid 81 : ICT-plssingen m de uitdaging in verband met actief en geznd uder wrden aan te pakken en diensten en tepassingen p het gebied van e-gezndheidszrg (met inbegrip van e-zrg en ambient assisted living ) 97 : Vanuit de gemeenschap geleide initiatieven vr lkale ntwikkeling in stedelijke en rurale gebieden 109 : Actieve inclusie, mede met het g p bevrdering van gelijke kansen en actieve participatie, en het verbeteren van de inzetbaarheid 113 : Bevrdering van sciaal ndernemerschap en berepsintegratie in sciale ndernemingen en de sciale en slidaire ecnmie teneinde de tegang tt arbeid te vergemakkelijken 114 : Vanuit de gemeenschap geleide strategieën vr lkale ntwikkeling 102 : Tegang tt werkgelegenheid vr werkzekenden en niet-actieven, met inbegrip van langdurig werklzen en persnen die ver van de arbeidsmarkt af staan, mede dr middel van plaatselijke werkgelegenheidsinitiatieven en ndersteuning van de arbeidsmbiliteit 103 : Duurzame integratie p de arbeidsmarkt van jngeren, met name jngeren die geen werk hebben en geen nderwijs f pleiding vlgen, met inbegrip van jngeren die gevaar lpen sciaal buitengeslten te raken en jngeren uit gemarginaliseerde gemeenschappen, inclusief dr de tenuitverlegging van de jngerengarantie 116 : Verbetering van de kwaliteit, de delmatigheid en de tegang tt het hger en daarmee gelijkwaardig nderwijs met het g p de verhging van de participatieniveaus en de leerprestaties, met name vr achterstandsgrepen 117 : Verbetering van gelijke tegang tt een leven lang leren vr alle leeftijdscategrieën in frmele, niet-frmele en infrmele settings, vergrting van de kennis, vaardigheden en cmpetenties van de berepsbevlking en bevrdering van flexibele leertrajecten, nder meer dr lpbaanbegeleiding en erkenning van verwrven cmpetenties 118 : Verbetering van de arbeidsmarktrelevantie van de nderwijs- en pleidingsstelsels, vergemakkelijking van de aansluiting tussen nderwijs en werk en versterking van berepsnderwijs- en berepspleidingssystemen en de kwaliteit ervan, nder meer dr mechanismen vr het anticiperen p vaardigheden, aanpassing van leerplannen en invering en ntwikkeling van stelsels van leren p de werkplek, waarnder stelsels vr duaal leren en regelingen vr leerlingschap

55 Beschrijving van de priritaire assen Tabel 11: : Dimensie 2: FinancieringsvrmF Priritaire as Cde Bedrag As 4 01 Niet terugbetaalbare hulp Tabel 12: : Dimensie 3: ZneZ Priritaire as Cde Bedrag As 4 Grensverschrijdende samenwerkingszne Een samenvatting van het geplande gebruik van de technische bijstand, indien ndig met inbegrip van de acties die erp gericht zijn het administratieve vermgen te versterken van de autriteiten die betrkken zijn bij het beheer en de cntrle van de prgramma s en de begunstigden en, indien ndig, van de acties vr de verbetering van het administratieve vermgen van de betrkken partners m deel te nemen aan de uitvering van de prgramma s (per priritaire as) De technische bijstand van het Prgramma wrdt gecördineerd dr de Beheersautriteit en is samengesteld uit een Gemeenschappelijk Secretariaat en een technisch team verdeeld ver het grndgebied van het Prgramma in vijf steunpunten Het Gemeenschappelijk Secretariaat Het Gemeenschappelijk Secretariaat is dr haar samenstelling representatief vr de drie gebiedsdelen van het Prgramma en vert haar taken uit met naleving van de tweetaligheid van het Prgramma. Taken Het Gemeenschappelijk Secretariaat staat nder het gezag van de Beheersautriteit en heeft als taak de peratinele uitvering van het Prgramma te verzrgen in de werkterreinen van de Beheersautriteit. In dit kader staat het Gemeenschappelijk Secretariaat de Beheersautriteit bij in de uitvering van die taken (bepaald in artikel 125 van Verrdening (EU) 1303/2013) betreffende: 1. het beheer van het peratinele prgramma; 2. de selectie van de cncrete acties; 3. het financiële beheer en de cntràle van het peratinele prgramma; 4. de uitvering van de prcedures vr de verificatie van de verzeken tt terugbetaling dr de begunstigden; 5. de fllw-up van de cntrles ter plaatse. Naast de bvengenemde taken vert het Gemeenschappelijk Secretariaat k de vlgende taken uit: in ntvangst nemen van de ingediende vrprjecten, de prjecten, de prjectenprtefeuilles en de micrprjecten, ntvangst ervan bevestigen en de ntvankelijkheid van het dssier cntrleren vraleer ter evaluatie dr te sturen; ze geeft, in verleg met de Beheersautriteit en het Technisch Team, het cnfrmiteitsadvies van het Prgramma. Dit gemtiveerde advies heeft zal uitgebracht wrden ver de vrprjecten, de prjecten, de prjectenprtefeuilles en de micrprjecten die ntvankelijk zijn verklaard p basis van de respectievelijke uitgangspunten die dr de Partnerautriteiten vastgesteld en gedgekeurd werden; p basis van de vastleggingsdssiers die dr het Technisch Team bezrgd wrden, de vereenkmsten betreffende de vastlegging van de Eurpese bijdrage pstellen en de administratieve fllw-up van de gedgekeurde prjecten/prjectenprtefeuilles/micrprjecten verzrgen; de fllw-up van de prgrammering verzrgen, in samenspraak met de Beheersautriteit en het Technisch Team; in samenwerking met het Technisch Team een systeem pzetten vr de verzameling van de gegevens ver de vrtgang van het Prgramma; dit is ndzakelijk vr het beheer van het peratinele prgramma; actualiseren van het IT-beheersysteem van de gegevens en verifiëren van de gegevens die ndzakelijk zijn vr de fllw-up van de prjecten/prjectenprtefeuilles, in samenwerking met het Technisch Team; 55

56 Beschrijving van de priritaire assen cnslideren van de fysieke vrtgang van het jaarlijkse uitveringsverslag en het einduitveringsverslag in samenwerking met het Technisch Team en in samenwerking met de Certificeringsautriteit het financiële gedeelte pstellen van deze verslagen; dit met aan het Cmité van Tezicht verstuurd wrden. deelnemen aan de uitvering van het in itinere evaluatieprces van het Prgramma, zals vastgesteld dr de Beheersautriteit; verzrgen van het secretariaat van het Cmité van Tezicht; verzrgen van het secretariaat van de Stuurgrepen; uitveren van een verificatie van de cnfrmiteit van de dssiers inzake de betaling van het Eurpese aandeel, vraleer ze dr de Beheersautriteit aan de Certificeringsautriteit verstuurd wrden; uitveren van de fllw-up van de financiële crrecties en van de uitvering van de aanbevelingen die vrtvleien uit de eerstelijns- f tweedelijnscntrles ter plaatse en bijhuden van een screbrd van de uitgeverde cntrles ter plaatse; nder de leiding van de Beheersautriteit en in samenwerking met het Technisch Team en de Partnerautriteiten meewerken aan het bepalen van een cmmunicatiestrategie en een jaarlijks cmmunicatieplan van het Prgramma, die aan het Cmité van Tezicht vrgelegd meten wrden; verzrgen van het secretariaat van de diverse werkgrepen die p initiatief van de Beheersautriteit f het Cmité van Tezicht van het Prgramma ingesteld zijn. Ingezette middelen Om de taken van het Gemeenschappelijk Secretariaat van de Beheersautriteit uit te veren, en in aansluiting p de vrige prgrammeringen, zal het team representatief zijn vr de drie gebiedsdelen die bij het Prgramma betrkken zijn: de beleidsmedewerkers van het team zijn elk uit één van de drie gebiedsdelen van het Prgramma afkmstig Het Technisch Team Taken Het Technisch Team is verdeeld ver het grndgebied van het Prgramma in vijf plaatselijke steunpunten. Het Technisch Team heeft de vlgende taken: ervr zrgen dat de ptentiële prjectpartners bewust gemaakt en geadviseerd wrden ver de steunmgelijkheden die het peratinele prgramma INTERREG V biedt; in een langetermijnperspectief de nieuwe acties p het gebied van grensverschrijdende samenwerking vaststellen; het geeft, in verleg met de Beheersautriteit en het Gemeenschappelijk Secretariaat, het cnfrmiteitsadvies van het Prgramma. Dit gemtiveerde advies zal uitgebracht wrden ver de vrprjecten, de prjecten, de prjectenprtefeuilles en de micrprjecten die ntvankelijk zijn verklaard p basis van de respectievelijke uitgangspunten die dr de Partnerautriteiten vastgesteld en gedgekeurd werden. bijwnen van de grensverschrijdende bijeenkmsten van de besluitvrmende Cmités f tussen Partnerautriteiten; deelnemen aan de werkgrepen pgezet p initiatief van de Beheersautriteit f van het Cmité van Tezicht ; als plaatselijke interface ptreden tussen alle betrkken partijen van het prgramma, de ptentiële en eindbegunstigden; de ndige financiële gegevens verifiëren vr het pstellen van het dssier betreffende de vastlegging van het EFRO-aandeel; uitveren van de fllw-up van de gedgekeurde prjecten/prjectenprtefeuilles/micrprjecten, in cördinatie met de Beheersautriteit, de Partnerautriteiten, via de begeleidingscmités; zich vergewissen van het verzamelen van en van de samenhang bij de gecnslideerde indicatren per prjectleider en die in het activiteitenrapprt vrgesteld wrden; meewerken aan de vaststelling en de uitvering van de cmmunicatiestrategie van het Prgramma en van een jaarlijks cmmunicatieplan; meewerken aan de uitvering van het in itinere evaluatieprces van het Prgramma; 56

57 Beschrijving van de priritaire assen 2.2 Beschrijving van de priritaire assen vr de technische bijstand Axe priritaire 5 Assistance technique Indicateur de l axe priritaire Axe n 5 Intitulé de l axe priritaire Assistance technique Beschrijving Het INTERREG V-Prgramma France-Wallnie-Vlaanderen is een ambitieus prgramma. Het beheer van een dergelijk prgramma, in zijn diverse aspecten, is bijznder cmplex. Omdat het vijf verschillende regi s bestrijkt, meten verschillende institutinele spelers een bijdrage leveren aan de uitvering ervan. De cmmunicatie en infrmatie van de prjectpartners zijn van grt belang vr het in kaart brengen van gede ideeën en het vinden van gede prjectprmtren. De selectie, de pstart en de fllw-up van de peraties meten p een deltreffende en transparante manier verlpen. Het is ndzakelijk dat deze selectie z ged mgelijk verlpt, dat de taak van de prjectdragers wrdt verlicht en een snellere (her)riëntatie mgelijk wrdt. Hierte heeft het prgramma de begrippen vr-prjecten en prjectenprtefeuilles in het leven gerepen en uitgeverd in het kader van een vlledig en geïntegreerd beheer, gerealiseerd via het geautmatiseerde beheersysteem. Naar aanleiding van de cnclusie van het INTERREG IV-Prgramma dat de uitvering van de prgrammering in termen van ksten, vereenvudiging en deltreffendheid verbeterd met wrden dr alle infrmatiestrmen ver de prjectcntrle te infrmatiseren, hebben de Beheersautriteit en de Partners namelijk een nieuw geautmatiseerd beheersysteem ntwikkeld. In dit systeem is dan k alles geïntegreerd, van de indieningsfase tt de afsluitingsfase en het bevat de instructie, de financiële fllw-up, de fllw-up van de activiteitenverslagen en de resultaten en de fllw-up van de eerste- f tweedelijnscntrles ter plaatse vr de gehele prgrammering. Dr de invering van het vr-prject kunnen de prjectpartners een vereenvudigd prjectvrstel indienen znder dat zij meteen hun budget en acties gedetailleerd en uitgebreid heven te beschrijven. En dankzij de prjectenprtefeuilles kunnen de acties van het prgramma beter gestructureerd wrden vanuit een bredere samenwerkingszne (territriale prtefeuille, prtefeuille vr meerdere thema s) f via een relevante prtefeuille (thematische prtefeuille). Bvendien is de mgelijkheid m micr-prjecten in te dienen vernieuwd, met name in het kader van het tegankelijker maken van de Eurpese territriale samenwerking vr meer lkale acties. Dr al deze maatregelen, verenigd in één gemeenschappelijke instructie (prgramma-advies), kan de kwaliteitssprng gemaakt wrden die dr de INTERREG V- prgrammering France-Wallnie-Vlaanderen verwacht wrdt. Tegelijkertijd met het beheersysteem flexibel geneg zijn m aanpassingen bij de acties van de verschillende prjectpartners dr te veren en de prjecten aldus succesvl uitgeverd kunnen wrden. Deze activiteiten meten wrden vastgelegd in rapprtagesystemen waarin ruimte is vr alle relevante technische- en beheersinfrmatie: dit geeft het belang aan van het p te zetten systeem vr de technische bijstand. Tijdens de uitvering van het INTERREG IV-Prgramma is altijd benadrukt dat het beheer en de fllw-up van het prgramma kwalitatief ged meten zijn en dat een hg niveau van prfessinaliteit ndzakelijk is. Animatie en begeleiding ter plaatse dr het Technisch Team tijdens de uitwerking, maar k tijdens de uitvering van het prject, is daar een belangrijk nderdeel van. Maar k de aanwezigheid van geïntegreerde en unifrme beheersystemen, met een gemeenschappelijke Beheersautriteit, een Auditautriteit, een Certificeringsautriteit en een Gemeenschappelijk Secretariaat, dregen bij aan een ged beheer van het prgramma. Bij de tussentijdse evaluatie zijn niettemin enkele verbeterpunten vastgesteld, met name: Niet meer de thematische benadering als belangrijkste uitgangspunt gebruiken, maar verbanden leggen tussen de thema s; Ndzaak m de tp-dwn en bttm-up benaderingen deltreffend te cmbineren terwijl de prgrammering een meer strategische sturing krijgt; De (gemeenschappelijke) delstellingen helder definiëren en daarbij ruimte laten aan de specifieke kenmerken van de gebieden (strategische sturing en deltreffend fllw-up systeem); Een territriale (meer lkale) aanpak deltreffend cmbineren met een strategische benadering; De samenwerking met de andere (Eurpese en reginale) prgramma s vergrten; Een aangepast institutineel kader m zaken sneller te kunnen realiseren (meer interactie tussen de instellingen); Het fllw-up systeem verbeteren en vereenvudigen (aangepast indicatrenkader); De tegevegde waarde van de micr-prjecten z ged mgelijk benutten. Vanuit dit gpunt wrden de middelen van de technische bijstand ingezet vr de verbetering van het strategische en peratinele beheer van het prgramma, dat rnd drie specifieke delstellingen gestructureerd is: Zrgen vr een deltreffend strategisch, administratief en financieel beheer van het prgramma; Zrgen vr een cntrle p de uitgaven waarbij de cmmunautaire verplichtingen wrden nageleefd; Vereenvudigen van de infrmatie van de peratren, de evaluatie, de fllw-up en de begeleiding van de prjecten. 57

58 Beschrijving van de priritaire assen Fnds en berekeningsgrndslag vr steun van de Unie Fnds Berekeningsgrndslag EFRO Ttale subsidieerbare uitgaven Specifieke delstellingen en verwachte resultaten AS N 5 Technische bijstand Specifieke delstelling N 1 Verwachte resultaten N 1 Zrgen vr een deltreffend strategisch, administratief en financieel beheer van het prgramma De Beheersautriteit van het prgramma zet de taken die haar nder INTERREG IV zijn tegewezen vrt en begt vr INTERREG V de strategische sturing van het prgramma te versterken. In dit kader zijn nieuwe uitveringssystemen dr de Beheersautriteit pgezet en dr de Prgrammapartners gedgekeurd (systeem van vr-prjecten, prjectenprtefeuilles,...). Z zal de Beheersautriteit vr INTERREG V deelnemen aan het selectiesysteem van de peraties en sturing geven aan de instructie van de vr-prjecten, prjecten, prjectenprtefeuilles en micrprjecten, zdat een uniek prgramma-advies gegeven kan wrden dat als basis dient vr de besluitvrming dr de Stuurgrep. Om het administratief en financieel beheer van het prgramma p een gecördineerde en geïntegreerde wijze uit te veren, hebben de Partnerautriteiten tegelijkertijd beslten m de rl van het Gemeenschappelijk Secretariaat van de Beheersautriteit, die al vr de prgrammaperide is vastgesteld, te versterken. Het Gemeenschappelijk Secretariaat heeft als belangrijkste taak m het peratineel beheer van het prgramma in de interventiegebieden van de Beheersautriteit te verzrgen. De financiering van de structuur is in de vrm van een vzw gegten en wrdt gerealiseerd dr medefinanciering van alle partners en dr het EFRO. Het Gemeenschappelijk Secretariaat beschikt ver een geïntegreerd team van medewerkers die gedetacheerd zijn vanuit de drie gebiedsdelen van het Operatineel prgramma en is ndergebracht bij de Beheersautriteit. Vanuit de fllw-up van INTERREG IV heeft de Certificeringsautriteit van de vrige prgrammaperide bvendien nieuwe functies gekregen en zal deze de betalingen van de prjectleiders gaan uitveren. Tt slt zal de Auditautriteit van de vrige prgrammaperide vanuit de fllw-up van INTERREG IV gaan zrgen vr de fllw-up van de systeemaudits en cnfrmiteitsadviezen verstrekken in het kader van zijn jaarverslagen. Het budget vr deze taak kmt integraal vr rekening van Wallnië. De Auditautriteit wrdt bij zijn taken bijgestaan dr een representatieve grep auditren vanuit de drie gebiedsdelen die bij het beheer van het prgramma betrkken zijn en die als taak hebben m de tweedelijnscntrles ter plaatse uit te veren (prjectaudits). Specifieke delstelling N 2 Verwachte resultaten N 2 Verwachte resultaten: Verbeteren van de strategische fllw-up van het prgramma; Verbeteren van het prces van selectie van de prjecten/prjectenprtefeuilles dr het inveren van de verplichting een vr-prject in te dienen; Verbeteren van de fllw-up van de prjecten p het financiële vlak (versepeling van het prces van cntrle van de uitgaven) en p het vlak van fysieke realisaties (uitvering van een fllw-up aanpak vanuit het streven naar resultaten); Vereenvudigen van de fysieke en financiële fllw-up van de prjecten via een geïntegreerde elektrnische tl vr het beheer van het prgramma. Zrgen vr een cntrle p de uitgaven waarbij de cmmunautaire verplichtingen wrden nageleefd Overeenkmstig reglement 1299/2013 artikel 23, paragraaf 4, is de certificerings- en cntrletaak van de verrichte diensten dr de Beheersautriteit gedelegeerd aan de leidende Partnerautriteiten in hun gebiedsdeel, namelijk de Cnseil Réginal Nrd-Pas de Calais vr Frankrijk, Wallnië en de Fédératin Wallnie-Bruxelles vr Wallnië en de Prvincie West-Vlaanderen vr Vlaanderen. In elk gebiedsdeel zijn dan k diverse cellen vr cntrle van de uitgaven pgericht vr de certificering en de eerstelijnscntrles van de uitgaven van de prjectpartners p hun grndgebied, evenals vr cntrles ter plaatse die steekprefsgewijs zullen wrden uitgeverd vlgens een gemeenschappelijke methde, zijnde: Twee cellen in het Waalse gebiedsdeel, waarvan de ene belast is met de cntrles p stukken en ter plaatse van de prjectpartners die afhankelijk zijn van de verheden van de Service Public de Wallnie, en de andere met de cntrles p stukken van de prjectpartners die afhankelijk zijn van de Fédératin Wallnie-Bruxelles, waarvan de verheden zich richten p de cntrles ter plaatse; Een cel in het Vlaamse gebiedsdeel belast met cntrles p stukken en ter plaatse van de Vlaamse prjectpartners; In het Franse gebiedsdeel wrden de cntrles p stukken en ter plaatse gedecentraliseerd dr middel van beperkt aantal gecertificeerde cntrleurs, die dr de Cnseil Réginal du Nrd-Pas de Calais aangesteld en begeleid wrden. 58

59 Beschrijving van de priritaire assen Specifieke delstelling N 3 Verwachte resultaten N 3 Tegelijk met deze eerstelijnscntrle van de uitgaven zijn in elk van de gebiedsdelen auditren aangesteld dr de leidende natinale Autriteiten. Deze auditren hebben de pdracht de tweedelijnscntrles uit te veren, ter plaatse (prjectaudits), vlgens de methde die dr de Auditautriteit van het Prgramma is bepaald.. Verwachte resultaten: Zrgen vr een deltreffende cntrle van de uitgaven van de prjectpartners vereenkmstig de verrdeningen van de Eurpese Unie inzake subsidieerbare uitgaven; Cntrleren f de regelgeving inzake cmmunicatie ver de steun van de Eurpese Unie vr de prjectpartners die de acties uitveren, wrdt nageleefd; Eerstelijnscntrles ter plaatse en prjectaudits uitveren m ervr te zrgen dat de Eurpese fndsen ged wrden gebruikt; Aanbevelingen pstellen zdat de financiële fllw-up van de prjectpartners beter verlpt.. Vereenvudigen van de infrmatie van de peratren, de evaluatie, de fllw-up en de begeleiding van de prjecten Bij de grensverschrijdende samenwerking was altijd een Technisch Team ndzakelijk dat zich richt p de animatie van het prgramma en de bijstand aan de eindbegunstigden, met name m hen te ndersteunen bij administratieve, juridische en taalprblemen etc., die inherent zijn aan de grensverschrijdende samenwerking. Het Technisch Team dat vr het INTERREG III- en IV-prgramma is pgericht, heeft een grte bijdrage geleverd aan het succes van de prgramma s dr de samenwerking tussen de betrkken regi s te activeren. Daarbij heeft het geprbeerd de prcedurele verschillen te verkleinen f de prjectpartners te helpen bij het uitveren van hun prjecten. In dit kader zullen de taken van het Technisch Team vr de peride , als sluitstuk van de grensverschrijdende samenwerking, ng meer gericht zijn p de evaluatie van prjecten en de fllw-up van de gedgekeurde prjecten. Het Technisch Team zal namelijk samen met de Beheersautreit en het Gemeenschappelijk Secretariaat zrgen vr de evaluatie van de ingediende vr-prjecten, prjecten, prjectenprtefeuilles en micr-prjecten, met als del een uniek prgramma-advies af te geven dat als basis dient vr de besluiten van de Stuurgrepen, de beslissingsinstantie met betrekking tt de selectie van de te financieren peraties. Tegelijkertijd zijn de taken van het Technisch Team pnieuw gericht p de fllw-up van de prjecten met het g p de analyse van gembiliseerde middelen/uitgeverde acties/verkregen resultaten. Gezien de uitgestrektheid van het gebied dat dr het prgramma wrdt bestreken, blijft het Technisch Team gerganiseerd via meerdere steunpunten (Wallnië, Vlaanderen, Nrd-Pas de Calais, Picardie en Champagne-Ardenne), zdat de gehele zne gegrafisch gedekt is en de cmbinatie van een bttm-up aanpak en een tp-dwn aanpak wrdt bevrderd. Verwachte resultaten: De ptentiële prjectpartners infrmeren ver de mgelijkheden die het prgramma biedt; De strategische sturing van het prgramma verbeteren; De prjectpartners begeleiden in hun prces van uitvering van de prjecten vanuit een streven naar resultaten; Zrgen vr de fllw-up van cncrete realisaties van acties in het veld via de grensverschrijdende begeleidingscmités en de zesmaandelijkse activiteitenverslagen. 59

60 Beschrijving van de priritaire assen Resultaatindicatren SD Nr. RESULTAATINDICATOREN EENHEID REFERENTIEWAARDE JAAR DOELWAARDE (2023) GEGEVENSBRON FREQUENTIE VAN DE RAPPORTAGE PRIORITAIRE AS 5 Technische bijstand SD 1 Vermindering van het aantal uitgeverde bttm-up prjecten % % Opzetten en uitveren van prjectenprtefeuilles Aantal Gemeenschappelijk Secretariaat Gemeenschappelijk Secretariaat Jaarlijks Jaarlijks SD 2 Tename van het percentage bij de Eurpese Cmmissie gecertificeerde uitgaven waarver een cntrle ter plaatse van de uitgaven werd uitgeverd % 47 % % Gemeenschappelijk Secretariaat Jaarlijks SD 3 Tename van het percentage gesensibiliseerde peratren ten pzichte van de prgrammaperide % % Gemeenschappelijk Secretariaat Jaarlijks 60

61 Beschrijving van de priritaire assen Te ndersteunen acties en de verwachte bijdrage daarvan aan de specifieke delstellingen Beschrijving van te ndersteunen acties en de verwachte bijdrage daarvan aan de verwezenlijking van de specifieke delstellingen AS N 5 Technische bijstand Specifieke delstelling 1 Uitveren van een cmmunicatiestrategie en een jaarlijks cmmunicatieplan; Uitveren van prjectprepen p grensverschrijdende basis; Opzetten van een unieke grensverschrijdende evaluatie van het type prgramma ; Uitveren van de financiële en administratieve fllw-up van de ingediende en gedgekeurde prjecten; Fllw-up van de gerealiseerde cntrles p stukken en ter plaatse. Specifieke delstelling 2 Cntrles p stukken, geldend vr alle facturen die uit hfde van de INTERREG-financiering wrden ingediend; Uitveren van steekprefsgewijze cntrles ter plaatse p de uitgaven; Uitveren van tweedelijnscntrles (prjectaudits) p basis van een steekpref vlgens de methde van de Auditautriteit Specifieke delstelling 3 Ontwikkeling van cmmunicatie-acties vr prjectpartners ver de mgelijkheden van het prgramma, gericht p de begunstigden en de bevlking; Zrgen vr een grensverschrijdende prgramma -evaluatie van de ingediende prjecten (vr-prjecten, prjecten, prjectenprtefeuilles, micr-prjecten); Zrgen vr een regelmatige fllw-up van de vrtgang van de prjecten via de prichting van grensverschrijdende begeleidingscmités; De Stuurgrep infrmeren ver de vrtgang van de prjecten en van de eventuele meilijkheden bij de uitvering Delpubliek (niet-limitatieve lijst): De eindbegunstigden; De Franse, Waalse en Vlaamse partnerautriteiten van het prgramma; De eerstelijnscntrleurs vr cntrles p stukken en ter plaatse; De Franse, Waalse en Vlaamse verheden; De tweedelijnscntrleurs (auditren); Pers en media De ptentiële prjectpartners; De bevlking. 61

62 Beschrijving van de priritaire assen Output indicatren die naar verwachting aan de resultaten bijdragen IP Nr. OUTPUTINDICATOREN EENHEID DOELWAARDE (2023) GEGEVENSBRON SD 1 Aantal gedgekeurde prjecten, prjectenprtefeuilles en micr-prjecten. PRIORITAIRE AS 5 Technische bijstand Aantal 160 / 10 / 75 Gemeenschappelijk Secretariaat SD 2 Aantal gerealiseerde eerste- f tweedelijnscntrles ter plaatse. Aantal 500 Gemeenschappelijk Secretariaat SD 3 Aantal ptentieel gesensibiliseerde prjectpartners; Aantal 650 Gemeenschappelijk Secretariaat Aantal ingediende vr-prjecten, micrprjecten. Aantal 500 Gemeenschappelijk Secretariaat 62

63 Beschrijving van de priritaire assen Categrieën steunverlening Dimensie 1: Dmein van bijstandsverlening Priritaire as Cde Bedrag As 5 SD : Vrbereiding, uitvering, tezicht en inspectie As 5 SD : Evaluatie en studies As 5 SD : Infrmatie en cmmunicatie Dimensie 2: Financieringsvrm F Priritaire as Cde Bedrag As 5 01 : Niet terugbetaalbare hulp Dimensie 3: Zne Z Priritaire as Cde Bedrag As 5 Grensverschrijdende samenwerkingszne

64 Het financieringsplan van het samenwerkingsprgramma 3 Het financieringsplan van het samenwerkingsprgramma 64

65 Het financieringsplan van het samenwerkingsprgramma 3.1 Financiële tewijzing uit het EFRO (in EUR) Fnds Ttal EFRO , Ttale financiële tewijzing uit het EFRO en natinale medefinanciering (in EUR) Priritaire As Fnds Berekeningsbasis vr de EU-steun EU-steun (a) Natinale medefinan- ciering (b) = (c) + (d) Indicatieve psplitsing van de natinale medefinanciering Natinale penbare financiering (c) Natinale privéfinanciering (d) Ttale financie-ring (f) = (a) + (b) Medefinancier ings- percentage (f) = (a)/ Bijdragen van derde landen Ter infrmatie Priritaire as 1 EFRO ttale subsidieerbare uitgaven % / / Bijdrage EBI? Priritaire as 2 EFRO ttale subsidieerbare uitgaven % / / Priritaire as 3 EFRO ttale subsidieerbare uitgaven % / / Priritaire as 4 EFRO ttale subsidieerbare uitgaven % / / Priritaire as 5 EFRO ttale subsidieerbare uitgaven % / / Ttal EFRO ttale subsidieerbare uitgaven % / / 65

66 Het financieringsplan van het samenwerkingsprgramma 3.3 Uitsplitsing per priritaire as en thematische delstelling Priritaire assen Fnds Thematische delstellingen EU-steun Natinale medefinanciering Ttale financiering Priritaire as 1 EFRO Thematische delstelling Priritaire as 2 EFRO Thematische delstelling Priritaire as 3 EFRO Thematische delstelling EFRO Thematische delstelling Priritaire as 4 EFRO Thematische delstelling Priritaire as 5 EFRO Niet relevant Ttaal EFRO Niet relevant Indicatief bedrag van de te gebruiken steun vr de delstellingen met betrekking tt klimaatverandering Priritaire assen Priritaire As 3 (Thematische delstelling 5) Indicatief bedrag van de te gebruiken steun vr de delstellingen met betrekking tt klimaatverandering Aandeel in de ttale envelppe vr het samenwerkingsprgramma (%) % Ttaal % 66

67 Geïntegreerde aanpak vr de territriale ntwikkeling 4 Geïntegreerde aanpak vr de territriale ntwikkeling 67

68 Geïntegreerde aanpak vr de territriale ntwikkeling 4.1 Vr de grensverschrijdende samenwerkingsprgramma s: de aanpak telichten vr het gebruik van de lkale ntwikkelingsinstrumenten dr de gemeenschappen en de principes m te bepalen in welke znes deze tegepast zullen wrden Het prgramma hudt geen verband met lkale ntwikkelingsinstrumenten. 4.2 De principes m de stedelijke znes te bepalen waar geïntegreerde acties van duurzame stedelijke ntwikkeling uitgeverd meten wrden en het aandeel van de EFRO-steun vr deze acties Tabel 13: Het indicatieve bedrag van de EFRO-steun vr de geïntegreerde acties van duurzame stedelijke ntwikkeling Fnds Het indicatief bedrag van de EFRO-steun vr de geïntegreerde acties van duurzame stedelijke ntwikkeling (EUR) FEDER Het prgramma hudt hiermee geen verband. 4.3 De aanpak vr het gebruik van de geïntegreerde territriale investeringen (GTI) verschillend van de gevallen nder 4.2 en de indicatieve financiële tewijzing ervan vr elke priritaire as Het prgramma hudt geen verband met geïntegreerde territtiale investeringen. Tabel 14: Het indicatieve financieringsaandeel aandeel vr de GTI verschillend van die vermeld nder punt 4.2 (gecumuleerd bedrag) Pririteit Indicatief financieringsaandeel (EU-steun) (EUR) Priritaire as 1 Priritaire as 2 Priritaire as 3 Priritaire as Wanneer de lidstaten en regi s deelnemen aan macrreginale strategieën en strategieën in de maritieme regi s : aanstippen welke 68

69 Geïntegreerde aanpak vr de territriale ntwikkeling bijdrage ze vr de interventies met het g p deze strategieën verwegen, nder vrbehud van de nden van de prgrammaznes, zals bepaald dr de betrkken lidstaten en desgevallend rekening hudend met prjecten van strategisch belang in de respectieve strategieën De bijdrage van het samenwerkingsprgramma vr de geplande interventies in het kader van de macrreginale strategieën en de strategieën in maritieme regi s, desgevallend rekening hudend met prjecten van strategisch belang in de respectieve strategieën Het prgramma is niet betrkken. 69

70 Mdaliteiten vr de uitvering van het samenwerkingsprgramma 5 Mdaliteiten vr de uitvering van het samenwerkingsprgramma 70

71 Mdaliteiten vr de uitvering van het samenwerkingsprgramma 5.1 Identificatie van de bevegde autriteiten en diensten Identificatie van de bevegde autriteiten en diensten Figuur 3: tabel: identificatie en cntactgegevens van de bevegde autriteiten en diensten Autriteit / dienst Beheersautriteit Certificatieautriteit Auditautriteit Naam van de autriteit / dienst Wallnië (Wallnie-Bruxelles Internatinal) Prvincie Ost-Vlaanderen Inspectin générale des finances - Cellule Audit de l Inspectin des finances pur les fnds eurpéens Verantwrdelijke van de autriteit / dienst Mevruw Pascale DELCOMMINETTE Wnd. Algemeen Bestuurder Saincteletteplaats 2 B-1080 BRUSSEL Tel.: +32(0)2/ Fax: +32(0)2/ Mevruw Marie-Paule BOONE Guvernementstraat 1 B GENT Tel.: + 32 (0)9/ Fax: + 32 (0)9/ De heer Gerard QUINET, Mevruw Geneviève DEMARCHE, Inspecteurs des finances Avenue Prince de Liège, 133 (3 e étage) B Jambes (Namur) Tél. : + 32(0) Mail : De dienst waaraan de Cmmissie de betalingen zal verrichten is: de Beheersautriteit de Certificatieautriteit Autriteit / dienst Aangestelde dienst(en) m de cntrletaken te verrichten Naam van de autriteit / dienst Frans gebiedsdeel Cnseil Réginal du Nrd-Pas de Calais Waals gebiedsdeel SPW-Département de la Crdinatin des Fnds structurels-directin du Cntrôle de premier niveau Fédératin Wallnie-Bruxelles - Service général de la mdernisatin et de la stratégie Vlaams gebiedsdeel Prvincie West-Vlaanderen Eerstelijnscntrle Dienst Griffie Verantwrdelijke van de autriteit / dienst Mevruw Anne WETZEL Directrice Siège de Régin 151, Avenue du Président Hver F LILLE CEDEX Tel.: +33-(0) De heer Luc HOUGARDY Directeur Place Jséphine Charltte, 2 B JAMBES Tel.: +32-(0) Mevruw Ingrid GOUDEMANT Lepld II-laan 44 B BRUSSEL Tel.: +32-(0) Mevruw Sandra DEMEESTER Kning Lepld III-laan 41 B SINT-ANDRIES Tel.: +32-(0) Autriteit / dienst Aangestelde dienst(en) m de audittaken te verrichten Naam van de autriteit / dienst Frans gebiedsdeel Cnseil Réginal du Nrd-Pas de Calais Directin du cntrôle des fnds eurpéens Verantwrdelijke van de autriteit / dienst De heer Tuhami GHERISSI - Directeur Bulevard Hver, 151 F LILLE CEDEX Tel.: +33(0) Fax: +33 (0)

72 Mdaliteiten vr de uitvering van het samenwerkingsprgramma Waals gebiedsdeel Service Public de Wallnie Secrétariat Général - Département de l'audit - Directin de l'audit des fnds eurpéens - DAFE Vlaams gebiedsdeel Vlaamse verheid Agentschap Ondernemen - Afdeling Inspectie en Ondersteuning De heer Eric STAPELLE Avenue Prince de Liège, 133 B JAMBES De heer Erik DE GENDT Ellipsgebuw Kning Albert II-laan 35 bus 12 B BRUSSEL Prcedure vr de werking van het Gemeenschappelijk Secretariaat De technische bijstand van het Prgramma wrdt gecördineerd dr de Beheersautriteit en is samengesteld uit een gemeenschappelijk secretariaatgemeenschappelijk Secretariaat en een technisch team verdeeld ver het grndgebied van het Prgramma dat p het terrein in vijf steunpunten gedecentraliseerd is. Het Gemeenschappelijk Secretariaat valt nder de Beheersautriteit en heeft als pdracht m het peratinele beheer van het prgramma te verzrgen binnen de bevegdheden van de Beheersautriteit. In dit kader staat het Gemeenschappelijk Secretariaat, in nauwe samenwerking met de Beheersautriteit, in vr de vlgende taken: de uitvering van het peratinele prgramma; de selectie van de cncrete acties; het financiële beheer en de cntrle van het peratinele prgramma; de uitvering van de prcedures m de terugbetalingsaanvragen van de begunstigden te cntrleren; de pvlging van de cntrles ter plaatse. Meer infrmatie ver het Gemeenschappelijke Secretariaat staat in paragraaf van het OP Beknpte beschrijving van de beheers- en cntrlemdaliteiten De beheersautriteit Wallnië, dat dr de Prgrammapartners als Beheers-autriteit is aangesteld, vervult zijn pdracht tt de eindafsluiting van het peratinele prgramma dr de Eurpese Cmmissie. Het det dit in het kader van een beheer dat p zes grte principes gebaseerd is: inachtneming van de specifieke territriale en institutinele kenmerken, gelet p de cmplexiteit van het betrkken grensgebied, de sciaal-ecnmische hetergeniteit ervan en de talrijke institutinele spelers; partnerschap, wat een cnsensuele werkwijze inhudt; cntinuïteit en innvatie, gebaseerd p de kapitalisatie van de verwrvenheden van de vrige prgrammaperides; de uitvering van een evaluatiestrategie gericht p een resultaatgerichte aanpak; inachtneming van de financiële f en juridische cntrlenrmen die tegepast wrden dr de Franse en Belgische autriteiten; dit hudt een trapsgewijze verantwrdelijkheidsverdracht in (meer bepaald p het vlak van de financiële cntrle en de certificering van de uitgaven): in fine zal de cnfrmiteitsen pprtuniteitscntrle altijd nder de verantwrdelijkheid vallen van de Lidstaat waar de eindbegunstigde gevestigd is (aangezien het niet mgelijk is zich te baseren p een grensverschrijdend administratief recht); administratieve vereenvudiging, met name met het g p krtere termijnen vr de administratieve behandeling en vr de uitbetaling van de dssiers, dr gebruik te maken van frfaits (indirecte ksten en persneelsksten) en dr de vlledige integratie van het beheersysteem in een geautmatiseerde IT-applicatie; 72

73 Mdaliteiten vr de uitvering van het samenwerkingsprgramma Taken Op basis van de Verrdening (EU) nr. 1303/2013, vereenkmstig artikel 125, neemt de Beheersautriteit de vlgende taken p zich : 1. De Beheersautriteit is ervr verantwrdelijk dat het peratinele prgramma vereenkmstig het beginsel van ged financieel beheer wrdt beheerd. 2. Ten aanzien van het beheer van het peratinele prgramma met de Beheersautriteit: a) de werkzaamheden van het in artikel 47 bedelde Cmité van Tezicht rganiseren en ndersteunen en dat Cmité alle infrmatie verstrekken die het ndig heeft m zijn taken te verrichten, in het bijznder gegevens ver de vrderingen bij de verwezenlijking van de delstellingen van het peratinele prgramma, financiële gegevens en gegevens ver indicatren en mijlpalen; b) de in artikel 50 bedelde jaarverslagen en eindverslagen ver de uitvering pstellen en, na gedkeuring dr het Cmité van Tezicht, bij de Cmmissie indienen; c) aan de intermediaire instanties en begunstigden infrmatie ter beschikking stellen die van belang is vr de uitvering van hun taken, respectievelijk vr de uitvering van cncrete acties; d) een systeem pzetten vr de vastlegging en pslag in gecmputeriseerde vrm van de vr tezicht, evaluatie, financieel beheer, verificatie en audit vereiste gegevens ver elke cncrete actie, in vrkmend geval met inbegrip van gegevens ver individuele deelnemers aan cncrete acties, vereenkmstig artikel van de verrdening (EU) nr. 1303/2013 van het Eurpees Parlement en van de Raad; e) waarbrgen dat de nder d) bedelde gegevens wrden verzameld en in het systeem bedeld nder d) wrden pgeslagen en bewaard. 3. Ten aanzien van de selectie van cncrete acties met de Beheersautriteit: a) passende selectieprcedures en -criteria pstellen en na gedkeuring tepassen, die: ervr zrgen dat cncrete acties bijdragen tt het verwezenlijken van de specifieke delstellingen en resultaten van de desbetreffende pririteit; niet-discriminerend en transparant zijn; rekening huden met de algemene beginselen in de artikelen 7 en 8. b) waarbrgen dat een geselecteerde cncrete actie binnen het tepassingsgebied van het Eurpees Fnds vr reginale ntwikkeling valt en kan wrden tegewezen aan een categrie steunverlening die in de pririteiten van het peratinele prgramma is vastgesteld; c) waarbrgen dat de begunstigde een dcument ntvangt waarin de vrwaarden vr steun vr elke cncrete actie zijn vermeld, met inbegrip van de specifieke eisen betreffende de prducten f diensten die in het kader van de cncrete actie meten wrden geleverd, het financieringsplan en de uitveringstermijn; d) zich er vóór gedkeuring van de cncrete actie, via een verklaring van de begunstigde, van vergewissen dat de begunstigde vldende administratieve, financiële en peratinele capaciteit heeft m aan de in punt c) bedelde vrwaarden te vlden; e) zich er, als de cncrete actie is begnnen vóór de indiening van een financieringsaanvraag bij de Beheersautriteit, van vergewissen dat vldaan is aan het tepasselijke recht dat relevant is vr de cncrete actie; f) waarbrgen dat vr steun uit het EFRO geselecteerde cncrete acties geen activiteiten mvatten die deel hebben uitgemaakt van een cncrete actie ten aanzien waarvan een terugvrderingsprcedure vereenkmstig artikel 71 heeft f zu meten hebben gelpen na verplaatsing van een prductieactiviteit buiten het prgrammagebied; g) bepalen aan welke categrieën steunverlening de uitgave van een cncrete actie met wrden tegewezen. 4. Ten aanzien van het financiële beheer en de cntrle van het peratinele prgramma met de Beheersautriteit: a) verifiëren f de medegefinancierde prducten en diensten zijn geleverd en f de dr de begunstigden gedeclareerde uitgaven zijn betaald en vlden aan het tepasselijke recht, aan het peratinele prgramma en aan de vrwaarden vr de steun vr de cncrete actie; b) ervr zrgen dat de begunstigden die betrkken zijn bij de uitvering van cncrete acties die p basis van werkelijk gemaakte subsidiabele ksten wrden terugbetaald, hetzij een afznderlijk bekhudsysteem, hetzij een passende bekhudkundige cde gebruiken vr alle transacties die p een cncrete actie betrekking hebben; c) deltreffende en evenredige fraudepreventiemaatregelen nemen p basis van de vastgestelde risic's; d) tereikend cntrlespr te zrgen, wrden bijgehuden vereenkmstig artikel 72, nder g); e) de in artikel 59, lid 5, nder a) en b), van het Financieel Reglement bedelde beheersverklaring en jaarlijkse samenvatting pstellen. In afwijking van het bepaalde in de eerste alinea, nder a), kan de ETS-verrdening specifieke vrschriften inzake verificaties van tepassing p samenwerkingsprgramma's bevatten. 5. De verificaties p grnd van lid 4, eerste alinea, nder a), mvatten de vlgende prcedures: a) administratieve verificaties vr elk verzek tt terugbetaling van begunstigden; b) verificaties ter plaatse van cncrete acties. De frequentie en de dekking van de verificaties ter plaatse meten evenredig zijn aan het bedrag aan verheidssteun dat vr een cncrete actie is verleend en aan het risic dat dr deze verificaties en dr audits dr de Auditautriteit vr het beheers- en cntrlesysteem als geheel wrdt vastgesteld. 6. Verificaties ter plaatse van individuele cncrete acties krachtens lid 5, eerste alinea, nder b), kunnen steekprefsgewijs wrden uitgeverd. 73

74 Mdaliteiten vr de uitvering van het samenwerkingsprgramma 7. Als de Beheersautriteit tevens begunstigde van het peratinele prgramma is, meten de regelingen vr de in lid 4, eerste alinea, nder a), bedelde verificaties een behrlijke scheiding van functies garanderen. Naast de taken die aan de Beheersautriteit tevertruwd wrden p basis van de Verrdening (EU) nr. 1303/2013, zal de Beheersautriteit van het INTERREG V-Prgramma France-Wallnie-Vlaanderen het vlgende den: ze neemt deel aan de Stuurgrep met een raadgevende stem; ze is verantwrdelijk vr de cördinatie van de strategische sturing van het prgramma; ze cördineert de taken van de Auditautriteit en de Certificeringsautriteit, evenals de relaties tussen de partners via de passende instanties; ze is het cntactpunt van de Eurpese Cmmissie; in verleg met de partners stelt ze een cmmunicatiestrategie en een jaarlijks cmmunicatieplan p; in verleg met de partners stelt ze het in itinere evaluatieprces van het Prgramma p; ze vert de beslissingen f wijzigingen uit betreffende het peratinele prgramma die vraf gedgekeurd werden dr het Cmité van Tezicht ; ze geeft, in verleg met het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team, het cnfrmiteitsadvies van het Prgramma. Dit gemtiveerde advies zal uitgebracht wrden ver de vrprjecten, de prjecten, de prjectenprtefeuilles en de micrprjecten die ntvankelijk zijn verklaard p basis van de respectievelijke uitgangspunten die dr de Partnerautriteiten vastgesteld en gedgekeurd zijn; ze verzrgt de fllw-up van de prgrammering in verleg met het Gemeenschappelijk Secretariaat en het Technisch Team; Ze verifieert de cnfrmiteit van de dssiers betreffende de betaling van het Eurpese aandeel, vr ze naar de Certificeringsautriteit verstuurd wrden; ze verzrgt de fllw-up van de financiële crrecties en de uitvering van v de aanbevelingen die het gevlg zijn van de eerste- f tweedelijnscntrles ter plaatse en ze hudt een screbrd bij van de uitgeverde cntrles ter plaatse, in samenwerking met het Gemeenschappelijk Secretariaat.; Als er vanuit de Fndsen een bijdrage tegekend wrdt aan een grte nderneming, dan zal de Beheersautriteit er zelf p tezien dat de financiële bijdrage van de Fndsen niet resulteert in een substantieel jbverlies in bestaande lcaties binnen de Eurpese Unie Auditautriteit Taken De taken van de Auditautriteit die in het peratinele prgramma is aangewezen, wrden bepaald dr de Verrdening (EU) nr. 1303/2013, artikel 127: 1. De Auditautriteit waarbrgt dat er audits wrden uitgeverd p de behrlijke werking van het beheers- en cntrlesysteem van het peratinele prgramma alsk p een passende steekpref van cncrete acties p basis van de bij de Cmmissie gedeclareerde uitgaven. De gedeclareerde uitgaven wrden nderwrpen aan een audit, p basis van een representatieve steekpref en bij wijze van algemene regel van statistische steekprefmethdes. Er kan p basis van het prfessinele rdeel van de Auditautriteit in naar behren gemtiveerde gevallen een niet-statistische steekprefmethde wrden gebruikt vereenkmstig internatinaal aanvaarde auditnrmen; dit kan in elk geval als het aantal cncrete acties in een bekjaar te klein is m er een statistische methde p te te passen. In dergelijke gevallen met de steekpref mvangrijk geneg zijn m de Auditautriteit in staat te stellen een geldig auditrdeel uit te brengen vereenkmstig artikel 59, lid 5, tweede alinea, van het Financieel Reglement.De niet-statistische steekprefmethde bestrijkt minimaal 5 % van de cncrete acties waarvr gedurende het bekjaar uitgaven gedeclareerd zijn bij de Cmmissie, alsmede 10 % van de uitgaven die gedurende het bekjaar bij de Cmmissie zijn gedeclareerd. 2. Als audits wrden uitgeverd dr een andere instantie dan de Auditautriteit, waarbrgt de Auditautriteit dat die instantie de vereiste functinele nafhankelijkheid heeft. 3. De Auditautriteit ziet erp te dat bij de auditwerkzaamheden rekening wrdt gehuden met internatinaal aanvaarde auditnrmen. 4. De Auditautriteit stelt binnen acht maanden na de vaststelling van een peratineel prgramma een auditstrategie p vr het uitveren van audits. In de auditstrategie wrden de auditmethdlgie, de steekprefmethde vr audits van cncrete acties en de planning van audits vr het lpende en de twee vlgende bekjaren vastgesteld. De auditstrategie wrdt van 2016 tt en met 2024jaarlijks bijgewerkt. Wanneer een gemeenschappelijk beheers- en cntrlesysteem p verscheidene peratinele prgramma's van tepassing is, mag één auditstrategie vr de betrkken peratinele prgramma's wrden pgesteld. Op verzek verstrekt de Auditautriteit de auditstrategie aan de Cmmissie. 5. De Auditautriteit stelt het vlgende p: a) een auditrdeel vereenkmstig artikel 59, lid 5, tweede alinea, van het Financieel Reglement; c) een cntrleverslag met de belangrijkste bevindingen van de vereenkmstig lid 1 uitgeverde audits, inclusief bevindingen met betrekking tt gecnstateerde tekrtkmingen in de beheers- en cntrlesystemen, en de vrgestelde en uitgeverde crrigerende maatregelen. 74

75 Mdaliteiten vr de uitvering van het samenwerkingsprgramma Zals bepaald in artikel 25 van de Verrdening (EU) nr. 1299/2013 van het Eurpees Parlement en van de Raad van 17 december 2013 betreffende specifieke bepalingen vr steun uit het Eurpees Fnds vr reginale ntwikkeling ter verwezenlijking van de delstelling "Eurpese territriale samenwerking wrdt de Auditautriteit bijgestaan dr een grep van auditren (GVA) bestaande uit een vertegenwrdiger per gebiedsdeel vr het Franse, het Waalse en het Vlaamse gebiedsdeel van het Prgramma, die verantwrdelijk is vr de audits uitgeverd in het gebied.. Elke vertegenwrdiger heeft als taak m de feitelijke elementen te bezrgen betreffende de uitgaven aangegaan in zijn/haar gebiedsdeel die vereist wrden dr de Auditautriteit met het g p de evaluatie. De grep van auditren wrdt gevrmd binnen de drie maand vanaf de beslissing die het samenwerkingsprgramma gedkeurt. De grep maakt een huishudelijk reglement p en wrdt vrgezeten dr de Auditautriteit van het prgramma. Het Gemeenschappelijk Secretariaat verzrgt het secretariaat en de lgistiek van de bijeenkmsten van de auditren en van de werkzaamheden die ermee gepaard gaan. De systeemaudits, die tt del hebben de deltreffende werking van het beheer- en cntrlesysteem van het peratinele prgramma te verifiëren, wrden via een aanbestedingsprcedure uitbesteed aan een dienstverlener. Bij de fllw-up van de werkzaamheden van de particuliere auditr zal rekening gehuden wrden met de internatinale auditnrmen (meer bepaald SAI 600 en 620). Gedurende de prgrammaperide zullen meerdere audits gerealiseerd wrden. De steekprefcntrles wrden dr de auditren in elk gebiedsdeel van het Prgramma uitgeverd p basis van een steekpref vlgens de auditstrategie. De grep van auditren met het eens zijn ver de steekprefparameters. De Auditautriteit stelt elk jaar een jaarlijks cntrleverslag p p basis van: de resultaten van de systeemaudits en de werkingscntrles Certificeringsautriteit Taken De Certificeringsautriteit vert de taken uit die vastgelegd zijn dr de Verrdening (EU) nr. 1303/2013, artikel 126: De Certificeringsautriteit van een peratineel prgramma heeft met name tt taak: a) betalingsaanvragen p te stellen en bij de Cmmissie in te dienen en te certificeren dat deze aanvragen p betruwbare bekhudsystemen gebaseerd zijn, dr cntrleerbare ndersteunende dcumenten wrden gestaafd en aan verificaties dr de Beheersautriteit zijn nderwrpen; b) de in artikel 59, lid 5, nder a), van het Financieel Reglement bedelde rekeningen p te stellen; c) te certificeren dat de rekeningen vlledig, nauwkeurig en waarachtig zijn en dat de in de rekeningen pgenmen uitgaven in vereenstemming zijn met het tepasselijke recht en zijn gedaan vr cncrete acties die zijn geselecteerd aan de hand van de vr het peratinele prgramma geldende criteria vr financiering, die in vereenstemming zijn met het tepasselijke recht. d) te waarbrgen dat er een systeem is waarin de bekhudkundige gegevens vr elke cncrete actie in gecmputeriseerde vrm wrden pgeslagen en bewaard en dat alle gegevens ndersteunt die ndig zijn vr de pstelling van betalingsaanvragen en rekeningen, met inbegrip van gegevens ver te innen bedragen, geïnde bedragen en bedragen die zijn geschrapt naar aanleiding van de vlledige f gedeeltelijke intrekking van de bijdrage vr een cncrete actie f peratineel prgramma; e) er, met het g p de pstelling en indiening van betalingsaanvragen, p te te zien dat zij van de Beheersautriteit tereikende infrmatie krijgt ver de prcedures die zijn gevlgd en de verificaties die zijn verricht in verband met de uitgaven; f) bij de pstelling en indiening van betalingsaanvragen rekening te huden met de resultaten van alle audits die dr f nder verantwrdelijkheid van de Auditautriteit zijn verricht; g) bekhudkundige gegevens in gecmputeriseerde vrm bij te huden ver de bij de Cmmissie gedeclareerde uitgaven en de verheidsbijdrage die hiervr aan de begunstigden is betaald; h) een bekhuding bij te huden van de te innen bedragen en van de bedragen die wrden geschrapt naar aanleiding van de vlledige f gedeeltelijke intrekking van de bijdrage vr een cncrete actie. Geïnde bedragen wrden vóór de afsluiting van het peratinele prgramma teruggestrt in de begrting van de Unie dr ze in mindering te brengen p de daarp vlgende uitgavenstaat. Naast de taken die haar dr de Verrdening (EU) nr. 1303/2013 tegekend wrden, vert de Certificeringsautriteit die in het peratinele prgramma aangewezen wrdt k de vlgende taken uit: p basis van de beslissingen die genmen wrden dr de Stuurgrep en na gedkeuring dr de Beheersautriteit betaalt ze aan de prjectleiders de cmmunautaire bijdrage uit die hun verschuldigd is p basis van de peridieke financiële staten van vrtgang die dr de Beheersautriteit gecertificeerd zijn; ze ntvangt de betalingen van de Cmmissie en zrgt vr een deltreffend beheer ervan, als een gede huisvader ; ze stelt een driemaandelijks verslag van de inkmsten en uitgaven p vr de Beheersautriteit; laatstgenemde verspreidt dit verslag bij de diverse partnerautriteiten; p verzek van de Beheersautriteit neemt ze deel aan alle nuttige bijeenkmsten, en meer bepaald aan de bijeenkmsten van het Cmité van Tezicht, m de financiële staat van vrtgang van het Prgramma te presenteren. 75

76 Mdaliteiten vr de uitvering van het samenwerkingsprgramma Eerstelijnscntrleurs (ELC) van de uitgaven Taken De eerstelijnscntrleurs van de uitgaven vallen nder het gezag van de natinale leidende partnerautriteiten en hebben als taak de uitgaven die dr de prjectpartners vr de realisatie van hun micrprject/prject/prjectenprtefeuille ingediend wrden, te verifiëren en de certificeren. Met dat del veren de eerstelijnscntrleurs de vlgende taken uit: de schuldvrderingen van de prjectpartners in ntvangst nemen; de cntrle van de regelmatigheid van de ingediende uitgaven uitveren ten pzichte van de geldende cmmunautaire, natinale en Prgrammaregels; de fllw-up van alle wijzigingen van het budget en het financieringsplan uitveren en in de schuldvrderingen die dr de prjectpartners wrden ingediend alle ndige financiële crrecties aanbrengen die vastgesteld wrden in het kader van een cntrle ter plaatse (eerstelijns- f tweedelijnscntrle, cntrle dr de Certificeringsautriteit, ); pstellen van de gedgekeurde uitgavenstaten en deze versturen naar de prjectpartners en naar de prjectleider; de eerstelijnscntrles ter plaatse uitveren; De leidende Autriteit en de Beheersautriteit p de hgte brengen van mgelijke gevallen van nregelmatigheid Verdeling van de verantwrdelijkheid tussen de deelnemende lidstaten in geval van financiële crrecties pgelegd dr de Beheersautriteit f de Cmmissie Financiële crrecties Om na vaststelling van een nregelmatigheid de ndige financiële crrecties te waarbrgen, wrdt de vlgende prcedure ingeverd: Indien het prject ng niet is afgelpen en er ng schuldvrderingen meten wrden ingediend, wrdt het nterecht betaalde EFRO-aandeel gerecupereerd p de vlgende schuldvrderingen. Indien het prject in de afsluitingsfase verkeert en het salddssier ingediend met wrden, wrdt het nterecht betaalde EFRO-aandeel gerecupereerd bij de verwerking van het salddssier en de betaling van de laatste EFRO-schijf. Indien het bedrag van de gevalideerde uitgaven na de vaststelling van een nregelmatigheid niet vlstaat m het nterecht betaalde EFRO-aandeel te cmpenseren, zal de Beheersautriteit een prcedure vr de recuperatie van het EFRO-bedrag instellen bij de betrkken peratr Terugbetaling van de hulp Indien de Eurpese autriteiten kunnen eisen dat er een prcedure wrdt ingesteld vr de recuperatie van de hulp, bijvrbeeld bij niet-gebruik van de hulp vr de geplande deleinden en nder de vrpgestelde bijzndere vrwaarden, f wanneer een van de eindbegunstigden afziet van zijn engagement, zullen de Beheersautriteit en de prjectleiders, in samenspraak met de partners, een minnelijke schikking zeken vr elk mgelijk geschil bij de interpretatie en uitvering van dit akkrd. Ze kunnen hierbij zveel als ndig een berep den p experten, gesprekspartners f arbiters m alle mgelijkheden tt minnelijke schikking te benutten. Indien deze inspanningen niet slagen, zal men zich wenden tt de lidstaat van de eindbegunstigde, die de mgelijke financiële gevlgen zal dragen van de eindbegunstigden die p zijn natinaal grndgebied gevestigd zijn Verantwrdelijkheid van de lidstaten Als een prcedure tt terugvrdering van de nterecht uitbetaalde middelen bij een eindbegunstigde gestart met wrden, zullen de partners, en in het bijznder de Beheersautriteit, de Certificeringsautriteit evenals Vlaanderen en de Franse en Waalse leidende Autriteiten, de middelen en prcedures inzetten die vr de terugvrdering ndig zijn, ttdat alle verhaalmiddelen via minnelijke schikking f dwangmaatregel uitgeput zijn. Als de leidende begunstigde er niet in slaagt terugbetaling van andere begunstigden te verkrijgen f als de Beheersautriteit er niet in slaagt terugbetaling van de leidende f de enige begunstigde te verkrijgen, betaalt de Lidstaat f het derde land p wiens grndgebied de betrkken begunstigde gevestigd is, nverschuldigd aan die begunstigde betaalde bedragen terug aan de Beheersautriteit. De Beheersautriteit is verantwrdelijk vr de terugbetaling van de desbetreffende bedragen aan de algemene begrting van de Unie Gebruik van de eur In het kader van deze prgrammering gebeuren alle uitgaven in eur. 76

77 Mdaliteiten vr de uitvering van het samenwerkingsprgramma 5.2 Betrkkenheid van de partners Rl van de betrkken partners in de vrbereiding en implementatie van het samenwerkingsprgramma Partnerautriteiten Al naargelang hun reginale f natinale regelgeving, hebben de Partnerautriteiten de vlgende taken: lid zijn van de Cmités van Tezicht en van de Stuurgrepen van het Prgramma; de Leidende Partnerautriteiten aanwijzen en per gebiedsdeel de mdaliteiten Partnerautriteiten; bepalen vr de verdracht van het mandaat aan de Leidende een gemtiveerd, gedetailleerd en gezamenlijk advies uitbrengen per gebiedsdeel ver de pprtuniteit m de vrprjecten, prjecten, prjectenprtefeuilles en micrprjecten uit te veren; zich erte verbinden m, bij een duidelijk belangencnflict, de dentlgische regels reglementen; na te leven die bepaald zijn in de huishudelijke meewerken aan de vaststelling en de uitvering van de cmmunicatietls en de distributie ervan verzrgen; verzrgen van de prmtie en publiciteit van het Prgramma; in een langetermijnperspectief de nieuwe acties p het gebied van grensverschrijdende samenwerking vaststellen en erver waken m de bestaande samenwerkingen te laten vrtbestaan; erver waken f haar natinale medefinancieringen die ndzakelijk zijn vr de realisatie van het prject, en de prjectenprtefeuille, vastgelegd zijn en ze z ndig vastleggen; de uitvering van het prject, de prjectenprtefeuille en de micrprjecten in het vertegenwrdiger af te vaardigen naar de bijeenkmsten van het Begeleidingscmité; veld pvlgen, met meer bepaald de mgelijkheid een Partnerautriteiten Naast de bvengenemde taken, veren de leidende Partnerautriteiten bvendien de vlgende taken uit: verzrgen van de cördinatie van de diverse partners van het betrkken gebiedsdeel; de standpunten van het gebiedsdeel weergeven binnen het Prgramma vertegenwrdigen van de Partnerautriteiten van hun gebiedsdeel vlgens het mandaat dat hen werd tevertruwd ; nagaan f de cmmunautaire en natinale verplichtingen p het gebied van milieunrmen, verheidspdrachten, infrmatie en publiciteit en gelijke kansen vr mannen en vruwen nageleefd wrden bij de uitvering van, de prjecten, de prjectenprtefeuilles en de micrprjecten; cntrleren van de regelmatigheid en subsidieerbaarheid van alle uitgaven die dr de eindbegunstigden gedaan wrden uit hfde van de natinale en cmmunautaire financiering; verifiëren van de aldus gecntrleerde uitgaven; de Beheersautriteit infrmeren ver de mgelijke nregelmatige gevallen, de fllw-up ervan uitveren en ze z ndig aan de Eurpese Cmmissie meedelen; cntrleren van de regelmatigheid en subsidieerbaarheid van een steekpref van de uitgaven die dr de eindbegunstigden gedaan wrden uit hfde van de natinale en cmmunautaire financiering, dr het uitveren van eerstelijnscntrles ter plaatse; aanwijzen van de dienst d en van de persn die zijn gebiedsdeel met vertegenwrdigen in de Grep van Auditren van het Prgramma ; cördineren van de uitvering en de fllw-up van de tweedelijnscntrles ter plaatse ; de vastgestelde OLAF-gevallen pvlgen en meedelen aan de Cmmissie vlgens de prcedures die dr elk gebiedsdeel zijn vastgesteld ; verzrgen van de fllw-up van de uitvering van de aanbevelingen betreffende de systeem- f prjectaudits 77

78 Mdaliteiten vr de uitvering van het samenwerkingsprgramma De Beslissingsrganen van het Prgramma Het Cmité van Tezicht Het Cmité van Tezicht van het INTERREG V-Prgramma France-Wallnie-Vlaanderen bestaat uit de Partnerautriteiten van het Prgramma en de naar behren gemachtigde waarnemers, en er wrdt gewaakt ver de naleving van het nn-discriminatieprincipe. Het Cmité van Tezicht zal uiterlijk binnen drie maanden na de gedkeuring van het peratinele prgramma dr de Cmmissie een eerste keer bijeenkmen. Vervlgens zal het Cmité van Tezicht minimaal één keer per jaar bijeenkmen, afwisselend in elk gebiedsdeel van de zne gedekt dr het Prgramma. Een vertegenwrdiger van de Cmmissie neemt met raadgevende stem aan de werkzaamheden van het Cmité van Tezicht deel. Het Cmité van Tezicht zal tijdens zijn eerste bijeenkmst zijn werkingsregels en zijn huishudelijk reglement vaststellen. Taken Het Cmité van Tezicht gaat na f de uitvering van de steun deltreffend en p een kwaliteitsvlle wijze gebeurt, in vereenstemming met Verrdening (EU) nr. 1303/2013. Daarte vert het Cmité van Tezicht de vlgende taken uit, vereenkmstig artikel 49 van de Verrdening (EU) nr. 1303/2013 : 1. Het Cmité van Tezicht vergadert ten minste een keer per jaar en evalueert de uitvering van het prgramma en de vruitgang die gebekt is met de verwezenlijking van de delstellingen ervan. Daarbij kijkt het naar de financiële gegevens, de gemeenschappelijke en prgrammaspecifieke indicatren, met inbegrip van veranderingen in de waarde van de resultaatindicatren en de vruitgang ten pzichte van de gekwantificeerde streefwaarden, de in het in artikel 21, lid 1, bedelde prestatiekader vastgestelde mijlpalen, en in vrkmend geval het resultaat van kwantitatieve analyses. 2. Het Cmité van Tezicht det nderzek naar alle vraagstukken die van invled zijn p de prestaties van het prgramma, met inbegrip van de cnclusies van de evaluaties van de prestaties. 3. Het Cmité van Tezicht wrdt geraadpleegd en brengt, indien het dit geschikt acht, advies uit ver dr de Beheersautriteit vrgestelde wijzigingen van het prgramma. 4. Het Cmité van Tezicht kan ten beheve van de Beheersautriteit pmerkingen maken ver de uitvering en evaluatie van het prgramma, met inbegrip van maatregelen m de administratieve last vr de begunstigden te verminderen. Het Cmité van Tezicht hudt tezicht p de maatregelen die naar aanleiding van zijn pmerkingen wrden genmen. Vr de selectie van de prjecten en de dagelijkse uitvering van het peratinele prgramma steunt het Cmité van Tezicht p een Stuurgrep waarvan de rl, taken en samenstelling beschreven wrden in punt infra. Samenstelling Het Cmité van Tezicht bestaat uit de naar behren gemachtigde vertegenwrdigers van de vlgende partners: Eurpese Cmmissie; Prefecturen van Nrd-Pas de Calais, van Picardie en van Champagne-Ardenne, Regi s Nrd Pas de Calais, Picardie en Champagne-Ardenne, Cnseils généraux van Nrd, Pas-de-Calais, Aisne, Ardennes, Oise, Smme en Marne; Wallnië; Federatie Wallnië-Brussel België; Vlaams Gewest; Prvincie West-Vlaanderen; Prvincie Ost-Vlaanderen; Beheersautriteit. Daarnaast nemen k de vlgende persnen deel aan het Cmité van Tezicht, als waarnemers: een vertegenwrdiger van de Certificeringsautriteit; een vertegenwrdiger van de Ecnmische en Sciale Raden van de Regi s Nrd-Pas de Calais, Picardie en Champagne-Ardenne; een vertegenwrdiger van de Ecnmische en Sciale Raad van Wallnië; een vertegenwrdiger van de diensten bevegd vr milieu en gelijke kansen binnen de leidende Autriteiten; een vertegenwrdiger van de Auditautriteit; de vertegenwrdigers van het Gemeenschappelijk Secretariaat; de vertegenwrdigers van het Technisch Team. Kan bijkmend wrden uitgendigd m deel te nemen aan het Cmité van Tezicht als waarnemer: een vertegenwrdiger van de Ecnmische en Sciale Raad van het Vlaams Gewest. 78

79 Mdaliteiten vr de uitvering van het samenwerkingsprgramma Werkingsregels Tijdens de eerste vergadering stelt het Cmité van Tezicht de werkingsregels p dr middel van een huishudelijk reglement De Stuurgrep De Stuurgrep van het INTERREG V-Prgramma France-Wallnie-Vlaanderen bestaat uit de Partnerautriteiten van het Prgramma en er wrdt gewaakt ver de naleving van het nn-discriminatieprincipe. De Stuurgrep zal uiterlijk zes maanden na de gedkeuring van het peratinele prgramma dr de Cmmissie vr het eerst bijeenkmen, en vervlgens afwisselend in elk gebiedsdeel van de zne gedekt dr het Prgramma en dit minstens één keer per jaar. Taken De Stuurgrep heeft de vlgende taken: bespreken en evalueren van de vrprjecten, prjecten en prjectenprtefeuilles rtefeuilles die vr financiering wrden vrgesteld, p basis van de gezamenlijke adviezen van de Partnerautriteiten en de technische bijstand; selecteren van de vrprjecten, prjecten en prjectenprtefeuilles die vr financiering dr het Eurpees Fnds vr Reginale Ontwikkeling vrgesteld wrden; realiseren van de gecördineerde fllw-up van de uitvering van de prjecten/prjectenprtefeuilles/micrprjecten, /micrprjecten, zwel p peratineel als p financieel vlak; Samenstellling De Stuurgrep is samengesteld uit naar behren gemachtigde vertegenwrdigers van de vlgende partners: de Prefecturen van Nrd-Pas de Calais,van Picardie en van Champagne-Ardenne ; de Regi s Nrd-Pas de Calais, Picardie en Champagne-Ardenne; de Cnseils généraux van Nrd, Pas de Calais, Aisne, Ardennes, Oise, Smme en Marne; Wallnië; de Federatie Wallnië-Brussel; het Vlaamse Gewest; de Prvincie West-Vlaanderen; de Prvincie Ost-Vlaanderen. Daarnaast nemen aan de Stuurgrep deel, in de hedanigheid van waarnemers: de Beheersautriteit en het Gemeenschappelijk Secretariaat; een vertegenwrdiger van de Beheersautriteiten van de prgramma s Investeren vr grei en werkgelegenheid van elke betrkken regi; een vertegenwrdiger van de Eurpese Cmmissie; de vertegenwrdigers van het Technisch Team. Kan bijkmend wrden uitgendigd m deel te nemen aan het Cmité van Tezicht als waarnemer: een vertegenwrdiger van de natinale f reginale diensten bevegd vr milieu en gelijke kansen binnen de partnerautriteiten. Werkingsregels Tijdens de eerste vergadering stelt de Stuurgrep de werkingsregels p dr middel van een huishudelijk reglement. 79

80 Cördinatie 6 Cördinatie 80

81 Cördinatie De crdinatie tussen de investeringen van het prgramma INTERREG V Frankrijk- Walnië- Vlaanderen en de interventies via de reginale fndsen EFRO, ELFPO en EFMZV wrdt tijdens het hele prgramma verzekerd dr tepassing van de vlgende principes: De strategie van het OP werd ntwikkeld met g vr de cherentie met de strategieën van de reginale OP s.de delstellingen en de acties die dr de partners van het prgramma werden vastgelegd hebben als del m de reginale ntwikkelingsstrategieën ndersteunen, en tegelijk een plssing te bieden vr grensverschrijdende uitdagingen, f te inversteren in sectren waar de grensverschrijdende samenwerking een reeële tegeverde waarde heeft t..v. de eurpese fndsen. De beheersautriteiten van de reginale prgramma s zullen betrkken wrden in de Cmité Van Tezicht en de Stuurgrep van het OP INTERREG en zullen zich in elke fase van het prgramma kunnen vergewissen van de gede afstemming tussen de Interreg-steun en de investeringen via de andere reginale fndsen ; Naast deze frmele afstemmingsmechanismen verbinden de partners er zich te, m vanaf het tweede jaar van de prgrammatieperide tenminste één keer per jaar, de ptentiële cmplementariteiten tussend de reginale fndsen en het OP INTERREG en de werkwijzen f thema s die aanleiding zuden kunnen geven tt een synergie met de reginale fndsen te nderzeken. Dit zu gedaan kunnen wrden vr : Elke specifieke delstelling van het OP INTERREG De ecnmische sectren diedr het OP INTERREG als priritair wrden beschuwd De grensverschrijdende wn- en werkgebieden 81

82 Verlichting van de administratieve last vr de begunstigden 7 Verlichting van de administratieve last vr de begunstigden 82

83 Verlichting van de administratieve last vr de begunstigden De vereenvudiging is een belangrijk element vr het peratinele prgramma INTERREG France Wallnie-Vlaanderen De prgrammering werd ng steeds gekenmerkt dr een zware administratieve last, wat vele actren ntmedigde m zich te verenigen en samen prjecten p te zetten. Om deze administratieve last te verlichten, zal de prgrammering p de vlgende elementen berusten: de ntwikkeling van een nieuw vlledig geïntegreerd en geïnfrmatiseerd beheerssysteem de invering van een nieuw cncept van vrprjecten. Gebruik van frfaits vr indirecte ksten 7.1 Nieuw vlledig geïntegreerd en geïnfrmatiseerd beheerssysteem Uit de tussentijdse evaluatie van het INTERREG IV-prgramma is gebleken dat de uitvering van het prgramma p het vlak van ksten, vereenvudiging en efficiëntie verbeterd kn wrden via de infrmatisering van alle infrmatie- en pvlgingsstrmen van de prjecten. De infrmatisering van de prcedures zu dan k p drie niveaus gebeuren: administratieve pvlging (indiening van de prjecten), peratinele pvlging (rapprtering van de activiteiten en wijzigingen van de prjecten) en financiële pvlging (schuldvrderingen, eerste- en tweedelijnscntrle, betaling van de natinale bijdragen, en nregelmatigheden). Naar aanleiding van deze vaststelling en vr de uitvering van het INTERREG V-prgramma hebben de Beheersautriteit en de partners beslist een nieuw vlledig geïntegreerd beheerssysteem te ntwikkelen. Dit zal ter beschikking gesteld wrden van alle betrkken partijen en van alle peratren vanaf de eerste prjectprep vr INTERREG V. Z zal de vlledige pvlging van een vrprject, prject f prjectprtefeuille via het geïnfrmatiseerd beheerssysteem verlpen, gaande van de indieningsfase tt de afsluitingsfase, via de behandeling, de financiële pvlging, de pvlging van de activiteiten- en resultatenrapprten en de pvlging van de eerste- f tweedelijnscntrle ter plaatse. Het systeem wrdt per mdule ntwikkeld, met een testfase vr elke mdule, en de vlledige ingebruikname is gepland vr eind juli De mdules zullen ingezet wrden vereenkmstig de levensfasen van een prgramma. De architectuur van het INTERREG V-infrmaticasysteem wrdt z pgevat dat de vlgende bewerkingen mgelijk zijn: de inver en raadpleging van de infrmatie vanaf een bmstructuur die tegepast wrdt p het peratinele prgramma (per priritaire as, investeringspririteit, prject, gebiedsdeel, leidende peratr, peratr, medefinancierder), wat de staat van feitelijke en financiële vrtgang (behandeling afgesprken bedragen, vastleggingen, uitgaven,...) betreft ; vr elk prject de mgelijkheid m alle gedetailleerde gegevens (cde, naam, lcatie, beschrijving, peratren, financiële staat, dcumenten, activiteitenrapprt, indicatren, enz.) in te veren; vr elke peratr de mgelijkheid m de gegevens ver de schuldvrderingen in te veren, bewijsstukken vr de betrkken schuldvrdering vr te leggen en de validatiecertificaten van de uitgaven vr elke schuldvrdering weer te geven; vr elk prject en vr elk van de vlgende niveaus (peratr, medefinancierder, budgetpsten) de mgelijkheid m alle wijzigingen in te veren die tijdens de uitvering van het prject gevraagd f aangebracht werden en dr de juiste instantie gevalideerd werden; infrmatie pzeken via het pstellen van pzekrsters die (met name) identificatiegegevens en financiële gegevens kruisen; cijfergegevens exprteren naar een spreadsheet m gekruiste gegevens te verkrijgen; rapprten, technische fiches, tabellen,... afdrukken; infrmatie p een precieze datum cnslideren dr in de databank een versie aan te maken die gekppeld is aan de betrkken datum, wat het mgelijk maakt de gegevens te archiveren die gediend hebben vr de certificatie van de uitgaven die aan de Eurpese Cmmissie werden drgegeven; de raadpleging van de databank vr de gecnslideerde versie van een bepaalde datum (vregere testanden); een gerichte en geparametreerde raadpleging van de infrmatie vlgens het prfiel en de tegangsrechten van de gebruiker (mgelijkheid vr de systeembeheerder m de tegang tt bepaalde meer vertruwelijke infrmatie te blkkeren). De ntwikkeling van een geïntegreerd beheerssysteem zu alle betrkken partijen bij het prgramma in staat meten stellen hun administratieve last te verlichten, aangezien een deel van hun activiteiten geïnfrmatiseerd wrden. 7.2 Invering van een nieuw cncept van vrprjecten In de tussentijdse evaluatie van het INTERREG IV-prgramma wrdt k gesuggereerd m het cncept van vrprjecten te verwegen. Dit vrstel vertrekt van de vaststelling dat de behandelings- en beslissingstermijnen vr een grt aantal kandidaturen erg lang zijn. Om te vermijden dat de partners en de 83

84 Verlichting van de administratieve last vr de begunstigden autriteiten nuttels tijd en persneel investeren, werd als plssing vrgesteld m de indiening van een samenvattende prjectfiche mgelijk te maken. Aan de hand hiervan zu snel nagegaan kunnen wrden f het partnership, de delstellingen, de acties en het budget beantwrden aan de strategie van het OP. Daarna zu dan aan het partnership gevraagd kunnen wrden m de vrstellen grndiger uit te werken f te herriënteren. Tijdens zijn vergadering van 25 juni 2013 heeft het Cmité van Tezicht van het prgramma de werkingsprincipes met betrekking tt het mechanisme vr de indiening, de behandeling en de uitvering van de prjecten gevalideerd. Om de strategische begeleiding van het prgramma te verbeteren en de behandeling van de ingediende prjecten beter te beheersen, zal het behandelingsmechanisme gebaseerd zijn p een fundamenteel cncept, de vrprjecten. Dit zal een verplichte fase zijn vóór de indiening van een prject f prjectprtefeuille en het mgelijk maken de administratieve prcedures vr de indiening van een prject te verlichten. Het cncept van de vrprjecten en de delstellingen en praktische mdaliteiten ervan wrden tegelicht in punt Prcedure vr de behandeling en selectie van de prjecten in dit rapprt. 7.3 Gebruik van frfaits vr indirecte ksten Met het g p administratieve vereenvudiging hebben de partners van het OP ervr gekzen m aan de vr de uitverders van prjecten een frfaitaire kst van 12,5% te hanteren vr de indirecte ksten, berekend p basis van de persneelsksten. Tevens hebben de partners ervr gekzen m een berep te den p de dr de Cmmissie gebden mgelijkheid tt flexibiliteit m de persneelsksten te berekenen p basis van uurtarieven vr medewerkers die in deeltijd werken. 84

85 Hrizntale principes 8 Hrizntale principes 85

86 Hrizntale principes 8.1 Duurzame ntwikkeling Het prgramma wil bijdragen tt de duurzame ntwikkeling van de samenwerkingszne. Hiernder verstaan we een ecnmische en sciale ntwikkeling die hudbaar is vanuit milieugpunt en de ntwikkeling van de tekmstige generaties niet hypthekeert. De duurzame ntwikkeling streeft vijf delen na: de strijd tegen klimaatverandering en de bescherming van de atmsfeer; het behud van de bidiversiteit, het beheer van het milieu en de hulpbrnnen; ntwikkelingsdynamieken vlgens verantwrde prductie- en cnsumptiemethden; de ntpliing van alle mensen dr tegang tt een gede levenskwaliteit; sciale chesie en slidariteit tussen grndgebieden en tussen generaties. Vr de peride zal p de vlgende manieren rekening gehuden wrden met al deze delen inzake duurzame ntwikkeling: Meerdere specifieke delstellingen, zals deze vermeld in de assen 3 Het milieu beschermen en valriseren dr een geïntegreerd beheer van de grensverschrijdende hulpbrnnen (in de ruime zin van het wrd) en 4 De chesie en de gemeenschappelijke identiteit in de grensregi s bevrderen, dragen rechtstreeks bij tt de verbetering van de bescherming, het behud en de valrisatie van het milieu en de natuurlijke en culturele hulpbrnnen, het behud van de bidiversiteit en de slidariteit tussen de gebieden. Bepaalde specifieke delstellingen dragen nrechtstreeks bij tt deze delen, drdat ze mstandigheden creëren die bevrderlijk zijn vr de inspanningen van de reginale actren p het vlak van bestrijding van de klimaatverandering, bescherming van de atmsfeer en behud van de bidiversiteit. We verwijzen in het bijznder naar de delstellingen steun aan R&D-prjecten, steun aan de grene sectren en verspreiding van de grene technlgieën in het ecnmische weefsel. De impact van elk vrgelegd prject p het vlak van duurzame ntwikkeling zal geëvalueerd wrden p basis van een referentiekader waarin de drie vlgende delen berdeeld wrden: DOELEN INZAKE DUURZAME ONTWIKKELING ANALYSE VAN DE BIJDRAGE TOT HET DOEL + = -? Draagt het prject glbaal genmen bij tt de vlgende elementen? (de vrbeelden wrden indicatief gegeven en meten niet apart geëvalueerd wrden) 1. Klimaatverandering en bescherming van de atmsfeer Het energieverbruik en de vraag naar energie nder cntrle huden Hernieuwbare energie stimuleren De stadsuitbreiding beperken mdat die autverkeer in de hand werkt Rekening huden met de impact p de atmsfeer De breikasgassen verminderen die verband huden met bebuwing (wningen, kantren) De andere e luchtverntreinigers verminderen 2. Behud van de bidiversiteit, beheer van het milieu en de hulpbrnnen Het gebruik van ruimte dr de verstedelijkte zne en de infrastructuur nder cntrle huden Behud van de diversiteit van de natuurlijke habitats en de landschappen Verbetering van het eclgisch stramien Strijd tegen milieuvervuiling Ratineel beheer van de natuurlijke hulpbrnnen Valrisatie van het erfged zdat iedereen tegang heeft tt een kwaliteitsvlle mgeving 3. Verantwrde prductie- en cnsumptiemethden Verbetering van de eclgische en sciale kwaliteit van de prductieprcessen Vermindering van de afvalstffen aan de brn Gebruik van eclabels en milieucertificering Ontwikkeling van een verantwrd aankpbeleid 86

87 Hrizntale principes Tt slt zal de Beheersautriteit tezicht uitefenen p de milieueffecten van het prgramma, dr milieueffectindicatren p te vlgen en dr de tussentijdse berdeling van de milieueffecten van het prgramma p te nemen in het evaluatieplan, rekening hudend met de evlutie van de cntextindicatren van de samenwerkingszne: Aantal acties waarin de bescherming van de bidiversiteit pgenmen is MILIEUEFFECTINDICATOREN Aantal grensverschrijdende acties p het vlak van beheer van natuurgebieden Landbuwppervlakte waarp duurzame landbuwpraktijken plaatsvinden, wat de vervuiling beperkt (bdem, water en prducten) Aantal geïntegreerde acties die gericht zijn p de vermindering van het energieverbruik, en betrkken delgrep (ndernemingen en bewners) Aantal geïntegreerde acties vr de beperking van het verbruik en/f de vervuiling van water, en betrkken delgrepen (ndernemingen, bewners) Aantal acties die rekening huden met het behud van het landschap Aantal educatieve acties en acties die sensibiliseren vr het milieu, en ppulatie waarp deze acties betrekking hebben Aantal acties m risic s te vrkmen en ppulaties te beschermen, en delgrep waarp deze acties betrekking hebben / bedreigde delgrep 8.2 Gelijke kansen en niet-discriminatie Het prgramma wil het principe van gelijke kansen en niet-discriminatie tepassen, dr van de delstelling tegankelijkheid een van de vrnaamste principes en delstellingen van zijn actieterrein te maken, en dr de maatschappelijke integratie en berepsinschakeling van gediscrimineerde f kwetsbare grepen te verbeteren. Het prgramma draagt in de eerste plaats bij tt de verbetering van de algemene tegang tt een aantal penbare diensten en beleidsstrategieën, en dit ver de hele zne maar k in de meest achtergestelde gebieden stedelijke en landelijke gebieden. Het gaat in het bijznder m de acties ter bevrdering van: de tegang tt pleidingen; de tegang tt begeleidende diensten p het vlak van ndernemerschap (priritaire as 2); de tegang tt gemeenschappelijke werkgelegenheidsdiensten en -acties (priritaire as 4); de tegang tt grensverschrijdende diensten en infrastructuren vr gezndheid en gezndheidszrg (priritaire as 4); de tegang tt sensibiliseringsacties p gezndheids- en maatschappelijk vlak vr de meest kwetsbare delgrepen (priritaire as 4). Elk ingediend prject zal geëvalueerd meten wrden p zijn impact inzake gelijke kansen en nn-discrimitatie, p basis van een gemeenschappelijke checklist waarin vlgende finaliteiten zullen geëvalueerd wrden: Impact inzake GELIJKE KANSEN EN NnN n-discriminatie ANALYSE VAN DE BIJDRAGE TOT HET DOEL + = -? Zal het prject vr een verbetering zrgen in de levensmstandigheden, en de sciale en prfessinele integratie van de vlgende grepen? Gehandicapten Persnen met een verslavingsachtergrnd van eender welke aard Migranten Rma Vregtijdige schlverlaters De Beheersautriteit zal de acties van het prgramma die rechtstreeks bijdragen tt gelijke kansen en de bestrijding van discriminatie pvlgen: REALISATIE-INDICATOREN INDICATOREN GELIJKE KANSEN / DISCRIMINATIE Aantal gerealiseerde acties vr gediscrimineerde / kwetsbare grepen Aantal acties vr pleiding / berepsinschakeling die geverd wrden in de achtergestelde grensgebieden (ingeslten landelijke gebieden, achtergestelde stedelijke gebieden) DOELWAARDE tt tt 300 GEGEVENSBRON Prjectpartners 87

88 Hrizntale principes 8.3 Gelijkheid mannen-vruwen Om rekening te huden met de gelijkheid tussen mannen en vruwen wrdt een dubbele aanpak gevlgd: een gerichte aanpak,, waarbij het prgramma acties ndersteunt die specifiek p vruwen gericht zijn m de feitelijke ngelijkheid waarvan deze het h slachtffer r zijn te verhelpen: pleidingen, berepsinschakelingsacties, sensibiliseringsacties p gezndheidsvlak (verslavingen bijvrbeeld), begeleiding bij ndernemerschap; een transversale aanpak pdat het element gelijkheid tussen mannen en vruwen systematisch pgenmen wrdt in alle acties die het prgramma steunt. Het kmt er hierbij p aan ervr te zrgen dat er wel degelijk rekening wrdt gehuden met de respectieve nden van mannen en vruwen bij de lancering en uitvering van de acties: UITDAGINGEN VAN DE BEVORDERING VAN DE GELIJKHEID MANNEN-VROUWEN ANALYSE VAN DE MATE WAARIN ER REKENING MEE WORDT GEHOUDEN + = -? Hudt het prject glbaal genmen rekening met de vlgende elementen? (de vragen wrden indicatief gegeven en meten niet apart geëvalueerd wrden) 1. Tegang tt en deelname aan de arbeidsmarkt p alle niveaus Respecteert het prject het gemengde karakter van de werkgelegenheid p het vlak van kwalificatie (plaatsen en functies)? 2. Deelname van vruwen aan de prichting en ntwikkeling van ndernemingen Maakt het prject het mgelijk m de plaats van de vruwen in de plaatselijke ecnmische ntwikkeling te valriseren (vruwelijke bedrijfsleiders, enz.) Medigt het prject vruwen aan m hun ndernemingsvermgen te ntwikkelen (lpbaanntwikkeling)? 3. Berepspleiding (cmpetenties en kwalificatie) Ziet het prject te p de gelijke tegang van mannen en vruwen tt berepspleidingsacties? Ondersteunt het prject mannen die willen evlueren naar een typisch vruwelijk berep en mgekeerd? Medigt het prject de kwalificatie van vruwen aan in sectren met weinig mgelijkheden tt prfessinele evlutie? Daarnaast zal de delstelling van bevrdering van gelijkheid tussen mannen en vruwen vrtgezet wrden bij de uitvering van het prgramma via: een pdeling naar geslacht van de vlgende realisatieindicatren indicatren: REALISATIE-INDICATOREN INDICATOREN GELIJKHEID MANNEN-VROUWEN Aantal vruwelijke begunstigden van de begeleidingsacties inzake ndernemerschap. Aantal vruwelijke begunstigden van deacties ter begeleiding van het zeken naar een jb ver de grens Aantal vruwelijke begunstigden van acties inzake pleiding en vrming DOELWAARDE 2022 GEGEVENSBRON Prjectpartners Prjectpartners Prjectpartners de maximale deelname van de diensten van de bevegde partnerautriteiten van het prgramma aan het beleid m de gelijkheid mannen-vruwen te bevrderen, in de cmitlgie-instanties van het prgramma, en de uitwerking van adviezen bij de behandeling van de vrprjecten en prjecten. 88

89 Afznderlijke elementen die als bijlagen in de gedrukte versie van het dcument vrgesteld wrden 9 Afznderlijke elementen die als bijlagen in de gedrukte versie van het dcument vrgesteld wrden 89

90 Afznderlijke elementen die als bijlagen in de gedrukte versie van het dcument vrgesteld wrden 9.1 Lijst met de vrnaamste prjecten waarvan de uitvering gepland is tijdens de prgrammeringsperide Het prgramma is niet betrkken. 9.2 Prestatiekader vr het samenwerkingsprgramma Priritaire as As 1 Uitveringsfase, financiering, resultaat- f realisatie-indicatr indicatr Aantal nderzeksinstellingen dat deelneemt aan grensverschrijdende nderzeksprjecten Aantal nderzeksinstellingen dat deelneemt aan grensverschrijdende nderzeksprjecten Meeteenheid, indien Tussentijdse delwaarde van tepassing vr 2018 Einddelwaarde (2023) Aantal Aantal Aantal ndernemingen dat steun ntvangt Aantal As 2 Aantal ndernemingen dat steun ntvangt Aantal As 3 As 4 Aantal grensverschrijdende innverende valrisatie-acties van het - culturele, - industriële, - natuurlijke en - landschappelijke patrimnium in de samenwerkingszne Aantal acties rnd duurzame ntwikkeling via: - een geïntegreerd beheer van natuurlijke hulpbrnnen - het behud van natuurlijke hulpbrnnen - de sensibilisering van het publiek - de uitbuw van innvatieve technlgieën Aantal vrzieningen die werken rnd de tegankelijkheid tt een gezndheids- en sciale dienst aan beide kanten van de grens Aantal grensverschrijdende acties die dr het prgramma wrden gesteund m de tegankelijkheid van de grensverschrijdende persnsgebnden dienstverlening te stimuleren Aantal Aantal Aantal Aantal

91 Afznderlijke elementen die als bijlagen in de gedrukte versie van het dcument vrgesteld wrden 9.3 Lijst met de relevante partners die bij de vrbereiding van het samenwerkingsprgramma betrkken zijn Bij de uitwerking van het samenwerkingsprgramma is veel aandacht besteed aan verleg tussen de partnerautriteiten van het prgramma en aan raadpleging van de verschillende lkale Franse, Waalse en Vlaamse belanghebbende partijen. De vrbereiding van het prgramma verliep in twee fasen: Een eerste fase, tussen februari en april 2013, waarin een sciaal-ecnmische diagnse van het samenwerkingsgebied werd gesteld. Deze werkzaamheden zijn uitgeverd p basis van een brede raadpleging van de lkale belanghebbende partijen via: Ongeveer vijftig gesprekken met de vertegenwrdigers van de nderstaande verheden vr elk van de drie gebiedsdelen: Prvincie West-Vlaanderen Prvincie Ost-Vlaanderen Agentschap Ondernemen Vlaanderen Entiteit Eurpa Ecnmie Vlaamse Overheid, Departement Ecnmie, Wetenschap en Innvatie Cabinet du Ministre-Président Rudy Demtte Agence de Stimulatin Ecnmique, AS-E Agence de Stimulatin Technlgique (AS-T) Service Public Walln de l'empli et de la Frmatin (FOREM) DG05 Puvirs lcaux, actin sciale et santé VLAAMSE GEBIEDSDEEL WAALSE GEBIEDSDEEL DGO4 - Directin générale pératinnelle de l'aménagement du territire, du Lgement, du Patrimine et de l'energie DG06: Directin Générale pératinnelle de l'écnmie, de l'empli et de la recherche DG06: Directin Générale pératinnelle de l'écnmie, de l'empli et de la recherche Département de la Cmpétitivité et de l Innvatin DG03: Directin générale Agriculture, Ressurces naturelles et Envirnnement Département des Plitiques eurpéennes et des Accrds internatinaux Directin des Prgrammes eurpéens Cnseil réginal du Nrd Pas-de-Calais Préfecture de régin Nrd-Pas de Calais Cnseil Général du Nrd Cnseil Général du Pas-de-Calais Cnseil réginal de Picardie Préfecture de régin Picardie Cnseil Général de l'aisne Cnseil réginal de Champagne-Ardenne Préfecture de régin Champagne-Ardenne Cnseil Général des Ardennes FRANSE GEBIEDSDEEL GIP Centre d'analyses réginal des mutatins de l'écnmie et de l'empli (CARMEE) Insee Picardie Université de Reims Een reeks wrkshps ver de sterke en zwakke punten, kansen en bedreigingen van het gebied, waaraan in ttaal ngeveer vijftig institutinele, ecnmische en sciale spelers uit de drie gebiedsdelen deelnamen. Een tweede fase, van mei 2013 tt augustus 2014, waarin de samenwerkingsstrategie en de strategie vr het peratineel prgramma werden uitgewerkt. De partnerautriteiten van het peratineel prgramma waren gedurende de hele vrbereiding van deze werkzaamheden betrkken via een reeks van cmités van tezicht, seminaries/werkgrepen ver de strategie, de prcedures en de indicatren. Tegelijkertijd zijn in het kader van de strategische milieueffectrapprtage tussen februari en mei 2014 alle milieu-autriteiten vr advies geraadpleegd en is er van 28 mei tt 27 augustus 91

92 Afznderlijke elementen die als bijlagen in de gedrukte versie van het dcument vrgesteld wrden 2014 een penbare raadpleging gerganiseerd. Bvendien werden de aanbevelingen van de ex-ante evaluatr in het peratinele prgramma al naargelang het pstellen van het peratinele prgramma pgenmen. 9.4 Uitveringsvrwaarden van het prgramma die dankzij een bijdrage van de IPA en het ENB het financieel beheer, de prgrammering, pvlging, evaluatie en cntrle van de deelname van derde landen aan de transnatinale en interreginale prgramma s regelen. Het prgramma is niet betrkken. 92

93 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne 10 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne 93

94 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne METHODOLOGISCHE NOOT In dit dcument staat de sciaal-ecnmische diagnse van de samenwerkingszne France-Wallnie-Vlaanderen beschreven. Daarmee willen we de evluties die zich tijdens de vrige prgrammaperide binnen de verschillende gebieden hebben afgespeeld nder de aandacht brengen en nderling vergelijken. De gegevens en data die in deze diagnse zijn gebruikt, zijn gekzen p basis hun beschikbaarheid en vergelijkbaarheid vr alle gebieden. Naargelang de beschikbaarheid van gegevens, hebben we de vrkeur gegeven aan verschillende niveaus: de arrndissementen; de prvincies en departementen (Heneguwen, Namen, Luxemburg, Ost-Vlaanderen, West-Vlaanderen, Ardennes, Marne, Aisne, Oise, Smme, Nrd en Pas-de-Calais); de regi's (Wallnië, Vlaanderen, Nrd-Pas-de-Calais, Champagne-Ardenne en Picardie), terwijl bepaalde reginale gebieden buiten de samenwerkingszne vallen. Indien de gegevens niet beschikbaar (f niet vergelijkbaar) waren vr het laagste niveau, hebben we het daarpvlgende niveau geanalyseerd. Daarnaast is er zveel als mgelijk geprbeerd m met de meest recente data te werken, tenzij deze data niet vergelijkbaar zijn ver de verschillende regi s (dan zijn udere data gebruikt) Kaart van de samenwerkingszne en de gebieden Dankzij de sci-ecnmische diagnse en de analyse p het vlak van ecnmie, kennis, milieu en scidemgrafie, kunnen we een typlgie van infrareginale gebieden nderscheiden die aanzienlijke prblemen en uitdagingen gemeen hebben p het vlak van grensverschrijdende samenwerking. De verschillende gebieden in de samenwerkingszne naargelang hun typlgie De kaart werd samengesteld aan de hand van bevindingen uit de diagnse, alsk van interviews p strategisch vlak en p het terrein. Z kunnen we de vlgende types gebieden bepalen: De stedelijke plen met: De stedelijke plen van de zne, die zich niet ndzakelijk in grensgebied bevinden, maar dankzij de aanwezigheid van reginale en natinale actren actief zijn in samenwerkingsverbanden p ecnmisch, universitair en innvatievlak p het niveau van de zne; De stedelijke gebieden in de grensstreek die actief zijn in een lkale samenwerking, aangezien dit vereenstemt met grensverschrijdende arbeidsregi s en leefgebieden. We nderscheiden twee gebieden van dat type die de kenmerken vertnen van grensverschrijdende agglmeraties (stedelijke cntinuïteit, belangrijke grensstrmen p het vlak van handelsverkeer, werk, vrijetijdsbesteding en cnsumptie), die een steeds sterkere intercnnectiviteit bezitten en grte uitdagingen bieden inzake samenwerking p institutineel, ecnmisch en sciaal vlak en inzake verver en gecncerteerde ruimtelijke van het gebied: De Eurmetrpl Lille-Turcing-Rubaix-Krtrijk-Turnai; 94

95 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne De agglmeratie Dunkerque-Ostende die minder grt is dan de perimeter van de Eurpese grepering vr territriale samenwerking Flandre-Dunkerque-Côte d Opale. De kustgebieden, die gedeeltelijk verlappen met de Eurpese grepering vr territriale samenwerking Flandre-Dunkerque-Côte d Opale, en gemeenschappelijke uitdagingen hebben inzake ecnmische ntwikkeling, milieubescherming en risicbeheer; De industriële gebieden die gecnfrnteerd wrden met zware prblemen p het vlak van industriële recnversie (milieu-, ecnmische en sciale aspecten), en vral vrkmen in het mijngebied Lens-Maubeuge-Charleri-Namur; De aantrekkelijke peri-urbane en landelijke gebieden, met een sterke ecnmische en bevlkingsdynamiek (residentiële bevlking en teristen), maar die gecnfrnteerd wrden met gelijkaardige uitdagingen, hfdzakelijk inzake ruimtelijke rdening, bescherming en valrisatie van het milieu De ingeslten peri-urbane en rurale gebieden, die betrkken zijn bij een ng bescheiden grensverschrijdende samenwerking - zelfs al gaat het m grensgebieden -, zich in het hart van de samenwerkingszne bevinden (Grande Thiérarche, Ardenne) en gecnfrnteerd wrden met gemeenschappelijke uitdagingen inzake ecnmische en sciale ntwikkeling. 95

96 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne 10.2 Ecnmische dynamieken Dit hfdstuk analyseert de ecnmische dynamieken binnen de samenwerkingszne. Deze dynamieken zijn transversaal vr alle regi s binnen die zne en gelden specifiek vr bepaalde infrareginale gebieden. Met het g p de strategie van de Eurpese Unie behandelen deze analyses de vlgende thema s: Delstelling 1 (gedeeltelijk ): Versterken van nderzek, technlgische ntwikkeling en innvatie Delstelling 3: Verbetering van het cncurrentievermgen van km s en van de landbuw- en visserijsectr De ecnmische prestaties en de creatie van welvaart in de samenwerkingszne Gebied met dynamische welvaartscreatie binnen de Eurpese Unie in de peride , sinds 2008 beïnvled dr de ecnmische crisis In 2009 bedraagt het brut binnenlands prduct (bbp) van de samenwerkingszne 2,2 % van het bbp van de EU Dit nderstreept het ecnmische gewicht van dit deel van het grndgebied vr de Eurpese Unie, en vr Frankrijk en België in het bijznder. De prductie in de samenwerkingszne is sinds 2005 met 11,5 % tegenmen tegen lpende prijzen 4. Dit is minder dan de evlutie in geheel Frankrijk en België (respectievelijk 12,8 % en 17,2 %) maar meer dan het gemiddelde ritme van de EU-27 (11 %). In termen van het BBP per hfd van de bevlking is de evlutie van de zne erg vergelijkbaar met die van de rest van de EU-27 in de peride (zie grafiek), de EU-27 had een snelle grei van het BBP per hfd van de bevlking tussen , maar k een scherpe daling tussen 2008 en Het gemiddelde bbp per inwner ( eur) van de zne lag in 2010 iets hger dan het Eurpese gemiddelde (EU-27), dat eur per inwner bedraagt, maar blijft nder het gemiddelde vr België ( eur) en Frankrijk ( eur). Dr de ecnmische crisis is de ecnmische dynamiek in de Eurpese Unie sinds 2008 zichtbaar teruggevallen, met een daling van het bbp met 2 % tussen 2008 en Vr de samenwerkingszne wrdt eveneens een achteruitgang vastgesteld, maar in mindere mate en p gedifferentieerde wijze (-1,2 % gemiddeld ver de gebieden van de zne). Het bbp per tewerkgestelde, dat het mgelijk maakt m bij benadering de arbeidsprductiviteit te bepalen, wrdt in 2009 p eur geraamd vr de regi s en prvincies van de samenwerkingszne. De zne blijft in 2009 nder het Belgische en Franse gemiddelde, maar vertnt een dynamische evlutie (+8,3 % tussen 2005 en 2009). Deze gede psitie kan mgelijk verklaard wrden dr de ecnmische specialisatie in perfrmante activiteiten in de verschillende gebieden zals in dynamische industriële sectren (farmacie, nieuwe materialen (textiel en metallurgie), kunststfindustrie, (agr)- vedingsindustrie) en daarnaast de beperkte aanwezigheid van tertiaire activiteiten met een lagere prductiviteit. Gezien het hgere greiritme van het bbp per inwner in vergelijking tt het EU-27-gemiddelde, en het relatief ged standhuden tegen de crisis sinds 2008 (het greiritme in de samenwerkingszne bleef relatief hger ten pzichte van het natinale greiritme in Frankrijk f België), is de samenwerkingszne duidelijk een dynamisch ecnmisch gebied dat een belangrijke plaats innneemt in de Eurpese Unie. Tch zijn er binnen de zne verschillen in de ecnmische testand en ntwikkelingen te nderscheiden Creatie van welvaart dicht bij het Eurpese gemiddelde, maar gedifferentieerd verdeeld ver de samenwerkingszne De samenwerkingszne wrdt gekenmerkt dr een grte hetergeniteit tussen de gebieden waaruit ze bestaat, zwel binnen als tussen de Belgische en Franse gebieden: In 2010 varieerde het bbp per inwner bijvrbeeld van 59 % (Thuin) tt 154 % (Gent) van het Eurpese gemiddelde (EU-27). Bepaalde gebieden in Wallnië (Philippeville, Dinant, Virtn, Thuin, Bergen, Signies en Ath) en de departementen Aisne, Ardennes en Pas-de- Calais blijven meer dan 10 % nder het Eurpese gemiddelde (EU-27). De andere gebieden bevinden zich dicht bij het Eurpese gemiddelde f liggen er beduidend bven. Tussen 1995 en 2010 bedreg de gemiddelde grei 2,65 % vr de samenwerkingszne tegenver 3,46 % vr de EU-27. Slechts enkele Belgische arrndissementen (Oudernaarde, Meskren, Drnik, Bastgne, Ieper) vertnen een greipercentage dat hger ligt dan het EU-gemiddelde. 3 Het gemiddeld bbp / inwner van de EU-15 is niet beschikbaar p de Eurstat-webite. 4 Het brut binnenlands prduct van de samenwerkingszne wrdt berekend dr de bbp s van de Belgische arrndissementen en van de Franse regi s in de samenwerkingszne samen te vegen (beschikbaar granulariteitsniveau). 96

97 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Bepaalde gebieden cmbineren verigens een laag gemiddelde p het vlak van bbp per inwner met een zwakke grei (Virtn, Signies, Dinant, Aisne). In de Waalse en Vlaamse gebiedsdelen leunt het gemiddelde bbp per inwner in 2009 dicht aan bij het Eurpese gemiddelde (105%) en bij het gemiddelde van de Franse departementen (96%), maar dit deel van het gebied vertnt wel de grtste greidynamiek van de zne en blijkt k beter bestand tegen de gevlgen van de recente crisis dan de Franse departementen (respectievelijk -2,3% en -3,8%). Gemiddelde jaarlijkse grei van het BBP / hfd Brn : Eurstat,

98 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Evlutin cmparée du PIB/hab myen Vergelijkende evlutie van het gemiddelde BBP / hfd ver de peride sur la péride Belgique België France Frankrijk Unin eurpéenne (27 pays) EU-27 Samenwerkingsgebied Zne de cpératin Vergelijkende evlutie Evlutin van het gemiddelde cmparée du BBP PIB/hab / hfd myen ver de peride sur la péride -Frankrijk France Marne France Nrd Ardennes Oise Smme Pas-de-Calais Aisne Vergelijkende evlutie van het gemiddelde BBP BBP / hfd / hfd ver ver de de peride peride België België België West Vlaanderen Ost Vlaanderen Namen Luxemburg Heneguwen Brn : Eurstat,

99 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne BBP per inwner in % EU27 eur gemiddelde (2010) Frankrijk % Nrd % Aisne % Ardennes % Pas-de-Calais % Smme % Oise % Marne % België % Gent % Oudenaarde % Brugge % Diksmuide % Ieper % Krtrijk % Ostende % Reselare % Tielt % Veurne % Aat % Charleri % Bergen % Meskren % Signies % Thuin % Drnik % Aarlen % Bastenaken % Marche-en-Famenne % Neufchâteau % Virtn % Dinant % Namen % Philippeville % Brn : Eurstat,

100 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Een samenwerkingszne bestaande uit vier types ecnmische ntwikkelingsgebieden De verschillen in bbp per inwner die binnen de zne vastgesteld wrden, wijzen p lkaal vlak p een specifieke ecnmische en demgrafische ntwikkeling die de grenzen tussen de Franse regi s en Belgische prvincies verstijgt, en cmplexer is dan de traditinele tegenstellingen tussen stedelijk en landelijk gebied f tussen kust en hinterland. Er tekenen zich vier types znes af, die een indeling in categrieën van samenwerkingsgebieden p ecnmisch vlak 5 mgelijk maken: De dynamische stedelijke plen p weg naar metrplisatie, bijvrbeeld rnd Gent en het metrplgebied Rijsel enerzijds, en de dynamische, maar kleinere stedelijke plen anderzijds. In de metrplen Lille en Gent is er een cncentratie van industriële en tertiaire ecnmische activiteiten, natinale en Eurpese nderzeks- en pleidingscentra en culturele activiteiten p reginale schaal. Deze metrplen nderscheiden zich dr hun sterke ecnmische cmpetitiviteit en aantrekkelijkheid (vr inwners, studenten, teristen, werknemers). Ze beschikken bvendien ver perfrmante transprtinfrastructuur en cmmunicatienetwerken, waardr ze gegrafisch gezien een steeds sterkere invled uitefenen p de vrstedelijke gebieden en de kleinere naburige stadsplen. In dat pzicht is de ecnmische werking van de metrpl Rijsel vandaag duidelijk grensverschrijdend rnd de driehek Rijsel-Drnik-Krtrijk die 2 miljen mensen telt. In de peride is de invledssfeer uitgebreid: de ecnmische metrplvrming mvat vandaag een perimeter van 3,8 miljen mensen (grtstedelijk gebied Rijsel) en strekt zich uit ver de stedelijke en vrstedelijke gebieden van de westelijke mijnregi, de gebieden in recnversie en de stedelijke gebieden van de mijnregi tt Pas-de-Calais (Lens, Duai, Arras) en de Samber (Maubeuge/Bergen); Dit geheel mvat eveneens stedelijke plen zals Charleri, Namen, Krtrijk, Brugge, Amiens f Reims, die een cncentratie vertnen aan centra vr hger nderwijs, penbare en culturele infrastructuur en ecnmische en plitieke beslissingscentra die stedelijk terisme aantrekken. Elk van deze gebieden valt p dr zijn specifieke dynamiek, en ntwikkelt zich in nauwe samenhang met nabije aantrekkelijke plaatsen zals Brussel (Charleri) f Île de France (Amiens, Reims). De kustznes vrmen het tweede dynamische geheel van de zne. Vanuit ecnmisch standpunt zijn dit grte teristische trekpleisters met een grter aantal vernachtingen dr niet-inwners en een belangrijker vastgedmarkt dan in de andere gebieden van de zne. Deze gebieden zijn rijk aan vernachtingsinfrastructuur, die gerganiseerd wrdt vlgens de plaatselijke treven en bevrderd wrdt dr de ntwikkeling van het kustterisme. Deze ecnmische aantrekkelijkheid wrdt in de hand gewerkt dr de aanwezigheid van grte havens die de kuststreek structureren (Brugge-Zeebrugge, Ostende, Gent (meer in binnenland gelegen zeehaven), Bulgne-sur-Mer, Duinkerke, Calais), en die een belangrijke tref vrmen vr de ntwikkeling van de lgistieke functie in de samenwerkingszne en de inclusie van de gebieden van het achterland. Z hebben heel wat industriële ndernemingen de haven van Gent als lcatie vr hun distributie- en/f prductieplatfrm gekzen in de autsectr (Hnda, Vlv), de metaalnijverheid (Arcelr-Mittal), de textielsectr (Hanes) en de elektriciteit (windmlenpark van Electrabel). De haven van Brugge-Zeebrugge heeft een mderne infrastructuur ntwikkeld die geschikt is vr rrschepen en cntainerschepen. Dit is een belangrijke Eurpese speler in het transprt van nieuwe wagens. Het is tevens een van de vrnaamste Eurpese terminals vr gas en vr de imprt van vleibaar aardgas. Hieruit blijkt dat de kuststreek een cmplex dynamisch geheel vrmt. Er spelen ecnmische belangen, van zwel stedelijke, teristische als eclgische aard, die sms een bedreiging vrmen vr kwetsbare risicgebieden. Vr bepaalde prblematieken waarmee deze gebieden kampen, biedt een grensverschrijdende aanpak een passende plssing. De samenwerkingszne mvat eveneens stedelijke en industriële gebieden in recnversie die gecnfrnteerd wrden met reële uitdagingen wanneer het erp aankmt een territriale strategie te bepalen vr ecnmische ntwikkeling en aantrekkingskracht. Deze gebieden waren histrisch sterk gespecialiseerd in de mijnbuw, textiel- en staalindustrie, die sterk te lijden heeft gehad van desindustrialisering. Dit type zne bevindt zich hfdzakelijk in Belgisch en Frans Heneguwen, de streek van de Samber, de Denderstreek, Duinkerke en het departement van Nrd f Pas-de-Calais (Lens) f smmige Ardense znes. Smmige Vlaamse gebieden wrden k getrffen dr prblemen van recnversie en verlaten industrieterreinen. Dat geldt bijvrbeeld vr de bredere regi rnd de Leievallei, Krtrijk en Gent. Inzake recnversie stippen we vrts ng de linnen- en textielindustrie aan in West- en Ost- Vlaanderen. Alleen de mdernste staalfabrieken blijven vrtbestaan, zals in het havenindustriegebied van Duinkerke. Kenmerkend vr deze gebieden is hun hgere werklsheidsgraad, eerder laaggeschlde bevlking, dalende demgrafie. Deze gebieden kampen met tegengestelde recnversiebewegingen : verarming van gebieden die bestaan uit kleine, vrheen industriële stadsplen zals rnd de Samber en in de Grande Thiérache, structurele uitbreiding van de tertiaire sectr in stedelijke plen zals in Lens dankzij teristische ntwikkeling (erkenning van het mijnpatrimnium dr de UNESCO, culturele vrzieningen), herindustrialisering dr diversificatie van activiteiten rnd nieuwe functies zals bitechnlgie (Bergen), vrije sftware (Sissns) en het beheer van bestaande lgistieke infrastructuren en cmmunicatie (Valenciennes). Men cnstateert een tenemende nderlinge ecnmische afhankelijkheid van deze gebieden met reginale grtstedelijke systemen (Valenciennes, Duai en Lens ten pzichte van het metrplgebied Rijsel, Charleri ten pzichte van Brussel). Tt slt mvat de samenwerkingszne k landelijke en peri-urbane gebieden in mutatie, weinig dichtbevlkt. We nderscheiden twee types znes: De aantrekkelijke landelijke en peri-urbane znes zals de sterk gespecialiseerde landbuwznes (Marne, Oise) en de peri-urbane znes die nder invled staan van een metrpl en beïnvled wrden dr het lkale wn-werkverkeer. Deze znes maken gebruik van hun vervledige ruimte dr een ecnmische specialisatie in de primaire sectr (landbuw, bsbuw). De diversificatie van de activiteiten, de endgene ntwikkeling en de pvang van nieuwe bevlkingen vrmen essentiële prblemen vr dit type zne. De ingeslten landelijke en peri-urbane znes. Dit type bevindt zich in bepaalde gevallen in het centrum van de zne en aan weerszijden van de grens, bijvrbeeld in de Franse departementen Aisne en Ardennes, de streek van Grande Thiérache, de Belgische arrndissementen Dinant, Neufchâteau f Virtn. Daardr hebben ze sms te kampen met een gebrek aan infrastructuur (meilijke bereikbaarheid met het vliegtuig en via het spr, gebrek aan multimdale platfrmen en uitgeruste activiteitenznes, enz.) en aan een lkaal dienstenaanbd. Het teristische patrimnium, telewerken, het aantrekken van residentiële verblijven en de sciale ecnmie kunnen pprtuniteiten betekenen vr dit type gebieden. 5 Typlgie uit de analyses van Ernst & Yung, die steunen p de reginale strategische diagnses en interviews p het terrein. 100

101 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne De ecnmische specialisatie van de zne Ondanks haar hetergene karakter kenmerkt de ecnmische zne zich dr het grte belang van de verwerkende nijverheid, de landbuw en de niet-marktdiensten. Sleutelgegevens van de samenwerkingszne (Brn: Eurstat, 2009 ; Insee, 2009) De landbuw vertegenwrdigt: 2 % van de brut tegevegde waarde 6 van de regi s en prvincies van de samenwerkingszne in % van de ttale werkgelegenheid, tegenver 1,5 % in België en 2,9 % in Frankrijk in De industrie vertegenwrdigt: 17,6 % van de brut tegevegde waarde van de regi s en prvincies van de samenwerkingszne in ,3 % van de ttale werkgelegenheid, tegenver 13,7 % in België en 14,7 % in Frankrijk in De buwsectr vertegenwrdigt: 7,1 % van de brut tegevegde waarde van de regi s en prvincies van de samenwerkingszne in ,9 % van de ttale werkgelegenheid, tegenver 6,1 % in België en 7 % in Frankrijk in De marktdiensten vertegenwrdigen: 47,6 % van de brut tegevegde waarde van de regi s en prvincies van de samenwerkingszne in ,6 % van de ttale werkgelegenheid, tegenver 49,4 % in België en 45,4 % in Frankrijk in De niet-marktdiensten 7 dragen bij tt: 25,8 % van de brut tegevegde waarde van de regi s en prvincies van de samenwerkingszne in % van de ttale werkgelegenheid, tegenver 29,3 % in België en 29,7 % in Frankrijk in In het algemeen nderscheiden de Belgische gebiedsdelen zich van de Franse gebiedsdelen dr een lagere tegevegde waarde in de landbuw en de nietmarktdiensten, ten gunste van een relatief grtere activiteit in de industrie, de buw en de marktdiensten (respectievelijk 2 %, 1 % en 0,8 % hger dan de verdeling van de brut tegevegde waarde vr de Franse gebiedsdelen). 6 De brut tegevegde waarde wrdt gedefinieerd als het verschil tussen de eindwaarde van de prductie en de waarde van de gederen aangewend tijdens het prductieprces. Men spreekt van brut TW indien de investeringsafschrijvingen niet afgetrkken wrden. 7 Onder niet-marktdiensten verstaat men diensten die gratis verstrekt wrden f aan ecnmisch verwaarlsbare prijzen (penbare administratie, sciale ecnmie). 101

102 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne BTW verdeling per sectr in de samenwerkingszne in 2009 Ttale BTW in marktprijzen (M ) Landbuw, bsbuw en visserij Industrie (exl. buw) Buw Marktdiensten Nietmarktdiensten België ,7 1,2% 18,5% 7,6% 48,0% 24,7% Ost-Vlaanderen ,2 0,8% 20,7% 8,5% 48,3% 21,7% West-Vlaanderen ,9 1,7% 20,1% 8,4% 48,7% 21,1% Heneguwen ,5 0,8% 16,6% 5,7% 47,4% 29,5% Luxemburg 5 123,4 2,3% 13,7% 8,4% 44,6% 31,0% Namen 9 416,7 1,3% 12,6% 5,8% 47,2% 33,2% Frankrijk ,8 2,9% 16,6% 6,6% 47,2% 26,8% Champagne-Ardenne ,3 8,7% 17,5% 6,4% 42,5% 24,9% Picardie ,0 2,7% 18,0% 6,6% 47,3% 25,4% Nrd-Pas de Calais ,5 1,0% 15,6% 6,6% 48,8% 28,1% Brn : Eurstat, 2009 *waarvan wetenschappelijke en technische activiteiten; administratieve en ndersteunende diensten, kunst, evenementen en recreatieve activiteiten, andere diensten, huishudelijke activiteiten, financiële en verzekeringsactiviteiten, infrmatie en cmmunicatie, immbiliën. * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken Verdeling van de werkgelegenheid in de samenwerkingszne in 2009 Ttaal aantal werkenden (in duizenden) Landbuw, bsbuw en visserij Industrie (ngerekend buw) Buw Marktdiensten Nietmarktdiensten België 1 735,2 2,6% 14,1% 7,5% 43,1% 32,7% Ost-Vlaanderen 555,6 1,9% 16,5% 7,7% 44,9% 29,0% West-Vlaanderen 503,0 2,9% 19,5% 7,0% 44,0% 26,5% Heneguwen 425,8 1,4% 14,3% 6,7% 42,7% 34,8% Luxemburg 90,3 4,5% 10,9% 9,1% 40,2% 35,3% Namen 160,5 2,2% 9,5% 6,7% 43,7% 37,9% Frankrijk 2 731,8 3,5% 16,6% 6,4% 40,2% 33,4% Champagne-Ardenne 535,2 5,6% 17,0% 6,4% 38,5% 32,5% Picardie 679,7 3,2% 17,6% 6,6% 39,0% 33,6% Nrd-Pas de Calais 1 516,9 1,6% 15,1% 6,3% 43,0% 34,0% België 4 454,3 1,5% 13,7% 6,1% 49,4% 29,3% Frankrijk ,2 2,9% 14,7% 7,0% 45,7% 29,7% Brn : Eurstat, 2009 * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken De gebieden van de samenwerkingszne zijn sterk hetergeen ndanks bepaalde punten van vereenkmst: De Vlaamse prvincies nderscheiden zich dr het grte belang van de industriële activiteiten, buiten de buwsectr, met vr West-Vlaanderen een prprtineel grter aandeel van deze sectr in de werkgelegenheid (19,5 %); Nrd-Pas de Calais en de prvincie Heneguwen vertnen een vrij gelijkaardig prfiel, met een gemiddeld belang van hun industriële sectr en hun marktdienstensectr, wat vral wijst p de structurele uitbreiding van de tertiaire sectr in deze reginale ecnmieën. De prvincies Luxemburg, Champagne-Ardenne en Picardie kenmerken zich dr een sterke landbuwsectr (respectievelijk 4,5 %, 5,6 % en 3,2 % van de reginale werkgelegenheid); 102

103 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Champagne-Ardenne en Picardie nderscheiden zich dr de zwakke psitie van hun marktdienstensectr, zwel wat hun aandeel in de tegevegde waarde als in de reginale werkgelegenheid betreft, in vergelijking met de gemiddelden van de samenwerkingszne en de natinale gemiddelden. Overzicht van de ecnmische specialisaties per regi Secundaire sectr Primaire sectr 1 er er secteur 1 2 e secteur 1 3 e secteur 1 Tertiaire sectr (verkp) Vlaanderen Granen, varken, zuivel, rundvlees, tuinbuw, hut Chemische industrie (vrnamelijk in Antwerpen - buiten de zne) Agr-vedingsindustrie Metaalverwerkende nijverheid Lgistiek, htel en restaurant Wallnië Champagne-Ardenne Picardie Nrd-Pas de Calais Granen, zuivel rundvlees en hut Wijnbuw, alfalfa, gerst en hennep Klzaad en suikerbieten Hut Suikerbieten, granen, grenten vr verwerking, aardappelen Granen, melk, aardappelen, grenten en visvangst Farmaceutische industrie Agr-vedingsindustrie Agr-vedingsindustrie Agr-vedingsindustrie Rubber- en plastieknijverheid Metaalverwerkende nijverheid Prductie van elektrische apparatuur, cmputers,machines Prductie van transprtmateriaal (aut, trein) Metaalverwerkende nijverheid (gieterij) Autindustrie Plastiek-verwerking Ijzer- en staalindustrie 1 In functie van de specialisatie-indexen en de tegevegde waarden in 2009 (Brn : ICN IWEPS, INSEE, 2011) Lgistiek, hreca Lgistiek, handel Lgistiek, hreca Distributie, lgistiek, financiële activiteiten en verzekeringen Belangrijke sectren in verandering Het ecnmische weefsel van de samenwerkingszne wrdt histrisch bepaald dr het belang van de industrie en de landbuw, wat zich vertaalt in een specialisatie van de subreginale gebieden in sectren die vandaag vlp in verandering zijn De landbuwsectr, de agr-vedingsindustrie, aquacultuur en de visserijsectr: sterke ntwikkelingsassen In bepaalde regi s is het belang van de landbuw aanzienlijk gebleven, zals in Ardennes, Smme, de prvincie Luxemburg f West-Vlaanderen. De gediversifieerde en prductieve landbuw heeft bepaalde lkale specialiteiten sterk weten te valriseren (wijnen in Champagne-Ardenne, suikerbieten in Picardie en Champagne-Ardenne, tuinbuw rnd Gent, varkenshuderij en tuinbuw in West-Vlaanderen, melkveehuderij in de Vlaamse Ardennen, rundveehuderij rnd Brugge, in Ost-Vlaanderen en in Wallnië met het Belgische Witblauw ras, hut in de zne Namen Heneguwen - Champagne- Ardenne, etc). Deze landbuwrijkdm zrgde vr de vestiging van een sterke agr-vedingsindustrie, met de aanwezigheid van grte grepen met internatinale uitstraling ver de hele samenwerkingszne (Bnduelle, Saint-Luis Sucre, Rquette, Lesaffre Internatinal, Térés, Mc Cain, maar k in diverse deelsectren zals de aardappel- en grentenverwerkende sectr (diepvriesgrenten), vral in de streek rnd Reselare en vlees in West-Vlaanderen), enerzijds in de landbuwgebieden zelf en anderzijds in de havengebieden van de zne (bijvrbeeld Duinkerke vr het branden van kffie). In West- en Ost-Vlaanderen is de aanwezigheid van de landbuwveilingen (bv. REO-veiling in Reselare) en enkele prefcentra (zals Inagr, PCG en PCS) van belang. De sectren van de zeevisserij en de aquacultuur passen zich meer en meer aan aan die nieuwe prductiecntext (dure lie, sterke lkale bltstelling aan intracmmunautaire cncurrentie, ). De zeevisserij- en aquacultuursectr bestaat haast uitsluitend uit micr-ndernemingen en km s. Deze wrden weinig p de hgte gebracht van de uitdagingen p het vlak van cncurrentie en innvatie. Op basis van deze treven wrden de landbuw- en agr-vedingssectren vr hun ntwikkeling gecnfrnteerd met drie grte uitdagingen: De verschakeling naar een grene landbuwsectr, met name dr de ntwikkeling van krte ketens vr bevrrading-prductie-distributie, het gebruik van meer milieuvriendelijke en zuinige prductiemethdes f de ntwikkeling van bilandbuw. Deze laatste vertegenwrdigde in ,9 % van de Waalse ppervlakte cultuurgrnd 8 (OCG), tegenver 1% f minder vr de andere regi s van de samenwerkingszne; Het behud van het cncurrentievermgen van de sectren, met name dr zich te richten p de prductie van vedingsmiddelen met hge tegevegde waarde. Z is West-Vlaanderen de belangrijkste Eurpese prducent van diepvriesgrenten; Het gebruik van agrarische hulpbrnnen in andere ecnmische dmeinen (energie, grene chemie/bi-ecnmie, farmaceutica, transprt). In dit pzicht beschikt de samenwerkingszne ver echte treven en grensverschrijdende mgelijkheden met een dynamiek van innvatie en structurering van het 8 De ppervlakte cultuurgrnd (OCG) betreft een statistisch instrument m het gebied te meten dat wrdt aangewend vr landbuwprductie. Het mvat het akkerland, grasland en meerjarige gewassen. 103

104 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne ecnmische weefsel in deze dmeinen, aan Franse kant met de mndiale cncurrentiecluster Picardie/Champagne-Ardenne Industries et Agrressurces, het Franse Instituut des Matériaux Agrsurcés IFMAS- de Villeneuve d Ascq dans le Nrd-Pas de Calais f het expertisecentrum vr CO²-vrije energie PIVERT, aan Waalse kant met de cncurrentiecluster WAGRALIM in Gemblux en aan Vlaamse kant met BiBase Eurpe, het Science Park Flanders FOOD, Fabriek vr de Tekmst vr veding, expertisecentrum veding van KATHO en het prject Thught 4 Fd in West-Vlaanderen. De aquacultuur- en visvangstsectr kunnen een berep den p technlgische vernieuwingen (innvaties van de transfrmatie- en verpakkingsprcessen, prduct- en vedingsinnvatie), vral rnd de Aquimer sectr en de innvatieplatfrm van Buvelles Vagues en Nrd-Pas de Calais, diversificatie van activiteiten en hun aanwezigheid p de markt in de vrm van niches, waardr ze beperkt zijn bltgesteld aan ecnmische nzekerheid (visvangst naar aquacultuur, aquacultuur naar markten met sterk greiptentieel f met grte tegevegde waarde: p specifieke srten, algenkweek, etc.). De belangrijkste industriële sectren: tussen kwetsbaarheid en pleving Hewel relatief veel vrmen van industriële activiteit aanwezig zijn, kent de regi histrisch een aantal sterke industriële specialisaties in de agrvedingsindustrie, maar k in de aut-industrie industrie, de metaalnijverheid en de textielsectr. Bepaalde gebieden tt slt kenmerken zich dr vaak sterk lkale nicheactiviteiten (glassectr rnd de vallei van de Bresle in het zuidwesten, Picardie, het spr in de regi rnd Valenciennes, luchtvaart in Picardie en Charleri). Wallnië kent verigens een sterke specialisatie in de farmaceutische sectr (met bedrijven zals UCB en Glax) en Vlaanderen en West- Heneguwen in de technische textielsectr (bijvrbeeld het bedrijf Sien vr beschermende kledij en vr gecate weefsels f Wllux dat vlaggen prduceert, ). In bepaalde sectren vinden mmenteel diepgaande veranderingen plaats, zals in de aut- f metaalindustrie. Die sectren zien zich p structureel vlak gecnfrnteerd met de tenemende internatinale cncurrentie, en p cnjunctureel vlak met de vertraging van de Eurpese en internatinale vraag. In Wallnië heeft de metaalnijverheid daardr tussen 2005 en 2009 het aantal arbeidskrachten met ngeveer 15 % zien afnemen, terwijl de sectr van rubberen kunststfprductie f de chemiesectr iets minder dan 10 % van zijn werknemers verlr. In bepaalde gebieden krijgen de traditinele sectren bvendien met extra grte prblemen te kampen drdat ze gespecialiseerd zijn in de prductie van halfafgewerkte prducten, en sterk afhankelijk zijn van grte pdrachtgevers die vaak buiten de reginale gebieden gevestigd zijn (aut-nderdelen en uitrusting in Champagne-Ardenne, metaalnijverheid en chemie in Vlaanderen). In de traditinele industriële sectren van de samenwerkingszne vinden er mmenteel drie wezenlijke veranderingen plaats: Een dynamiek van (technlgische) innvatie in sectren die histrisch gericht zijn p activiteiten met een lage techlgische intensiteit (agrvedingsindustrie, textiel- en metaalnijverheid in bepaalde znes); Een dynamiek van zeken naar nieuwe greimgelijkheden, in het bijznder dr een sterkere riëntatie p buitenlandse greimarkten. Een dynamiek van ntwikkeling in nieuwe nichesectren (grene chemie in Picardie; Champagne-Ardenne en Nrd-Pas de Calais, aut-uitrusting in Wallnië en Nrd-Pas de Calais (de firma AW Eurpe fabriceert navigatiesystemen en Valé LED verlichting vr de autmbiel industrie), technisch textiel, smart plastics en blue energy in West- en Ost-Vlaanderen, bi-based ecnmie in Gent. In West-Vlaanderen ntstnden dankzij de recnversie van de textielsectr, de hut-, de meubel- en de vlassectr sterke km s die sms zelfs uitgreien tt wereldspelers (bv. Unilin, Quickstep, etc.) Bvendien vullen bepaalde histrische sectren aan weerszijden van de grens elkaar echt aan. Dit zien we bijvrbeeld in de metaalnijverheid waar de Franse en Waalse industrie gespecialiseerd is in de gieterij, terwijl de Vlaamse industrie vergestapt is naar de fabricage van metaalprducten, maar er is k een link mgelijk tussen de bi-technlgie in Ost-Vlaanderen, de agr-vedingsindustrie in West-Vlaanderen en de landbuw en agr-vedingsindustrie in Frankrijk, f tussen de farmaceutische sectr in Wallnië en de gezndheidszrg in andere delen van het gebied. De belangrijkste dienstensectren: uitgesprken specialisatie van de gebieden De ecnmieën van de samenwerkingszne kennen mmenteel een uitbreiding van de tertiaire sectr, al is de tertiaire sectr ng steeds minder uitgebuwd dan in Frankrijk dan in België. Parallel met het ntstaan van nieuwe tertiaire sectren zien we in bepaalde subreginale gebieden meerdere histrische specialisaties: De activiteiten p het vlak van transprt-lgistiek blijven ecnmisch belangrijk, in het bijznder vr gederentransprt, en wrden bevrderd dr de centrale ligging van de samenwerkingszne in Eurpa, een dicht netwerk aan transprtinfrastructuur en transnatinale assen, het bestaan van grte havens en de exprtgerichtheid van de regi s in de samenwerkingszne. Z is Nrd-Pas de Calais de eerste regi van Frankrijk wat het aantal transprtbedrijven betreft (40 p 100 km 2 in 2005). Wallnië geniet van de cncurrentiecluster Lgistics in Wallnia. Deze ntving in 2013 het Eurpese Brnze label als erkenning vr zijn innvatiedynamiek. De lgistieke sectr in West-Vlaanderen steunt p de aanwezigheid van de luchthaven van Wevelgem en van belangrijke platfrmen, zals bijvrbeeld het internatinaal transprtcentrum LAR (Lauwe, Aalbeke, Rekkem). De handel en distributie zijn vr bepaalde gebieden gebaseerd p de histrische verankering van grte grepen, bijvrbeeld het departement Nrd met de grepen Auchan, La Redute en 3 Suisses. Het terisme is in bepaalde gebieden van de zne een ged verankerde ecnmische sectr: kustterisme, erfgedterisme in de steden, gren- en waterterisme in de Belgische Ardennen, plattelandsterisme in de Westhek. De teristische aantrekkingskracht van de zne is sterk tegenmen met de pkmst van nieuwe prducten die verband huden met cultuurterisme (Luvre-Lens), histrisch terisme (erkenning van het mijnbekken als UNESCOwerelderfged) en herdenkingsterisme (sites van de Eerste Wereldrlg). De vrbije tien jaar evlueerde de teristische activiteit echter naar een nieuw evenwicht tussen de gebieden in de samenwerkingszne, met een tename van de teristische intensiteit in de Franse regi s (+43,3% in Picardie tussen 2007 en 2011) en een relatieve daling van het aandeel van de Waalse prvincies die in het verleden de verhand hadden. De teristische intensiteit blijft dynamisch aan Vlaamse kant en het aantal vernachtingen is tegenmen van 29% tt 31% van alle vernachtingen in de zne (cf. nderstaande tabel). 104

105 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Reginale intensiteit van terisme (Jaarlijks aantal nachten per inwners vr htels en campings) 2011 Evlutie Vlaanderen Aandeel in het samenwerkingsgebied Ost-Vlaanderen ,0% 3% 4% 5% West-Vlaanderen ,2% 26% 25% 26% Wallnië Heneguwen Luxemburg Namen ,3% 1% 2% 3% ,9% 38% 36% 30% ,2% 11% 10% 9% Frankrijk Champagne-Ardenne ,9% 8% 9% 11% Picardie ,3% 6% 7% 10% Nrd-Pas de Calais ,3% 6% 6% 7% Samenwerkingsgebied ,2% Brn: Eurstat, * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken 105

106 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Tekmstsectren in ntwikkeling, maar waarvan de grensverschrijdende structureringsgraad verschilt Naast de traditinele sectren zien we in de samenwerkingszne nieuwe sectren pkmen die passen in de reginale strategieën vr ecnmische specialisatie en innvatie, en die binnen de gebieden gebaseerd zijn p de traditinele sectren, hun knwhw, hun netwerken en hun treven. Tekmstsectren vlgens hun graad van grensverschrijdende structuur en ptentieel vr grensverschrijdende ntwikkeling Het belang van de sectren in de samenwerkingszne Hg Ontwikkelen van agrarische sectr en grene chemie Bitechnlgie Gemiddeld Laag Terisme Laag Hutsectr Ec-cnstructie Luchtvaart, transprt Matig Gezndheidszrg, Farmacie NTIC ICT Dienstverlening aan persnen en bedrijven Hg De uitstraling p de reginale ecnmieën Grt ptentieel vr innvatie Ptentieel van grensverschrijdende ntwikkeling Brn : Nmenclatuur van de sectren die Ernst & Yung vrstelde en die gevalideerd werden tijdens de wrkshps Ecnmie en Innvatie p 21 maart Hiërarchisering van de huidige grensverschrijdende structureringsniveaus en van het grensverschrijdende ntwikkelingsptentieel dr Ernst & Yung, p basis van interviews p het terrein en van ervaringen uit vrige Interreg-prgramma s De zne is bijznder ged geplaatst m sectren te ntwikkelen die inspelen p de uitdagingen inzake duurzame ntwikkeling en grene ecnmie: De hutsectr kan vrdeel halen uit de aanwezigheid van grte bssen en ged verankerde vaardigheden in bepaalde gebieden (Belgische Ardennen, Champagne-Ardenne) m nieuwe grene afzetmgelijkheden te ntwikkelen: prductie van hut vr energiepwekking, valrisatie van hut als buwmateriaal; De (agr)vedingsnijverheid en de landbuwgrndstffenindustrie (grene chemie/bi-ecnmie, energie, bibrandstffen) ntwikkelen zich in de gehele samenwerkingszne rnd enkele grte innvatieplen, rnd enkele grte (agr)vedingsbedrijven, maar k via een weefsel van dynamische en innvatieve km s. De bitech-sectr, die steunt p een sterke histrische aanwezigheid in en rnd de Universiteit van Gent (VIB, Bi Base Plant) p de cmpetitiviteitspl BIOWIN, het cmpetentiecentrum vr de bichips Eppendrf Array Technlgies (Wallnie), en l'institut d'électrnique, de Micrélectrnique et Nantechnlgiques et l'institut de Recherche sur la Régulatin Cellulaire (Nrd-Pas de Calais) en p de aanwezigheid van belangrijke actren in het dmein van de chemie, de agr-vedingsindustrie in West-Vlaanderen en de farmaceutica. De schl Paris-Tech (nderzek in bitechnlgie) in Reims draagt k bij aan deze dynamiek. participe également à cette dynamique. De zne beschikt k ver grte treven m nieuwe sectren te ntwikkelen p het vlak van gezndheid en verzrging ( Care ), in het bijznder in de farmaceutische nijverheid. Z greit deze laatste bedrijfstak sterk in Wallnië, waarbij het aandeel in de reginale verwerkende nijverheid gestegen is van 11 % in 2000 naar 20 % in 2009 (met bepaalde greiende Waalse bedrijven zals Bne Therapeutics bijvrbeeld en grte internatinale bedrijven). Hiermee werd Care in 2009 de eerste subsectr in termen van tegevegde industriële waarde; De transprtsectren van de zne zijn dr hun diversiteit en de aanwezigheid van grte innverende actren bijznder ged geplaatst m te prfiteren van de stijgende wereldwijde vraag, zwel cllectief (luchtvaart, stadsverver, spr, binnenvaart) als individueel (aut s), en zich aan te passen aan de nieuwe eisen in verband met minder vervuilend transprt. In de tertiaire sectr ntstaan er k nieuwe sectren nder het dubbele effect van een daadkrachtig lkaal verheidsbeleid en de ntwikkeling van de scial prfit sectr. In het bijznder: De digitale sectr en de creatieve ecnmie halen in bepaalde stedelijke plen vrdeel uit de actieve ntwikkeling van innvatieve startende bedrijven in heel uiteenlpende dmeinen: rnd de vrije sftware in Sissns, digitale videspelen (gaming) in Rubaix en Krtrijk (Hwest), de Pôle Ubiquitaire in Rijsel, f rnd I-MINDS, sciale media en 3D-printing in Vlaanderen, design in Krtrijk, het kaderprgramma Creative Wallnia dat begt creativiteit en 106

107 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne innvatie tt een heksteen van het Waalse prject te maken, de Ggle-prjecten in Heneguwen, en het Micrsft Innvatin Centre in Bergen, de E- campus van de Eurmetrpl, enz. De sectr van de persnsgebnden dienstverlening is in vlle expansie, en biedt grte ntwikkelingsmgelijkheden in de zne (hge gebrtecijfers, vergrijzing van de bevlking, greiend fenmeen van peri-urbanisering, tename van het aantal afhankelijke persnen). In Nrd-Pas de Calais wrdt de tename van het aantal gezinnen dat hiervan gebruikmaakt p +9 % geraamd tussen 2010 en Dit vertaalt zich verigens in grte kansen vr de sciale ecnmie, vral in de gebieden die met de grtste sciale prblemen te kampen hebben. De sciale ecnmie telde in 2009 meer dan werknemers en sterk greiende instellingen in Nrd-Pas de Calais (+3,2 % tussen 2008 en 2009) (brn: Observatire transfrntalier de l écnmie sciale et slidaire, 2010) De cncurrentiekracht van de zne Een zne met gemeenschappelijke attractiviteitsfactren De samenwerkingszne beschikt, net als geheel België en Frankrijk, ver heel wat treven inzake ecnmische attractiviteit. Tussen 2009 en 2012 presteerden zwel België als Frankrijk relatief ged p internatinale cncurrentiekracht-barmeters. In 2012 neemt Frankrijk de 9de plaats ter wereld in vlgens het klassement van de UNCTAD (United Natins Cnference n Trade and Develpment). Wat de impact van de directe buitenlandse investeringen (DBI) 9 en van de buitenlandse dchterndernemingen in de ecnmie betreft (tegevegde waarde, werkgelegenheid, lnen, fiscale inkmsten, exprt, uitgaven vr nderzek en ntwikkeling en kapitaalvrming), kmt het land k p de 9de plaats. België is ver deze peride van de 17de naar de 4de psitie wereldwijd geëvlueerd, en neemt met betrekking tt de impact van de DBI en van de buitenlandse dchterndernemingen in de ecnmie een gelijkaardige psitie in. In lijn met de psitie van Frankrijk en België p wereldniveau beschikt de samenwerkingszne vereen aantal elementen van ecnmische aantrekkingskracht: Het aantal buitenlandse investeringsprjecten bewijst in de eerste plaats dat de samenwerkingszne vlp participeert in de dynamische ntwikkeling van België en Frankrijk. Tussen 2007 en 2011 werden er 450 DBI-prjecten pgetekend in de regi's en prvincies die deel uitmaken van de samenwerkingszne (Brn: Ernst & Yung, Eurpean Investment Mnitr 2012) In België trekken Wallnië en Vlaanderen (respectievelijk 25,5 % en 48,4 %) mmenteel meer DBI-prjecten aan dan het Brussels Hfdstedelijk Gewest. De sectren waarin wrdt geïnvesteerd zijn vral de verkp en marketing (eerste betrkken activiteitssectr), de industrie en de lgistiek. Z vertnt Wallnië een bijznder grte dynamiek in de lgistiek en de distributie, in de chemie en de farmaceutische industrie, dankzij treven als de luchthaven van Charleri (creatie van rechtstreekse banen, en waarschijnlijk een grt aantal nrechtstreekse banen) en het nieuwe industriepark Aérple in de buurt van Charleri (vr startende en hgtechnlgische ndernemingen). In België zijn de prvincies Heneguwen en Ost-Vlaanderen in het algemeen de meest dynamische gebieden p het vlak van DBI. 9 De directe buitenlandse investeringen (DBI) betreffen de internatinale bewegingen van kapitaal dat werden gerealiseerd binnen de samenwerkingszne met als del een dchternderneming p de richten, te ntwikkelen f te handhaven en/f de cntrle (f een aanzienlijke invled) uit te efenen p het beheer van een nderneming. 107

108 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Aantal DBI ( ) 2011) Eurpese Unie 3906 Frankrijk 2694 Nrd-Pas de Calais 141 Champagne Ardenne 46 Picardie 60 België 775 West-Vlaanderen 36 Ost-Vlaanderen 69 Heneguwen 80 Namen 11 Luxemburg 7 Brn: Ernst & Yung database, Eurpean Investment Mnitr 2012 De Franse activiteitssectren waarp de DBI een impact hebben zijn de bedrijfsdiensten, sftware en industriële uitrusting. In 2011 was Frankrijk verigens de tweede belangrijkste investeerder in België (17 DBI), na de Verenigde Staten (38 DBI). De attractiviteit van de zne vertaalt zich eveneens in de aanzienlijke ntwikkeling van het terisme in de verschillende types gebieden: kustterisme, het inzetten p de kunststeden in Vlaanderen en aandacht vr erfged (huidige invering van het label Ardennen ), gren terisme in landelijke gebieden, herdenkingsterisme, enz. Deze ntwikkeling van het terisme in de samenwerkingszne is even belangrijk vr de binnenlandse als vr de buitenlandse bevlking. De teristische strmen wijzen p een sterk ntwikkelingsptentieel in de samenwerkingszne dat zich evenwel gegrafisch nevenwichtig zu kunnen verdelen tussen kust en binnenland en tussen de Franse en Belgische gebiedsdelen. Z telt de hrecasectr meer werknemers in België dan in alle aangrenzende Franse departementen samen. In België nemen steden uit de samenwerkingszne zals Gent evenzeer een belangrijke plaats in. Het is echter in de arrndissementen aan de Belgische kust dat deze sectr het grtste aandeel in de werkgelegenheid vertegenwrdigt (bv. Brugge, Ostende). Aan Franse kant ligt de werkgelegenheid in de teristische sectr heel wat lager dan in België, en is deze gecncentreerd in de metrpl Rijsel en de kuststreek. De teristische sectr biedt dus ng veel ptentieel in de landelijke gebieden, met name in het gegrafische hart van de zne, het departement Ardennes (gren, cultureel en herdenkingsterisme). De attractiviteit van de verschillende gebieden in de samenwerkingszne kan k gemeten wrden aan de grensverschrijdende strmen en bevlkingsbewegingen in de zne. In dit verband blijkt uit het nderzek van de langetermijnevlutie dat het grenssald niet in evenwicht is, en eerder in het vrdeel van de Belgische gebiedsdelen van de samenwerkingszne uitdraait. De ndernemingen in de Belgische grensstreek werven frequenter aan dan in de regi Nrd-Pas de Calais, vral de gebieden die niet rechtstreeks aan België grenzen. Deze strmen huden echter meer verband met bepaalde sectren (met name de verwerkende nijverheid). De situatie in de Vlaamse zne is divers, maar vertnt psitieve saldi, vral vr het zuiden van het gebied. De grensarrndissementen Meskren en Krtrijk zijn vrbeelden van de gebieden die gekenmerkt wrden dr een nett-uitstrm van de bevlking. In de Franse znes Picardie en Champagne-Ardenne is er een grte bevlkingsuitstrm naar andere regi s, f naar België. De gebieden van de zne wrden k gekenmerkt dr gedifferentieerde eerde studentenstrmen. In 2008 bedreg het aandeel van de Franse studenten in de Belgische universiteiten 7,5 %. De penstelling van het Belgische nderwijssysteem is gunstig vr de Franse studenten en gaat ten kste van Frankrijk, met name vr bepaalde specifieke pleidingen (algemene geneeskunde, kinesitherapie, enz.). De studentendynamiek tussen de gebieden van de samenwerkingszne sluit perfect aan bij de demgrafische dynamiek, en is ngunstig vr bepaalde landelijke gebieden en gunstig vr de meer dynamische stedelijke plen. De samenwerkingszne beschikt dus ver tal van attractiviteitsfactren. Het is dus van essentieel belang dat er rekening wrdt gehuden met de specifieke eigen dynamiek en evlutie van de verschillende gebieden van de zne, en dat de link gelegd wrdt met de situatie inzake lgistieke infrastructuur (cf. infra). 108

109 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Een dynamisch ecnmisch weefsel dat een aantal verschillen in cncurrentievermgen binnen de zne bltlegt Uit de analyse van het ecnmische weefsel en de ndernemingen van de samenwerkingszne blijkt dat het cncurrentievermgen geleidelijk aan een nieuwe dynamiek kent. De mgelijkheden zijn echter niet in elk gebied dezelfde. Op basis van de analyse van het ecnmische weefsel van de zne kunnen 2 subgehelen nderscheiden wrden: De dichtbevlkte en dynamische gebieden zals Vlaanderen en de Eurmetrpl: in deze gebieden, waarin meer dan de helft van de werknemers van de zne gecncentreerd is, zijn de grte ndernemingen erg belangrijk, maar is er k een grt aantal micr-ndernemingen. Rekening hudend met de bevlkingsdichtheid en de mgelijkheden in deze znes is de ndernemersdynamiek belangrijk. Aan Franse zijde stelt men een hgere dichtheid vast van bedrijven in het nrden van de zne. De regi Nrd-Pas de Calais beschikt immers ver een rijk en dicht ecnmisch weefsel dat nieuwe bedrijven aantrk in de samenwerkingszne, meerbepaald tussen 2008 en 2009 (+16% bedrijven in de regi Brn: Insee 2010). Sinds 2009 zien we wel de effecten van de crisis in dit gebied. Ten pzichte van de bevlkingsdichtheid is de cncentratie aan bedrijven er sindsdien eerder beperkt. Deze situatie kmt enerzijds drdat veel mensen in lndienst werken, anderzijds drdat de gevestigde instellingen er eerder grte bedrijven zijn. Nrd-Pas de Calais distantieert zich bijvrbeeld mdat de meerderheid van de bedrijven er meer dan 100 werknemers telden in 2010 (Brn: Insee 2010). In België is de verdeling van het aantal ndernemingen als vlgt : 60% in Vlaanderen, 30% in Wallnie en 10% in Brussel. Dit kmt grss md vereen met de verdeling van de bevlking in België (brn: FOD Ecnmie, eind 2011). De KMO s en micrndernemingen met tussen de 1 en de 50 werknemers, zijn relatief beter vertegenwrdigd in Vlaanderen (63%) ten pzichte van 26% in Wallnië en 11% in Brussel (surce: Uniz, 2009). Minder dichtbevlkte gebieden zals Champagne-Ardenne, Picardie en Wallnië, waar het aandeel van de micr-ndernemingen grter is dan dat van de grte ndernemingen. In deze znes is er in bepaalde dmeinen een grte afhankelijkheid van buitenlandse werkgevers (in 2011 is 19 % van de werkgelegenheid in Picardie afkmstig van buitenlandse grepen), wat de ndzaak van de bevrdering van het ndernemerschap nderstreept. De prichting van bedrijven blijft echter beperkt. In Wallnië zijn er minder ndernemingen gecncentreerd in de prvincies Namen en Luxemburg dan in de prvincie Heneguwen (maar Namen en Luxemburg zijn k minder dicht bevlkt). Het belang van micr-ndernemingen is meer uitgesprken in Champagne- Ardenne (23% van de werknemers binnen instellingen in 2012) en in Picardie (20%) dan in Nrd-Pas de Calais. De grei van het aantal ndernemingen is duidelijk lager in Picardie en in Champagne-Ardenne dan in Nrd-Pas de Calais. Het greiritme daalt echter meer in Nrd-Pas de Calais dan in Champagne-Ardenne f in Picardie sinds Verdeling van werknemers naar bedrijfsgrtte in de Franse regi's (2010) Aantal Frankrijk Champagne- Ardenne Nrd-Pas de Calais Picardie Ttaal aantal lntrekkenden in Brn : Insee, 2010 Wat de prichting van ndernemingen betreft, zijn de gebieden van de samenwerkingszne er sinds 2008 allemaal p vruitgegaan, behalve de prvincie Namen waar het aantal ndernemingen tussen 2009 en 2010 gedaald is. Bij de berdeling van de prichtingen/sluitingen met er rekening wrden gehuden met de ndernemingsdichtheid van elk gebied: de Vlaamse gebieden en Nrd-Pas de Calais hebben een hge ndernemings- en bevlkingsdichtheid en zijn dus niet te vergelijken met de peri-urbane f landelijke znes. 109

110 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Binnen de zne verlpt de prichting van ndernemingen sterk hetergeen: z det de grei die tussen 2008 en 2009 vastgesteld werd, zich vral vr in de prvincies Heneguwen en Ost-Vlaanderen en in Nrd-Pas de Calais. De Belgische gebiedsdelen lijken daarbij beter bestand tegen de crisis in , terwijl de Franse regi s dr een lagere grei wrden getrffen. Uit het percentage faillissementen blijkt bvendien duidelijk dat de verlevingskansen aanzienlijk hger liggen aan Vlaamse kant dan aan Waalse f Franse kant. Z bedraagt het verlevingspercentage van de ndernemingen die 5 jaar geleden werden pgericht in ,3 % in Vlaanderen tegenver 64,7 % in Wallnië. Het verlevingspercentage p 3 jaar bedraagt in ,2 % in Champagne-Ardenne, 63,3 % in Nrd-Pas de Calais en 60,6 % in Picardie. Aantal bedrijven in 2010 Evlutie Evlutie Overlevingskans sinds 2006 België ,34% 11,51% ND Frankrijk ,62% 1,72% ND Belgische gebied ,81% 9,65% 5 jaar in 2011 Ost-Vlaanderen ,91% 11,07% West-Vlaanderen ,38% 10,51% 71,3% in Vlaanderen Heneguwen ,25% 9,71% Luxemburg ,05% 12,90% 64,7% in Wallnië Namen ,59% -2,63% Franse gebied ,52% 2,65% 3 jaar in 2009 Champagne-Ardenne ,98% 1,53% 71,2% Picardie ,55% 2,98% 60,6% Nrd-Pas de Calais ,98% 2,91% 63,3% Brn : Insee, *de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken Als we kijken in welke sectren er ndernemingen wrden pgericht, duiken er k regi-specifieke elementen p.: Z wrden er in het Waalse Gewest meer ndernemingen pgericht in de dienstensectren (buw, kleinhandel, hreca); In de 3 Franse regi s zien we k een specialisatie in de buwsectr (gemiddeld 20,9 % van de pgerichte ndernemingen), de handel, het transprt en diverse diensten (gemiddeld 20,01 % van de pgerichte ndernemingen) tegenver 11,5 % en 10,4 % in de industrie en de managed services. De verandering van het ecnmische weefsel in de samenwerkingszne is dus aan de gang. De ingezette evluties meten vrtgezet en uitgediept wrden, met name dr te investeren in dmeinen met een hgere technlgische intensiteit die het cncurrentievermgen van de km s-micr-ndernemingen kunnen versterken, meer bepaald de dmeinen innvatie en technlgieverdracht De dynamiek rnd grensverschrijdende innvatieve sectren kan wrden versterkt Zwel in België als Frankrijk wrdt de samenwerkingszne gekenmerkt dr een krachtige evlutie p het vlak van innvatie, netwerkpbuw en nderzek en ntwikkeling m het ecnmisch weefsel te versterken. In het Franse deel van de samenwerkingszne zijn z acht cmpetitiviteitsplen met kwaliteitslabel ntwikkeld: I-Trans, Industrie & landbuwgrndstffen, Aquimer (de cluster van de visserijprducten), TEAM² (milieutechnlgieën tegepast p stffen en materialen), UP-TEX (geavanceerde textielmaterialen), MAUD (materialen vr huishudelijk gebruik), Picm (handelsindustrie) en Nutritin Santé Lngévité. Twee van deze clusters zijn internatinaal ingesteld: I-Trans, gevestigd in Nrd-Pas de Calais en in Picardie, is gespecialiseerd in de dmeinen duurzaam verver ver land en lgistiek; de cluster Industrie & landbuwgrndstffen is gespecialiseerd in de ntwikkeling van plantaardige chemie en industriële bitechnlgieën (Champagne-Ardenne en Picardie). De pl Materalia (gevestigd in Charleville-Mézières) kan eveneens vermeld wrden als één van de knppunten p vlak van cmpetitiviteit van materialen. Deze pl spitst zich te p innvatie van materialen en methdes. In samenwerking met de Waalse pl MecaTech betreft dit de eerste grensverschrijdende cluster p het gebied van materialen. In België richt het innvatiebeleid zich k p geavanceerde sectren. Vlaanderen steunt 4 strategische nderzeks- en expertisecentra m dit type sectren te stimuleren: IMEC (nan-elektrnica en nantechnlgie), VIB (bitechnlgieën), VITO (energie, milieu- en materiaaltechnlgieën, bdemnderzek) en I-MINDS (ICT en bandbreedte). Vlaanderen steunt k het Vlaams Kenniscentrum Water (VLAKWA) en I-Cleantech Vlaanderen dat zich p de cleantechsectr richt. Daarnaast fcust de prvincie West- Vlaanderen die k al de hfdzetel van het VLAKWA telt zich p drie belangrijke clusters: de agr en vedingscluster, de materials en plastics cluster (PlasticVisin, Flanders inshape) en de Blue-energy cluster. De prvincie Ost-Vlaanderen fcust eerder p lgistiek, innvatief textiel en bitechnlgie. Wallnië beschikt ver 6 cmpetitiviteitsplen: in het kader van het Plan Marshall 2.Vert werd het clusterbeleid vr de cmpetitiviteitsplen in 2005 geïntrduceerd in Wallnië. Dit beleid begt de regi te psitineren als een cmpetitief industrieel gebied p wereldvlak. In dit pzicht vrmt het clusterbeleid een tekmstgerichte industriële benadering die belangrijke middelen verzamelt in die ecnmische znes die grei en werkgelegenheid scheppen. De 6 Waalse cmpetitiviteitsplen betreffen: GreenWin (grene chemie en duurzame materialen); BiWin (bitechnlgieën en gezndheid); WagrALIM (agr-industrie); MecaTech (werktuigbuwkunde); Lgistics in Wallnia (transprt/lgistiek); Skywin Wallnie (luchtvaart en ruimtevaart). De eerste 4 cmpetitiviteitsplen zijn rechtstreeks in de samenwerkingszne gevestigd. De cmpetitiviteitsplen vrmen tegenwrdig een pririteit binnen het Waals ecnmisch beleid. In 2012 was het aantal aangeslten ndernemingen verdrievudigd. Het ttaal bedreg ten 550 leden, waarvan bijna 80% km s. 110

111 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Mgelijke uitbreiding van initiatieven die een systematische grensverschrijdende samenwerking nastreven tussen de expertisecentra van de samenwerkingszne (zals het TANDEM prject dat zich richt p de centra in West-Vlaanderen en Nrd-Pas de Calais die actief zijn in 5 vraf bepaalde dmeinen). De mgelijke uitbreidingen kunnen van gegrafische f thematische aard zijn (en willen z meer sectren beslaan). In de samenwerkingszne wrden de banden tussen de prductieve wereld en de kenniswereld binnen elk gebied verigens versterkt dr de industriële netwerken en het bestaan van talrijke spin-ffs van universiteiten en de nderzekswereld: Z zien we in België initiatieven p het vlak van buwndernemingen (Cap 2020, Ec-Cnstructin), duurzame energie (TWEED in Wallnië en Green Bridge Incubatr and Science Park in West-Vlaanderen), hergebruik van vast afval van allerlei aard (Val+), geluidstechnlgieën, digitale tepassingen en beeldtechnlgie (TWIST), kunststffenverwerking (Plastiwin), ftnica en ICT (Infpôle). In Frankrijk zijn in de regi Nrd-Pas de Calais 7 lkale prductienetwerken gegrepeerd (Textile-cnfectin, Dentelle Calais, Faience de Desvres, Mecartis, France et Brderie, Clubtex, Texile Maisn, ) en 11 expertisecentra p het vlak van de digitale creativiteit / beeldtechnlgie, agrvedingsindustrie, de autsectr, lgistiek, terisme, de hutsectr, mechanica en industriële uitrusting Dankzij deze dynamiek van R&D en innvatie bestaan er cncrete cmplementariteiten en ntwikkelingen tussen de Belgische en Franse gebieden, met name vr de plen gezndheid en innvatief textiel (mmenteel vindt een denkefening plaats ver een Frans-Vlaamse grensverschrijdende cmpetitiviteitspl), vr de plen nieuwe materialen en cmpsietmaterialen (bijvrbeeld het Frans-Waalse prject Plychanvre), vr lgistiek en agr-vedingsindustrie. Om het nderzek ptimaal te benutten, werken Franse en Belgische netwerken samen m hun ervaringen en dienstenaanbd uit te wisselen. Deze uitwisselingen tussen cmpetitiviteitsplen en centres f excellence van de samenwerkingszne wrden verigens geprmt dr interuniversitaire partnerschappen p te richten, zals de ntwikkeling van gezamenlijke masters, zwel met Vlaanderen als met Wallnië, en het bijeenbrengen van nderzeksinstellingen. Deze cmplementariteiten wrden k in de kijker gezet en benut, zals gebeurd is met de Frans-Waalse deelname aan de wereldtentnstelling van Shanghai Ze dragen in sterke mate bij tt de attractiviteit van de samenwerkingszne en staan brg vr een sterke innvatiedynamiek en een uitbreiding van het assrtiment met een hgere tegevegde waarde als resultaat. 111

112 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne De sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen vr de zne m.b.t. de ecnmische thematieken van de Eurpese Unie (met uitzndering van nderzek en innvatie) Dankzij de analyse van de ecnmische dynamieken knden de sterktes en zwaktes van de samenwerkingszne p dit gebied wrden aangetnd, evenals de kansen en bedreigingen waarmee deze gebieden te maken krijgen vr de peride Deze analyses werden per thematische delstelling van de EU vrgesteld, en brachten een aantal uitdagingen aan het licht p het vlak van grensverschrijdende samenwerking vr de vlgende prgramma s Thematiek nr. 3: Verbetering van het cncurrentievermgen van km s STERKTES Een sectrale specialisatie, die duidelijk de spren draagt van de vregere dminantie van de industrie, en p weg is naar diversificatie, dankzij een cnstant evlutie in de richting van de dienstensectr Een sterke internatinale gerichtheid en een sterke aantrekkingskracht van de samenwerkingszne vr directe buitenlandse investeringen, terisme en studenten Aanwezigheid van grte, innvatieve internatinale grepen die de stuwende kracht vrmen p het ecnmische weefsel Sterke cmpetitieve sectren die mee zijn met de veranderingen in hun sectr Aanwezigheid van nieuwe sectren met een grt innvatie- en ntwikkelingsptentieel Een sterke dynamiek inzake prichting van nieuwe bedrijven (k al hebben deze ng een grt verbeteringsptentieel (in vergelijking met het gewicht van de demgrafische regi's) ZWAKTES Weinig innvatief Waals en Frans ecnmisch weefsel dat zich tespitst p activiteiten met lage en middelhge tegevegde waarde Een behrlijke ecnmische dynamiek die echter zwaar is getrffen dr de crisis en waarvan de impact hetergeen is naar gelang van de gebieden Een sterke afhankelijkheid van het ecnmische weefsel en van bepaalde grte multinatinale ndernemingen Meeste bedrijven ng steeds te veel gericht p de nabije markten en te weinig p de internatinele markt Een ng te beperkte verspreiding van ICT in het ecnmisch weefsel, als gevlg van een gebrek aan tijd en middelen bij micr-ndernemingen en km s m zich bezig te huden met de mgelijkheden van de nieuwste digitale ntwikkelingen Een zich ng ntwikkelende lkale ecnmie (terisme, diensten aan persnen, de sciale ecnmie ESS) die ng zwak staat in bepaalde gebieden met nchtans aanzienlijke beheften (Grande Thiérache, Ardenne) Laag verlevingspercentage van bedrijven Tegang tt penbare aanbestedingen aan beide zijden van de grens beperkt dr het gebrek aan harmnisatie en zichtbaarheid van de elektrnische platfrmen vr penbare aanbesteding Een gebrek aan een herkenbaar merk vr het grensverschrijdend gebied, wat de glbale attractiviteit van de samenwerkingszne vermindert. Een jnge bevlking in Frankrijk en Wallnië Aanzienlijke en evenwichtige grensverschrijdende strmen van Franse werknemers in België en Belgische cnsumenten in Frankrijk... maar smmige gebieden hebben meite m een jnge berepsbevlking aan te trekken Grte verschillen in de schlingsgraad tussen het Franse gebied met zrgwekkende pleidingsindicatren en de Belgische prvincies Een aanzienlijk belang vr de landbuw, die vrij gediversifieerd is en zijn duidelijke specialisatiedmeinen heeft. Belangrijke landbuw- en andere natuurlijke grndstffen, die men vlp tracht te valriseren. Tenemende ecnmische metrplisering van de samenwerkingszne ten nadele van bepaalde plattelandsgebieden en vrsteden Meilijke bereikbaarheid van bepaalde grensverschrijdende gebieden, die de ecnmische mbiliteit en de ntwikkeling van ecnmische en grensverschrijdende arbeidsregi s bemeilijken (Grande Thiérache, Frans-Belgische Ardennen) 112

113 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Een leefmgeving en een natuur- en landschapspatrimnium dat specifiek en aantrekkelijk is vr werkende jngeren, gepensineerden en teristen Gedifferentieerde teristische dynamiek tussen de grensgebieden, die ng teneemt dr de nderlinge cncurrentie Een samenwerkingszne in het centrum van Eurpa, die tegankelijk is met de grte pan-eurpese verversassen Een drgaans dicht en kwaliteitsvl transprtnetwerk dat de gebieden verbindt Onderzeks- en pleidingscentra met internatinale uitstraling Een degelijk niveau van R&D-uitgaven vrnamelijk gedragen dr de privé-sectr, met uitzndering van Nrd-Pas de Calais Drgedreven innvatie die zich telegt p lkale ecnmische specialisaties Een glbaal genmen zwak innvatievermgen van het ecnmische weefsel, met uitzndering van Vlaanderen Een mismatch tussen de beheften van bedrijven p de arbeidsmarkt en de kwalificaties van werkzekenden Innvatief km-weefsel in Vlaanderen gedreven dr een vluntaristische dynamiek van samenwerking tussen universiteiten, nderzekscentra en bedrijven (spin-ffs van universiteiten f hge schlen, wetenschapsparken) Territriale bijznderheden Heel aantrekkelijke metrplen (Eurmetrpl, Agglmeratie Gent) en dynamische reginale stadsplen (Charleri, Brugge, Amiens, Reims, Valenciennes) nder impuls van lkale specialisaties Aantrekkelijke kustznes (teristische aantrekkelijkheid) met een drgedreven industriële specialisatie rnd grte kusthavens. Landelijke en vrstedelijke znes die geïntegreerd zijn in de reginale dynamiek, dankzij gespecialiseerde landbuwactiviteiten en een aantrekkelijk leefmilieu Ingeslten landelijke en vrstedelijke grensgebieden, in het centrum van de samenwerkingszne die niet prfiteren van de reginale industriële dynamiek, te kampen hebben met verslechterende sciale testand die het gebied k minder aantrekkelijk maken vr nieuwe residentiële bewners. 113

114 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne KANSEN Ged gepsitineerde pkmende sectren met sterk innvatie- en ntwikkelingsptentieel (ec-technlgieën, vedingsnijverheid en landbuwgrndstffen, nieuwe materialen, gezndheid en farma, verver, digitale tepassingen en creatieve ecnmie) Aanzienlijk ntwikkelingsptentieel in de grensverschrijdende gebieden in de sectr van de lkale ecnmie (diensten aan persnen, sciale ecnmie, terisme) Cmplementaire grensverschrijdende sectren die mgelijkheden bieden (hutindustrie, grene chemie/biecnmie, metaalindustrie, luchtvaart) Interessante ervaringen m.b.t. grensverschrijdende gvernance en kennisuitwisseling in de belangrijkste bedrijfssectren van de samenwerkingszne (vrbeeldprject CIS2T) BEDREIGINGEN Ecnmisch weefsel waarin sms te weinig aandacht is vr upgrading van het prductaanbd, innvatieverspreiding en pleiding van bedrijfsleiders en werknemers Een ecnmische dynamiek die steeds meer is tegespitst p de grtstedelijke centra in de mgeving van de samenwerkingszne(ile-de-france, Brussels Hfdstedelijk Gewest) De kwetsbaarheid van smmige gebieden waarvan de ecnmische structuur nauw is verwant aan (ex-) structurele bedrijfstakken: De autmbielsectr en zijn netwerk van kleine en middelgrte ndernemingen die meestal maar één klant hebben en/f één enkel prduct.prduceren De neergang van de staalindustrie met belangrijke sciaalecnmische cnsequenties in de getrffen gebieden Een nieuwe fiscale behandeling van grensarbeieders (2012) die de arbeidspendel tussen Frankrijk en België p termijn zu kunnen beïnvleden Ontwikkelingskansen vr bepaalde ingeslten grensverschrijdende gebieden dr een betere valrisatie van hun natuurlijk patrimnium (gren terisme) Steeds duidelijker functineel nderscheid in de subreginale gebieden tussen prductieve en residentiële znes Cmplementaire netwerken vr nderzek, innvatie en aanvullende pleidingen aan beide kanten van de grens in de sectren met een aanzienlijk greiptentieel Mgelijkheden tt versterking van de innvatie dr smart specializatin -strategieën gericht p sectren met een hg ecnmisch en innvatief ptentieel (materialen, intelligent textiel, schne technlgie, gezndheid, sciale innvatie, verbeteren van de zelfredzaamheid van uderen en gehandicapten, ICT) Weinig investeringen dr micr-ndernemingen en km's in ICT en de vergang naar een grene ecnmie Aanwezigheid van hgpgeleide mensen waarvan de vaardigheden niet in vereenstemming zijn met de vraag f de beheften Ng te beperkte interactie tussen bedrijfsleven, nderzekscentra en universiteiten Risic dat de grensverschrijdende ingeslten gebieden verder achterp raken tegenver de meer dynamische gebieden Territriale bijznderheden Gebrek aan gemeenschappelijke aansturing van de ecnmische netwerken en de grensverschrijdende arbeidsmarktznes 114

115 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne De vrnaamste ecnmische uitdagingen vr de grensverschrijdende samenwerking Dankzij deze sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen knden een aantal uitdagingen wrden geïdentificeerd p het vlak van ecnmische ntwikkeling. Het zijn deze uitdagingen waar de grensverschrijdende samenwerking vr staat in de peride Deze uitdagingen werden tijdens de wrkshps p 21 maart jl. vrgesteld, besprken en gehiërarchiseerd samen met de stakehlders van de verschillende gebieden. Na aflp werden de vrnaamste uitdagingen vr de grensverschrijdende samenwerking vastgelegd. Vervlgens werden ze vr elk type infrareginaal gebied aan weerszijden van de grens vrgesteld, waarbij smmige gebieden gemeenschappelijke uitdagingen bleken te hebben. Grensverschrijdende uitdagingen die uit de diagnse en de interviews met de partnerautriteiten autriteiten naar vr kmen en die gevalideerd zijn p de wrkshp van 21/03/2013 Subthema 1: De cmpetitiviteit versterken van de grensverschrijdende ecnmie De innvatie-inspanningen van de ndernemingen versterken dr een geharmniseerde en vereenvudigde steunregeling (platfrms) en gemeenschappelijke R&D prjecten. De internatinalisering van de km s bevrderen dr de ndersteuning van marketingacties vr het samenwerkingsgebied, een cnvergentie van financieringsinstrumenten en een cncrete begeleiding p het terrein. De bedrijven beter begeleiden in het aanspreken van de mgelijkheden van de grensverschrijdende arbeidsmarktzne (sensibiliseren en ndersteunen van het management van greiende km s, best practices uitwisselen, ndersteuning van de verspreiding van nieuwe infrmatie en cmmunicatie technlgien). Subthema 2: Gvernance, grensverschrijdende ecnmische samenwerking en steun aan sectren die strategisch zijn, een sterk ptentieel bieden en/f een hge grensverschrijdende cmplementariteit hebben Versterking van de gvernance van grensverschrijdende arbeidsmarktznes en van de ecnmische speerpuntsectren die zijn geïdentificeerd dr de smart specializatin -strategieën en/f een hge grensverschrijdende cmplementariteit hebben: Nieuwe materialen (textiel, plymeer, bibased materialen, nanmaterialen, bezinksel), met name vr de industriële gebieden in recnversie (waarnder de industriële kust); (Agr)vedingsnijverheid (waarnder landbuwgrndstffen), en grene chemie/bi-ecnmie (samenbrengen van experimenten,..) vr de aantrekkelijke peri-urbane en kustgebieden en vr de ingeslten landelijke en peri-urbane gebieden; Gezndheid (verhging van de zelfredzaamheid van mensen, ); Milieutechnlgieën, ec-buw, bi-ecnmie en cleantech vr grensverschrijdende agglmeraties, metrplen en stedelijke plen; Individueel en cllectief transprt en lgistiek, met name vr de industriële grndgebieden in recnversie (waarnder de industriële kust); ICT, digitale en creatieve ecnmie, met name vr de grensverschrijdende agglmeraties, de metrplen en stedelijke plen; Sciale Innvatie, met name vr de aantrekkelijke peri-urbane en kustgebieden en vr de ingeslten landelijke en peri-urbane gebieden. Netwerkvrming tussen bedrijven aanmedigen uit die strategische sectren dr de prichting van grensverschrijdende platfrmen (verzicht van bedrijven in een bepaalde sectr, leveranciers, platfrms vr penbare aanbestedingen, nderzeksinstellingen en -prjecten, pleidingen, gezamenlijke buitenlandse prmtieactiviteiten, bedrijvenclusters, aankpcentrales). Versterking van de match tussen de kwalificaties van de arbeidskrachten en de beheften van het bedrijfsleven dr het versterken van de cmpetentiepls in belangrijke grensverschrijdende sectren. Priritisering van de grensverschrijdende uitdagingen 115

116 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Opmerking: De uitdagingen zijn gepririseerd vlgens: de mate van grensverschrijdende integratie, in functie van de intensiteit van de bestaande samenwerking (aantal, kwaliteit van de samenwerkingsprjecten en aantal actieve reginale spelers) hun ptentiële effect p de ntwikkeling van het gebied ten aanzien van de thematische delstellingen van de EU de kritische massa ten aanzien van de interventies die ndig zijn vr een effectieve implementatie dr de OP (financiering, aantal actieve spelers, schaal van de gebieden) De vlgende analyses wrden weergegeven dr de types van gebieden te clusteren die gemeenschappelijke grensverschrijdende uitdagingen hebben. Mate van grensverschrijdende integratie De ecnmische uitdagingen ten aanzien van de grensverschrijdende samenwerking vr de grensverschrijdende agglmeraties, metrplen en stedelijke gebieden Hg Link leggen tussen de innvatieplen en de industrie Gemiddeld Laag Laag Ondersteunen van de netwerkvrming van bedrijven in strategische sectren Ondersteunen van ICTverspreding Internatinalisering van KMO's bevrderen Matig Ondersteunen van strategische sectren met sterke grensverschrijdende cmplementariteit (ec-technlgie, gezndheidszrg, verver, ICT, zakelijke dienstverlening) Hg De kritieke massa die ndzakelijk is m de acties te peratinaliseren Ptentieel vr de ntwikkeling van de samenwerkingszne Mate van grensverschrijdende integratie De ecnmische uitdagingen ten aanzien van de grensverschrijdende samenwerking vr de industriële gebieden in recnversie in de grensgebieden (waarnder industriële kustgebieden) Hg Gemiddeld Ondersteunen van de industriële sectren in grei (transprt, materialen, textiel, etc.) Laag Laag Ondersteunen van nieuwe digitale tepassingen Matig Internatinalisering van KMO's bevrderen Zeken naar greistimuli/ greifactren in bepaalde sectren (ec-buw, diensten aan persnen) Hg De kritieke massa die ndzakelijk is m de acties te peratinaliseren Ptentieel vr de ntwikkeling van de samenwerkingszne 116

117 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Mate van grensverschrijdende integratie Hg De ecnmische uitdagingen ten aanzien van de grensverschrijdende samenwerking vr de kustgebieden, aantrekkelijke substedelijke en landelijke gebieden en geisleerde gebieden De lcale en sciale ecnmie blijven ndersteunen Valrisatie vannatuurlijke en culturele treven (hutindustrie, terisme, ec-buw) Gemiddeld Laag Laag Gebruiken van nieuwe digitale tepassingen vr de ntwikkeling van lkale industrieën Matig Mbiliteit van werknemers bevrderen Ondersteunen van strategische sectren met grensverschrijdende cmplementariteit (agrarische sectr, hutindustrie, ec-buw, terisme, hernieuwbare energie) Hg De kritieke massa die ndzakelijk is m de acties te peratinaliseren Ptentieel vr de ntwikkeling van de samenwerkingszne Brn: Analyses van Ernst & Yung, p basis van de strategische interviews, de sci-ecnmische diagnse en de wrkshps van 21 maart

118 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne 10.3 Onderwijs en innvatie Dit hfdstuk analyseert de ecnmische dynamieken binnen de samenwerkingszne. Deze dynamieken zijn transversaal vr alle regi s binnen die zne en gelden specifiek vr bepaalde infrareginale gebieden. Met het g p de strategie van de Eurpese Unie behandelen deze analyses de vlgende thematische delstellinggen: Delstelling 1: 1 Versterken van nderzek, technlgische ntwikkeling en innvatie Delstelling 2: De tegang tt ICT, het gebruik en de kwaliteit ervan verbeteren Delstelling 3: Verbetering van het cncurrentievermgen van km s en van de landbuw- en visserijsectr Onderwijs, pleiding en hger nderwijs Belangrijke verschillen in schlingsgraad van de berepsbevlking ndanks een uitgebreid en kwaliteitsvl pleidingsaanbd De pleidingsniveaus van de berepsbevlking lpen sterk uiteen: enerzijds zijn er de Franse gebiedsdelen die een histrische achterstand p het vlak van pleiding kennen die zrgwekkend blijft, en anderzijds de Vlaamse en Waalse gebiedsdelen. Alleen de Belgische prvincie Heneguwen kmt in de buurt van de Franse regi s. Sinds de jaren 2000 is er in de Franse regi s wel een cnstant prces aan de gang m de achterstand van de Franse pleidingsstandaarden t..v. de Belgische weg te werken. In 2011 had minder dan een derde van de berepsbevlking van de Franse regi s een diplma van het niveau hger nderwijs, tegenver 35,1 % vr Ost-Vlaanderen en 33,2 % vr de prvincie Namen. Afgezien van Ost-Vlaanderen bleven alle Belgische prvincies van de samenwerkingszne echter nder het natinale gemiddelde (34,6%), in navlging van de Franse regi s (natinaal gemiddelde p 29,8%); Het aandeel van de berepsbevlking znder kwalificerend diplma (niveau hger secundair nderwijs in België, baccalaureaat in Frankrijk) is vral nrustwekkend vr de Franse gebiedsdelen en vr de prvincie Heneguwen, die de natinale gemiddelden met meer dan +20 % verschrijden (+37 % vr Picardie ten pzichte van Eurpees Frankrijk); Hgst behaalde diplma bij de bevlking van 25 tt 64 jaar (2011) 100% 75% 29,8% 21,7% 25,4% 20,0% 34,6% 31,6% 35,1% 26,1% 31,0% 33,2% 50% 41,8% 44,9% 40,8% 41,1% 36,7% 41,3% 37,8% 37,8% 38,3% 36,9% 25% 28,4% 33,4% 33,8% 38,9% 28,7% 27,1% 27,2% 36,1% 30,7% 29,9% 0% Hger nderwijs Hger secundair nderwijs Lager secundair nderwijs Brn : EUROSTAT, * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken De cijfers in verband met het vregtijdig schlverlaten bij jngeren tussen 18 en 24 jaar(schlbanken verlaten znder diplma secundair nderwijs p zak), weerspiegelen de Franse achterstand p de gede Belgische prestaties. Dit neemt niet weg dat het pleidingsniveau in de Franse regi s vrtdurend stijgt sinds de jaren 2000, ten daadwerkelijk een prcesvan lange adem ingezet werd m de achterstand met de Belgische gebieden in te halen. De Belgische gebieden wrden sinds 2009 gecnfrnteerd met een tename van het aandeel vregtijdige jnge schlverlaters in de prvincies Namen, Luxemburg, Ost- en West-Vlaanderen Aandeel vregtijdige schlverlaters znder secundair diplma, bij de 18 tt 24 jarigen (in%) 118

119 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Brn INSEE 2012/ STATBEL, 2013 * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken De gegevens die aan Franse kant beschikbaar zijn, wijzen p heel genuanceerde situaties tussen de infrareginale gebieden en met name tussen de in aanmerking kmende znes en de aangrenzende znes van PO INTERREG IV FWVL: Aandeel schlverlaters tussen 18 en 24 jaar znder diplma secundair nderwijs (in %) CHAMPAGNE-ARDENNE ARDENNE Ardennes (in aanmerking kmende znes) 29,9% 25,2% Marne (aangrenzende znes) 25,3% 21,1% PICARDIE Aisne (in aanmerking kmende znes) 30,4% 25,6% Smme (aangrenzende znes) 30,6% 25,6% Oise (aangrenzende znes) 29,2% 25,1% NORD-PAS DE CALAIS Nrd (in aanmerking kmende znes) 27,4% 24,3% Pas-de-Calais (aangrenzende znes) 26,0% 21,9% Brn : INSEE, 2012 *de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken De gebieden van de samenwerkingszne beschikken ver het algemeen ver een ged nderwijs- en pleidingsnetwerk, in het bijznder vr de prfessinele richtingen (brn : interviews met de stakehlders), maar de tegang erte blijft een prbleem vr de meest achtergestelde bevlkingsgrepen f de grepen die het het meilijkst hebben m hun kansen p werk te verhgen: Op het vlak van basispleiding: Het aanbd aan basisnderwijs en berepspleiding blijkt ged gespreid te zijn ver het geheel van de gebieden, dankzij het bijznder dichte netwerk van stedelijke en peri-urbane centra met een industrieel verleden. De gebieden van de zne wrden gekenmerkt dr het histrische en ng steeds belangrijke aandeel van de krte berepspleidingstrajecten in vergelijking met de natinale gemiddelden. In dit verband vermelden we vral Nrd-Pas de Calais, waar 45 % van de leerlingen vr het berepsnderwijs kiest tegenver 37,5 % p natinaal niveau; de jngeren met een technlgisch f berepsgericht baccalaureaat, f met een BTS (brevet de technicien supérieur) f IUT-diplma (Institut Universitaire de Technlgie), vertegenwrdigen er bijna 18 % van de inschrijvingen in het hger nderwijs. Deze tendens wrdt aan Franse kant ng geaccentueerd dr de recente ntwikkeling van het aanbd van alternerende pleidingen m met name het vregtijdig schlverlaten tegen te gaan, al bevinden de drie regi s zich in het midden van het klassement in vergelijking met de andere grtstedelijke regi s (dit type leerlingen vertegenwrdigt in ,9 % van de 16 tt 25-jarigen in Champagne-Ardenne, 5 % van de 16 tt 25-jarigen in Picardie en 3,9 % in Nrd-Pas de Calais, tegenver een grtstedelijk gemiddelde van 5,0 %, wat respectievelijk vereenstemt met de 15de, 13de en 22ste psitie in het natinale klassement). Aan Waalse kant vertegenwrdigt de prvincie Heneguwen alleen al met leerlingen in CEFA s (Centres d'educatin et de Frmatin en Alternance) 47 % van het Waalse leerlingenbestand. 119

120 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne De berepspleidingstrajecten van de regi leiden verigens tt een aanzienlijke grensverschrijdende mbiliteit bij de leerlingen, al verlpt deze nevenwichtig tussen beide landen. De Franse leerlingen in CEFA s in het Waalse Gewest vertegenwrdigen in % van de buitenlandse leerlingen die afkmstig zijn uit de EU (minder dan 1 % vr de leerlingen uit Luxemburg f Nederland); drie vierden van hen (312 p 400) studeren in de prvincie Heneguwen. De berepsbasispleidingen in Frankrijk lijken daarentegen minder tegankelijk vr Belgische leerlingen. Op het vlak van vrtgezette pleiding: De tegang van vlwassenen van 25 tt 64 jaar tt een pleiding gedurende hun hele leven vertnt een meer wissselend beeld, afhankelijk van de gebiedsdelen: Vr de Vlaamse prvincies ligt de participatiegraad van vlwassenen aan pleiding en vrming het hgst. Sinds 2007 zien we hier nder invled van de crisis evenwel een lichte daling tt nder het Belgische gemiddelde van 7,1 % in 2011; Aan Waalse kant bevinden de drie prvincies zich histrisch gezien ver nder het Belgische gemiddelde, k al kennen de prvincies Luxemburg en Namen sinds 2007 een gevelige tename van het aantal vlwassenen in pleiding, nder meer als gevlg van het plan vr de ntwikkeling van de cmpetenties van het Waalse Gewest; De drie Franse regi s bevinden zich p gemiddelde niveaus, die vanuit histrisch gpunt aansluiten bij de natinale prestaties, k al vinden in Picardie minder vlwassenen de weg naar een pleiding dan in de andere regi s. Sinds 2007 tekent zich in de drie regi s een dalende tendens af nder invled van de ecnmische crisis. Ondanks de grte inspanningen van de verheid, die tussen 2007 en 2013 cncrete vrm aannemen met de prichting van een grt aantal pleidingsinstellingen, blijft de vrtgezette berepspleiding ng altijd meilijk tegankelijk vr inwners van de landelijke en peri-urbane gebieden, bij gebrek aan vldende begeleiding (transprt, nderdak ter plaatse, kinderpvang, enz.). Aandeel van jarigen dat d participeert in vlwasseneneducatie en -nderwijs (%) 9% 8% 7% 6% 5,5% 5,5% 5,6% 5% 4,2% 4% 2,8% 3% 2,6% 2,7% 2,6% 2% 1% 0% 6,2% 7,7% 7,4% 7,1% 6,9% 6,7% 5,5% 5,2% 4,8% 3,7% 3,5% 3,3% Brn : EUROSTAT, 2012 * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken De zne beschikt ver een uitgebreid, zij het ngelijk verspreid, aanbd aan hgere pleidingen. Dat aanbd draagt bij aan de aantrekkelijkheid van de gebieden en aan de nmiskenbare Eurpese en natinale uitstraling ervan Wat de vraag naar en het aanbd aan hger nderwijs betreft, nderscheidt de samenwerkingszne zich dr de aanwezigheid van universiteitsplen met in ttaal bijna studenten, waarvan ngeveer aan Belgische kant en aan Franse kant. Dit stemt respectievelijk vereen met 34 % en 10 % van de natinale studentenppulatie. Het aandeel van de verschillende gebieden in de natinale studentenppulatie bevestigt het belang van de universiteitsplen, zals in Nrd-Pas de Calais (Rijsel en in mindere mate Lens, Arras en Valenciennes) en in Ost-Vlaanderen (Gent, in pmars). In de Franse regi s ligt het aandeel van de studenten hger nderwijs in de ppulatie van 20 tt 24 jaar hger dan in de Belgische prvincies, met uitzndering van Namen (59 %) en vral Ost-Vlaanderen (92 %). Uit dit laatste cijfer kmt het gewicht van de Gentse universiteitspl naar vren. Afgezien van deze laatste pmerkelijke uitzndering ligt in alle gebieden van de samenwerkingszne het aandeel studenten in de ppulatie van 20 tt 24 jaar lager dan de respectieve natinale gemiddelden. 120

121 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Aandeel studenten t..v. de ttale natinale ppulatie studenten in het hger nderwijs: bachelr, master en dctraat (in %) 20% 18% 16% FRANKRIJK = 100% BELGIË = 100% 16,8% 14,8% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 7,0% 1,8% 1,8% 1,9% 1,9% 6,5% 4,4% 4,7% 9,1% 7,9% 1,0% 0,9% 3,9% 4,0% 0% Aandeel studenten (20-24j) 24j) in het hger nderwijs t..v. het ttaal aantal 20 tt 24 jarigen in de regi (in %) 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 51% 55% 41% 47% 32% 36% 48% 51% 57% 67% 23% 31% 64% 92% 43% 43% 24% 22% 52% 59% 10% 0% Brn : EUROSTAT, 2012 * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken Het landschap van het hger nderwijs in de samenwerkingszne vertnt een ngelijke verdeling in de d e reginale gebieden en is als vlgt gestructureerd: Drie universiteiten en met Eurpese en zelfs internatinale uitstraling greperen iets meer dan een derde van de studentenbevlking van de samenwerkingszne: de zne van de metrpl Rijsel ( studenten, en dus de derde nderwijspl van Frankrijk, na Parijs en Lyn), Gent (vrnaamste universiteitsstad in België met studenten p ngeveer inwners) en de KU Leuven campus Krtrijk. In deze plen zijn multidisciplinaire universiteiten gecncentreerd met een vldende grte kritische massa m internatinaal zichtbaar te zijn, evenals instellingen vr hger nderwijs waarvan smmige natinale erkenning genieten (bijvrbeeld het EDHEC in Rijsel). De aantrekkingskracht van deze universiteiten, die nderwijs- en nderzeksactiviteiten cmbineren, wrdt verigens ng versterkt dr: De creatie dr universiteiten, hgeschlen en nderzekcentra in Nrd-Pas de Calais du Pôle de Recherche et d Enseignement Supérieur PRES- Lille-Nrd de France en in de «PRES Lille Nrd Eurpe» p initiatief van de zes publieke universiteiten van Nrd-Pas de Calais (Lille I Sciences et Technlgies, Lille II Drit et Santé, Lille III Sciences humaines et sciales, Université d Artis, Université du Littral-Côte d Opale, Université de Valenciennes et du Hainaut-Cambrésis;) de assciatie van de hgeschlen van West-Vlaanderen met de universiteit van Gent: Arteveldehgeschl (Gent); Hgeschl Gent (Gent, Aalst, Melle) en Hgeschl West-Vlaanderen (Brugge, Krtrijk). de assciatie van de hgeschlen en de universiteit van West- en Ost-Vlaanderen met de Universiteit van Leuven: Kathlieke Hgeschl Zuid West-Vlaanderen (KATHO) campus Trhut, Reselare, Krtrijk en Tielt, Kathlieke Hgeschl Brugge Ostende (KHBO), campus Brugge en Ostendeen KU Leuven campus Krtrijk. Vr Ost-Vlaanderen zijn dat de campussen Sint-Lucas (Luca) en de campussen van KAHO Sint-Lieven in Gent. Vier universiteitsplen met reginale uitstraling en die vereenstemmen met reginale f prvinciehfdsteden: Reims, Amiens, Namen en Bergen. Deze plen mvatten universiteiten en gespecialiseerde nderwijsinstellingen (hgeschlen, technische instituten) en cmbineren de nderwijs- en 121

122 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne nderzeksfuncties. Ze nderscheiden zich met succes dr bepaalde expertisesectren, waarvan de kwaliteit p natinaal en zelfs Eurpees niveau erkend wrdt, en die gebaseerd zijn p de specialisaties van het lkale ecnmische weefsel. Deze plen efenen binnen hun reginaal gebied een belangrijke aantrekkingskracht uit.. Deze instellingen hebben een minder grte kritische massa dan de plen van Gent f Rijsel en vinden meer aansluiting bij de interreginale en grensverschrijdende dynamiek, met name: de prichting van een gemeenschappelijk PRES vr de universiteiten van Reims Champagne-Ardenne en Jules Verne Picardie; de samenwerking tussen de universiteiten van Reims Champagne-Ardenne en van Bergen. Afgezien van deze aantrekkingsplen wrdt de samenwerkingszne gekenmerkt dr een vrij dicht netwerk van gespecialiseerde nderwijsinstellingen, die aansluiten bij de histrische specialiteiten van het industriële en landbuwweefsel. Bepaalde middelgrte steden beschikken evenwel ver erkende instellingen, zals de technische universiteiten van Cmpiègne en Tryes f de paramedische f pedaggische hgeschlen van Drnik. Deze instellingen rekruteren hfdzakelijk in de nabijgelegen gebieden en hebben aantrekkelijke studieprgramma s ntwikkeld vr studenten uit de grensstreek (hgeschlen van Drnik, IUT van Charleville-Mézières). Het hger nderwijs in de samenwerkingszne wrdt gekenmerkt dr het belang van de krte technlgische en berepspleidingen, n, in het bijznder vr de Franse en Waalse gebiedsdelen: De krte pleidingen die tt een diplma leiden, vertegenwrdigen 16,4 % van het ttale studentenbestand in Nrd-Pas de Calais, 21,3 % in Picardie en 22% in Champagne-Ardenne, in vergelijking met een natinaal gemiddelde van 15,3 %; In de Waalse gebieden ligt dit aandeel bij gebrek aan grte universiteitinstellingen ng hger, namelijk 67 % van het studentenbestand in de prvincie Heneguwen, 54 % in de prvincie Namen en 84 % in de prvincie Luxemburg. FRANKRIJK 5 hger nderwijs sites 1 reginale multidisciplinaire universiteit Een dicht netwerk van technische instituten en ingenieurspleidingen Afdelingen van natinale instellingen HOGER ONDERWIJS REGIONALE/PROVINCIALE FICHES CHAMPAGNE-ARDENNE ARDENNE studenten in 2011 ( (daling sinds 2005 : 1,1%) -1,1% - waarvan studenten ingenieurswetenschappen - REIMS CHAMPAGNE-ARDENNE ARDENNE (URCA) - 5 lcale vestigingen (Reims, Charleville-Mézières, Châlns-en-Champagne, Chaumnt en Tryes) - 3 IUT (Reims, Tryes et Charleville-Mézières) - 1 Université de technlgie de Tryes - 1 Institut de frmatin technique supérieur (Charleville-Mézières) - 4 écles d ingénieur (waarvan les antennes d Arts et Métiers Paris Tech et de Centrale Paris Tech) - Sciences,, Sciences de l ingénieur et Santé Des dynamiques de cpératin turnées vers la Picardie et la Wallnie 30 hgere nderwijs sites 1 reginale multidisciplinaire universiteit Des établissements techniques et frmatins d ingénieurs recnnus Erkende excellentiecentra (k Eurpees) Samenwerkingsverbanden met Champagne- Ardenne et l Ile-de de-france 25 hger nderwijs sites 1 Eurpees ingebed nderzeks- en hger nderwijs instelling Instellingen met technische en ingenieurspleidingen nieurspleidingen Internatinale erkenning Reeds lang bestaande samenwerkingsdynamieken met België WALLONIË 5 hger nderwijs sites Een multidisciplinaire universitair centrum in - URCA met de Université Picardie Jules Verne - URCA met de Université de Mns (grensverschrijdende samenwerking in nderwijs en nderzek) PICARDIE studenten in ( 2011(stijging sinds 2005 : +3,2%) - waarvan 4 921studenten ingenieurswetenschappen - PICARDIE JULES VERNE (UPJV) - 6 lkaal (Amiens, Saint-Quentin, Lan, Sissns, Creil, Beauvais) - 3 IUT (Aisne, Amiens et Beauvais) - 1 Université de technlgie de Cmpiègne - 1 Institut supérieur des sciences et techniques - 3 écles d ingénieurs - Sciences exactes, Chimie et Sciences de l ingénieur (56% van de masters in de exacte wetenschappen kregen een A+) - 1 erasmus mundus master«matériaux pur le stckage et la cnversin de l énergie» (PUJV) - met de Université Reims Champagne-Ardenne - met de universiteiten van de Ile de France - partnershap tussen de Université de Reims en de Université de Mns NORD-PAS DE CALAIS studenten in (daling sinds 2005 : 0,4%) -0,4% - waarvan studenten ingenieurswetenschappen - 1 PRES «Université Lille Nrd de France» (6 publieke universiteiten et 2 hgeschlen) - 1 universitaire en plytechnische federatie in Rijsel (Institut cathlique, Edhec, ESA IESEG etc.) - 9 ingenieursschlen - Ecnmische afdelingen van de Université Lille 1 in het klassement van CHE Medisch nderzek, ICT, chemisch materiaal, ruimtewetenschappen en wiskunde - Reeds lang bestaande samenwerking van de Université Lille 1, 2 en 3 met de Universiteit van Gent en de Université de Mns - Versterkte samenwerking tussen de Université de Valenciennes en de Université de Mns HENEGOUWEN studenten in 2010 (stabiel sinds 2005) - waarvan in universiteiten et in hgeschlen 2 universiteiten : 122

123 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne HOGER ONDERWIJS REGIONALE/PROVINCIALE FICHES Bergen - UNIVERSITE DE MONS (UMONS) - FACULTES UNIVERSITAIRES CATHOLIQUES DE MONS (PUCAM) 7 hgeschlen p 3 lkaties : Charleri, Bergen, Krtrijk Een belangrijk k netwerk van hgeschlen len in de regi 2 pleidingen van het krte type in Ecnmie, paramedisch en pedaggie 7 van de 9 pleidingen van het lange type betreffen paramedische en technische pleidingen Opleidingen gelieerd aan de faculteit plytechniek van Bergen (Sciences de l ingénieur, génie civil, Erkende ingenieursdiplma s p natinaal niveau sciences des matériaux) Samenwerkingsverbanden met Nrd-Pas de Calais - UMONS met de Université CHAMPAGNE-ARDENNE en Champagne-Ardenne - UMONS met de Universités Lille 1 en 2, en de Université Valenciennes Hainaut Cambrési LUXEMBURG studenten en 2010 (stijging sinds 2005 : +1,7%) 3 hger nderwijs sites - waarvan in hgeschlen 2 hgeschlen in Arln, Neufchâteau et Virtn Gespecialiseerd in nderwijs van het krte type vr ecnmie, pedaggie en technische wetenschappen Samenwerkingsverbanden Prjecten met Champagne-Ardenne NAMEN studenten in 2010 (stijging ing sinds 2005 : +13,7%) 2 hger nderwijs sites - waarvan in universiteiten en in hgeschlen Eén universiteit gespecialiseerd in de 1 universiteit : menswetenschappen en sciale wetenschappen -FACULTES UNIVERSITAIRES NOTRE DAME DE LA PAIX 3 hgeschlen rnd Namen en Dinant Gespecialiseerd in nderwijs van het krte type: ecnmie, pedaggie, technische wetenchappen Reginaal ingebed nderwijs Menswetenschappen, bimedische wetenschappen en farmacie Samenwerkingsverbanden Uitwisselingsprjecten rnd diensten en vrzieningen met Champagne-Ardenne VLAANDEREN studenten in 2010 Verschillende hger h nderwijssites - waarvan studenten in Ost-Vlaanderen (stijging sinds 2005 : +28,4%) - waarvan studenten in West-Vlaanderen (stijging sinds 2005 : +16,1%) - UNIVERSITEIT GENT (UGENT) 136 Een eurpees en internatinaal ingebedde e p de THE QS Wrld University Rankings in e grtste universiteit in België universitaire pl - KU Leuven Campus Krtrijk «ASSOCIATIE UNIVERSITEIT GENT» - Arteveldehgeschl (Gent) - Hgeschl Gent (Gent, Aalst, Melle) - Hgeschl West-Vlaanderen (Brugge, Krtrijk) Twee belangrijke assciaties «ASSOCIATIE KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN» - Kathlieke Hgeschl Zuid West-Vlaanderen (KATHO) (Krtijk, Reselare, Tielt, Trhut) - Kathlieke Hgeschl Brugge Ostende (KHBO) (Brugge, Ostende) - Campussen Sint-Lucas (Luca) en de campussen van KAHO Sint-Lieven Eén universiteit in Krtrijk die e geasscieerd is met de universiteit van Leuven (buiten de zne) Kathlieke Universiteit Leuven campus Krtrijk (KULAK) Kennisntwikkeling en valrisatie van het nderzek De middelen besteed aan nderzek in de samenwerkingszne zijn relatief beperkt in vergelijking met het ecnmisch ptentieel van de zne Het hetergene karakter van de gebieden inzake nderzeksinspanningen sluit aan bij de verschillende prfielen van de zne p ecnmisch vlak en p het vlak van hger nderwijs. 123

124 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Intramurale R&D uitgaven (in % van het BBP) Brn : Eurstat, * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken De nderzeksinspanningen van de samenwerkingszne, gemeten aan het aandeel van de R&D-uitga uitgaven in het bbp, is sinds 2004 psitief geëvlueerd vereenkmstig de natinale evlutie, maar staat ng niet helemaal in verhuding tt het ecnmisch ptentieel van de gebieden: Hewel het gemiddeld aandeel van de R&D-uitgaven hger ligt in Frankrijk dan in België, leveren de Belgische prvincies grtere R&D-inspanningen dan de Franse regi s: Champagne-Ardenne en Nrd-Pas de Calais nemen respectievelijk de 20ste en 21ste plaats in p 22 in het klassement van de Franse regi s; Ost-Vlaanderen nderscheidt zich dr hge R&D-inspanningen, namelijk 2,09 % van het bbp in 2009, wat meer is dan het Belgisch gemiddelde. Daar staat tegenver dat de prvincie Luxemburg en de regi s Champagne-Ardenne en Nrd-Pas de Calais heel zwakke R&D-inspanningen vrleggen, wat het weinig innverende karakter van het ecnmische weefsel weerspiegelt; De R&D-inspanningen van de samenwerkingszne blijven niettemin ver beneden het gemiddelde van de EU van 15 lidstaten 10. Verdeling van de intramurale R&D-uitgaven - BELGIË (in %) 10 Op vlak van nderzeksinspanning vrmt het gemiddelde van de EU-15 een hmgener geheel. Dit maakt een beter aangepaste vergelijking mgelijk dan bij de EU

125 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Verdeling van de intramurale R&D-uitgaven - FRANKRIJK (in %) Brn : Eurstat, 2012 * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken De verdeling van de R&D-inspanningen tussen de ndernemingen en de verheidssectr weerspiegelt het hetergene karakter van de zne, dat aansluit bij de ecnmische prfielen van de gebieden: De R&D-uitgaven van de ndernemingen liggen hger in België dan in Frankrijk. We stellen tch een tename van de verheidssteun vast tussen 2004 en 2009 vr het Vlaamse Gewest. Dit is het gevlg van een daadkrachtig investeringsbeleid van de verheid in nderzek en innvatie; Aan Franse kant zijn de nderzeksinspanningen in Champagne-Ardenne en Picardie in verhuding veel meer te te schrijven aan de ndernemingen dan aan de verheidssectr, waardr deze regi s respectievelijk de 3de en 4de plaats innemen in het klassement van de Franse regi s in Deze resultaten weerspiegelen vral de zwakke verheidsinvesteringen terzake en de geringe aanwezigheid van grte penbare nderzekslabratria p hun grndgebied. Nrd-Pas de Calais nderscheidt zich dan weer dr een grter aandeel van de verheidsinspanningen, maar sinds 2004 tekent zich stilaan een nieuw evenwicht af. Uit het aantal R&D-werknemers blijkt het grt ptentieel van de samenwerkingszne (meer dan vltijdse equivalenten in 2009), het verwicht van Ost-Vlaanderen, van Nrd-Pas de Calais,, maar k van Picardie,, drie regi s die samen ged zijn vr twee derde van het aantal werknemers. De evlutie van het aantal R&D-werknemers wijst verigens p een fenmeen van metrplisering van de nderzeksbanen p het grndgebied van de samenwerkingszne, en bevestigt de attractiviteit tiviteit van de gebieden die ver belangrijke universiteitscentra beschikken: in de prvincies Ost-Vlaanderen, Heneguwen en Namen, evenals in de regi Nrd-Pas de Calais greit het werknemersbestand sterk aan tussen 2004/2006 en R&D-werknemers en nderzekers (VTE) Evlutie Onderzekers aandeel (2009) VLAANDEREN Ost-Vlaanderen West-Vlaanderen Heneguwen Luxemburg Namen Champagne-Ardenne Picardie Nrd-Pas de Calais % 65% % 55% WALLONIË % 64% % 59% % 68% FRANKRIJK % 56% % 53% % 56% 125

126 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Brn : Eurstat, 2012, * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken Aandeel van het R&D-persneel en nderzekers in de berepsbevlking (VTE- in%) Brn Brn : Eurstat, 2012, * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken De samenwerkingszne beschikt ver een grt wetenschappelijk en technlgisch ptentieel, al lijkt dit glbaal genmen nder te den vr het ecnmisch belang van de zne: De Vlaamse prvincies nemen samen een aanzienlijke wetenschappelijke utput vr hun rekening, in een Vlaamse regi die sterk greit ten pzichte van het natinale gemiddelde (+7,85 % tegenver +4,25 % vr de Franse gemeenschap). Ze zijn k verantwrdelijk vr de grtste technlgische utput,, en veren nder meer een actief beleid m spin-ffs te ntwikkelen i.s.m. nderzekscentra en cmmerciële sectren. Vral Ost-Vlaanderen nderscheidt zich als de vrnaamste zne vr de aflevering van ctrien (gemiddeld 195,3 aanvragen ingediend tussen 2006 et 2008), wat het belang van het nderzek aan de Universiteit Gent bevestigt (gemiddeld 5,76 wetenschappelijke publicaties per hgleraar in 2010 tegenver gemiddeld 5,02 vr de Vlaamse universiteiten Brn: website van de Universiteit Gent). Z is het arrndissement Gent het enige arrndissement dat vrkmt in de tp 100 van Eurpese gebieden vr het aantal fndsen dat ingezameld werd in het kader van het 7de Eurpese kaderprgramma vr nderzek en ntwikkeling (3de plaats van de Belgische arrndissementen, na het Brussels Hfdstedelijk Gewest en Leuven, ged vr 10 % van de Belgische fndsen, waarvan de helft alleen al dr de Universiteit Gent werd ingezameld). Daarnaast vertnt k de prvincie West-Vlaanderen, als vierde in rij, een aanzienlijk aantal ingediende patentaanvragen. Aan het andere uiteinde vertnen de Waalse prvincies wetenschappelijke en technlgische prestaties die nder de natinale, Vlaamse, maar k gemeenschapsprestaties blijven. De prvincie Heneguwen nderscheidt zich echter van de twee andere prvincies dr een veel hger gemiddeld aantal aanvragen vr ctrien tussen 2006 en 2009 (104,7 tegenver 30,2 vr de prvincie Luxemburg en 27,2 vr de prvincie Namen), maar blijft nder de prestaties van Vlaanderen en van de Franse regi s Picardie en Nrd-Pas de Calais. De Franse regi s leveren alle drie minder gede wetenschappelijke prestaties dan Frankrijk in zijn ttaliteit. Picardie en Nrd-Pas de Calais zrgen echter vr een heel aanzienlijke technlgische utput. Dit weerspiegelt het innvatieve karakter van het ecnmische weefsel in deze gebieden, waarvan het wetenschappelijke dynamisme er nchtans p achteruitgaat. 126

127 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Gemiddeld aantal ingediende patentaanvragen ( ) Brn : Eurstat, 2012, * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken Erkende tpinstellingen met een sterke natinale en Eurpese uitstraling Het wetenschappelijk nderzek in de samenwerkingszne is heel divers en kenmerkt zich dr enkele expertisedmeinen met natinale en Eurpese uitstraling: Aan Vlaamse kant Ost-Vlaanderen: vrmt het vrnaamste gebied van wetenschappelijke en technlgische prductie in de samenwerkingszne. Deze prvincie nderscheidt zich dankzij tpnderzekscentra met Eurpese en internatinale uitstraling p het gebied van bitechnlgie (Ghent Bi-Ecnmy, Bi-Energy Valley en Flanders Institute fr Bitechnlgy; de UGent staat truwens p de 10de plaats in de wereldranglijst, dankzij de impact van de publicaties in de landbuw- en milieuwetenschappen Brn: HEEACT Wrld University Rankings), ec-innvatie en grene energie (Ghent Bi- Energy Valley), nantechnlgie (Centrum vr nan- en biftnica), breedbandtechnlgie (Iminds)en medisch nderzek (Instituut vr neurwetenschappen), innvatief textiel (TIO3 in Rnse) Daarnaast vinden we rnd Gent k het Instituut vr Landbuw en Visserij Onderzek (ILVO). West-Vlaanderen Vlaanderen: De prvincie telt enkele satellietcampussen (diverse lcaties) van de UGent en het Greenbridge incubatr and science park van Ostende, Greenbridge wil een innvatief en ndernemend klimaat creëren in de regi Ostende. In de incubatrfaciliteiten begeleiden ze specifiek hightech start-ups en/f spin-ffs bij de uitbuw van hun nderneming. De rest van het wetenschapspark is pen vr meer ervaren bedrijven in veelbelvende technlgiedmeinen. Greenbridge is mring dr het energiekennisplatfrm Pwer-Link en The Energy Bx als demnstratieprject vr duurzame energietechnlgieën. Daarnaast beschikt de campus Krtrijk van de KULeuven (KULAK) ver een interdisciplinair nderzekscentrum dat actief is in vakgebieden gaande van ecnmie tt wiskunde en neurwetenschappen. Andere erkende instellingen zijn het Vlaams Instituut vr de Zee (VLIZ) in Ostende (West-Vlaanderen), dat fungeert als cördinatie- en infrmatieplatfrm vr zeewetenschappelijk nderzek in Vlaanderen en Inagr, een kennispartner in land- en tuinbuw. Aan Waalse kant Prvincie Heneguwen: het nderzek wrdt gekenmerkt kt dr twee sterke pijlers: infrmatie- en cmmunicatietechnlgie (tpprgramma NUMEDIART, nder impuls van de Université de Mns (Bergen), in samenwerking met de technpl MULTITEL, die is gespecialiseerd in beeldverwerking) en ingenieurs- en materiaalwetenschappen (tpprgramma OPTI2MAT, nder impuls van de Université de Mns, de vrmalige Faculté plytechnique de Mns en het nderzekscentrum MATERIA NOVA). Overigens bestaan er k meer gebiedsgebnden specialisaties buiten de universiteitspl van Bergen p het vlak van biwetenschap in Edingen (Qualitis Science Park met Agrfd Valley) en p het vlak van luchtvaart in Charleri met het Aérple Science Park dat banden heeft met de Université Libre de Bruxelles (ULB). Prvincie Namen: de nderzekslijnen in deze prvincie hebben minder uitstraling, maar zijn belangrijk p het gebied van bitechnlgie en medisch nderzek nder impuls van de Facultés Ntre Dame de la Paix de Namur (universiteit van Namen, tpprgramma NANOTOXICO). Aan Franse kant Nrd-Pas de Calais: het nderzeksysteem heeft een hge academische specialisatie in wiskunde en mediche nderzeken. Het is tevens erkend in de nantechnlgische sectr, de catalyse en de ftnica, sectrs met een hge ptentieel. Deze sectrs scrden zeer ged in het tekmstig investeringsprgramma met het succes van 3 labratriums, 2 uitrustingen in Bilgie en gezndheid, een labratium vr wiskundige interfaces, een labratrium in fysica van het atmsfeer, 3 uitrustingen in de nantechnlgie en ftnica en 2 nderzeksintituten (Railenium vr de nderzeksinfrastructuren, ifmas in de agr-middelen). De territrium heeft k een investering in fysica, humane en sciale wetenschappen vrnamelijk gevestigd in Lille Metrple, en p meer territrieel vlak in Valenciennes. 127

128 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Picardie: de bijznder vruchtbare resultaten van de Prgrammes d'investissements d'avenir (2de plaats in het klassement van de begunstigde regi's, met 17 aanvaarde prjecten) hebben verscheidene welbepaalde wetenschappelijke expertisedmeinen versterkt, die echter vral een natinaal uitstralingsptentieel hebben: ingenieurswetenschappen (energiepslag met het Labratire LRCS d Amiens met internatinale uitstraling, werktuigbuwkunde), grene chemie (waarnder ec-energie met de biraffinage uit planten) en medische en chirurgische wetenschappen (met speerpuntnderzek in recnstructieve mnd-, kaak- en aangezichtschirurgie). Deze regi kent eveneens een sterke specialisatie p het vlak van de agr-vedingsindustrie met de vestiging van de INRA in Amiens. Champagne-Ardenne: het reginale nderzek kenmerkt zich dr een sterke specialisatie in chemie (4de plaats in de natinale rangschikking vlgens impactfactr), de agr-vedingssectr met grte, internatinale nderzeksprjecten (FUTUROL-bibrandstf, AII OSIRIS-prject, BIODEMO-platfrm) en ingenieurswetenschappen (6de plaats in de natinale rangschikking vlgens impactfactr) met een grte vruitgang inzake werktuigbuwkunde (Centre d enseignement et de recherche Arts & métiers Paris Tech) en materiaalwetenschappen (CRIT van Charleville-Mézière) Innvatiecapaciteit van het ecnmische weefsel en innvatieverspreiding Het ecnmische weefsel van de samenwerkingszne kent een aantal pmerkelijke technlgische sectren, echte "lcmtieven" vr de rest van de gebieden Het ecnmische weefsel in de samenwerkingszne kenmerkt zich dr een middelhg niveau van technlgie-intensiteit en kennis, dat lager ligt dan de natinale prestaties. Picardie vrmt daarp een significante uitzndering. Het nderscheidt zich namelijk dr een aanzienlijk aandeel van de hg- en middelhgtechnlgische verwerkende industrie binnen de reginale werkgelegenheid (6,5 % in 2011 tegenver een Frans gemiddelde van 4,8 %). Verder weerspiegelt de samenwerkingszne de natinale tendensen: tussen 2008 en 2011 nam het aandeel van de hgtechnlgische verwerkende industrie af, terwijl dat van de hgtechnlgische diensten tenam. Specifieker: De prvincies Ost-Vlaanderen, West-Vlaanderen en Heneguwen kenmerken zich dr hun aandeel hgtechnlgische activiteiten ten pzichte van het natinale gemiddelde. In de prvincie Ost-Vlaanderen is het aandeel van de hgtechnlgische verwerkende industrie tussen 2008 en 2011 sterk afgenmen. Het lag zelfs nder het Belgische gemiddelde (respectievelijk 4,9 % tegenver 5,2 %), maar die achterstand is intussen ingehaald, in navlging van Heneguwen. De regi's Nrd-Pas de Calais en Champagne-Ardenne en de prvincies Luxemburg (tenminste wat de diensten betreft) eft) en Namen daarentegen bevestigen hun psitinering binnen de laag- en middelhgtechnlgische activiteiten. De prvincie Namen en de regi Picardie nderscheiden zich: Namen dr een aanzienlijk aandeel hgtechnlgische diensten in vergelijking met de rest van de zne, van dezelfde rdegrtte als West-Vlaanderen; Picardie dr een grt aandeel van de hg- en middelhgtechnlgische verwerkende industrie. 128

129 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Aandeel van high en medium-tech industrie in ttale werkgelegenheid (in %) Aandeel van hgtechnlgische diensten in ttale werkgelegenheid (in%) Brn : Eurstat, 2012, * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken Het innvatievermgen van het ecnmische weefsel in de samenwerkingszne heeft te kampen met verscheidene structurele meilijkheden die te maken hebben met de erfenis uit het verleden: een ecnmie die gericht was p industrie en landbuw. We kunnen drie types reginaal ecnmisch weefsel nderscheiden: De prvincies Ost- en West-Vlaanderen staan gerangschikt bij de Eurpese "innvatieleiders" (Brn: EU, Eurpees innvatiescrebrd, 2012) en nderscheiden zich dr een dynamisch ecnmisch weefsel, dat een belangrijke rl speelt in nderzek en innvatie (13 % bven het EU-27-gemiddelde in 2009). De meest innvatieve sectren in 2011 waren: farma, plastic, infrmatie- en cmmunicatietechnlgie (17 % van het private R&D) en transprt (12 % van het private R&D). De Waalse prvincies steunen p een ecnmisch weefsel dat is verdeeld tussen enerzijds een veelheid aan kleine bedrijven die in vergelijking met de Vlaamse km's weinig innvatief zijn p het vlak van prducten en prcedés, en anderzijds een klein aantal grte ndernemingen n waarvan het aandeel in de reginale ecnmieën blijft stijgen. De instellingen met meer dan 1000 bedienden waren ged vr 54,4 % van de private R&D-uitgaven in 2007 en spitsen zich te p bepaalde sectren met de farmaceutische industrie in het bijznder (47,3 % van de private uitgaven). Het ecnmische weefsel van de Franse regi's blijkt weinig dynamisch p het vlak van innvatie, met uitzndering van smmige specifieke, gespecialiseerde sectren: In Picardie steunen bepaalde innvatieve ecnmische sectren p een relatief sterke private R&D R en prfiteren van de aanwezigheid van grte grepen, innvatieve gangmakers die het lkale ecnmische weefsel een duwtje in de rug geven: verwerking van landbuw- en vedingsmiddelen (BONDUELLE, ROQUETTE frères, SYRAL, TEREOS, ), materialen (SAINT GOBAIN SEKURIT), landverver en uitrustingen (VALEO, FAURECIA, MERSEN, MBK) en luchtvaart (nderaannemingen). Deze specialisatie blijft echter reginaal beperkt en kmt slechts een beperkt aantal gebieden ten gede, vral in het zuiden van de regi. In Champagne agne-ardenne heeft het ecnmische weefsel te lijden nder de quasi-afwezigheid afwezigheid van grte grepen, met uitzndering van enkele sectren die zijn getrffen dr de afname van het aantal industrieën (metaal- en autmbielsectr). Het is belangrijk m te weten dat de sectr van de vedingsmiddelenindustrie ng altijd lijdt nder de beperkte technische steun p het vlak van innvatie (uitrusting, nderzekscentra van grte 129

130 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne pdrachtgevers, steun vr de verspreiding van innvaties aan nderaannemers). De tak van de Champagne-wijnen is weinig innvatief en grtendeels gericht p marketing f exprt. Nrd-Pas de Calais is in 2006 geklasseerd nder de Eurpese "bescheiden innvatren" en geniet een aanzienlijk zij het histrisch gezien weinig innvatief ecnmisch weefsel, behalve vr grte grepen zals Bnduelle, Rquette, Térés-Syral. Truwens, de regi Nrd-Pas de Calais heeft de label Regin eurpéenne entrepreneuriale» (REE) gekregen dr de Cmité van de regi s vr Zij si hiervr de eerste erkende Franse regi De samenwerkingszne beschikt ver een gede verspreiding van infrmatie- en cmmunicatietechnlgie ICT-verspreiding BREEDBAND Bevlking BELGIË (2012) Bedrijven BELGIË 74% 90% Vlaanderen 76% 91% Wallnië 72% 89% FRANKRIJK (2009) Ardennes 98,4% 98,3% Marne 98,5% 97,9% Aisne 99,1% 99,0% Oise 99,9% 99,0% Smme 99,8% 98,8% Nrd 99,7% 98,5% Pas de Calais 99,5% 98,7% ICT GEBRUIK Persnen die regelmatig van het internet gebruik maken Persnen die gederen f diensten via het internet vr prive- gebruik hebben besteld BELGIË België 66% 78% 21% 43% Ost-Vlaanderen 69% 78% 22% 44% West-Vlaanderen 60% 79% 15% 33% Heneguwen 57% 74% 17% 40% Luxemburg 59% 72% 19% 42% Namen 60% 81% 19% 49% FRANKRIJK (2012) Frankrijk 63% 74% 40% 53% Bekken van Parijs (met Champagne-Ardenne en Picardie) 56% 69% 36% 51% Nrd-Pas de Calais 60% 71% 35% 43% Brn : Eurstat, 2012, STATBEL, 2013 * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken Dankzij de daadkrachtige acties van de verheid zijn infrmatie- en cmmunicatietechnlgieën ged verspreid in de gebieden, nder de bevlking en de bedrijven. Zelfs in de meest afgelegen gebieden is er bijna veral hgesnelheidsinternet beschikbaar (98,3% in de Franse Ardennen). De verspreiding van het gebruik ervan is minstens even belangrijk, f het nu gaat m regelmatig gebruik van internet f interactie met de verheid (e-administratin) en bedrijven (ecmmerce). De verspreiding van het gebruik binnen de Franse regi's mag dan al hger liggen dan in de Vlaamse f Waalse prvincies, tch blijft ze nder het natinale gemiddelde. De acties van de publieke verheden hebben zich k vertaald in een ndersteuning van verschillende pkmende sectren, zals: Internet, videgames, creatieve ecnmie en e-cmmerce in Nrd-Pas de Calais ; 130

131 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Lgiciels libres et mntée en gamme des centres d appel en Picardie ; Industriële eledetectie en telebewaking in Champagne-Ardenne ; Internet f things en Clud cmputing in Wallnie, nder impuls van het Waalse agentschap van telecmmunicatie en het Master Plan ICT van de Waalse Overheid. 3D printing en scial media in Ost-Vlaanderen Sci-tech in West-Vlaanderen (ICT vr sci-ecnmische innvatie) Nieuwe ntwikelingen inzake innvatie De verheden hebben in de peride sterk geïnvesteerd in de ntwikkeling van territriale innvatiestrategieën vlgens de lgica van de smart specializatin. Er zijn heel wat initiatieven en vrzieningen maar die hebben te lijden nder een zekere verbrkkeling en een gebrek aan structurering, wat nadelig is vr de tegankelijkheid van de reginale innvatiesystemen. In Frankrijk werden de maatregelen ingeverd rnd reginale innvatiestrategieën uit Die strategieën wrden vr de peride herbekeken. Ze identificeren een aantal belangrijke en pkmende innvatieve sectren en steunen daarvr p dynamieken die ingezet werden dr de cmpetentieplen en p de prjectprepen van de Prgrammes d'investissements d'avenir. In de Vlaamse prvincies is de tenuitverlegging van het plan "Vlaanderen in Actie" uit 2009, met als del Vlaanderen in de tp vijf van Eurpese "regins f excellence" te brengen, ng versterkt met het witbek "Een Nieuw Industrieel Beleid vr Vlaanderen". Daarin krijgen het industriële aspect en de maatregelen ten vrdele van de innvatie van prducten, prcedés en rganisatie extra aandacht. De Waalse pririteiten waren al vastgelegd in het "Plan Marshall " en zijn vrtgezet en versterkt in het recente "Plan Marshall 2.Vert", met een budget ter waarde van 1,6 miljard eur ver vijf jaar. Specialisatiesectren geidentificeerd p basis van hun reginale innvatiestrategie INNOVERENDE SECTOREN Mechanische, materialen en vezels Agrarische hulpbrnnen en grene chemie Transprt, intermdaliteit en geavanceerde Ec-innvatie Gezndheid ICT Tekmstige handel Textiel BESTAANDE INITIATIEVEN Champagne-Ardenne Twee clusters, waarvan één met een glbaal perspectief : - Industrieën et agr-resurces (interreginale met Picardie) - Materalia (interreginale met Lrraine) Picardie Twee clusters met een glbaal perspectief : - Industries et Agr-ressurces (interreginale met Champagne-Ardenne) - I-Trans (interreginale met Nrd-Pas-de-Calais) Drie gelabelde clusters: - Glass Vallée (luxe flessen) - PHMA (Luchtvaart en hydrauliek) - Intelli'N (ICT) Nrd - Pas-de-Calais Zeven clusters, waarvan één met een glbaal perspectief : - I-Trans (interreginale met Picardie) - Aquimer (Agrarish en agr-veding) - Handelsindustrie (technisch/ diensten) - Maud (Cnsumer, Chemie, Materialen) - Veding Gezndheid Levensduur (Bitechnlgieën / Gezndheid) - Team2 (Ectechnlgieën) - Up-Tex (Materialen) Vlaanderen Zeven "Science park" p basis van spin-ffs van Vlaamse universiteiten Wallnië Zes excellentie prgramma's met drie in het samenwerkingsgebied Zes clusters - Levenwetenschappen - Agr-veding - Transprt en lgistiek - Mechaniek - Luchtvaart - Ec-technlgieën LEGENDE : Bestaande sectren Opkmende sectren *Tekmstige handel: het betreft hier technlgieën van handel p afstand (e-cmmerce) 131

132 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne De sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van de zne per Eurpese thematiek m.b.t. nderwijs en innvatie Dankzij de analyse van de dynamieken vr excellentie knden de sterktes en zwaktes van de samenwerkingszne p dit gebied wrden aangetnd, evenals de kansen en bedreigingen waarmee deze gebieden te maken krijgen vr de peride Deze analyses werden per thematische delstelling van de EU vrgesteld, en brachten een aantal uitdagingen aan het licht p het vlak van grensverschrijdende samenwerking vr de vlgende prgramma s Thematiek nr. 1: Versterken van nderzek, technlgische ntwikkeling en innvatie STERKTES ZWAKTES Belangrijke en innvatieve bedrijfstakken aan beide kanten van de grens die vaak cmplementair zijn : De belangrijkste bedrijfstakken: agr-vedingsnijverheid, materialen, gezndheidzrg, autmbielsectr, metaalindustrie, individueel en cllectief transprt, duurzame ntwikkeling De pkmende industrieën met een grt ptentieel: de bi-ecnmie inclusief de grene chemie en de schne technlgieën), nieuwe materialen, en ICT (meer bepaald de nieuwe digitale en creatieve technlgieën) alsk sciale innvatie (.a. in uderenzrg) Aanwezigheid van grte multinatinale grepen, die leidinggevend zijn in hun sectr Aanzienlijke en greiende directe investeringsstrmen uit het buitenland Afhankelijkheid vr bepaalde gebieden van buitenlandse grepen f pdrachtgevers (Vlaanderen en Champagne- Ardenne) Reginale ecnmische dynamieken die niet de hele grensverschrijdende zne bereiken Een landschap van micr-ndernemingen en km s waar nieuwe technlgische innvaties maar zeer geleidelijk ingang vinden Een grte studentenppulatie in de stadscentra Sterk verschillende pleidingsindicatren in de deelregi s: Geschlde en gespecialiseerde arbeidskrachten (metaalindustrie, farmaceutische sectr, gezndheidszrg) Een drgaans hgpgeleide Vlaamse en Waalse bevlking; Franse indicatren die achterp hinken ten pzichte van de natinale gemiddelden Aantrekkelijke stadsplen vr studenten en dctrandi Gediversifieerde landbuw- en natuurlijke grndstffen met hg meerwaarde ptentieel (grene chemie, bibrandstf, eclgisch buwen) Dynamieken van reginale specialisatie die de ecnmische en ruimtelijke metrplisering van de gebieden in de samenwerkingszne ng versterken. Aanwezigheid van universiteits- en R&D innvatiecentra met natinale en Eurpese uitstraling Dicht netwerk van actren met betrekking tt technlgische valrisatie (science parks, cmpetitiviteitsplen, bedrijvenclusters) in geïdentificeerde sectren met ptentieel Ruime verspreiding van ICT ter ndersteuning van digitale sectren en de creatieve ecnmie Kwalitatieve technische pleidingen Cncrete tendens van interreginale en grensverschrijdende R&D-samenwerking, dankzij talrijke nderzeks- en valrisatieprjecten Te versterken relaties tussen de nderzekscentra en de bedrijven (vral km's), in het bijznder in Wallnië en Frankrijk Een gebrek aan aansluiting tussen nderzeksactiviteiten en cncrete innvatieprjecten,.a. in Vlaanderen Een beperkte uitwisseling van studenten, prmvendi en nderzekers tussen de universiteiten van de samenwerkingszne en tussen de hgeschlen en secundaire schlen. Een sms te weinig stimulerend kader vr spin-ffs Een nderzeksdynamiek die steeds vaker een transversaal, sectrverschrijdend karakter krijgt. 132

133 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Territriale bijznderheden Actren uit hger nderwijs, nderzek en innvatie die de gebieden verbinden, dankzij afdelingen f zelfs spin-ffs k vr de ecnmisch meest ingeslten departementen/ arrndissementen KANSEN De tenuitverlegging van reginale smart specializatin - strategieën in greisectren met veel ptentieel p het vlak van innvatie Het p gang kmen van een dynamiek van shrt circuit innvaties in het ecnmisch weefsel Sterke grensverschrijdende cmplementariteiten: BEDREIGINGEN Een structurele achteruitgang van de industriële activiteit Frans en Waals ecnmisch weefsel met structurele bstakels vr de ntwikkeling van een innvatiedynamiek (zwakke rganisatrische en technische innvatiecapaciteit, beperkte integratie in innvatienetwerken, geringe kansen vr prfessinele vrming) mechanica, materialen en kunststffen Textiel grene chemie, vedingsnijverheid en landbuwgrndstffen en bitechnlgieën Individueel en penbaar verver ec-technlgieën gezndheid en farma De samenwerkingsdynamieken tussen verschillende plen (menswetenschappen, agr-veding, transprt en lgistiek, mechanische engineering en milieutechnlgieën). De sectr vr lucht- en ruimtevaart bevindt zich eveneens in Wallnië. Ontwikkeling van sciale innvatie dr de aanwezigheid / beschikbaarheid van sterke nderzeksplen in de sciale en menswetenschappen p het grndgebied De meilijkheid in de Franse en Waalse gebieden m hun dctrandi te behuden, nadat ze hun prefschrift hebben afgewerkt De sciale innvatie is ng weinig zichtbaar en weinig gestructureerd Landbuw p weg naar diversificatie, waardr de greikansen tenemen Ptentieel vr sterke nderzeks-en innvatie-activiteiten vr alles wat verband hudt met de zee en de kust (aquacultuur, hernieuwbare energie, visserij, verver ver zee) Efficiëntere rganisatie van het hger nderwijs en nderzek aan Franse kant met de prichting van PRES (Pôle de recherche et d'enseignement supérieur) Versterkte innvatiedynamiek via de Prgrammes d'investissements d'avenir aan Franse kant vr Picardie en Champagne-Ardenne en het Plan Marshall 2.Vert vr Wallnië Ng geringe zichtbaarheid van de nderzeks- en innvatieactren aan beide kanten van de grens Overheidssteun die te veel is tegespitst p zuiver technlgische innvatie Thematiek nr. 2: De tegang tt ICT, het gebruik en de kwaliteit ervan verbeteren STERKTES ICT-sectr in vlle ntwikkeling nder impuls van talrijke innvatieve start-ups in heel diverse dmeinen (creatieve ecnmie, videspelen, vrije sftware, digitale tepassingen, sciale media...) Aanwezigheid van grte internatinale grepen (Ggle, ZWAKTES Meilijke vergang van micr-ndernemingen en km's naar digitale tepassingen (vral in handel, ambachten, terisme en landbuw): aanpassingsmeilijkheden (methden, materiaal, digitale tls en diensten) en ng beperkte begeleiding 133

134 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Micrsft) Een p Eurpees niveau erkende dynamiek in de creatieve ecnmie, die ng is versterkt aangezien Wallnië het label "Eurpees creatief district" heeft binnengehaald Een ng te beperkte verspreiding van ICT in het ecnmisch weefsel, als gevlg van een gebrek aan tijd en middelen bij micr-ndernemingen en km s m zich bezig te huden met de mgelijkheden van de nieuwste digitale ntwikkelingen Vrtdurend stijgende lkale internetpenetratie-percentages, ndanks minder gunstige sciaalecnmische indicatren... Een glbaal genmen vldende uitrusting van de gezinnen m de nieuwe digitale tepassingen te verspreiden (web 2.0, mbiel internet)... maar waarvan het niveau ng nder het Belgische en Franse natinale gemiddelde ligt Verspreiding nder de bevlking van digitale tepassingen (internettepassingen, e-cmmerce) die nder het Franse en Belgische gemiddelde blijft Een hfdzakelijk sciale digitale breuklijn met grte verschillen vlgens leeftijd, schlingsniveau en inkmen Relatief gede dekking vr hgesnelheidsinternet, zelfs in de meest ingeslten gebieden (met uitzndering van enkele achterblijvende gebieden znder netwerkdekking),.a. dankzij verheidsinitiatieven Hgere ksten vr de uitrl van glasvezel en hgesnelheidsinternet vr dunbevlkte en rurale gebieden Sterke digitale innvatiedynamiek rnd starterscentra, bedrijfsclusters, science parks, en cmpetitiviteitsplen (I- Mind, Intelli N Micrsft innvatin center, TWIST, Infpôle TIC...) Aanwezigheid van erkende pleidings- en nderzeksnetwerken (Supinfgame, Pôle IIID, numediart, Pôle Hainuyer...) Verschillende grensverschrijdende prjecten p het vlak van digitale tepassingen (Pôle TIC du Hainaut transfrntalier, Centre des écritures cntempraines et numériques du Manège Maubeuge Mns (Bergen)) Territriale bijznderheden Hgere penetratiepercentages vr ICT nder de Franse bevlking Beter ntwikkelde digitale tepassingen in Belgische bedrijven dan in Franse (e-cmmerce, e-administratin, web 2.0)... maar meer hgesnelheidsinternet aan Belgische kant dr de glbaal genmen betere infrastructuur 134

135 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne KANSEN BEDREIGINGEN Aanzienlijke ntwikkeling- en innvatiekansen vr de bestaande digitale sectren (e-cmmerce, vrije sftware, videspelen, dmtica, sciale media) Belangrijke ecnmische sectren (chemie, gezndheid en farma, mechanica, vliegtuigbuwkunde, bitechnlgie, landbuw) met aanzienlijk ntwikkelingsptentieel inzake nieuwe ICT Grt ntwikkelingsptentieel in de creatieve ecnmie en de digitale cultuur van bepaalde stedelijke gebieden, bvb. rnd het label Wallnia Creative District (grter dan de ICT) Ontwikkeling van krachtige initiatieven m bedrijven te ndersteunen (underwriting platfrms, branding, cnsulting, ethisch charter etic), zals het Waals Technlgy Agency De aanhudende sciale digitale breuklijn remt de ntwikkeling af van nieuwe tepassingen die plssingen kunnen bieden vr de prblemen rnd vereenzaming, afgesltenheid en mbiliteit in bepaalde gebieden (gezndheid, thuiswerk, e-administratin, e-learning) Reginale verheidsstrategieën inzake innvatie die van de verspreiding van ICT een pririteit maken binnen ecnmische ntwikkeling en innvatie (clud cmputing, pen data, The internet f Things, e-cmmerce, e-administratin) Ontwikkeling van digitale initiatieven p het vlak van e- learning 135

136 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Thematiek nr. 10: Investeren in nderwijs, cmpetenties en levenslang leren STERKTES Initiatieven p vlak van het in kaart brengen van de gevlgde pleidingen en p het vlak van het levenslang leren, in samenwerking met het bedrijfsleven en berepsfederaties. ZWAKTES Een ecnmisch weefsel dat de bevrdering van de vrtgezette pleiding bemeilijkt (meilijke tegang van de micrndernemingen en km s, gebrek aan cmmunicatie en infrmatie ver het pleidingsaanbd) Onvldende afstemming tussen de nden van het bedrijfsleven en het pleidingsaanbd rnd levenslang leren Sterk uiteenlpende pleidingsniveaus tussen de Franse regi s die verntrustende indicatren ptekenen en de Belgische prvincies die gemiddelde indicatren kennen Het percentage vregtijdige schlverlaters bij jngeren van 18 tt 24 jaar ligt tweemaal z hg in Frankrijk dan in België Een relatieve verarming en beperkte mbiliteit van bepaalde bevlkingsgrepen in landelijke gebieden dat weegt p de uitbuw van de pleidingstrajecten Het aanbd aan basisnderwijs en berepspleidingen is glbaal genmen ged verspreid ver alle gebieden Drie multidisciplinaire universiteitsplen met Eurpese en internatinale uitstraling, Rijsel Gent en Krtrijk (KULAK) Reginale universiteitsplen in vlle ntwikkeling, aansluitend bij de ecnmische specialisatie van de gebieden Een aantrekkelijk pleidingsaanbd van erkende kwaliteit Een gede samenwerking tussen de universiteiten (uitwisseling van studenten, stagiairs, prfessren en nderzekers) Interessante initiatieven langs beide zijden van de grens p het vlak van digitale universiteit en e-learning Een histrisch belang van de krte pleidingen, vral vr de Franse en Waalse gebiedsdelen Franse en Waalse gebieden die meite hebben m hun dctrandi te behuden Onevenwichtige grensverschrijdende studentenstrmen, ten vrdele van de strmen Frankrijk -> België Een gebrek aan transparantie van de grensverschrijdende pleidingen Geringe grensverschrijdende mbiliteit van de stagiairs Relatief beperkte Frans-Vlaamse uitwisselingen,.a. als gevlg van de taalbarrière Onvldende afstemming van het pleidingsaanbd p de ecnmische clusters Zwak niveau van pedaggische innvatie Weinig transparantie en nwetendheid van levenslang grensverschrijdend leren Belangrijke tekrtkmingen in de grensverschrijdende erkenning van diplma s en verwrven cmpetenties. Nrd-Pas de Calais: aanwezigheid van het PRES Lille Nrd de France Aisne en Ardennes: uitgesprken en vaak definitieve uittcht van de jngeren Territriale bijznderheden De belangrijke rl van de Ugent in Ost-Vlaanderen en KULAK in West-Vlaanderen en hun netwerk van geasscieerde hgeschlen Picardie Champagne-Ardenne: versterking van de 136

137 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne samenwerkingsverbanden dr de prichting van het PRES Prvincies Namen en Heneguwen: aanwezigheid van de Universiteit van Bergen en prjecten vr samenwerking en uitwisseling met Nrd-Pas de Calais en Champagne- Ardenne KANSEN Grte tekmstmgelijkheden in innvatieve sectren met veel ptentieel en in lkale ecnmie (terisme, eclgisch buwen, windenergie, persnsgebnden dienstverlening, gezndheid) BEDREIGINGEN Grte migratiestrmen van studenten naar regi s buiten de samenwerkingszne (Ile-de-France, Luik, Brussel, Nederland) Sterke grensverschrijdende cmplementariteiten p het vlak van nderwijs en pleiding (gedeeld gebruik van uitrusting, cmplementaire cmpetenties; bv. hutsectr) Aanbieden van lpbaanriëntatie aan pas afgestudeerden en van advies aan startende ndernemingen. Een aanhudende stijging van het pleidingsniveau van de jngeren, zelfs in de gebieden die een demgrafische stagnatie kennen Een netwerk van versnipperde instellingen en centra die hge rganisatieksten met zich brengen Ontwikkeling in de richting van samenwerking in het hger nderwijs (structuur van PRES in Frankrijk, Samenwerking tussen universiteiten in Bergen) waardr die reginale nderwijsspelers een meer adequate schaal krijgen in een natinale en Eurpese cntext erke ntwikkeling van alternerende pleidingen in het hger nderwijs. De grensverschrijdende uitwisseling van studenten, dcenten en nderzekers wrdt afgeremd dr de tweetaligheid van de zne Sterk tekrt aan pedaggische innvatie Sterke ntwikkeling van elkaar afwisselende pleidingen in het hger nderwijs Mgelijkheid tt pleidingen in innvatieve sectren Ontwikkeling van de interreginale en grensverschrijdende samenwerking in het hger nderwijs en in nderzek Uitdagingen inzake grensverschrijdende samenwerking met betrekking tt nderwijs en innvatie Dankzij deze sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen knden een aantal uitdagingen wrden geïdentificeerd p het vlak van ecnmische ntwikkeling. Het zijn deze uitdagingen waar de grensverschrijdende samenwerking vr staat in de peride Deze uitdagingen werden tijdens de wrkshps p 21 maart jl. vrgesteld, besprken en gehiërarchiseerd samen met de stakehlders van de verschillende gebieden. Na aflp werden de vrnaamste uitdagingen vr de grensverschrijdende samenwerking vastgelegd. Vervlgens werden ze vr elk type infrareginaal gebied aan weerszijden van de grens vrgesteld, waarbij smmige gebieden gemeenschappelijke uitdagingen bleken te hebben. 137

138 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Grensverschrijdende uitdagingen die uit de diagnse en de interviews met de partnerautriteiten autriteiten naar vr kmen en die gevalideerd zijn p de wrkshp van 21/03/2013 Subthema 1 : Versterking van het ptentieel van de samenwerkingszne p vlak van R&D R en innvatie en de ecnmische valrisatie daarvan Km s aanmedigen en ndersteunen dr nieuwe technlgieën sneller te te passen in het bedrijfsleven; Ecnmische en R&D-actren aanmedigen en ndersteunen bij multidisciplinaire nderzeks- en innvatieprjecten k in gebieden die buiten de pure technlgische innvatie vallen, zals sciale innvatie; Innvatieprjecten ndersteunen dr het inveren van echte c-realisatie van innvatie dr een intense samenwerking tussen verheid, bedrijven en nderzeksinstellingen (Triple Helix Mdel); Subthema 2 : Het ndersteunen van reginale strategieën van smart smart-speciali specializati atin m de effecten ervan te vereenvudigen Een grensverschrijdende gvernance pzetten (strategische intelligentie, een uitwisselings- en dienstenplatfrm, grensverschrijdende acties, reginale marketing, R&D-prjecten, innvatieactren) vr bepaalde strategische sectren / dmeinen : Nieuwe materialen (textiel, plymeren, bimaterialen, nanmaterialen); (Agr)vedingsnijverheid, landbuwgrndstffen,en grene chemie; Persnlijke gezndheid en autnmie; Ectechnlgie en cleantech; Individueel en cllectief transprt; ICT, digitale en creatieve ecnmie Sciale innvatie. Ondersteunen van nderzeksprjecten die een grt ecnmisch valrisatieptentieel hebben in bvenstaande sectren; Zdanig riënteren van ntwikkelingsinspanningen, nderwijs, cmpetenties en levenslang leren dat ze een ndersteuning vrmen vr de dynamiek van smart-specializatin en de ntwikkeling van ecnmische sectren met een hg ptentieel vr innvatie en werkgelegenheid. Lkale acties p het vlak van basis- en vrtgezette pleiding ntwikkelen, die één f meerdere arbeidsmarktznes beslaan, rnd cmplementaire f gemeenschappelijke sectren. Subthema 3 : Versnellen van de digitale transfrmatie van het ecnmisch weefsel en ndersteunen van digitale sectren en van de creatieve ecnmie Opzet van een grensverschrijdend elektrnisch platfrm gewijd aan de ndersteuning van ICT dat de hele samenwerkingszne dekt (plijsting van de ecnmische en publieke actren, hulpmiddelen, reginale brnnen van pen data en elektrnische platfrmen vr penbare aanbestedingen); De verspreiding van nieuwe digitale tepassingen begeleiden in het lkale ecnmische weefsel en de grensverschrijdende arbeidsregi's (uitwisseling van expertise en best practices, advies aan bedrijven); de pkmst versnellen van innvatieve clusters van micr-ndernemingen en km s in de sectr van de digitale tepassingen en de creatieve ecnmie; Gemeenschappelijke nderzeks- en innvatieprjecten en pleidingen steunen in de sectr van de digitale tepassingen; De verspreiding van nieuwe digitale tepassingen bevrderen via gemeenschappelijke prjecten vr sciale innvatie (nderwijs, gezndheid, e- gvernment, terisme, cultuur). 138

139 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Grensverschrijdende uitdagingen die uit de diagnse en de interviews met de partnerautriteiten autriteiten naar vr kmen en die gevalideerd zijn p de wrkshp van 21/03/2013 Subthema 4: kmen tt een echte grensverschrijdende samenwerking in hger nderwijs en nderzek Samenwerkingsnetwerken pzetten en zrgen vr het gedeeld gebruik van apparatuur en platfrmen vr R&D en innvatie; Ondersteunen van wetenschappelijke activiteiten en valriseren van nderzeksfaciliteiten aan beide zijden van de grens; De zichtbaarheid en kennis bevrderen van de reginale en grensverschrijdende systemen inzake nderwijs en pleiding; Het versterken van de grensverschrijdende samenwerkingsverbanden p het gebied van nderwijs en nderzek, met name rnd de grte reginale actren en instellingen, die als lcmtief fungeren binnen hun grndgebied; Vergrten van de zichtbaarheid en bekendheid van reginaal en grensverschrijdend nderwijs, pleiding en innvatie, zwel binnen als buiten de regi; Aanmedigen m binnen de universiteit aan te werven vanuit het grensverschrijdende aanbd (dcenten, nderzekers, studenten) alsk vanuit het algemene pleidingsaanbd (stage bedrijven, gelijkwaardige pleidingen, grensverschrijdende ervaringen, etc.). Subthema 5: het bevrderen van individuele grensverschrijdende mbiliteit Ondersteunen van de mbiliteit van studenten, persneel en werknemers dr het versterken van de uitwisselingen tussen bedrijven, nderzekscentra en nderwijsinstellingen; Opzetten van een aanvullend dienstenaanbd (huisvesting, verver, catering, ) m de tegang tt nderwijs te vergemakkelijken; Opzetten van een prfessinele uitwisseling binnen de samenwerkingszne vr jngerenstages (alternerend leren/werken). Subthema 6: Versterken van de lkale grensverschrijdende samenwerking p gebied van nderwijs en pleiding en zrgen dat d de afgeleverde kwalificaties beter aansluiten p de beheften p de arbeidsmarkt Het wegwerken van de beschtten tussen de km s en de nderwijsactren binnen de grensverschrijdende arbeidsmarktznes m z een dynamisch en prfessineel netwerk te ntwikkelen. Versterken van het grensverschrijdend gebruik van didactisch materiaal en pedaggisch en innvatieve prjecten tussen de lkale pleidingsinstellingen. Priritisering van de grensverschrijdende uitdagingen Opmerking: de uitdagingen zijn gepririseerd vlgens: de mate waarin ze grensverschrijdend geïntegreerd zijn, in functie van de intensiteit van de bestaande samenwerking (aantal, kwaliteit van de samenwerkingsprjecten en aantal actieve reginale spelers) hun ptentiële impact p de ntwikkeling van de zne ten aanzien van de thematische delstellingen van de EU de kritische massa ten aanzien van de interventies die ndig zijn vr een effectieve implementatie dr de OP (financiering, aantal actieve spelers, schaal van de gebieden) De vlgende analyses wrden weergegeven dr de types van gebieden te clusteren die gemeenschappelijke grensverschrijdende uitdagingen hebben. 139

140 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Mate van grensverschrijdend e integratie Hg Uitdagingen ten aanzien van de grensverschrijdende samenwerking gelieerd aan plitieke excellentie vr de grensverschrijdende aglmeraties en de stedelijke gebieden van de zne. Versterken van de samenwerking tussen universitaire centra Versnellen van de pkmst van start-up clusters in de digitale en creatieve industrie Gemiddeld Laag Laag Bevrderen van grensverschrijdende aanwervingenaan de universiteiten en grensverschrijdende mbiliteit van studenten, prfessrenen nderzekers Verspreiden digitaal gebruik in de grensverschrijdende ecnmie Matig Ontwikkelenvan pleidingen rnd de grensverschrijdende strategische sectren Ondersteunenvan R&D prjecten met een hg ptentieel vr de ecnmische ntwikkeling van grensverschrijdende strategische sectren (transprt, ectechnlgie, gezndheidszrg, verver, ICT) Hg De kritieke massa die ndzakelijk is m de acties te peratinaliseren Ptentieel vr de ntwikkeling van de samenwerkingszne Mate van grensverschrijdende integratie Uitdagingen ten aanzien van de grensverschrijdende samenwerking gelieerd aan plitieke excellentie vr de kust en rurale gebieden Hg Gemiddeld Ondersteunen van nieuwe digitale tepassingen dr gemeenschappelijke prjecten rnd sciale innvatie (nderwijs, gezndheidszrg, terisme, cultuur) Laag Ondersteuning grensverschrijdende mbiliteit van studenten en werknemers in pleiding Ondersteunenvan R&D prjecten met een hg ptentieel vr de ecnmische ntwikkeling van grensverschrijdende strategische sectren (landbuwgrndstffen, grene chemie) De kritieke massa die ndzakelijk is m de acties te peratinaliseren Laag Matig Hg Ptentieel vr de ntwikkeling van de samenwerkingszne 140

141 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Mate van grensverschrijdende integratie Hg De ecnmische uitdagingen ten aanzien van de grensverschrijdende samenwerking vr de industriële recnversie gebieden en geisleerde gebieden De link tussen KMO's en de pleidingsinstituten bevrderen Opzetten van een grensverschrijdend bestuur vr industriele en werkgelegenheidsgebieden Gemiddeld Laag Laag Implementerenvan prfessinele uitwisseling vr stagaires en werknemers in pleiding ecnmische ntwikkeling Ondersteunen van nieuwe digitale van grensverschrijdende tepassingen dr strategische sectren gemeenschappelijke prjecten (mechanica, nieuwe rnd sciale innvatie (nderwijs, materialen, textiel, gezndheidszrg, terisme, transprt) cultuur) Matig Ondersteunenvan R&D prjecten met een hg ptentieel vr de Hg De kritieke massa die ndzakelijk is m de acties te peratinaliseren Ptentieel vr de ntwikkeling van de samenwerkingszne Brn: Analyses van Ernst & Yung, p basis van de strategische interviews, de sci-ecnmische diagnse en de wrkshps van 21 maart

142 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne 10.4 Dynamieken p ruimtelijk en milieuvlak Dit hfdstuk analyseert de dynamieken p ruimtelijk en milieuvlak binnen de samenwerkingszne. Deze dynamieken zijn transversaal vr alle regi s binnen die zne en gelden specifiek vr bepaalde infrareginale gebieden. Met het g p de strategie van de Eurpese Unie behandelen deze analyses de vlgende thematische delstellingen: Delstelling nr. 4: De vergang naar een klstfarme ecnmie ndersteunen in alle bedrijfstakken Delstelling nr. 5: De aanpassing aan de klimaatverandering en risicpreventie en -beheer bevrderen Delstelling nr. 6: Het milieu beschermen en het efficiënt gebruik van de hulpbrnnen bevrderen Delstelling nr. 7: Duurzaam transprt stimuleren en de bstakels in de netwerkinfrastructuur pheffen Een gebied dat zich kenmerkt dr landbuw, bssen en meer f minder ntwikkelde verstedelijkte znes, afhankelijk van de regi s De samenwerkingszne beslaat een gebied van km², met een bevlking van 10,8 miljen inwners in Deze uitgestrekte zne nderscheidt zich dr zijn landschappen, natuurznes en stedelijke ruimte. Dit deel van de diagnse beschrijft het bdemgebruik, terwijl het deel mtrent de scidemgrafische dynamiek de stedelijke bezetting van het gebied telicht. Gebruik van de grnd binnen de samenwerkingszne Gebruik van de grnd per regi Bssen en natuurgebieden Versteddelijkte gebieden 75% Landbuw 25% 13% 50% 25% Bssen Natuurgebieden 0% Diensten en huisvesting 62% Agrarische gebieden -25% Handel, financieren, bedrijven en utilities Brn : Eurstat, 2009 Brn : Eurstat, ,00% 75,00% Onbebuwde grnden 50,00% 25,00% 0,00% Bebuwde grnden en aanverwant terrein Gebruik van het land p prvinciaal niveau in België Brn : FOD ecnmie Algemene directie Statistiek en Ecnmische infrmatie (2011) * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken 142

143 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Het landschap van de samenwerkingszne staat hfdzakelijk in het teken van de landbuwactiviteiten met een ppervlakte cultuurgrnd (OCG) 11 die 62 % van de ttale ppervlakte uitmaakt. Dat cijfer is iets hger dan het Belgische (52 %) en het Franse gemiddelde (54 %). Tweederde van de hele samenwerkingszne bestaat uit landbuwgrnd. Hiervan dient slechts een bijznder klein percentage vr bilandbuw 12. Vral Wallnië zet daarp in (in 2011 diende 6,9 % van de OGC vr bilgische landbuw), in vergelijking met de andere regi's van de samenwerkingszne die rnd f nder de 1% schmmelen (1 % in Vlaanderen en Champagne-Ardenne, 0,7 % in Nrd-Pas de Calais en 0,5 % in Picardie 13 ). Bilandbuw streeft naar een kwaliteitsvlle landbuwprductie en stelt de regi's in staat m een duurzaam landbuwbeheerssysteem p te zetten aan de hand van bidiversiteitsbehud, bdembescherming, lucht- en waterkwaliteit en respect vr dierenwelzijn. Deze tendens is aan een pmars bezig met een percentage dat vr België in 2011 pliep tt 4,43 %, tegenver 3,6 % in Het gebied is k vrij bebst: een kwart ervan bestaat uit bssen en natuurreservaten. Het Waalse gebied bestaat zelfs vr een derde (5.161 km² in 2009) uit bssen en natuurreservaten. Daarmee is Wallnië de meest bsrijke regi in de samenwerkingszne. Hewel de verstedelijkte gebieden slechts ged zijn vr 13 % van de ttale ppervlakte van de samenwerkingszne, blijven ze wel uitbreiden (p hetzelfde ritme als p natinaal niveau) en zetten ze het milieu nder druk. De verstedelijking zu aanzienlijke gevlgen met zich mee kunnen brengen, zals het verlies van natuurlijke en landbuwkundige hulpbrnnen, bdemafdichting, verhgd risic p verstrmingen f hriznvervuiling. De verstedelijking laat zich sterker velen in bepaalde dmeinen waar de afgelpen jaren belangrijke werken zijn uitgeverd. Denken we bijvrbeeld aan het wegennet en het sprwegnet waarvan de ppervlakte in tien jaar tijd is verdubbeld. Bevlking in 2012, ppervlakte en bevlkingsdichtheid Bevlking 2012 Oppervlakte Bevlkingsdichtheid (inw/km ²) inwners in % van de zne Km² In % van de zne (inw/km ²) Franse deel ,11% ,98% 150,9 Champagne- Ardenne Ardenne ,62% ,44% 54,1 Marne ,22% ,18% 69,1 Picardie Aisne ,03% ,90% 73,7 Oise ,47% ,46% 137,8 Smme ,31% ,96% 93,0 Nrd-Pas de Calais Nrd ,91% ,27% 450,0 Pas-de-Calais ,56% ,77% 219,7 Belgische deel ,89% ,02% 238,2 Vlaanderen West-Vlaanderen ,83% ,08% 372,0 Ost-Vlaanderen ,85% ,74% 436,0 Wallnië Namur ,44% ,92% 131,0 Hainaut ,24% ,11% 349,5 Luxemburg ,53% ,17% 61,6 Ttaal ,00% ,00% 174,5 Brn : FOD ecnmie Algemene directie Statistiek en Ecnmische infrmatie (2012), Insee (2012) Er bestaan verschillen tussen de landschappen en de bevlkingsdichtheden in de samenwerkingszne. Z vinden we enerzijds meer verstedelijkte regi's, zals Vlaanderen, met een bevlkingsdichtheid van 436 inwners per km 2 in Ost-Vlaanderen en van 372 per km 2 in West-Vlaanderen, en Nrd-Pas de Calais, dat dichtbevlkt en sterk verstedelijkt is, met 450 inwnders per km 2 in het departement Nrd. Anderzijds bestaan er k meer landelijke grensverschrijdende regi's, zals het zuidsten van de samenwerkingszne. Deze regi bestaat ng grtendeels uit landbuwgrnd en natuurgebieden en heeft de laagste bevlkingsdichtheid van de zne (54,1 inwners per km 2 vr het departement Ardennes en 61,1 vr de prvincie Luxemburg). 11 De ppervlakte cultuurgrnd (OCG) is een gestandaardiseerd begrip uit de Eurpese landbuwstatistiek. Het mvat het akkerland (hierte behren k tijdelijk weiland, braakland, teelt nder beschutting, tuinen vr eigen gebruik...), grasland en de meerjarige gewassen (wijngaarden, bmgaarden...). Brn : Insee 12 De bilandbuw wil kwalitatieve vedingsmiddelen prduceren, met respect vr de gezndheid, het milieu en met behud van de natuurlijke hulpbrnnen. [ ] Hij sluit het gebruik uit van chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen, genetisch gewijzigde rganismen en wil de specificiteit van zijn prducten valriseren. Brn: Insee 13 Brnnen: BiFrum Wallnie 2012 en Agence Française pur le Dévelppement et la Prmtin de l Agriculture Bilgique 14 Vr Ost-Vlaanderen zijn enkel de gegevens verwerkt van de arrndissementen die zijn pgenmen in de samenwerkingszne 143

144 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Tal van acties m klimaatverandering te bestrijden, de uitstt van breikasgassen terug te schreven en de natuurlijke en industriële risic s te beheren In het kader van het Kytprtcl dat in 1997 tt stand kwam, heeft de Eurpese Unie zich erte geëngageerd m tussen 2008 en 2012 haar uitstt van breikasgassen (BKG's) met 8 % terug te schreven ten pzichte van het niveau in Om haar internatinale engagementen kracht bij te zetten lanceerde de Eurpese Unie in 2000 het Eurpees prgramma inzake klimaatverandering (EPK). Dat prgramma vrzag initiatieven in tal van dmeinen, waarnder de prmtie van hernieuwbare energiebrnnen en energiebesparingsmaatregelen vr gebuwen en wagens. Eind 2008 werkte de Eurpese Unie k een "klimaat- en energiepakket" uit dat tegen 2020 drie delstellingen nastreeft: de uitstt van BKG's met 20 % terug te schreven ten pzichte van de uitstt in 1990 ervr te zrgen dat het ttale energieverbruik vr 20 % bestaat uit hernieuwbare energie en de energie-efficiëntie met 20% p te krikken Inspanningen p vlak van breikasgasemmissies in alle regi's van de samenwerkingszne m de Eurpese delstellingen te behalen Op internatinaal niveau dwingt het Kytprtcl de 33 geïndustrialiseerde landen m inspanningen te leveren m tegen 2012 minder CO2 uit te stten. Die inspanningen werden drvertaald p natinaal en reginaal niveau: De delstelling vr België bestnd erin m zijn uitstt van BKG's tussen terug te schreven met 7,5 % ten pzichte van het referentiejaar Dat streefcijfer bedreg eveneens 7,5 % vr Wallnië en 5,2% vr Vlaanderen. Aan Franse kant bedreg het streefcijfer vr verminderde CO2-uitstt 0 % 15. In het kader van de Kyt-delstellingen na 2012 meten we de inspanningen vrtzetten en pdrijven. Het IPCC (de Interguvernementele Werkgrep inzake klimaatverandering) heeft aangetnd dat het ndzakelijk is m de uitstt van BKG's tegen 2050 met 75 % terug te schreven. Die delstellingen hebben geleid tt natinale en reginale maatregelen. De regi's van de samenwerkingszne stten in ttaal meer dan 200 miljen tn BKG's per jaar uit. De regi's nderscheiden zich niet alleen dr hun ttale uitstt, maar k dr de uitstt per sectr. Vlaanderen blijft p kp lpen p vlak van uitstt van BKG's met meer dan 40 % van de ttale uitstt binnen de samenwerkingszne. In elke regi werden klimaatplannen pgesteld m de strijd aan te binden met klimaatverandering en m de Eurpese, natinale en reginale delstellingen te halen. Ok al kennen bepaalde sectren, zals industrie en landbuw, in de meeste regi's een dalende uitstt (daling met 17 % vr de verwerkende nijverheid en 27 % vr de landbuw in Nrd-Pas de Calais tussen 1990 en 2010 bijvrbeeld), tch blijft de uitstt in andere sectren vrtdurend stijgen, zals in de transprtsectr bijvrbeeld (stijging met 43 % in Wallnië tussen 1990 en 2010 bijvrbeeld). De regi's van de samenwerkingszne zuden die sectren van dichtbij meten pvlgen. 15 De berekening van de delstellingen vr deze EU-landen is de resultante van de verdeling van de Eurpese delstelling van -8 % tussen de lidstaten, in functie van hun milieuprestaties uit het verleden en van hun tekmstige ntwikkelingsbeheften. De delstelling van 0% daling vr Frankrijk geeft een stabiel niveau weer van de emissies tussen 2008 en 2012 (eerder dan een tename). 144

145 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Uitstt van breikasgassen per regi Uitstt van breikasgassen per sectr 100% 80% 60% 40% 20% 0% 18% 23% 50% 21% 26% 11% 25% 31% 23% 23% 15% 22% 29% 21% 34% 25% 12% 18% 14% 26% Andere (afvalwerking,...) Energie/ electriciteit Landbuw Transprt Gebuwen/ huisvesting Industrie Brnnen : Schéma réginal du climat, de l air et de l énergie (Nrd-Pas de Calais, 2008), Tableau de brd des émissins de GES et de l énergie (Picardie, 2007), Insee (Champagne-Ardenne, 2008), IWEPS (Wallnie, 2010), Vlaanderen in cijfers (Vlaanderen, 2010) * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken In Vlaanderen werd p 20 januari 2009 het Pact 2020 ndertekend. Dit Pact mvat twintig ambitieuze en duidelijk gekwantificeerde delstellingen. Met dit tekmstplan wil men significante vruitgang beken p verschillende vlakken, waarnder milieu. Punt 14 van het Pact vermeldt de delstelling van Vlaanderen betreffende de uitstt van BKG's: "14. [...] een verdergaande verlaging van de breikasgasemissies cnfrm de vr Vlaanderen vastgestelde delstellingen in het kader van de Eurpese klimaatwetgeving [...]". Vlaanderen is met meer dan 80 miljen tn CO2 (in 2010) de kplper p vlak van BKG-uitstt binnen de samenwerkingszne. In de transprtsectr en de huishudens lpt de BKG-uitstt p. Dat is hfdzakelijk te wijten aan het stijgende aantal wningen en aan een tename van het aantal aut s, van de gemiddelde afgelegde afstand en van het gebruik van vleibare brandstffen. De industrie- en energiesectren blijven echter de grtste uitstters. Wallnië heeft een "Plan Air-Climat" ingeverd dat 100 cncrete maatregelen bundelt m een antwrd te bieden p de klimaatuitdaging en m de luchtkwaliteit te verbeteren. De uitstt van BKG's is al sterk gedaald in Wallnië tussen 1990 en 2005 (-21,4 %). Die daling is vral te wijden aan een dalende uitstt in de industrie- en energiesectr. De sluiting van verschillende ijzer- en staalbedrijven, de verbeterde energie-efficiëntie, maatregelen binnen de industrie en het tenemende gebruik van aardgas en hut hebben bijgedragen tt de tendensen die we de afgelpen jaren knden waarnemen. Desalniettemin blijft de industriesectr de grtste vervuiler met 34 % van de ttale uitstt van BKG's in Wallnië in Ter vergelijking: de uitstt van de transprtsectr is minder hg, maar is sinds 1990 alleen maar blijven stijgen (een tename met 43 %). In 2010 heeft Wallnië 43 miljen tn CO2-equivalent uitgestten. De regi Champagne-Ardenne heeft in 2007 het initiatief genmen m een reginaal klimaat-energieplan p te stellen met als del de uitstt van BKG's terug te schreven en de strijd aan te binden met klimaatverandering m de delstellingen van het Kytprtcl te halen: de uitstt van BKG's tegen 2050 met 75 % terugschreven. De regi Champagne-Ardenne heeft in ,6 miljen tn CO2 uitgestten, wat neerkmt p 10 tn per inwner. Hewel deze regi een van de kleinste uitstters van Frankrijk is (17de plaats in Eurpees Frankrijk), weerspiegelt ze tch het natinale gemiddelde wat de uitstt per inwner betreft. In tegenstelling tt andere regi's is de transprtsectr de sectr met de hgste CO2 uitstt (31% in 2008). Sinds 1990 is de uitstt van BKG's in Nrd-Pas de Calais lichtjes gedaald en bedreg de uitstt van CO2-equivalent 44 miljen tn in Via het Schéma Réginal du Climat de l Air et de l Energie van Nrd-Pas de Calais ndernam de regi tal van acties tegen klimaatpwarming. De inzet p reginaal niveau bestaat erin m te werken aan de priritaire sectren inzake BKG-uitstt. De BKG-uitstt vleit hfdzakelijk vrt uit de industriële sectr (50% in 2008) die de resultante is van het industriële verleden van de regi. Ondanks dat aanzienlijke aandeel heeft de sectr zijn uitstt tussen 1990 en 2005 tch met 6 % kunnen terugschreven. De huishudens en de transprtsectr, hewel ver achter de industriële sectr, zijn aan een sterke pmars bezig. Picardie brengt binnenkrt zijn Plan Climat-Energie Territrial uit dat als delstelling heeft m de BKG-uitstt aan banden te leggen. Dit plan begt cherent te zijn met het Schéma Réginal Climat Air Energie. In 2007 stnd de teller vr de BKG-uitstt p 14,1 miljen tn CO2-equivalent. Op natinaal niveau is Picardie verantwrdelijk vr z'n 3 % van de Franse uitstt. De industrie is met 29 % de sectr die het meest uitstt in de regi, daarna kmen de transprt-, de buw- en de landbuwsectr Opmars van de prductie van hernieuwbare energie In 2010 was hernieuwbare energie in de EU-27 ged vr 12,5 % van het eindverbruik van energie. Dat percentage is tussen 2006 en 2010 aanzienlijk gestegen: van 9 % tt 12,5 %. Desalniettemin met de Eurpese Unie die tendens k vrtzetten, wil ze de delstelling van 20 % halen tegen Daarte met de 20 %-delstelling wrden uitgesplitst tussen de lidstaten. Frankrijk stnd in 2010 p 12,9 % en tegen 2020 met 23 % van de ttale cnsumptie uit hernieuwbare energie bestaan. Vr België stnd de teller in 2010 ng p 5,1 %. Tegen 2020 met dat aandeel plpen tt 13 %. Hernieuwbare energie kunnen we nderverdelen in vijf grepen: energie uit wind, water, zn, aardwarmte 16 en bimassa 17. Op het niveau van de samenwerkingszne varieert het aandeel van hernieuwbare energie ten pzichte van de ttale energieprductie, net als de verdeling tussen de verschillende energiebrnnen: 16 Het begrip aardwarmte f gethermische energie verwijst naar de energie afkmstig uit de warmte in de aardkrst en in de ppervlaktelagen van de aarde (dictinnaire de l envirnnement). 145

146 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Prductie van hernieuwbare energie t..v. het eindgebruik van energie Brn: DREAL (France, 2008), Les chiffres clés de la Wallnie (Wallnie, 2010), Vlaanderen in cijfers (Vlaanderen, 2010), * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken In Vlaanderen, waar de prductie van hernieuwbare energie 3,5 % van de ttale energieprductie mvat, vertegenwrdigt bimassa de belangrijkste brn van hernieuwbare energie. Dat neemt niet weg dat de installatie van znnepanelen en windmlens het aandeel hernieuwbare energie uit die brnnen heeft pgekrikt van 17 % in 2009 naar 35 % in Vr Wallnië krijgen we een gelijkaardig beeld p vlak van prductie van hernieuwbare energie (3,4 % in 2010). Net als in Vlaanderen vrmt bimassa in Wallnië de belangrijkste brn van hernieuwbare energie; meer dan de helft van de hernieuwbare energie wrdt p die manier geprduceerd. Het aandeel van windenergie is sinds 2009 met 67 % gestegen. Samen met waterenergie vrmt het 30 % van de hernieuwbare energie in Wallnië. In 2008 kwam 14,5 % van de eindcnsumptie in Champagne-Ardenne vrt uit hernieuwbare energie. Daarmee behaalde de regi de beste prestatie van de samenwerkingszne. Deze regi heeft heel wat treven vr de prductie van hernieuwbare energie, dankzij de gunstige gelgische en hydrgelgische ligging. Dat verklaart waarm waterkracht, ged vr 78 % van de ttale pgewekte hernieuwbare energie, de primaire brn van elektriciteit in deze regi is. In 2011 prduceerde Champagne-Ardenne als eerste Franse regi hernieuwbare elektriciteit. In 2008 kwam slechts 1,9 % van het ttale eindverbruik van elektriciteit in Nrd-Pas de Calais uit hernieuwbare energie. Dr zijn mvang en natuurlijke karakteristieken, beschikt Nrd-Pas de Calais niet ver sterke ntwikkelkingscapaciteiten vr hydr-electriciteit maar de regi beschikt wel ver bepaalde treven vr de ntwikkeling van windenergie. Datzelfde jaar lag dat cijfer in Picardie een beetje hger: 4,6 %. Het begrip hernieuwbare energie wrdt in Picardie traditineel geasscieerd met bienergie, hewel andere hernieuwbare energiebrnnen zals znne-energie f windenergie k in de lift zitten. Die cijfers blijven echter vrij laag in vergelijking met de natinale en Eurpese delstellingen. Hernieuwbare energie vrmt slechts een klein aandeel in de energieprductie binnen de samenwerkingszne, waar gas, aardlie en steenkl ng steeds tnaangevend zijn. De regi s in de samenwerkingszne zullen inspanningen meten leveren m te vrkmen dat de niet-hernieuwbare energiebrnnen uitgeput raken en m klimaatverandering te bestrijden Energie-efficiëntie De derde delstelling van de Eurpa 2020-strategie inzake energie en klimaat bestaat erin de energie-intensiteit met minstens 20 % te verminderen ten pzichte van het verwachte niveau in Het kmt erp neer dat het ttale energieverbruik in Eurpa met 368 megatn lie-equivalent (Mte) met verminderen. De duurzame ntwikkeling van de samenwerkingszne impliceert een zekere energienafhankelijkheid m de tever van energie veilig te stellen en prijsschmmelingen in de mate van het mgelijke te beheersen. Energienafhankelijkheid kan men p twee manieren bereiken: fwel dr de beschikbare energiebrnnen in het gebied te bevrderen (zals de hernieuwbare energie) fwel dr de energiebehefte van cnsumenten af te zwakken en dr de energieefficiëntie van de gebuwen te verbeteren. In dat pzicht zullen de regi's van de samenwerkingszne hun eindverbruik van energie meten terugschreven als ze de Eurpese delstellingen willen halen. Mmenteel kenmerkt de energie-efficiëntie van de samenwerkingszne zich dr de vlgende aspecten: 17 Het begrip bimassa-energie verwijst naar de energie afkmstig uit de gisting, de xidatie, de chemische synthese f enzymsynthese van de bimassa (geheel van planten en dieren, evenals hiermee verbnden rganisch afval) (dictinnaire de l envirnnement). 146

147 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Finale energiecnsumptie per sectr 100% 75% 50% 19% 1,0% 31% 26% 27% 29% 4% 4% 1% 43% 38% 36% 24% 11% 2% 22% Energiesectr Transprtsectr 25% 0% 26% 28% 31% 34% 38% Landbuwsectr Tertiaire huisvstingsectr Industriesectr Brn: Schéma réginal du climat, de l air et de l énergie (Nrd-Pas de Calais, 2008), Statistiques envirnnement dévelppement durable (Picardie, Champagne- Ardenne, 2009), IWEPS (Wallnie, 2009), Balance énergétique VITO (Flandre, 2009) * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken De energie-intensiteit van Vlaanderen ligt een pak hger dan het Eurpese gemiddelde en dan de intensiteit van de andere regi's in de samenwerkingszne. Dit kmt dr de chemische en metaalverwerkende industrie, de intensiteit van het transprt en de beperkte thermische islatie van gebuwen in Vlaanderen. Hewel het binnenlandse brut-eindverbruik in 2011 met 32 % is gestegen ten pzichte van 1990 (37,65 Mte), was dat cijfer tch 5 % lager dan in De industrie- en de energiesectr zijn de grtste verbruikers met respectievelijk 38 % en 24 % van het eindverbruik. In Wallnië is, ten gevlge van de financiële crisis van 2008, het eindverbruik van energie in 2009 afgenmen met 16 % ten pzichte van 2008 en met 13 % ten pzichte van Dat verbruik liep p tt 10,93 Mte in 2009, met een srtgelijke verdeling tussen de industriesectr (daling met 33 % ten pzichte van 2008) en het verbruik van de huishudens (stijging met 59 % ten pzichte van 1990). Het eindverbruik is in 2010 pnieuw gaan stijgen (+11 % ten pzichte van 2009). Dat is vral te wijten aan een lichte ecnmische herpleving en het tegenmen transprtgebruik. De Waalse elektriciteitsprductie blijft sterk afhankelijk van kernenergie (met de drie reactren van Tihange). In 2009 verbruikte de regi Champagne-Ardenne ngeveer 4,2 % Mte. De meest energieverslindende sectr is de buwsectr (38 % van het ttale verbruik). De industriesectr, met zijn 31 % van het ttale eindverbruik in 2009, vlgt p de vet. Het verbruik van de transprtsectr is k sterk gestegen sinds Dat is vral te wijten aan het tegenmen (wn-werk)verkeer en wegverver. De landbuwsectr heeft sinds 1990 zijn verbruik sterk verminderd en is nu de sectr die het minst verbruikt. Met een eindverbruik van 11,8 Mte in 2009 hrt de regi Nrd-Pas de Calais tt de meest energieverslindende regi's van Frankrijk. Dat valt te verklaren dr de aanzienlijke heveelheid industrie, de hge bevlkingsdichtheid en de stadsuitbreiding die bijkmend verver vergt. De industriële sectr maakt 46 % van het eindverbruik van energie uit. Dat is te wijten aan de sterke vertegenwrdiging van de industrie en de staalindustrie in de regi. In 2005 daalde het verbruik in alle sectren, behalve bij de cnsumptie van de huishudens. Daar steeg het energieverbruik ng lichtjes. In 2005 is gas uitgegreid tt de belangrijkste energiebrn van de regi. In 2009 bereikte het eindverbruik van energie in Picardie 5,4 Mte. De grtste uitdaging in deze regi situeert zich in de sectr van de cnsumptie van de huishudens en de tertiaire sectr. Die vertegenwrdigen 43 % van het energieverbruik en weerspiegelen daarmee het Franse gemiddelde. De industrieen transprtsectr vlgen p de vet met respectievelijk 28 % en 26 %. Het is belangrijk m aan te stippen dat Picardie één van de Franse regi s is waar de wn-werkafstand het hgst ligt. De samenwerkingszne kenmerkt zich dr verschillen in energiegebruik tussen de regi's en dr vereenkmsten in het aandeel van de verscheidene sectren. De industriesectr is dminant in Vlaanderen en Nrd-Pas de Calais, terwijl de cnsumptie van de huishudens en de tertiaire sectr in Wallnië, Picardie en Champagne-Ardenne de meeste energie pslkken. De transprtsectr heeft de afgelpen jaren in de hele samenwerkingszne een sterke stijging gekend. Als de samenwerkingszne de natinale en Eurpese delstellingen wil nakmen, zal elke regi haar energieverbruik meten verminderen en letten p de energie-efficiëntie van haar gebuwen Industriële en natuurlijke risic's in de samenwerkingszne Wat de industriële risic's betreft, hebben de Lidstaten van de Eurpese Unie een richtlijn aangenmen betreffende de risic s van industriële ngevallen. Die richtlijn kwam er na het ngeval in een chemische fabriek van de Italiaanse stad Seves in 1976 (de Seves-richtlijn). De samenwerkingszne mvat 287 risicvlle industriële bedrijven (Seves-sites hge en lage drempels). 147

148 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Risicvlle industriële bedrijven (Seves-sites sites hge en lage drempels) Sites Seves Frankrijk 155 Champagne-Ardenne Ardenne 5 Marne 12 Picardie Aisne 15 Oise 34 Smme 15 Nrd-Pas de Calais Nrd Pas-de-Calais 79 België 132 Vlaanderen West-Vlaanderen 31 Ost-Vlaanderen Wallnië Namur 14 Hainaut 44 Luxemburg 6 Ttaal 287 Brn : Ministère de l'éclgie, du dévelppement durable et de l'énergie (France, 2012), Schéma Réginal de Chérence Eclgique (Nrd-Pas de Calais, 2012),SPW (Wallnie, 2012), LNE (Vlaanderen, 2012) Seves-sites liggen drgaans dicht bij agglmeraties en/f industriële centra (zals Rijsel, Gent, Charleri en de haven van Duinkerke) en langs bevaarbare waterwegen: Charleri-Luik (langs de Samber en de Maas) en Charleri-Antwerpen (kanaal Charleri-Brussel). Omwille van hun belangrijkste industriële activiteit, beschikken de prvincies van West-Vlaanderen, Ost-Vlaanderen, Heneguwen en het departement Nrd ver een grter aantal geklasseerde Seves-inrichtingen dan de andere regi's van de samenwerkingszne. Dankzij bepaalde beleidsmaatregelen en de bereidheid van bepaalde industrieën m hun risic's in te perken, hebben bepaalde regi's, zals Picardie, investeringen kunnen drveren m de Seves-sites te laten drlichten en er de veiligheid te verhgen. Natuurlijke risic's vrmen een belangrijke uitdaging in de samenwerkingszne. Overstrmingen zijn het vaakst vrkmende risic wegens de verstedelijking in bepaalde verstrmingsgebieden. Die risic's vertalen zich hfdzakelijk in verstrmingen van laagvlaktes, met rivieren die buiten hun evers treden en verstrmingen aan de kust. De verstrmingen van laagvlaktes zijn zrgwekkend en kunnen aanzienlijke materiële schade verrzaken wanneer de gebieden vrij lang nder water blijven staan en ze dichtbevlkt zijn. De verstrmingen verrzaken ersie, vervuiling dr sedimenten en tasten de bdemrijkdm aan. Dit kan dan weer belangrijke negatieve gevlgen hebben vr de menselijke activiteiten en levens, schade berkkenen aan gebuwen en infrastructuren, en de ruimte vr landbuwgrnden verminderen. De ersie werkt p nmkeerbare wijze het verlies van de bdem in de hand, wat zijn prductiecapaciteit beperkt en een rl speelt in de watervervuiling, drdat er vervuilde bdemdeeltjes terechtkmen in de ppervlaktewateren. In Nrd-Pas de Calais verrzaken de Samber en haar zijrivieren, de Leie en haar zijrivieren, de Aa, de Liane en de Canche verstrmingsgevaar. Aan Waalse kant werden vier knelpuntznes geïdentificeerd: de zne langs de Elnn, de Scheldevallei, de Val de Verne en de vlakte van de Haine. In Picardie zijn de belangrijkste verstrmingen te wijten aan de Aisne, de Oise, en de bekkens van de Smme, de Authie en de Bresle. In Champagne-Ardenne bevinden de verstrmingsgebieden van de Maas en zijn zijrivieren zich vrbij Muzn. Ok in het geval van de Aisne en de Marne vrmen de verstrmingsrisic s een belangrijk gevaar. In West-Vlaanderen vrmt het IJzerbekken een verstrmingsgevaar. Wat de verstrmingen in de plders betreft, is de regi Nrdzee gevelig aan verstrmingen vanuit zee. Deze geveligheid is te wijten aan de stijging van het zeeniveau als gevlg van de klimaatpwarming. De gemiddelde temperatuur is in Frankrijk met +1 C gestegen sedert 1900, en de wetenschappelijke mdellen schatten dat deze stijging wereldwijd gemiddeld met +2 tt 6 C zal plpen tegen het eind van deze eeuw. De temperatuurstijging zal een thermische uitzetting van de ceanen teweegbrengen en een afsmelting van de gletsjers en plkappen. Dit zal p zijn beurt het zeeniveau den stijgen en dus k de risic s p verstrming vanuit zee. Gedurende de 20ste eeuw was de klimaatpwarming in het geval van de Nrdzee ged vr een jaarlijkse stijging van het zeeniveau met 1,7 mm. Vaker vrkmende regenbuien en strmen als gevlg van de klimaatpwarming zrgen vr een grtere heveelheid water en de natuurlijke evacuatie van dit water via de getijdencyclus is beperkt. Bvendien is de drainageinfrastructuur in smmige regi s niet aangepast aan de gevlgen van de klimaatverandering. Nrd-Pas de Calais is een gevelige regi, die een belangrijke zne telt met grnden nder het zeeniveau en met een kustzne die gekenmerkt wrdt dr ersie. Bijna 30 % van de Opaalkust lpt verstrmingsrisic. De vlakte van maritiem Vlaanderen (aan Franse kant) is gevelig vr verstrmingen, aangezien het land er p smmige plaatsen 4 tt 5 meter nder het zeeniveau ligt. De plderznes in Vlaanderen zijn k bltgesteld aan verstrmingsrisic. 18 Vr Ost-Vlaanderen zijn enkel de gegevens verwerkt van de arrndisssementen die behren tt de samenwerkingszne. 148

149 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Bescherming van het milieu en gebruik van natuurlijke hulpbrnnen in de samenwerkingszne Om het milieu te beschermen en het ratinele gebruik van natuurlijke hulpbrnnen te bevrderen, zijn heel wat richtlijnen aangenmen p Eurpees niveau. Die verschaffen de Lidstaten sleutelcijfers f streefdelen met betrekking tt thema's zals afvalbeheer, waterbeheer, bidiversiteit en bdemvervuiling Luchtkwaliteit: een aspect dat de landsgrenzen verstijgt Luchtkwaliteit vrmt een belangrijke uitdaging wegens het grensverschrijdende aspect ervan: een slechte luchtkwaliteit in een grensregi kan een negatieve impact hebben p de luchtkwaliteit aan de andere kant van de grens. Luchtvervuiling kan veel schade tebrengen aan de menselijke gezndheid en aan het milieu: nefaste effecten p de menselijke gezndheid, p bilgische hulpbrnnen en ecsystemen, klimaatverandering en geurverlast. Hewel bepaalde natuurlijke fenmenen een rl spelen in luchtvervuiling (de natuurlijke uitstt van methaan bijvrbeeld), is luchtvervuiling hfdzakelijk te wijten aan menselijke activiteiten, zals weg- en luchtverver (van gederen en persnen), afval van energieprductie en -cnsumptie (verwarmingssystemen), industrie en landbuw. Zals staat beschreven in het hfdstuk ver de uitstt van breikasgassen, hebben de regi's prgramma's pgezet m luchtvervuiling te vrkmen en te verminderen via reginale lucht-/klimaatplannen. Elk land heeft k interreginale maatregelen ingeverd. In België is er de Intergewestelijke Cel vr het Leefmilieu IRCEL, een rgaan dat in realtime infrmatie verschaft ver de luchtkwaliteit in België. Een netwerk van 92 statins meet vrtdurend de luchtkwaliteit en de heveelheid vervuilende stffen, zals stikstfdixide, zwevende deeltjes, zwaveldixide en benzeen. In Vlaanderen bevinden 18 meetstatins zich in de samenwerkingszne. In Wallnië zijn dat er 13. In Frankrijk verspreidt het interreginale platfrm ESMERALDA (EtudeS Multi RéginALes De l Atmsphère) dagelijks infrmatie ver de luchtkwaliteit via kaarten en vrspellingen vr zes regi's in het nrden van Frankrijk: Haute-Nrmandie, Ile-de-France, Champagne-Ardenne, Picardie, Centre, en Nrd- Pas de Calais. De luchtkwaliteit wrdt gemeten p basis van een index, ATMO in Frankrijk en BELATMO in België, die in één enkel representatief getal de cncentraties van verschillende vervuilende stffen in de lucht verzamelt. Die index varieert van 1 (uitstekend) tt 10 (barslecht). De luchtkwaliteit is drgaans minder ged in de grte steden (Lille, Gent, Charleri), dr de hge bevlkingsdichtheid, het industriële weefsel en het uitgebreidere wegennet. De gemiddelde cncentraties van bepaalde vervuilende stffen kunnen hger uitvallen in znes met veel wegverkeer. Dat is bijvrbeeld het geval in Nrd-Pas de Calais vr stikstfdixide (NO2). De cncentratie van andere vervuilende stffen, zals van de zwevende deeltjes, wrdt k bepaald dr de vlgende factren: de seizenen (meer zwevende deeltjes tijdens de warme maanden), wind (ersie, resuspensie), regen ("reiniging" van de lucht en de bdem) en de bdembedekking (vegetatie, verstedelijkte ppervlakte...). In de Eurpese richtlijn 1999/30/CE staat een daggrenswaarde vr de bescherming van de menselijke gezndheid die niet meer dan 35 dagen per jaar mag wrden verschreden. Dr frequente vervuilingspieken leven bepaalde regi's die nrm mmenteel niet na Afvalbeheer dringt geleidelijk aan dr in de regi's van de samenwerkingszne In 2008 heeft de samenwerkingszne meer dan kiltn gemeentelijk afval geprduceerd. Dat is gemiddeld 640 kg afval per persn per jaar. 149

150 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Geprduceerd afval per regi per inwner Recyclagepercentage van afval Brn : Eurstat (2008) Brn : Statistiques envirnnement dévelppement durable (France, 2010), IWEPS (Wallnie, 2009), Mira VMM (Flandre, 2011) Nrd-Pas de Calais en Vlaanderen prduceren het meeste afval. In 2008 prduceerden ze respectievelijk en kiltn afval. In 2008 werd in Wallnië kiltn huishudelijk afval pgehaald. Dat cijfer ligt hger dan dat van Picardie (1.798 kiltn). De regi Champagne-Ardenne heeft in 2008 met zijn 904 kiltn het minste afval geprduceerd binnen de samenwerkingszne. Die verschillen zijn te te schrijven aan de bevlkingsmvang, de heveelheid en de srt ecnmische activiteiten, het cnsumptiegedrag en het huidige beleid inzake preventie en beheer in elk van de regi's. Daarnaast is het interessant m het aantal tn afval per regi en per inwner te bekijken. Z kunnen we vaststellen dat de Belgische regi's de kleinste heveelheden afval per inwner (473 kg/inwner vr Wallnië en 491 kg/inwner vr Vlaanderen in 2008) prduceren. Dat is te verklaren recente plannen zals het Plan walln des déchets en het Vlaamse Uitveringsplan Huishudelijke Afvalstffen. De heveelheid afval in 2008 liep p tt 676 kg/inwner in Champagne-Ardenne, 865 kg/inwner in Nrd-Pas de Calais en 937 kg/inwner in Picardie. Wat afvalverwerking betreft, hebben bepaalde grensverschrijdende gebieden dankzij perfrmante terugwinnings- en recyclagesystemen hun terugwinnings- f recyclagepercentage vr afval 19 in de afgelpen jaren kunnen pkrikken. Het recyclagepercentage vr huishudelijk afval is het hgst in Vlaanderen, in 2011 werd daar 70 % van het huishudelijk afval gerecycleerd: 45 % van het afval ging naar recyclagecentra, 21 % was bestemd vr cmpstering f gisting, 2 % vr vrbehandeling (drgen m stffen te scheiden) en 2 % vr hergebruik. Het recyclagepercentage lag in 2009 wat lager in Wallnië: 66 % van het gemeentelijk afval ging naar recyclage-, cmpsterings- f bimethanisatiecentra. De terugwinningspercentages vr de Franse regi's waren lager vr Nrd-Pas de Calais (64 % in 2010) en Champagne-Ardenne (52,5 % in 2010) en aanzienlijk lager vr Picardie (31 % in 2010). De regi's verwerken niet altijd zelf het afval dat ze prduceren: Nrd-Pas de Calais heeft in 2005 ngeveer 105 kiltn afval uitgeverd, waarvan meer dan 70 % naar verwerkingscentra aan de andere kant van de grens, in België. In de samenwerkingszne zijn er k verschillen in srtering van afval en selectieve afvalphaling. In bepaalde regi's zijn die praktijken al ged verankerd, terwijl andere regi s dit ng aan het inveren zijn Het waterbeheer, een grensverschrijdende uitdaging Dankzij de vervledige en regelmatige regenval en de ndergrnd waar zich drgaans makkelijk waterhudende lagen vrmen, beschikt de samenwerkingszne ver een aanzienlijke grndwatervrraad. Die wrdt hfdzakelijk aangewend vr de prductie en distributie van drinkwater. De kwaliteit van dat grndwater is vaak aangetast dr vervuiling afkmstig van industrieel, landbuwkundig en huishudelijk afvalwater, het vermatige gebruik van stikstfhudende meststffen en het gebruik van ngeschikte pesticiden. Teneinde de kwaliteit van het grndwater te verbeteren, heeft de Eurpese Unie een kaderrichtlijn (richtlijn 2000/60/EG) pgesteld m de waterbescherming en het waterbeheer te waarbrgen. In de richtlijn ligt de nadruk p preventieve maatregelen en is een milieudelstelling vastgelegd: ervr zrgen dat al het water in de EU tegen 2015 in een gede eclgische en chemische staat is. Wat de bdemkwaliteit en kwaliteit van het ppervlaktewater betreft, zijn de delstellingen van de kaderrichtlijn in de samenwerkingszne ng niet gehaald. In Champagne-Ardenne kunnen we vr slechts 17 (p de 40 aanwezige) grndwaterreservirs in de regi hpen dat het water in kwalitatief gede staat zal zijn tegen Vr de 23 verige waterreservirs is de termijn uitgesteld tt 2021 f In Vlaanderen bevnd geen enkele van de 202 ppervlaktewaterreservirs zich in (ptentieel) gede eclgische staat tussen en minder dan de helft bevnd zich in gede chemische staat. Vr het bekken Artis-Picardie zijn de delstellingen van maximum 40 en 50mg/l nitraatgehalte slechts vr 23 punten p 117 behaald vr de ndergrndse watermassa s in Vr ppervlaktewater verschrijden 6 watermassa s p 30 met 6 punten de maximumwaarde van 40mg/l en bevinden ze zich hiermee in het 90ste percentiel. De glbale analyse van het bekken wijst p een langzame en algemene tename van de nitraatgehaltes in het ndergrndse water en p sterk afwisselende cncentraties ervan in het ppervlaktewater (znder nemenswaardige evlutie).in Wallnië is 60 % van het grndwater in gede staat (p 33 grndwaterreservirs), vrnamelijk in het zuiden van de regi. Tegen 2015 zal de verwachte verbetering kmen van drie grndwaterreservirs in de strmgebiedsdistricten van de Maas en de Schelde. Wat de ppervlaktewateren betreft, is 32% in gede staat (p 354 grndwaterreservirs). De grndwaterreservirs in slechte staat bevinden zich in znes waar de druk van de 19 De terugwinning f recyclage van afval (ngeacht het srt afval) is een werkwijze die telaat het afval te hergebruiken, hfdzakelijk dr het te recycleren, cmpsteren, methaniseren, regenereren f te verbranden met energieterugwinning. In tegenstelling hiermee bestaan k circuits vr afvalverwijdering znder terugwinning f recyclage, namelijk verbranding znder energieterugwinning f stckage in pslaginstallaties (Insee). 150

151 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne menselijke activiteiten p de wateren veel grter is (intensieve landbuw, dichtbevlkt wngebied en sterk gecncentreerde industriële activiteiten). Het is de bedeling m tegen 2015 een verbetering vast te stellen vr de strmgebiedsdistricten van de Maas, de Rijn en de Seine, terwijl de verbetering vr de Schelde na 2015 met vlgen. De ntwikkeling van menselijke activiteiten heeft het watermilieu in belangrijke mate gewijzigd en p de pref gesteld. Een ged waterbeheer is daarm belangrijk m te waken ver de kwaliteit, de tegankelijkheid en de heveelheid water. Op het niveau van samenwerkingsznes zien we: Wat het waterverbruik en -beheer betreft, bengelt de samenwerkingszne nder het Eurpese gemiddelde van ngeveer 265 liter per inwner per dag. In Wallnië daalt het gemiddelde verbruik van leidingwater sinds 2004: in 2010 bedreg het verbruik ng 126 liter per inwner en per dag, tegenver 134,4 liter in In Vlaanderen is het verbruik van leidingwater tussen 2000 en 2010 langzaam gedaald met ngeveer 5 %. In Nrd-Pas de Calais is het verbruik cnstant gebleven. In 2003 bedreg het ngeveer 120 liter per inwner. Op het vlak van de gezamenlijke afvalwaterverwerking, is de capaciteit van Wallnië verdubbeld sinds 2000, ten de Sciété publique de gestin de l eau (SPGE) werd pgericht. In 2009 bedreg de capaciteit ngeveer 3,5 miljen per inwner. Dat cijfer blijft echter ntereikend in vergelijking met de Eurpese richtlijnen. Op basis daarvan kunnen de Waalse zuiveringsstatins slechts 80 % verwerken van het eigenlijke streefcijfer, dat in 2005 al mest gehaald zijn m de verplichtingen van richtlijn 91/271/EEG na te kmen. In 2007 telde Nrd-Pas de Calais 333 zuiveringsstatins vr een capaciteit van 6,3 miljen inwners. Het beheer van rivieren en hun waterkwaliteit is een ander belangrijk element m rekening mee te huden bij grensverschrijdende samenwerking. Het del is m samenwerkingsprjecten p te zetten m het gemeenschappelijk patrimnium te behuden en te verbeteren. In dit kader kunnen we vlgende vrbeelden aanstippen: Vr het bekken Semis/Semy werd een beheersplan pgesteld. Het del van dit plan was het kppelen van de verschillende actren die betrkken zijn bij het beheer van vis, het behud van de waterbitp en het nderhuden van het natuurlijke erfged. Dit prject is ntstaan uit een gemeenschappelijke wens van de grensverschrijdende partners m het eclgische erfged Basin Semis-Semy te behuden. Na de verstrmingen in 1993 en 1995 hebben de regi s Champagne-Ardenne en Lrraine, de departementen Ardennes, Haute-Marne, Meuse en Vsges in 1996 een preventieplan pgesteld tegen verstrmingen: het Etablissement Public d Aménagement de la Meuse et de ses Affluents, krtweg EPAMA. Het rsprnkelijke del was m vr de Maas een vlledige studie te maken van de mdellering van de waterdrstrming bij hgwater. Het EPAMA bevrdert het verleg tussen de verschillende spelers m z p kwantitatieve en kwalitatieve wijze een glbaal beheer van de rivier mgelijk te maken Verschillen tussen de regi's p het vlak van bdemvervuiling en bdemsanering De industriële activiteiten die tt het begin van de 20ste eeuw hebben bijgedragen tt de industriële blei van de Eurpese regi's (ckesfabrieken, metaalnijverheid, klenmijnen...) hebben talrijke vervuilde (zware metalen, cyaniden...) sites achtergelaten. Die vrmen vandaag niet alleen een risic vr het milieu en de gezndheid, maar zetten een rem p de ecnmische herpleving van de grensverschrijdende samenwerkingszne. De sanering van de sites is van primrdiaal belang. Vanuit die invalshek heeft de EU in 2007 een ntwerpkaderrichtlijn aangenmen ver bdembescherming, drgaans de "Bdemrichtlijn" genemd, teneinde een eerste Eurpees kader te scheppen m tegen de bdemregressie en -degradatie te strijden p Eurpese schaal. Enerzijds staan in die richtlijn gemeenschappelijke delstellingen vr bdembescherming, maar anderzijds is er een grte flexibiliteit vr de Lidstaten in de manier waarp men deze delstellingen wil bereiken. Inventaris van vervuilde sites in de samenwerkingszne Sites geclassificeerd als verntreinigd f ptentieel verntreinigd Brn : Insee ( ) Brn : Eurstat, 2008 Wat betreft bdemsanering zien we grte verschillen tussen de verschillende gebieden in de samenwerkingszne: 151

152 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Het Vlaamse Gewest was de eerste regi in Eurpa die beschikte ver een specifiek wetgevend instrument (decreet sinds 1995) met betrekking tt de bdemprblematiek. Daarmee is die regi wereldwijd een vrbeeld van deltreffend bdembeheer. In 2009 trad k in Wallnië een decreet inzake het bdembeheer in werking. Aan Franse kant bestaat er geen enkele specifieke tekst met betrekking tt de prblematiek van de vervuilde sites en bdems. Wat de inventaris betreft van de ptentieel vervuilde sites, variëren de gegevens al naargelang van de infrmatiebrn en is het meilijk m vergelijkbare gegevens te verzamelen ver de verschillende regi s. De inventarissen zijn gedetailleerder vr de regi's (zals Vlaanderen) die al jaren ver reglementaire instrumenten beschikken, waardr de vervuilde sites precies zijn geïdentificeerd. In die regi stnden er vlgens de Openbare Vlaamse Afvalstffenmaatschappij (OVAM) in sites geïnventariseerd als vervuild. Vlgens Eurstat bedreg dit aantal Vlgens deze laatste brn telde Ost-Vlaanderen verntreinigde f ptentieel verntreinigde sites in 2008, en West-Vlaanderen Aan Franse kant bedreg het aantal verntreinigde f ptentieel verntreinigde sites in Nrd-Pas de Calais is de Franse regi met het hgste aantal vervuilde sites, namelijk 565, wat vereenkmt met 11,6 % van het ttale aantal vervuilde sites in Frankrijk. Dat het cijfer z hg is, heeft te maken met het industriële verleden van de regi, meer bepaald de mijnntginning. Picardie en Champagne-Ardenne tellen respectievelijk 209 en 193 vervuilde sites. Het belangrijke verschil tussen het aantal verntreinigde f ptentieel verntreinigde sites in Vlaanderen en in Frankrijk vleit hfdzakelijk vrt uit het feit dat het identificatieprces van de sites niet veral in dezelfde mate gevrderd is. Zals reeds vermeld, beschikt Vlaanderen mmenteel ver een gedetailleerdere inventaris. In de samenwerkingszne liggen de vervuilde sites gegrepeerd rnd industriële gebieden: Gent, Rijsel, Rubaix, Valenciennes, Bergen en Charleri De prichting van het Natura 2000-netwerk, van natuurparken en andere initiatieven m verlies van bidiversiteit tegen te gaan Als antwrd p het verlies van de bidiversiteit, heeft de Eurpese Unie een eclgisch netwerk pgericht, Natura Het is bedeld m de natuurlijke habitat en de bedreigde dier- en plantensrten te beschermen. Dat netwerk vleit vrt uit twee Eurpese richtlijnen: de "Vgelrichtlijn", die speciale beschermingsznes pricht vr het behud van de vgelstand en de "Habitatrichtlijn" die speciale beschermingsznes pricht vr natuurlijke habitats en habitats van srten. De samenwerkingszne heeft een diversiteit van landschappen en mgevingen met een rijke bidiversiteit. Die bidiversiteit gaat er sterk p achteruit en tallze srten zijn met uitsterven bedreigd nder druk van menselijke activiteiten zals terisme, industrieel en huishudelijk afval, verstedelijking, landbuwpraktijken... De samenwerkingszne herbergt 493 Natura-sites die zich uitstrekken ver km². Oppervlakte van Natura 2000 gebieden Natura 2000-sites Brn : Statistiques envirnnementales dévelppement durable (France, 2012), SPW (Wallnie, 2009), Natura 2000 in Vlaanderen (Vlaanderen) * de granulariteit is gebaseerd p de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken Aantal NATURA 2000 sites NORD-PAS-DE - CALAIS 42 PICARDIE 48 CHAMPAGNE- ARDENNE 101 WALLONIË 240 VLAANDEREN 62 Brn : Statistiques envirnnementales dévelppement durable (France, 2012), SPW (Wallnie, 2009), Sciaalecnmische analyse Studiedienst van de Vlaamse Regering (Flandre, 2012) Wallnië begn vanaf 2001 de twee Eurpese richtlijnen te te passen en selecteerde 240 sites die tt het netwerk zullen behren. Dit stemt ngeveer vereen met 13% van het gebied. Sinds 2005 brengen specialisten de bitpen in kaart, inventariseren ze de srten en berdelen ze de milieukwaliteit in de 240 geïdentificeerde sites. Z begen ze de ndige infrmatie te verkrijgen m de delstellingen tt natuurbehud te bepalen, de sites dagelijks te beheren en de beschermingsmaatregelen p te stellen. In Vlaanderen zijn 24 beschermde gebieden (nder de Vgelrichtlijn) en 38 beschermde gebieden (nder de Habitatrichtlijn) geselecteerd m deel uit te maken van het Natura 2000-netwerk. Aan Franse kant telt Nrd-Pas de Calais 32 beschermde natuurgebieden nder de habitatrichtlijn en 10 beschermde gebieden vr het behud van de vgelstand. Slechts 2,7 % van deze regi maakt deel uit van Natura 2000 en daarmee hrt ze bij de laagste percentages p natinaal niveau. Dat kmt mdat er weinig natuurgebieden zijn en de menselijke activiteiten er veel druk p het milieu zetten. Picardie zit met 48 Natura 2000-sites (ged vr 918 km² f 4,7 % van de regi) dicht in de buurt van Nrd-Pas de Calais. De regi Champagne-Ardenne nderscheidt zich van de andere Franse regi's: meer dan 12 % van het gebied, km², behrt tt het Natura 2000-netwerk. In de regi zijn 86 sites geklasseerd als beschermde gebieden nder de Vgelrichtlijn en 15 bescherme natuurgebieden vr de Habitatrichtlijn. Er bestaan k andere initiatieven m de bidiversiteit en de natuurlijke hulpbrnnen te beschermen, met name via natinale en lkale beleidslijnen ter bescherming van natuurgebieden. 152

153 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne In Frankrijk zijn de Parcs naturels reginaux, de reginale natuurparken, pgericht m grte, bewnde landelijke gebieden te beschermen en ptimaal te beheren. De gebieden die geclassificeerd staan als Park naturel réginal zijn hfdzakelijk landelijk van aard met landschappen, natuurlijke mgevingen en cultureel erfged van hge kwaliteit, maar met een fragiel evenwicht. Frankrijk telt 48 dergelijke reginale natuurparken, waarvan vier in de samenwerkingszne: het Parc naturel réginal des Caps Marais d Opale, het Parc naturel réginal Scarpe-Escaut, het Parc naturel réginal de l Avesnis en het Parc naturel réginal des Ardennes. Drie van die parken liggen langs de Frans-Belgische grens. In België wrdt een natuurpark gedefinieerd als een gebied met een sterk landelijk karakter dat pmerkelijke landschappen telt en een ng aanzienlijke en gediversifieerde fauna en flra bevat. De rl van het natuurpark bestaat erin het (natuurlijke, culturele en nrerende) erfged te beschermen en tegelijk k het welzijn van de bevlking en de ecnmische ntwikkeling van de regi te garanderen. Wallnië telt negen natuurparken, waarvan er zeven in de samenwerkingszne liggen: het Parc naturel du Pays des Cllines, het Parc naturel des Plaines de l Escaut, het Parc naturel des Hauts-Pays, het Parc naturel Virin-Hermetn, het Parc naturel des Deux Ourthes, het Parc naturel Haute-Sûre Frêt d Anlier en het Parc naturel de la Vallée de l Attert. Drie ervan liggen langs de Frans-Belgische grens. Het Parc naturel transfrntalier du Hainaut f het Grensverschrijdende natuurpark van Heneguwen brengt twee gebieden met vergelijkbare gegrafische kenmerken samen, namelijk het Parc naturel réginal Scarpe-Escaut in Frankrijk en het Parc naturel des Plaines de l Escaut in België. Mmenteel verweegt het grensverschrijdende natuurpark van Heneguwen de mgelijkheid m zich een eigen juridische structuur te te kennen. In Frankrijk wijst het gren-blauwe netwerk ( trame verte et bleue ) p een duurzame tl vr ruimtelijke rdening van het gebied (maatregel van het Grenelle Envirnnement, het Franse initiatief vr duurzame ntwikkeling) die de achteruitgang van de bidiversiteit wil tegengaan dr de eclgische cntinuïteit te behuden en herstellen. Dat netwerk bestaat uit alle landelijke en watergebnden eclgische crridrs die geïdentificeerd zijn in de reginale plannen vr eclgische cherentie en in staatsdcumenten, de verheden van het gebied en hun grepering. Het wil bijdragen aan de instandhuding van de natuurlijke habitats en srten en aan de gede eclgische staat van de waterbekkens m de dier- en plantensrten te behuden. Er bestaan andere lkale initiatieven m het natuurlijke patrimnium van de samenwerkingszne te beschermen en valriseren die sterk bedreigd wrdt dr de evlutie van nze huidige levenswijzen. De Cnservatires d espaces naturels van Champagne-Ardenne, Nrd-Pas de Calais en Picardie rganiseren activiteiten vr het behud, beheer en de sensibilisering, m de achteruitgang van de natuurlijke milieus en bijgevlg k de verdwijning van dier- en plantensrten tegen te gaan. Het natuurlijke patrimnium en de landschappen van de samenwerkingszne, zals de Ardennen bijvrbeeld, vertegenwrdigen een essentiële tref die absluut met wrden behuden en gevalriseerd Duurzaam transprt en netwerkinfrastructuur in de samenwerkingszne De zne wrdt drkruist dr grte Eurpese transprtassen De samenwerkingszne is uitstekend gelegen in het centrum van het Eurpese autwegen- en sprwegnet. Parijs, Keulen, Frankfurt en Amsterdam liggen allemaal p vergelijkbare afstand; een ecnmische tref die ng versterkt wrdt dr de afwezigheid van natuurlijke grenzen (bergen, wuden, strmen). Waterwegen en havens De samenwerkingszne wrdt gekenmerkt dr een uitgebreid waterwegennet, vral in België. Het nrden van België bezit een uitgebreid netwerk van kanalen die geschikt zijn vr grte schepen (>1000 t) en middelgrte schepen [400t t]. Deze kanalen verbinden de belangrijkste steden van Vlaanderen en het nrden van Wallnië. Er zijn rivierhavens in Charleri, Namen en La Luvière. In de prvincie Luxemburg is er daarentegen geen enkel kanaal waarp gederenverver mgelijk is. In Frankrijk is het waterwegennet minder dicht dan in België. Het aandeel van de waterwegen die tegankelijk zijn vr grte en middelgrte schepen is er kleiner; de meeste waterwegen zijn alleen geschikt vr kleine schepen (< 400t). In Nrd-Pas de Calais is er evenwel het kanaal Duinkerke-Schelde, een van de weinige kanalen die tegankelijk zijn vr middelgrte schepen. Picardie wrdt drkruist dr de Oise, die Parijs met het nrden van Frankrijk verbindt, en wrdt gekenmerkt dr een dicht waterwegennet geschikt vr kleine schepen. Bvendien lpt er in Picardie van nrd tt zuid het Canal du Nrd, dat tegankelijk is vr middelgrte schepen. Vr dit kanaal bestaat een uitbreidingsprject in het kader van het kanaal Seine - Nrd-Eurpa (zie hiernder). Champagne-Ardenne ten sltte wrdt gekenmerkt dr een beperkt netwerk en waterwegen die alleen kleine schepen aankunnen. De haven van Givet heeft echter een grtte van 1350 tn 20 Dit hfdstuk werd in de ruimtelijke en milieudynamiek pgenmen vanwege zijn duurzaam karakter dat nauw verbnden is met de delstelling m BKG s terug te schreven en de aanpassing aan de klimaatsveranderingen. Transprt is een transversaal thema vr alle dynamieken. 153

154 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Het geplande kanaal Seine - Nrd-Eurpa wil een verbinding vr grte schepen realiseren tussen de Oise en het kanaal Duinkerke-Schelde m de rivierverbinding tussen het Seine- en het Scheldebekken te verbeteren. Deze nieuwe waterweg met een lengte van 106 km tussen Picardie en Nrd-Pas de Calais zal Cmpiègne verbinden met Aubencheul-au-Bas. De delstellingen en verwachte resultaten van het prject zijn de vlgende: Het Seine- en Scheldebekken wrden mmenteel verbnden dr het Canal du Nrd. Maar dr zijn lage transprtcapaciteit vrmt dit Canal du Nrd een flessenhals die de riviervaart en het verkeer van grte schepen beperkt. Het kanaal Seine - Nrd-Eurpa zal schepen met een vracht tt tn aankunnen. Vlgens de vruitzichten zal het transprt p jaarbasis hierdr kunnen stijgen van 4 miljen tn in 2000 tt 13 miljen tn in Deze tename van de riviervaart zal ng in de hand gewerkt wrden dr de creatie van 4 nieuwe multimdale platfrmen die de ntwikkeling van multimdale lgistieke en industriële activiteiten bevrderen. Het gederentransprt ver de weg kan dan vervangen wrden dr gederentransprt via de binnenvaart, wat het wegverkeer en de bijbehrende vervuiling zal verminderen, evenals de uitstt van breikasgassen per ververde tn. Dit prject wil eveneens de rivieren pwaarderen via de eclgische versterking van de evers, de ntwikkeling van fauna en flra, enz. Wat de werkgelegenheid betreft, gaat men ervan uit dat dit prject tt de creatie van tt nieuwe banen zal leiden. Recente evluties hebben de haalbaarheid van dit prject echter pnieuw ter discussie gesteld. In 2009 werd de aanbestedingsprcedure ingezet vr een partnerschapsvereenkmst vr de realisatie en explitatie van het prject. Aanvankelijk werden de ksten van het prject p 4,2 miljard eur geraamd. De Eurpese Cmmissie zu hiervan 333 miljen eur financieren, de Franse staat en verheden elk 1 miljard eur, en de privésectr zu de resterende 1,66 miljard eur vr zijn rekening nemen. In een recente analyse van de financiële haalbaarheid van het prject, die in maart 2013 bekendgemaakt werd, werden de huidige ksten p meer dan 7 miljard eur geraamd. Op basis van deze cnclusies heeft de nderminister van Transprt beslist de aanbestedingsprcedure vr de partnerschapsvereenkmst stp te zetten, de technische aspecten van het dssier ng eens vlledig dr te lichten, en een nieuw pzet uit te tekenen vr het prject, dat p 1 september 2014 vrgesteld met wrden aan de Eurpese Cmmissie met het g p Eurpese financiering die tt 30 % van de investeringsksten zu kunnen dekken. Waterwegennet in de samenwerkingszne Brn: Service public de Wallnie, Directin Générale pératinnelle de la mbilité et des Vies hydrauliques (2009) De samenwerkingszne beschikt ver middelgrte havens p wereldniveau. Hewel de grtste havens, zals die van Antwerpen, geen deel uitmaken van het betrkken gebied, zijn de havens van Duinkerke, Brugge-Zeebrugge en Calais belangrijke spelers in het gederenverver, waarbij elke haven jaarlijks meer dan 40 miljen tn getransprteerde gederen vr zijn rekening neemt. De haven van Calais is eveneens een grte speler in het persnenverver. Met 11,5 miljen passagiers in 2007 was ze de p een na belangrijkste haven vr persnenverver ter wereld. Ostende en Bulgne hebben k een kleinere zeehaven: p jaarbasis wrden hier respectievelijk iets minder dan 10 miljen tn en 1,7 miljen tn per jaar verscheept. Hewel de stad Gent niet rechtstreeks verbnden is met de zee, is het tch een belangrijke zeehaven in België met een vlume van ngeveer 25 miljen tn per jaar. 154

155 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Wegeninfrastructuur De samenwerkingszne beschikt ver een dicht wegennet rnd en tussen de grte stedelijke plen van de zne, en prfiteert van de grte Eurpese assen tussen Antwerpen, Brussel en Parijs. Na Nederland heeft België het dichtste autwegennet ter wereld, met vier types grte assen. In de eerste plaats de radiale snelwegen in stervrm vanuit de drie agglmeraties Brussel, Luik en Antwerpen. Ten tweede de secundaire wegen die twee steden f twee belangrijke snelwegen met elkaar verbinden. Ten derde de krtere lkale wegen die de steden verbinden met bepaalde grtere autwegen. Het vierde type grte assen ten sltte zijn de ringwegen, te vergelijken met de Franse périphériques. Ze bestaan rnd de vrnaamste Belgische steden. De regi Nrd-Pas de Calais beschikt ver een relatief dicht wegennetwerk (51 km snelweg per km 2 ), dat het gebied van nrd tt zuid verbindt via Rijsel en de kust, evenals van st tt west via Rijsel. Dat wegennetwerk verbindt k de steden van het vrmalige mijnbuwbekken met elkaar. Het wegennetwerk van Picardie vertnt een gematigde dichtheid (28 km snelweg per km 2 ), met van nrd naar zuid de snelwegen A1, A2, A16 en A28, en van st naar west de A29, de A26 en de A4. Champagne-Ardenne heeft een wegennetwerk met een lagere dichtheid dan de andere regi's (20 km snelweg per km 2 ). Champagne-Ardenne wrdt van nrd naar zuid drkruist dr de snelwegen A34 en A26 en van st naar west dr de A4. Het departement Ardennes is het enige departement aan Franse zijde waar slechts één snelweg drheen lpt. Vanuit grensverschrijdend gpunt zijn er vier snelwegen die de Frans-Belgische grens drkruisen: de A16-E40 verbindt Duinkerke met Veurne, twee snelwegen verbinden Rijsel met Drnik (A27-E42) en Rijsel met Krtrijk (A22-E17), en de A2-E19 verbindt Valenciennes met Bergen. De verkeersstrmen zijn gecncentreerd rnd de werkgelegenheidsplen van de grensstreek. Er is bijznder veel verkeer in Rijsel en binnen de driehek Brussel-Gent-Antwerpen: De grte Belgische verkeersassen in de samenwerkingszne telden in 2006 gemiddeld tt vertuigen per dag. Ten zuiden van Rijsel vertrf het gemiddeld aantal vertuigen p de A1 in vertuigen per dag, en zrgde vr grte fileprblemen. Tt slt is het vrachtverkeer veel sterker aanwezig p de snelwegen richting havens en p de A1, die een echte crridr vrmt tussen Nrd- en Zuid- Eurpa. Sprinfrastructuur Aan Belgische kant is het sprnetwerk in stervrm gestructureerd rnd de drie grte statins van Brussel (Brussel-Zuid, Brussel-Centraal en Brussel- Nrd), waar het sprverver in België in ruime mate gecncentreerd is. Hewel Brussel geen deel uitmaakt van de samenwerkingszne, leidt deze structuur tt een reeks grte Belgische statins (Gent met meer dan reizigers per dag) en middelgrte statins (Brugge, Krtrijk, Bergen, Charleri en Namen) in de samenwerkingszne. De prvincie Luxemburg wrdt daarentegen minder ged bediend. In Nrd-Pas de Calais zien we eenzelfde structuur in stervrm rnd Rijsel, waar de strmen van Nrd-Pas de Calais en meer bepaald van de steden Rubaix, Turcing, Valenciennes, Duai, Lens en Arras gecncentreerd zijn. Picardie beschikt p zijn grndgebied ver het TGV-statin Haute-Picardie. Dit statin is niet bestemd vr het radiale verkeer, maar eerder vr de verbindingen tussen prvincies. Een belangrijk prject vr het sprverver in Picardie is de lijn Rissy-Picardie, die de hgesnelheidslijn Intercnnexin Est zu verbinden met de klassieke lijn Parijs-Creil-Amiens. Dit zu rechtstreeks tegang geven tt de hgesnelheidslijnen vanuit Creil via Amiens. De twee departementen van Champagne-Ardenne wrden gekenmerkt dr een sprnetwerk dat de vrnaamste steden van het gebied (Charleville- Mézières, Reims, Châlns-en-Champagne en Epernay) met elkaar verbindt. In het departement Marne lpt van st naar west de hgesnelheidslijn Est Eurpéenne en van nrd naar zuid het netwerk TransChampagneArdenne.Tt slt werden vijf investeringsassen pgenmen in het Cntrat de Plan m de sprinfrastructuur van de regi te verbeteren. De belangrijkste sprwegen zijn gecncentreerd rnd en tussen de grte stedelijke ruimtes van deze zne. Ok de Eurpese hgesnelheidslijnen tussen Brussel, Parijs, Lnden, Antwerpen, Amsterdam, Luik en Keulen drkruisen dit gebied. Afgezien van de grte Eurpese assen blijven de grensverschrijdende strmen in het sprverver gecncentreerd in de grensverschrijdende stedelijke zne Rijsel-Krtrijk-Drnik, en in mindere mate in de zne Valenciennes-Maubeuge-Bergen-Charleri. De sprinfrastructuur wrdt sterk getekend dr het grenseffect. Dit is te te schrijven aan de histrisch verschillende ntwikkelingsstrategieën van de NMBS en de SNCF, wat tt slecht p elkaar aansluitende netwerken heeft geleid en tt verschillende technische en veiligheidsnrmen. Luchthaveninfrastructuur De samenwerkingszne beschikt ver meerdere belangrijke luchthavens Er zijn luchthavens in Ostende, Charleri, Rijsel, Châlns-en-Champagne, Wevelgem en Beauvais. De luchthavens van Charleri en Beauvais zijn belangrijke actren in het persnenverver via de lagekstenmaatschappijen. In Picardie is de luchthaven van Beauvais met meer dan 3,6 miljen passagiers p jaarbasis de negende meest bezchte luchthaven in Frankrijk. Het verver dat vral p het buitenland gericht is, wrdt verzekerd dr lagekstenmaatschappijen (vrnamelijk Ryanair). 155

156 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne In Nrd-Pas de Calais staat de luchthaven van Rijsel met 1,1 miljen passagiers per jaar p de 13 e plaats in Frankrijk. In Champagne-Ardenne verwerkte de luchthaven van Vatry, de nieuwe basis in Parijs vr Ryanair, in 2012 in ttaal passagiers (een sterk stijgend cijfer). Het gederenverver is sinds 2009 daarentegen sterk gedaald tt ng slechts tn in 2010 (tegenver tn in 2008) wegens het vertrek van de maatschappijen Avient en in mindere mate DHL. In Vlaanderen heeft de luchthaven van Ostende in 2012 iets meer dan tn aan vracht ververd en iets meer dan passagiers. In Wallnië nam de luchthaven van Charleri in 2011 meer dan 6,5 miljen passagiers vr zijn rekening, waarvan 83 % vr de maatschappij Ryanair. Het is de tweede grtste luchthaven vr persnenverver in België. Multimdaliteit Multimdaliteit betekent dat men p eenzelfde plaats ver meerdere ververmiddelen beschikt. Dankzij multimdale platfrmen kan het gederen- en persnenverver geptimaliseerd wrden dr in elke situatie vr het interessantste verversmiddel te kiezen. Z zijn alle havens, statins en luchthavens multimdale platfrmen. Tch geven we hiernder de meest relevante infrastructuren en kenmerken per regi: Nrd-Pas de Calais beschikt ver heel gede infrastructuur die multimdaliteit mgelijk maakt: Het trimdale platfrm Delta 3 van Durges. Dit bevindt zich p 20 km ten zuiden van Rijsel en strekt zich uit ver meer dan 300 hectare. Het beschikt ver een terminal vr gecmbineerd verver spr/weg/waterweg nder beheer van de LDCT (Lille Durges Cnteneur Terminal). Dit platfrm is uitstekend gelegen dr de nabijheid van grte Franse en Belgische havens en grte Eurpese wegenassen (kruising van de snelwegen A1 en A21). Een grt aantal transprt- en lgistieke vestigingen in Rijsel, Lens, Duai, Valenciennes, Calais en Duinkerke. Als ten sltte het prject Seine - Nrd-Eurpa uiteindelijk gerealiseerd wrdt, zal de lgistieke attractiviteit van de regi ng verhgen en zullen er nieuwe multimdale platfrmen van aanzienlijke mvang ndig zijn. De ntwikkeling van vier platfrmen wrdt nderzcht: in Cambrai-Marquin, Pérnne-Haute-Picardie, Nesle en Nynnais. In Champagne-Ardenne beschikt de luchthaven van Vatry ver een lgistieke zne van meer dan 400 hectare. Deze maakt luchtverkeer mgelijk evenals verkeer ver de weg via de snelwegen A26 en A4 en sprverkeer dr een rechtstreekse aansluiting. Nchtans heeft de sterke daling van het luchtverver van vracht dr de luchthaven sinds 2009 k een grte invled p het vlume dat via de andere middelen ververd wrdt. In Picardie is het vrnaamste multimdale platfrm vr persnenverver de luchthaven van Beauvais. Deze luchthaven is niet alleen een belangrijke speler in het luchtverver van passagiers, maar is bvendien aangeslten p de wegenassen A16 en RN1 vanuit Parijs en p de RN31 vanuit Ruen f Reims en p het sprnetwerk dankzij het statin van Beauvais. Picardie beschikt eveneens ver belangrijke multimdale platfrmen vr vrachtverver, die verbnden zijn met het Canal du Nrd. In Wallnië kunnen twee lgistieke znes met een ppervlakte van meer dan 50 hectare als multimdale platfrmen gekwalificeerd wrden: Garcentre - La Luvière: deze trimdale infrastructuur met een ppervlakte van 178 hectare in de prvincie Heneguwen beschikt ver een aansluiting p het Canal du Centre en bevindt zich in de buurt van de E42 en de E19. De ververmdi waarver het platfrm beschikt, zijn de weg, het spr en de waterweg. Athus - Pôle Eurpéen de Dévelppement (PED): deze trimdale infrastructuur met een ppervlakte van 107 hectare in de prvincie Luxemburg cmbineert drie verversmdi: het spr, de weg en in mindere mate het luchtverver. Het sprverver wrdt mgelijk gemaakt dr de aanwezigheid van een statin ter plaatse. De grte wegenassen in de buurt zijn de E411 en de N81. Deze infrastructuur bevindt zich ten sltte heel dicht bij de luchthaven van Luxemburg. Ardennes Lgistics (Neufchâteau): deze bimdale infrastructuur met een ppervlakte van 80 hectare in de prvincie Luxemburg cmbineert twee verversmdi: het spr en de weg. Het sprverver wrdt mgelijk gemaakt dr de nabijheid van de sprlijnen 162 en 165. De grte nabijgelegen wegenassen zijn de E411 en de E25. West-Vlaanderen heeft belangrijke lgistieke activiteiten. De regi prfiteert van de nabijheid van prductie en distributie gebieden en de aansluiting p internatinale rutes. Op dit mment, zijn de bestaande lgistieke platfrmen in West-Vlaanderen: het centrum van het internatinale transprt LAR (Lauwe, Aalbeke, Rekkem), Prt f Zeebrugge, Haven van Ostende, Cntainer Terminal Avelgem, Rivier Terminal Wielsbeke en lgistiek platfrm Reselare- Izegem. Onder impuls van het lgistieke verlegplatfrm Westprt, is de prvincie aan het nderzeken welke nieuwe multimdale platfrms mgelijk kunnen zijn (bijvrbeeld in de regi Reselare). Het eerste prvinciale ankerpunt lgistiek in Vlaanderen werd ingehuldigd in Zeebrugge in Dit platfrm is ntwrpen m bedrijven te helpen plssingen te vinden vr hun lgistieke prblemen. Het centrum streeft ernaar m zveel gecmbineerd transprt ver de weg, het spr en de waterwegen mgelijk te maken. 156

157 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne In het algemeen heeft de zne heeft met twee tegengestelde prblemen te kampen, die de hetergene situatie p het vlak van lgistieke infrastructuur nderstrepen: De mdernisering van de verbindingen per spr en ver water en de uitbreiding en ptimalisering van de intermdaliteit zijn grte uitdagingen vr de bijznder dichtbevlkte gebieden; denken we maar aan assen zals de autsnelweg A22-E17, die te kampen hebben met files dr het wn-werkverkeer tussen Rijsel, Krtrijk en Gent. In dit verband met verder nderzcht wrden he znder meerksten een grensverschrijdend verversaanbd kan wrden uitgewerkt dat aangepast is aan de mbiliteit van de bevlking. De ntwikkeling van lgistieke infrastructuur in bepaalde gebieden, die vandaag ng ingeslten zijn. De landelijke gebieden wrden specifiek getrffen als drgangsgebieden. De ecnmische dynamiek wrdt er k belemmerd dr het gebrek aan grensverschrijdende infrastructuur: z is er van Charleri tt Virtn geen enkele grensverschrijdende as (nch via het spr, nch via de autweg) die uitwisselingen mgelijk maakt. In dit pzicht vrmt de sluiting van de grensverschrijdende sprlijn Charleville-Mézières/Givet-Dinant in de Ardennen een fysieke bevestiging van de institutinele grens, die de culturele en teristische ecnmie van de zne afremt. In tegenstelling, de westelijke tak van de "Y Ardennen" (uitbreiding van de A34 snelweg Charleville - Mezières in België),die gerealiseerd zullen zijn in 2017, zal bijdragen aan de ntsluiting van het gebied. Gezien deze twee prblemen zijn de mgelijkheden die de digitale ntwikkeling biedt als alternatief vr verplaatsingen van essentieel belang, met als basis een ICT-netwerk waarvan de kwaliteit vr bepaalde gebieden ng met wrden verbeterd Transprt in de grensstreek Eurmetrpl Lille-Krtrijk Krtrijk-Turnai Het aantal dagelijkse grensverschrijdende verplaatsingen binnen het grndgebied van de Eurmetrpl wrdt p geraamd, wat een relatief klein aantal is. In 2006 nam het penbaar verver slechts 5 % van deze reizigers vr zijn rekening. Maar dit cijfer is in de vrbije jaren wel wat tegenmen. Iets meer dan 85 % van de grensverschrijdende gebruikers van het penbaar verver neemt de trein p de lijnen tussen Rijsel-Turcing-Meskren en Rijsel- Turnai. De rest bestaat uit busgebruikers, waarvan de meerderheid (1.000 per dag) de MWR-lijn (Meskren Wattrels Rubaix) neemt, waarvr een specifieke tarifering geldt. Dat z weinig mensen een berep den p het penbaar verver, is vral te verklaren dr de slechte verbinding tussen de netwerken en het feit dat de peratren zich beperken tt het grndgebied dat ze bedienen: de NMBS, De Lijn en TEC in België en de SNCF, het netwerk Arc-en-ciel en Transple in Frankrijk. Er zijn twee pistes vr tekmstige ntwikkeling in de zne gepperd. Op krte termijn met het bestaande aanbd versterkt wrden dr betere cmmunicatie ver en duidelijkheid in het grensverschrijdende netwerk. Op middellange termijn bestaat het del erin inspanningen te leveren met het g p geïntegreerde grensverschrijdende netwerken van penbaar verver. Het wegverkeer kent weinig prblemen, met uitzndering van het netwerk rnd Rijsel waar het verkeer vaak verzadigd is. De redenen vr de verplaatsingen, vr alle transprtmiddelen samen, zijn als vlgt verdeeld: 1/3 vr het werk f de studies, 2/3 m persnlijke redenen zals aankpen van gederen f diensten, ntspanning, teristische bezeken. Ingeslten znes Uit de analyse van de verbindingsinfrastructuur en de strmen aan persnen en gederen kan men afleiden dat bepaalde relatief ingeslten znes minder ged bediend wrden. Deze gebieden bevinden zich meer bepaald in de departementen Aisne en Ardennes, in de regi van Grande Thiérache en de arrndissementen Dinant, Neufchâteau f Virtn. Deze gebieden zijn niet alleen qua verbindingswegen minder ged uitgerust dan de andere gebieden van de samenwerkingszne, ze wrden k gekenmerkt dr een vrij hg aandeel van het transitverkeer in het ttale verkeer. Dit betekent dat het vrachtverver deze gebieden drkruist znder er te stppen, wat de insluiting ervan ng meer in de hand werkt. Deze situatie van insluiting lijkt er mettertijd niet beter p te wrden. De verbindingswegen ntwikkelen zich immers steeds meer naar en in de meest verstedelijkte znes, in plaats van in de minst dichtbevlkte gebieden. Bij wijze van vrbeeld vermelden we de ude grensverschrijdende lijn 156 Hermetnsur-Meuse - Mariemburg - Chimay - Anr die in 1987 werd afgeschaft. 157

158 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Het gederenverver blijft hfdzakelijk gebruik maken van de weg Verdeling van de transprtmdi vr het gederenverver per regi in 2006* Gederenverver(miljard tn-km) ,9 4,2 21,8 4,6 4,1 31,1 0,1 1,4 10,2 0,4 6,8 20,0 0,4 1,6 12,3 Gederenverver (%) 100% 80% 60% 40% 20% 0% 6,7% 11,5% 1,1% 1,6% 2,7% 15,0% 10,3% 12,1% 24,9% 11,2% 78,3% 78,2% 86,8% 73,6% 86,1% Waterwegen Sprverver Wegverver Waterwegen Sprverver Wegverver Brn : IWEPS 2009, Mbiliteitraad van Vlaanderen 2009, Ministère français de l'éclgie, du dévelppement durable et de l'énergie, SITRAM, *Vr Frankrijk zijn data van 2005 gebruikt, die van 2006 zijn niet beschikbaar *. De gegevens p prvinciaal niveau zijn niet beschrikbaar, de analyse gebeurde daarm p reginaal niveau. De eerste grafiek illustreert de verdeling van het vrachtverkeer per verversmiddel en per regi. Vlaanderen is de regi die de het meeste gederen ververt met een ttaal van 39,8 miljard tnkilmeter in De tweede grafiek illustreert dezelfde gegevens maar relatief weergegeven, dit laat te m een analyse te maken van het gebruik van de verschillende transprtmiddelen per regi. Het verversmiddel dat meest gebruikt wrdt in alle regi s is het wegverver, met in elke regi meer dan 70% van alle tnkilmeters in In België neemt het verver via de waterwegen een belangrijkere plaats in dan in Frankrijk, als gevlg van een beter ntwikkeld en dicht netwerk (zals hierbven beschreven). In Vlaanderen is het transprt via de waterwegen belangrijker dan het verver via het spr, terwijl we het mgekeerde fenmeen bserveren in de andere regi s. In Nrd-Pas de Calais neemt het sprverver t..v. de andere regi s van de samenwerkingszne een dubbel z belangrijke plaats in. Dit fenmeen hangt samen met de activiteit van de haven van Duinkerke, waar 60% van de materialen per spr vertrekken. Vanuit een dynamisch standpunt vermindert de activiteit van het vrachtverver (deze beweging wrdt waargenmen in de andere Franse regi s en eveneens in Wallnië), terwijl het transprt via de binnenvaart aanzienlijk teneemt Fiets- en wandelrutes In Frankrijk hebben de drie regi s van de samenwerkingszne reginale plannen vr fietsrutes en grene wegen ( Schémas Réginaux des vélrutes et vies vertes ) drgeverd. De grene wegen zijn vrijliggende wegen (in eigen bedding), terwijl de fietsrutes een cmbinatie zijn van beveiligde wegen en vrijliggende wegen. Beide categrieën fietsvrzieningen beantwrden aan een bestek dat pgesteld werd p natinaal niveau. De realisatie van deze vrzieningen past in een natinaal richtplan dat p termijn in meer dan km aan fietswegen vrziet. In juli 2010 was km aangelegd f in de afwerkingsfase. Hiernder geven we een verzicht van het aantal kilmeter dat vrzien werd in de plannen en het aantal kilmeter dat (bijna) gerealiseerd is per regi. Fietsrutes en grene wegen Regi Geplande rutes (km) (Bijna) gerealiseerd (km) Gerealiseerd (%) Champagne-Ardenne ,20% Nrd-Pas de Calais ,90% Picardie ,70% Brn: Atlas des vélrutes et vies vertes (2010) Bvendien wrdt in België er een mbiliteitsbeleid geverd dat de zachte ververswijzen wil stimuleren. In Wallnië is RAVeL het vrnaamste netwerk vr fiets- en wandelverkeer. Het bestaat uit meer dan kilmeter aan wegen die vrbehuden zijn vr trage gebruikers (vetgangers, fietsers, persnen met beperkte mbiliteit, skaters en paardrijders). De vijf trajecten drkruisen Wallnië vlledig en verbinden de vrnaamste agglmeraties met elkaar. En dit is niet het enige netwerk, we verwijzen k naar de pré-ravel, PIC (Plan d'itinéraires Cmmunaux) Verts, les Vies Vertes. Hiernder vlgt een verzicht van de steden die drkruist wrden dr de RAVeL-rutes en de afstanden per rute : 158

159 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne RAVeL 1 West: Cmines-Warnetn Celles Trunai Anting - Bergen (91,9 km) RAVeL 1 Centrum : Bergen - La Luvière -Charleri - Namen (108,8 km) RAVeL 1 Ost : Namen - Huy - Luik- Visé (96 km) RAVeL 2 : Mariemburg Hastière Namen - Hegaarden (113,8 km) RAVeL 3 : Erquelinnes - Thuin Seneffe - Tubize (89,8 km) RAVeL 4 : Saint-Aybert Ath - Overbelare (51,4 km) RAVeL 5 : la Ligne 38: Vaux-sus-Chèvremnt - Hmbur (37 km) en de Ourthe: Luik- Durbuy (53,7 km) Ok in Vlaanderen werden meerdere initiatieven genmen. De knppunten tekenen een bijznder grt aantal fietsrutes uit in heel Vlaanderen en vertegenwrdigen ngeveer km. Een Lange Afstand Fietsrute lpt drheen de vijf Vlaamse prvincies. Tt slt zijn er daarnaast tal van kleinere initiatieven De sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van de zne m.b.t. de milieuthematieken van de Eurpese Unie Dankzij de analyse van de milieudynamieken knden de sterktes en zwaktes van de samenwerkingszne p dit gebied wrden aangetnd, evenals de kansen en bedreigingen waarmee deze gebieden te maken krijgen vr de peride Deze analyses werden per thematische delstelling van de EU vrgesteld, en brachten een aantal uitdagingen aan het licht p het vlak van grensverschrijdende samenwerking vr de vlgende prgramma s Thematiek nr. 4 en nr. 5: De vergang naar een klstfarme ecnmie ndersteunen in alle bedrijfstakken / de aanpassing aan de klimaatverandering en risicpreventie en -beheer bevrderen STERKTES Ecnmische ntwikkeling van de sectren gekppeld aan de vergrening van de ecnmie en het bereiken van de klimaatdelstellingen (vermindering CO2-emissies), ndersteund dr reginale beleidslijnen (vrbeelden: buw van passieve gebuwen, pwekking van energie dr middel van bimassa) ZWAKTES Ondanks een lichte daling blijft de industrie de grtste uitstter van breikasgassen en de grtste cnsument van energie Effectieve vermindering van de emissies van breikasgassen in de industriële en landbuwsectren Verbetering van het bewustheid van de bevlking rnd de prblematiek van klimaatsverandering Een hge eclgische vetafdruk Een gebrek aan pleiding en cmpetenties in de buw en renvatie van passieve gebuwen (energiebalans te theretisch en beperkte kennis van het aanbd) Algemene slechte islatie van gebuwen, aanzienlijk verlies van energie Tename van de prductie van hernieuwbare energie (wind, zn en bimassa) in de hele samenwerkingszne Beheer van risicvlle industriële sites (Seves) via inspectie m de veiligheid ervan te verhgen Gegrafische znes gunstig vr de ntpliing van windenergie (bv.windkaart) Gegrafische znes gunstig vr de ntpliing van ftvltaïsche znne-energie Tename van de breikasgassen en energieverbruik in de transprtsectr vrnamelijk te te wijzen aan een tename van het wegtransprt. Het energieverbruik wrdt ng altijd in ruime mate beheerst dr gas, aardlie en steenkl Aanwezigheid van risicvlle industriële sites (Seves) in de samenwerkingszne, vral in de nabijheid van agglmeraties en/f industriële centra, met sterke cncentratie in Vlaanderen Geavanceerd nderzek naar ec-innvatie, de ntwikkeling van duurzame materialen, duurzaam beheer van de supply chain, enz. Gebrek aan het in kaart brengen van het vlledig grensverschrijdend gebied betreffende de milieuprblematiek Territriale bijznderheden Invering van reginale plannen m de klimaatverandering tegen te gaan: Vlaanderen: Pact 2020 Wallnië: lucht-klimaatplan Champagne-Ardenne: klimaat- en energieplan Nrd-Pas de Calais: Schéma Réginal Air Energie Picardie: territriaal klimaat- en energieplan Overstrmingsgevaar vr regi s langs waterlpen en aan de kuststreek Gebrek aan cördinatie van schema s en reginale vrschriften vr windmlenparken 159

160 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne KANSEN Drvering van de natinale en internatinale maatregelen rnd klimaatverandering (Kyt-prtcl bijvrbeeld) die tt tal van industriële tepassingen kunnen leiden en nieuwe brnnen van ecnmische ntwikkeling kunnen vrmen Wil m vruitgang te beken p het gebied van duurzaamheid (pgenmen in het reginaal beleid) De ndzaak m de energie-efficiëntie van gebuwen te verbeteren dr middel van renvatieprjecten BEDREIGINGEN Duurzaamheid en milieu zijn niet altijd priritair vr ndernemingen (pririteit mzet versus daling CO2-emissies en energieverbruik) Belang van ksten van de buw / renvatie van wningen, in cmbinatie met een daling van de verheidsfinanciering Ter discussie stellen van de duurzaamheid van het systeem van grene strmcertificaten (in Vlaanderen en Wallnië) De milieuprestaties zijn een belangrijke uitdaging vr de km s en ndernemingen, die erp meten tezien hun cncurrentiepsitie te verbeteren. Tegelijk meten ze de reflex hebben m hun energie beter te benutten Opprtuniteit vr de ntwikkeling en specialisatie van de buw en renvatie sectr in passiefbuw Het is meilijk m de levensstijl van mensen met een hge eclgische vetafdruk te veranderen Bewustmaking van het grte publiek inzake de prblematiek betreffende de aanpassing aan de klimaatverandering Mgelijkheid m de emissie van breikasgassen terug te dringen, de prductie van hernieuwbare energie te verhgen en het energieverbruik te verminderen, dit m te vermijden dat de niethernieuwbare energiebrnnen uitgeput geraken, m de energienafhankelijkheid te waarbrgen en m tt een gediversifieerde en zekere energiebevrrading te kmen Tename van het energieverbruik en van breikasgasemissies in bepaalde sectren, waardr de regi s en landen de gestelde delstellingen misschien niet kunnen halen Greiend besef van het belang van een grene ecnmie en van de klimaatverandering (richting duurzame ntwikkeling in de universiteiten) Grensverschrijdende kennis- en expertisedeling ver energie Mgelijkheid tt prichten van een gezamenlijk grensverschrijdend bservatrium m pzekingen te vergemakkelijken betreffende milieu-aangelegenheden zals luchtkwaliteit, etc. Afwezigheid van grenzen vanuit milieugpunt (gelijkaardige prblemen en gelijkaardige te bereiken delstellingen) Eurpese en natinale maatregelen die de landen en regi s erte aanzetten/verplichten zich hieraan te huden: Het Kyt-prtcl dat inspanningen vr de vermindering van de emissies van breikasgassen plegt vr 33 landen, met inbegrip van Frankrijk en België. Deze inspanningen werden p natinaal en reginaal niveau vertaald (delstellingen vr vermindering gedurende de peride ten pzichte van 1990): Gebrek aan cntinuïteit van het reginaal beleid mtrent grene energie Gebrek aan samenhang en nderlinge afstemming in de vertaling van Eurpese delstellingen p natinaal en reginaal vlak Overstrmingsgevaar in bepaalde regi s van het samenwerkingsgebied Territriale bijznderheden België: 7,5 % Wallnië: 7,5 % Vlaanderen: 5,2 % Frankrijk: 0 % De invering dr de Eurpese Unie van een klimaat- en energiepakket tegen 2020 met de vlgende delstellingen: Vermindering van de emissies van breikasgassen met 20 % ten pzichte van het niveau ervan in 1990 Een aandeel van 20 % hernieuwbare energie bereiken in het ttale energieverbruik De energie-efficiëntie met 20 % verbeteren 160

161 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Thematiek nr. 6: Het milieu beschermen en het efficiënt gebruik van de hulpbrnnen bevrderen STERKTES Cmplementaire, gevestigde en pkmende sectren aan weerszijden van de grens (grene chemie, materialen, transprt, ICT, hutsectren) Teristische aantrekkingskracht van bepaalde regi s (grene znes) wegens hun natuurlijke rijkdm ZWAKTES Prbleem van vername van landbuwbedrijven als gevlg van een lage rentabiliteit en hge vernameksten Meilijkheid van diversificatie van de landbuwactiviteiten in bepaalde achtergestelde znes (bv. blijvend grasland) Veel verntreinigde sites p het grndgebied van de samenwerkingszne als gevlg van de industriële activiteiten Cncurrentie tussen de regi s en gebrek aan cmpensatiesystemen in het kader van grnd verbruik Organisatieprbleem van krtere waardeketens (rechtstreeks van de ber naar de klant) in de vedingssectr Een relatief laag waterverbruik per inwner in de samenwerkingszne (nder het Eurpees gemiddelde) Herpleving van landelijke gebieden (gepaard gaand met negatieve impact p transprt) Een vrij hge heveelheid afval per inwner in de Franse regi s van de samenwerkingszne Een verstedelijkte zne die 13 % van het grndgebied inneemt, maar aangreit en een zekere druk uitefent p het milieu De aanwezigheid van grte vrraden grndwater die vrnamelijk gebruikt wrden vr de prductie en distributie van drinkwater Prgramma s ter verbetering van de waterlichamen m de Eurpese delstellingen te bereiken Frans-Belgische samenwerking m de waterkwaliteit van bepaalde rivieren (bv. Semis/Semy) te verbeteren en de terugkeer van bepaalde vis- en diersrten in grensverschrijdende gebieden te bevrderen Natuurparken uitgestrekt ver weerszijden van de grens Kwaliteit van grensverschrijdende landschappen met een territriale aantrekkingskracht Aantasting van de waterkwaliteit dr vervuiling die afkmstig is van lzingen dr de industrie, de landbuw en de gezinnen Een ng zwakke kwaliteit van het grnd- en ppervlaktewater t..v. de Eurpese kaderrichtlijn De aantasting van de bidiversiteit Een andere ntie van natuurparken naargelang de regi Vergelijkbare landschappen langs beide kanten van de grens, maar tch merkt ment een verschillende aanpak en beheer naargelang de regi Afwezigheid van transreginale beheer van landschappen (hlistische visie p het landschap) Afwezigheid van de cördinatie van het waterbeheer Beter ntwikkelde maatregelen vr beheer en hergebruik van afval in België dan in Frankrijk Een bdemsaneringsbeleid dat al ged verankerd is in bepaalde regi s, zals in de Vlaamse regi s, waar de verntreinigde terreinen duidelijk geïdentificeerd wrden Identificatie van de Natura 2000-terreinen in het grensgebied, waarvr mmenteel 493 terreinen geïnventariseerd zijn Weinig middelen m het gebied rnd de landgrens in kaart te brengen Het ntbreken van een centre f excellence p vlak van verntreiniging / vervuiling in het gebied Het ntbreken van gezamenlijk beheer van bepaalde natuurlijke hulpbrnnen (gebrek aan samenwerking vr het beheer van de Natura 2000 sites bijvrbeeld) Sterk engagement en deskundigheid p vlak van natuurgebieden Territriale bijznderheden Hge grndprijs dr een beperkte beschikbaarheid van grnd in bepaalde regi s (bv. Vlaanderen) Zwakke ntwikkeling van de bilgische landbuw en agrbsbuw. 161

162 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne KANSEN Kansen vr de ntwikkeling van de teristische activiteit dr de pwaardering van het natuurlijk erfged en het grene terisme (bv. teristische rutes in de samenwerkingszne) BEDREIGINGEN Een aanhudende industriële activiteit in bepaalde regi s van de zne, die tt bdem- en waterverntreiniging en een aantasting van de bidiversiteit kan leiden Een verbetering van de waterwegen tussen België en Frankrijk via het prject Seine-Schelde, dat een impuls zal geven aan het verver ver water en het mgelijk zal maken gederentransprt ver de weg geleidelijk te vervangen dr binnenvaart hetgeen een psitieve impact heeft p het milieu Het p elkaar afstemmen van krte waardeketens in de vedingssectr (rechtstreeks van de ber naar de klant), alsk het creëren van interessante mgelijkheden vr de lkale agrarische sectren Diversificatie van de landbuwactiviteit (terisme bijvrbeeld) m de mgelijkheden tt pwaardering te verhgen Aantrekkingskracht van landelijke gebieden die in de nabijheid liggen van stedelijke gebieden vr een creatieve klasse (therie van Flrida) Een grt aantal Eurpese richtlijnen inzake milieubescherming en efficiënt beheer van de hulpbrnnen, Beperkt cnsistentie bij het vertalen van de Eurpese delstelling naar de gewestelijke grndgebieden. Bdemsanering: de bdemrichtlijn die gemeenschappelijke delstellingen plegt, maar de lidstraten vrij laat in de keuze van de middelen die ze daarvr inzetten Bidiversiteit: drvering van het Natura 2000-netwerk, het LIFE-prgramma, Vgelrichtlijn en Habitatrichtlijn Water: richtlijn die erp gericht is de waterbescherming en het waterbeheer te waarbrgen, verstrmingsrichtlijn Verbeteren van de bescherming en kwaliteit van landschappen Verbreden van de ntie landschap teneinde alle aspecten te mvatten die een impact kunnen hebben p het landschap (planten, mensen, ecnmische activiteiten ) Het milieu kan baat hebben bij innvatie, bijvrbeeld: recyclage van afval, behandeling van afvalwater, ntwikkeling van biplymeren, enz. Ontwikkeling van de innvatie in de vedingsmiddelensectr De uitwisseling van technlgie, kennis en methdes vr water- en afvalbeheer, enz. kan baat hebben bij een grensverschrijdende samenwerking Optimalisatie en integratie van recyclage materialen bij bepaalde prcessen (wegenbuw bijvrbeeld m de druk p de baan te verminderen) Het prject Trame verte et bleue in Frankrijk heeft tt del m de bidiversiteit p het Franse grndgebied te beschermen. Hmgene grensverschrijdende regi s vanuit het standpunt van landbuwgebied Het bestaan van specifieke territriale aspecten waarmee rekening met wrden gehuden Territriale bijznderheden Prblematiek van waterbeheer die de grenzen verschrijdt (gemeenschappelijke waterlpen, enz.) Het bestaan van grensverschrijdende natuurgebieden p de grens 162

163 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Thematiek nr. 7: duurzaam transprt stimuleren en de bstakels in de netwerkinfrastructuur pheffen STERKTES Tenemende grensverschrijdende strmen vr wnwerk/studies/cnsumptie/hbby s in het grensgebied tussen Nrd-Pas de Calais/Wallnië/West-Vlaanderen Uitgebreide infrastructuur met natinale en Eurpese uitstraling, die de aantrekkelijkheid van alle reginale gebieden pkrikt en de vestiging van ndernemingen en het gederenverkeer stimuleert ZWAKTES Ng beperkte grensstrmen tussen Picardie/Wallnië en Champagne-Ardenne/Wallnië Bestaan van vrachtinfrastructuur maar met beperkt gebruik (vral infrastructuur van waterwegen maar k van sprwegen) Aanzienlijke en cmpetitieve sectr van lgistiek en transprt Sprwegspecialisatie van de reginale ecnmieën, wat de cncurrentiekracht van het gederenverver per spr ng versterkt Aantrekkelijke havens (Gent, Dunkerque, Brugge-Zeebrugge) als distributieplatfrm vr vele industrieën, het vrachtverver per spr f het handelsverver Tenemend wn-werkverkeer, grtendeels individueel (1 persn per wagen) Weinig mbiele landelijke en sciaal uitgeslten bevlking in bepaalde regi s Een grte geveligheid bij kwetsbare bevlkingsgrepen vr de stijgende verversprijzen Een subptimale rganisatie van het intermdaal verkeer met de grte Eurpese netwerken (bijvrbeeld sprverbindingen) Subptimale grensverschrijdende verbindingen vrnamelijk in landelijke gebieden Dicht sprnetwerk tussen de stadsplen van de samenwerkingszne Een dynamiek van intermdaal verver in de stadsplen, die echter beperkt blijft in het grensverschrijdende gebied Suburbanisatie (prukkende vrsteden) langs de belangrijkste verkeerswegen van de gebieden, wat het aantal verplaatsingen met privévertuigen pdrijft en verkeerspstppingen p de tegangswegen naar de grte steden verergert Stijging van de breikasgasuitstt in de transprtsectr (in Wallnië +43 % sinds 1990) Stijging van het eindverbruik van energie in de transprtsectr in Champagne-Ardenne, vral dr de stijging van het verkeer, het wegverver en het aantal wn-werkverplaatsingen Ecnmische en R&D-actren die ged gepsitineerd zijn in de prblemen rnd duurzaam en innvatief verver (grene wagens, bibrandstf, cllectief verver, luchtverver) Territriale bijznderheden EGTS West-Vlaanderen/Flandre-Dunkerque-Côte d pale en Eurmetrpl: initiatieven tt inventarisatie van het aanbd grensverschrijdend verver EGTS West-Vlaanderen/Flandre-Dunkerque-Côte d pale en Eurmetrpl: Beperkte intermdaliteit dr de tweetaligheid van de infrmatiesystemen vr de reiziger Niet te nderschatten grenseffect, waardr mensen afzien van bepaalde verplaatsingen, vral tussen wnplaats-schl 163

164 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne KANSEN Nieuwe verbindingen en prjecten die de gebieden aantrekkelijker maken (Kanaal Seine-Nrd-Eurpa, Rissy- Picardie) BEDREIGINGEN Buitensprige ksten van nieuwe infrastructuurwerken (kanalen, transit lijnen) Ontwikkeling van acties die telaten een grtere hmgeniteit te verkrijgen van het interstedelijk grensverschrijdend aanbd ( carte Pass Pass, prichting van het SMIRT (Syndicat mixte intermdal réginal de transprts) in Nrd-Pas de Calais, etc.) Een grte geveligheid bij de kwetsbaarste bevlkingsgrepen vr de stijgende verversprijzen Een betere verbinding tussen de Seine en de Schelde dankzij het "Seine-Scheldeprject", wat een impuls zal geven aan de binnenscheepvaart, die z een alternatief vrmt vr het gederenverver ver de weg Ontwikkeling van het elektrische transprt, waarvr Frankrijk p Eurpees niveau al ged geplaatst is, in termen van het aantal elektrische vertuigen en plaadstatins Blei van nieuwe technlgieën en innvatieve diensten, waarvr het ecnmische weefsel van de samenwerkingszne ged gepsitineerd is Territriale bijznderheden Eurmetrpl: "De versterking van de interne mbiliteit en de internatinale tegankelijkheid van het grensverschrijdende gebied" is geselecteerd als een van de drie priritaire hfdlijnen vr de strategie Er wrdt ng te weinig rekening gehuden met het mbiliteitsaspect in de ntwikkeling van het grndgebied De vrnaamste milieuuitdagingen inzake grensverschrijdende samenwerking Dankzij deze sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen knden een aantal uitdagingen wrden geïdentificeerd p het vlak van ecnmische ntwikkeling. Het zijn deze uitdagingen waar de grensverschrijdende samenwerking vr staat in de peride Deze uitdagingen werden tijdens de wrkshps p 21 maart jl. vrgesteld, besprken en gehiërarchiseerd samen met de stakehlders van de verschillende gebieden. Na aflp werden de vrnaamste uitdagingen vr de grensverschrijdende samenwerking vastgelegd. Vervlgens werden ze vr elk type infrareginaal gebied aan weerszijden van de grens vrgesteld, waarbij smmige gebieden gemeenschappelijke uitdagingen bleken te hebben. Grensverschrijdende uitdagingen die uit de diagnse en de interviews met de partnerautriteiten naar vr kmen en die gevalideerd zijn p de wrkshp van 21/03/2013 Subthema 1: Versnelling van de transitie naar een ecnmie met lage CO2 uitstt Bevrdering van energie-efficiëntie in het buwbeheer (cnsumptie, industriële prcessen, enz.): Bevrdering van lkale energie, in cmbinatie met de vermindering van het energieverbruik in gebuwen; Het betrekken van mensen in de lkale prductie van energie (cf. de cöperatieve mdellen die al bestaan vr mensen in Vlaanderen). Ontwikkelen van hernieuwbare energie dr een grensverschrijdende reginale cördinatie, meer specifiek in het licht van de impact p de ruimtelijke rdening; De ntwikkeling van een grensverschrijdende cördinatie p vlak van hernieuwbare energie (wind, zn, bimassa, gethermische, hydraulische...),in het bijznder p vlak van impact p ruimtelijke rdening; 164

165 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Steun vr de uitwisseling van ervaringen en gede praktijken vr de bevrdering van hernieuwbare natuurlijke energie en van de energie efficiëntie in prcessen, penbare gebuwen, private gebuwen (residentieel, industrieel), lgistieke prcessen, enz. Ondersteuning en begeleiden van de aanpassing aan klimaatverandering: Beheren van gemeenschappelijke thema s zals verstrmingen, waterverlast, etc. Bevrderen van een geïntegreerde aanpak p vlak van aanpassen aan klimaatverandering en het streven naar een ecnmie met een lage CO2-uitstt. Dr samen te werken kan men alle thematieken in beschuwing nemen en tch rekening huden met specifieke reginale kenmerken die sms verschillen (strken land). Subthema 2: Bescherming van de mgeving en ntwikkeling van de grene ecnmische sectr Ondersteunen van de transitie van de landbuwsectr in lijn met de duurzame ntwikkeling van de regi; Ontwikkeling van de grene ecnmie (afvalbeheer, ec-technlgie, ec-buw, etc.); Ontwikkelen van een grene ecnmie (terisme, landbuw, bsbuw); Rekening huden met de verschillende dimensies van het landschapsbeheer; Een gezamenlijke aanpak tt stand brengen vr het beheer van prblematieken zals bdemvervuiling, luchtkwaliteit, behud van bidiversiteit, etc. Subthema 3: 3 Duurzame ruimtelijke rdening van de grensverschrijdende regi s en gransverschrijdend beheer van natuurlijke hulpbrnnen Verminderen van de cnsumptie van natuur en landbuwgebieden dr de verschillende prjecten van ruimtelijke rdening p elkaar af te stemmen, vertrekkende van prjecten zals Trame verte et bleue in Nrd-Frankrijk (maar k andere prjecten zals grene spren in West-Vlaanderen), samen met prjecten vrzien van een kwaliteitslabel; Het p een geïntegreerde en gecördineerde manier beheren van de ppervlaktewateren en grndwateren; Bevrdering van een grensverschrijdende en hlistische visie p de ruimtelijke planning van de regi s: Ondersteuning van het beheer van grensgebieden p een lagere milieu-impact f verbeteren van eclgische gebieden (grene en blauwe gebieden, druk het landgebruik, de ntwikkeling van krte cursussen); Valriseren van de cmplementariteit van de gebieden; Aanpassing van de gebieden aan natuurgebieden en strmgebieden vr thema's zals landschappen, water, bidiversiteit en de daaraan verbnden risic's. Opzetten van een bservatrium vr het cartgraferen van de nuances tussen de gebieden znder rekening te huden met de administratieve grenzen: Het in kaart brengen van grensverschrijdende gegrafische relaties en cnsistenties. Het aspect transprt integreren in het beleid rnd ruimtelijke planning/rdening: Vrzien van mbiliteit bij de planning van de ruimtelijke rdening; Prfiteren van kennisuitwisseling en gede praktijken. Subthema 4: 4 Valrisatie van de belangrijkste transprtassen Ontwikkelen en valriseren van transprt via het spr en via de binnenvaart m de belangrijkste assen te valriseren: Aanwezigheid van grte structurele assen maar een gebrek aan verbindingen tussen deze assen; Versterken van de Eurpese psitie van de reginale sprnetwerken dr de ntwikkeling van nieuwe grensverschrijdende diensten (vracht en reizigers) en van een hgere interperatinaliteit van de sprnetwerken in de verschillende gebieden. Link maken tussen internatinale initiatieven en lkale sprnetwerken (bijvrbeeld hgesnelheidslijnen) en den erkennen en versterken van de Eurpese psitie van de reginale sprnetwerken ; Ontwikkelen en valriseren van het sprnetwerk en de grensverschrijdende binnenvaart m een verbreiding van het vrachtverver te realiseren; Ondersteunen van een duurzame ruimtelijke rdening van de ingeslten gebieden van de samenwerkingszne : Ontwikkelen van de tegankelijke grensverschrijdende arbeidsmarktznes ; Versterken van het aanbd van gezamenlijke ververdiensten, aangepast aan de nden van de meest kwetsbare bevlkingsgrepen (mbiliteit van de werkzekenden, leerlingen van berepspleidingen, studenten, udere persnen). Subthema 5: 5 Versterking van de grensverschrijdende mbiliteit van persnen Ontwikkelen van milieuvriendelijke mbiliteit ter bevrdering van de belangrijkste assen en het versterken van grensverschrijdend wn-werk verkeer Bevrderen van het intermdaal verkeer dr alle transprtmiddelen te integreren, gaande van de meest zware (sprwegverver) tt de meest lichte ; Ondersteunen van de cördinatie en de versterking van de dienstverlening vr het grensverschrijdend transprtaanbd (tariefbepaling, infrmatie aan de reizigers, gezamenlijke cmmunicatie) ; 165

166 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne autgebruikers steunen en stimuleren m ver te schakelen p penbaar verver; Ontwikkelen van nieuwe mbiliteitsvrmen (zachte ververswijzen, carpling, WOA (werken p afstand)) ; Verbeteren van de cmmunicatie en infrmatie van het bestaande aanbd. Gebruik maken van de ervaring van het GECT Eurmetrpl en het delen van andere middelen Priritisering van grensverschrijdende uitdagingen Opmerking: de uitdagingen zijn gepririseerd vlgens: de mate waarin ze grensverschrijdend geïntegreerd zijn, in functie van de intensiteit van de bestaande samenwerking (aantal, kwaliteit van de samenwerkingsprjecten en aantal actieve reginale spelers) hun ptentiële impact p de ntwikkeling van de zne ten aanzien van de thematische delstellingen van de EU de kritische massa ten aanzien van de interventies die ndig zijn vr een effectieve implementatie dr de OP (financiering, aantal actieve spelers, schaal van de gebieden) De vlgende analyses wrden weergegeven dr de types van gebieden te clusteren die gemeenschappelijke grensverschrijdende uitdagingen hebben. Mate van grensverschrijdende integratie Hg Uitdagingen ten aanzien van de grensverschrijdende samenwerking m.b.t.milieu-dynamiek vr grensverschrijdende aglmeraties en de stedelijke gebieden van de zne Bevrderen van energieefficiëntie in het beheer van gebuwen Ontwikkelen van grene industrieën (ec-technlgieën, ec-buw,...) Gemiddeld Laag Laag Autmbilistenstimuleren m gebruik te maken van het penbaar verver Matig Ontwikkelen van ec-mbiliteit in de grensverschrijdende werkgelegenheidsgebieden (geïntegreerde planning) Bevrderen van een geïntegreerde aanpak vrde bestrijding van luchtverntreiniging in steden Hg De kritieke massa die ndzakelijk is m de acties te peratinaliseren Ptentieel vr de ntwikkeling van de samenwerkingszne 166

167 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Mate van grensverschrijdende integratie Uitdagingen ten aanzien van de grensverschrijdende samenwerking m.b.t.milieu-dynamiek vr de grensverschrijdende industrieële recnversie gebieden Hg Gemiddled Laag Laag Geïntegreerd beheer t.a.v. de kwaliteit van ppervlaktewater en grndwater De bdemverntreiniging als gevlg van industriële activiteiten aanpakken Matig Ontwikkelen van grene industrieën (ectechnlgieën, ec-buw,...) Bevrderen van een geïntegreerde aanpak vr de bestrijding van luchtverntreiniging dr industriële lzingen Ontwikkelen en verbeteren van transprtdienstenver spr en binnenvaart m de belangrijksteassen en hun verbindingen te valriseren Hg De kritieke massa die ndzakelijk is m de acties te peratinaliseren Ptentieel vr de ntwikkeling van de samenwerkingszne Uitdagingen ten aanzien van de grensverschrijdende samenwerking m.b.t.milieu-dynamiek vr de kustgebieden Mate van grensverschrijdende integratie Hg Gemiddeld Rekening huden met de verschillende dimensies van landschapsbeheer Gezamenlijk beheer van kwesties zals verstrmingsrisic's Beschermen en verbeteren van natuurlijke hulpbrnnen (mariene bidiversiteit, water...) Ontwikkelen van grene sectren (valrisatie van mariene baggersedimenten, ec-buw,...) Laag Laag Matig Ontwikkelen van hernieuwbare energie (zee-, wind-, znneenergie, waterkracht,...) Hg De kritieke massa die ndzakelijk is m de acties te peratinaliseren Ptentieel vr de ntwikkeling van de samenwerkingszne 167

168 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Mate van grensverschrijdende integratie Uitdagingen ten aanzien van de grensverschrijdende samenwerking m.b.t.milieu-dynamiek vr de rurale, aantrekkelijke grensverschrijdende suburbane en geisleerde gebieden Hg Gemiddeld Geïntegreerd beheer t.a.v. de kwaliteit van ppervlaktewater en grndwater Rekening huden met de verschillende dimensies van landschapsbeheer Beheren van het prbleem van bdemverntreiniging als gevlg van landbuwactiviteiten Beschermen en valriseren van natuurlijke hulpbrnnen (natuurlijke parken, landschappen, bidiversiteit,...) De ntwikkeling van de rurale gebieden ndersteunen dr gren terisme Laag Ondersteunen van agrarische mutaties gekppeld aan de duurzame ntwikkeling van geïsleerde gebieden De verbinding tussen grensverschrijdende reginale en natinale transprtassen verbeteren De kritieke massa die ndzakelijk is m de acties te peratinaliseren Laag Matig Hg Ptentieel vr de ntwikkeling van de samenwerkingszne Brn : Analyses van Ernst & Yung, p basis van de strategische interviews, de sci-ecnmische diagnse en de wrkshps van 21 maart

169 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne 10.5 Sci-demgrafische dynamieken Dit hfdstuk analyseert de scidemgrafische dynamieken binnen de samenwerkingszne. Deze dynamieken zijn transversaal vr alle regi s binnen die zne en gelden specifiek vr bepaalde infrareginale gebieden. Met het g p de strategie van de Eurpese Unie behandelen deze analyses de vlgende thema s: Delstelling 8: Bevrderen van werkgelegenheid en arbeidsmbiliteit Delstelling 9: Bevrderen van sciale inclusie en armede bestrijden Demgrafie van de samenwerkingszne Sleutelgegevens van de samenwerkingszne Bevlking in de samenwerkingszne in 2007 en 2012 Verdeling van de bevlking ver de samenwerkingszne in 2012 Ppulatin (Mhab) 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0, Nrd-Pas de Calais 34% Ost- Vlaanderen 12% West- Vlaanderen 10% Prv. Hainaut 11% Picardie 16% Champagne- Ardenne 11% Luxemburg 2% Namur 4% Brn : Eurstat 2012 Brn : Eurstat Algemene demgrafische cntext van de samenwerkingszne De samenwerkingszne binnen het Operatinele Prgramma INTERREG IV rnd de Frans-Belgische grens strekt zich uit ver twee Belgische en drie Franse regi s. Op het Belgische grndgebied maken twaalf arrndissementen deel uit van de in aanmerking kmende zne en ng eens twaalf arrndissementen in de aangrenzende zne. Op het Franse grndgebied maken drie departementen deel uit van de in aanmerking kmende zne en ng eens vier van de aangrenzende zne. In 2012 telde de ttale samenwerkingszne 10,8 miljen inwners. De zne strekte ze zich uit ver een gebied van km²: 2,15 % van de inwners en 1,41 % van de ppervlakte van de Eurpese Unie. De gemiddelde bevlkingsdichtheid in de samenwerkingszne bedraagt 174,5 inwners/km², al zijn er wel aanzienlijke verschillen tussen de verschillende regi s: 169

170 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Bevlking, ppervlakte en bevlkingsdichtheid in 2012 Bevlking 2012 Oppervlakte Bevlkingsdic htheid Aantal in % van de Km² in % van de inw/km² inwners zne zne In aanmerking kmende znes ,94% ,45% 180,5 Frankrijk ,55% ,61% 185,9 Champagne-Ardenne Ardennes ,62% ,44% 54,1 Picardie Aisne ,03% ,90% 73,7 Nrd-Pas de Calais Nrd ,91% ,27% 450,0 België ,38% ,84% 168,8 Vlaanderen Ieper ,98% 550 0,89% 193,5 Krtrijk ,62% 404 0,65% 700,9 Veurne ,56% 275 0,44% 221,0 Wallnië Aat ,79% 487 0,79% 174,5 Bergen ,35% 584 0,94% 435,4 Meskren ,68% 101 0,16% 731,6 Neufchâteau ,56% ,19% 44,9 Virtn ,49% 771 1,24% 68,4 Dinant ,00% ,57% 67,6 Philippeville ,61% 909 1,47% 72,4 Thuin ,39% 934 1,51% 161,0 Drnik ,35% 608 0,98% 239,8 Aangrenzende znes ,31% ,32% 169,2 Frankrijk ,56% ,37% 127,0 Champagne-Ardenne Marne ,22% ,18% 69,1 Picardie Oise ,47% ,46% 137,8 Smme ,31% ,96% 93,0 Nrd-Pas de Calais Pas-de-Calais ,56% ,77% 219,7 België ,75% ,71% 313,8 Wallnië Namen ,84% ,88% 263,2 Signies ,71% 517 0,83% 358,1 Charleri ,97% 555 0,90% 772,5 Aarlen ,55% 317 0,51% 186,8 Bastgne ,42% ,68% 43,8 Marche-en-Famenne ,51% 954 1,54% 57,9 Vlaanderen Brugge ,58% 661 1,07% 421,3 Diksmuide ,47% 362 0,58% 138,8 Ostende ,42% 292 0,47% 524,3 Reselare ,36% 272 0,44% 539,4 Tielt ,84% 329 0,53% 276,8 Gent ,96% 944 1,52% 567,7 Oudenaarde ,12% 419 0,68% 289,3 In aanmerking kmende en aangrenzende znes ,25% ,00% 174,1 170

171 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Bevlking 2012 Oppervlakte Bevlkingsdic htheid Aantal in % van de Km² in % van de inw/km² inwners zne zne Frankrijk ,11% ,98% 150,9 Nrd-Pas de Calais ,47% ,04% 326,2 Picardie ,81% ,32% 99,2 Champagne Ardenne ,84% ,62% 63,2 België ,89% ,02% 238,2 Vlaanderen ,91% ,32% 405,3 Wallnië ,22% ,20% 174, Bevlkingsstructuur Leeftijdsgrepen (jaren) > Leeftijdsgrepen (jaren) > Brn : FOD Ecnmie - Algemene directie Statistiek en Ecnmische infrmatie, Insee 2012 Bevlkingspyramide vr de 5 belgische prvincies en de 3 franse regi s r van de samenwerkingszne Ost-Vlaanderen Bevlking (inwners) Luxemburg Bevlking (inwners) Leeftijdsgrepen (jaren) > West-Vlaanderen Bevlking (inwners) Leeftijdsgrepen (jaren) > Hainaut Bevlking (inwners) 171

172 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Leeftijdsgrepen (jaren) > Leeftijdsgrepen (jaren) > Namur Bevlking (inwners) Nrd-Pas de Calais Bevlking (inwners) Leeftijdsgrepen (jaren) > Leeftijdsgrepen (jaren) > Champagne-Ardenne Bevlking (inwners) Picardie Bevlking (inwners) Brn: Eurstat 2012 De bevlkingspiramide van de hele samenwerkingszne is sterk getekend dr de vergrijzing van de babybmgeneratie. Die babybmers zijn gebren tussen 1945 en 1970 en zijn inmiddels tussen de 43 en 68 jaar ud. Ze maken m en bij de 38 % uit van de bevlking in de samenwerkingszne. Tch bestaan er reginale verschillen in de vrm van de bevlkingspiramides: Nrd-Pas de Calais is een jnge regi, in die zin dat het aandeel jngeren er even grt is als het aandeel babybmers. De reden vr die jnge bevlking is het vruchtbaarheidscijfer dat significant hger ligt dan in de rest van Frankrijk. Het is interessant m p te merken dat er zich een grte cncentratie jngeren in de stedelijke gebieden bevindt. Ok Picardie en Champagne-Ardenne laten, nadat hun gebrtecijfer 20 tt 30 jaar geleden kelderde, nu een aanzienlijke stijging in hun gebrtecijfer ptekenen. De Waalse prvincies en in ng sterkere mate de Vlaamse prvincies zien echter de basis van hun bevlkingspiramide wegslinken. Dat fenmeen is een belangrijke uitdaging die een impact kan hebben p het Operatinele Prgramma Interreg V France Wallnië Vlaanderen. De generatie babybmers schuift immers geleidelijk aan p naar de hgste leeftijdscategrieën nder de bevlking (een fenmeen dat k de pabm f de grijze glf wrdt genemd). Als we de leeftijdsstructuur van de bevlking nder de lep nemen, springt het grensgebied er dus duidelijk uit, zals te zien is p de vlgende kaart: 172

173 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Leeftijdsstructuur van de bevlking Brn : Atlas transfrntalier Démgraphie Habitat 2012 Vanuit een dynamisch standpunt vergrijst de bevlking van de hele samenwerkingszne. We stellen vast dat de gemiddelde leeftijd van de regi's teneemt, aangezien het aandeel jngeren afneemt, en het aandeel uderen stijgt. Leeftijdsgrepen (jaren) > Evlutie van de bevlkingspyramide Bevlking (inwners) Brn : Eurstat 2012 Vanuit een dynamisch standpunt is het aantal inwners in de Vlaamse prvincies, de Waalse prvincies, Picardie en Nrd-Pas de Calais in de lp der tijd tegenmen, terwijl het aantal inwners van Champagne-Ardenne is afgenmen

174 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Evlutie van het aantal inwners per regi tussen 1997 en 2012 Inwners Ost-Vlaanderen West-Vlaanderen Hainaut Luxemburg Namur Champagne-Ardenne Picardie Nrd-Pas de Calais Brn : Eurstat 2012 De jaarlijkse bevlkingsevlutie van de regi's is niet alleen te te schrijven aan de natuurlijke ntwikkeling, maar k aan bepaalde migratiestrmen. Dit wrdt hiernder verder besprken Migratiestrmen De nderstaande kaart illustreert het interne migratiesald 21 in Een immigratie-verscht staat hier in het rd aangeduid; he dnkerder, he grter het verscht. Een emigratie-verscht staat in het blauw aangeduid; he dnkerder, he kleiner het verscht. Ok de plitieke grens is pvallend p deze kaart. De Belgische arrndissementen aan de grens hebben bijna allemaal een psitief migratiesald van meer dan 2,9 %. Uitznderingen zijn Reselare, Tielt en Drnik met een migratiesald tussen de 0 en 2,9 % en Krtrijk en Ieper met een negatief migratiesald. De grensgebieden in het zuiden van België kennen vral een krteafstandsmigratie vanwege hun aantrekkelijke en semirurale landelijke karakter en de nabijheid van Rijsel. Bvendien is de tegang tt diensten en werkgelegenheid in de vrsteden en de rurale znes erp vruitgegaan, zals we eerder aanhaalden. De Franse departementen die aan België grenzen in de samenwerkingszne van het Interreg IV-prgramma hebben allemaal een negatief migratiesald tussen de 2 en de 5 ). De meest zuidelijke departementen hebben k een negatief migratiesald, zij het minder uitgesprken dan in de grensznes. In Frankrijk is er een duidelijke tendens van nrd naar zuid in de migratiestrmen en sinds krt k naar het westen. De bevlking in het nrdelijke departement greit weinig aan en dat uitsluitend dankzij een gebrteverscht, aangezien er een negatief migratiesald is. Nrd-Pas de Calais is het zwaarst getrffen dr dit fenmeen. Dat kmt mdat jngeren er na hun studies de regi verlaten m vral richting Parijs te trekken, waar men meer kansen heeft m aan werk te geraken. 21 Het migratiesald is het verschil tussen het aantal persnen die het gebied inkwamen en die het verlieten in de lp van het jaar (Insee). 174

175 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Migratiesald in 2007 Brn : Atlas transfrntalier Démgraphie Habitat Territriale dynamiek: naar een tenemende ngelijkheid tussen de regi s De samenwerkingszne kenmerkt zich dr een territriale hetergeniteit; de regi s tellen verschillende scidemgrafische tendenzen die de ngelijkheden in de afgelpen twintig jaar dreigen te versterken. Uit de analyse van die tendenzen kunnen we vier evluties nderscheiden met heel uiteenlpende uitdagingen p het vlak van sciale chesie Metrplisatie van de twee belangrijkste stedelijke gebieden De aantrekkelijkheid en de ecnmische uitstraling van de Eurmetrpl Lille-Krtrijk-Turnai en de Agglmeratie Gent is sterk tegenmen, waardr er p hun grndgebied een cncentratie is van ecnmische actren. Anderzijds zien we een fenmeen van prukkende vrsteden, waarbij de stadsrand pschuift in de richting van de aangrenzende landelijke gebieden als gevlg van de (dr migratie) aangreiende stadsbevlking. De aantrekkingskracht van deze Eurmetrpl strekt zich uit tt in de stadsznes van Pas-de-Calais rnd Lens en Duai. Steeds meer inwners uit die znes kmen in de buurt van Rijsel werken f studeren. Die gebieden zijn relatief minder getrffen dr de algemene vergrijzing van de bevlking. Dit kmt nder andere dr de aanwezigheid van universiteiten, de aantrekkelijke jbkansen vr jnge werkzekenden en drdat jnge gezinnen zich pnieuw in de stadscentra gaan vestigen. Vanuit sciaal gpunt vertnen deze metrplen schrille cntrasten. Zwel de gegede als de meest kwetsbare bevlkingsgrepen uit de regi wnen er sms heel dicht bij elkaar Een netwerk van de minder grte, maar wel dynamische, stedelijke gebieden Naast de twee belangrijke plen nderscheidt de samenwerkingszne zich dr stedelijke gebieden die dynamisch en autnm functineren. Die gebieden mvatten vrij grte stadscentra die een sterke aantrekkingskracht uitefenen (dankzij cultureel en histrisch lkaal patrimnium, ecnmische specialisatie, etc.). 175

176 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Ze zijn k nderwrpen aan de prukkende vrsteden, zij het in mindere mate, en prfiteren van de nabijheid van plattelandsznes. Ze prfiteren met name k van de grte transprtassen die het gebied drkruisen en ze blijven verbnden met de grte stadsplen van de zne (de twee metrplen) en daarbuiten (Brussel en Ile-de-France). Vanuit sciaal gpunt vertnen die stedelijke gebieden srtgelijke prblemen als de twee grte metrplen: grte sciale ngelijkheid, cncentratie van de meest kwetsbare bevlkingsgrepen, prukkende vrsteden. Onder die gebieden vallen: De reginale (Amiens, Reims, Namen) en departementale hfdsteden (Lan, Arras, Charleville-Mézières); In de kuststeden zijn deze prblemen minder uitgesprken dan in grte metrplen als Calais, Dunkerque en Bulgne. In de Vlaamse kuststreek is Ostende de stad met het grtste aantal ngelijkheden, hewel het niveau van ngelijkheden duidelijk lager ligt dan in de metrplen; Bepaalde stedelijke gebieden die zwaar zijn getrffen dr de industriële mschakeling, maar een impuls krijgen van een nieuwe ecnmische en scidemgrafische dynamiek (Valenciennes, Cambrai, Charleri, Bergen). Die gebieden kampen echter met ecnmische prblemen drdat het aandeel zestigplussers twee keer sneller greit dan het natinale gemiddelde: hge sterftecijfers, laag inkmen/inwner, zrgwekkende pleidingsindicatren, etc. In het mijnbekken van Nrd-Pas de Calais namen de meilijkheden af, in tegenstelling tt een verhgde cncentratie ervan in bepaalde wijken in bijvrbeeld Reims f Amiens Vrsteden p weg naar metrplisatie De gebieden met de sterkste bevlkingsaangrei binnen de samenwerkingszne zijn de perifere gebieden rnd de steden, waar de vrsteden prukken. Vanuit sciaal gpunt neemt het fenmeen van de prukkende vrsteden twee duidelijk verschillende vrmen aan: De bevlkingsgrepen met hgere inkmens werken in de stadscentra f zijn met pensien en kiezen ervr zich in de landelijke vrsteden te vestigen, vaak aangetrkken dr de hgere levenskwaliteit. De werkende gezinnen ndergaan als het ware een gedwngen migratie en zien zich gendzaakt m verder van de stadscentra te gaan wnen dr het gebrek aan huisvesting en de stijgende prijzen. Die gezinnen met lagere inkmens wnen steeds verder van de stadsplen waar de ecnmische activiteiten en de culturele, sciale, vrije tijds- en pleidingsvrzieningen zitten. Die gebieden en bevlkingsgrepen hebben vaak te kampen met sciale prblemen Geïsleerde landelijke en vrstedelijke gebieden De samenwerkingszne kent k prblemen rnd zwel fysiek als sciaal ingeslten znes. Hewel die zich in het gegrafische hart van de samenwerkingszne bevinden, zijn die gebieden ver verwijderd van de grte transprtassen en de ecnmische en demgrafische activiteiten in de regi s. Dat is het geval vr de Franse Ardennen en de Grande Thiérache in Frankrijk en Wallnië. Vanuit sciaal gpunt zijn die gebieden traditineel landelijk f is het aantal sterk gespecialiseerde industrieën er afgenmen, znder dat er een diversificatie in de plaats kwam m een endgene en lkale 22 ecnmie te helpen ntwikkelen. Ze zijn getrffen dr werklsheid en vertnen zrgwekkende scidemgrafische indicatren: Een bevlking die uder is dan het gemiddelde (het aandeel zestigplussers in Avesnis is tussen 1962 en 2006 met 5 punten gestegen, tegenver 3,5 punten vr het reginale gemiddelde); Een lage bevlkingsdichtheid met daar bvenp een uitgesprken plattelandsvlucht en een gebrtecijfer dat nder de reginale gemiddelden ligt (Ardennes en la Marne zijn de enige Franse departementen van de samenwerkingszne met een bevlkingsafname); Er heerst relatief meer armede en velen den een berep p een uitkering; De gemiddelde schlingsgraad gaat erp achteruit en de mbiliteit van jngeren m te gaan studeren in de universitaire centra f pleidingsinstellingen van de samenwerkingszne blijft beperkt. 22 Betreft de ecnmie van nabijheidsdiensten: de lkaal uitgeverde activiteiten ter prductie van gederen en diensten m de beheften te bevredigen van de persnen die reëel aanwezig zijn in de zne, als inwner f als terist (Insee). 176

177 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Werkgelegenheid en mbiliteit binnen de samenwerkingszne Sleutelgegevens van de samenwerkingszne Werklsheidsgraad in en 2011 Werkgelegenheidsgraad in 2011 Werklsheidsg raad (%) 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0-20,8% +6,7% -8,6% -8,8% -5,9% +27,4% -7,8% +10,3% werkzaamheids graad (%) 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Van 15 tt 64 jaar Van 15 tt 24 Van 55 tt 64 jaar jaar Brn : Eurstat 2011 Ost-Vlaanderen West-Vlaanderen Heneguwen Luxemburg Namen Champagne Ardennes Picardie Nrd-Pas-de-Calais Brn : Eurstat Structuur van de berepsbevlking Onderstaande tabel geeft de structuur weer van de berepsbevlking in 2007, in 2011 en de evlutie tussen die twee jaartallen. De categrie werkzame persnen is de sm van de werknemers, zelfstandigen, gezinsleden die meewerken in het familiebedrijf en persnen die de peiling niet hebben beantwrd (die laatste categrie is hier niet pgenmen in de tabel). De abslute en relatieve waarden in functie van de werkzame persnen zijn aangeduid in de tabel. De ppulatie werkzame persnen van de vijf Belgische prvincies en drie Franse regi s in de samenwerkingszne vertegenwrdigt iets meer dan 2 % van de werkzame persnen binnen de EU-27. Het aantal werknemers nder de werkzame persnen ligt hger in de samenwerkingszne dan het EU-gemiddelde, in tegenstelling tt het aandeel zelfstandigen. De meewerkende gezinsleden zijn gemiddeld talrijker in de EU-27 dan in de samenwerkingszne, maar vrmen slechts een klein percentage binnen de grep werkzame persnen. Vanuit dynamisch standpunt bleef het aantal werkzame persnen in de samenwerkingszne tussen 2007 en 2011 nageneg cnstant, terwijl dat aantal lichtjes daalde in de EU-27. Het aantal werknemers nam af binnen de samenwerkingszne en binnen de gehele Eurpese Unie. Nchtans is de impact minder uitgesprken in de samenwerkingszne. Het aantal zelfstandigen steeg met bijna 5% in deze zne, ndanks een daling ervan binnen de Eurpese Unie. Het aandeel van de meewerkende gezinsleden is echter duidelijk gedaald tussen 2007 en 2011, zwel in de Eurpese Unie als in de samenwerkingszne. De twee Vlaamse prvincies en de prvincie Luxemburg nderscheiden zich van de andere regi's p het vlak van de structuur van zijn berepsbevlking. Het zijn de znes met het hgste aandeel zelfstandigen en meewerkende gezinsleden binnen de samenwerkingszne. Bijgevlg is het aandeel werknemers binnen deze znes het laagst. De prvincies Heneguwen en Namen vlgen de gemiddelde structuur van de samenwerkingszne. De prvincie Luxemburg kent een iets hger aandeel zelfstandigen en meewerkende gezinsleden dan de samenwerkingszne, maar een iets lager aandeel werknemers. Bvendien is het aantal werkzame persnen het sterkst gestegen in deze regi; De regi Champagne-Ardenne benaderde in 2011 eveneens het gemiddelde van de samenwerkingszne. Tch is het aandeel van de zelfstandigen in deze regi tussen 2007 en 2011 met bijna 10 % gedaald. Het aandeel meewerkende gezinsleden daarentegen is ver dezelfde peride niet veranderd. Picardie nderscheidt zich, mdat de regi het hgste aandeel werknemers en het laagste aandeel zelfstandigen binnen de samenwerkingszne telt. Picardie is k de regi waar het aantal werkzame persnen het meest is gedaald. Het aandeel van de werknemers in Nrd-Pas de Calais ligt bven het gemiddelde van de samenwerkingszne, maar het aandeel zelfstandigen ligt lager. Wat Nrd-Pas de Calais nderscheidt is dat het aandeel zelfstandigen met bijna 40 % is tegenmen tussen 2007 en Het is bvendien de enige regi met een stijgend aantal meewerkende gezinsleden. 177

178 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne De werkzame persnen in Werkzame persnen Werknemers Zelfstandigen Meewerkende gezinsleden Aantal ('000) EU ,5 100% ,5 83,3% % Aantal ('000) % Aantal ('000) % Aantal ('000) , 5 % 15,1% 3481,9 1,6% Samenwerkingszne 4.724,7 100% 4.189,5 88,7% 496,6 10,5% 38,8 0,8% Ost-Vlaanderen 644,5 100% 542,8 84,2% 93,2 14,5% 8,5 1,3% West-Vlaanderen 508,0 100% 425,4 83,7% 73,1 14,4% 9,5 1,9% Hainaut 469,0 100% 411,7 87,8% 52,4 11,2% 4,9 1,0% Luxemburg 112,0 100% 95,6 85,4% 15,0 13,4% 1,5 1,3% Namur 186,8 100% 162,9 87,2% 22,7 12,2% 1,2 0,6% Champagne Ardenne 519,5 100% 451,5 86,9% 62,4 12,0% 5,6 1,1% Picardie 783,5 100% 721,3 92,1% 59,6 7,6% 2,7 0,3% Nrd-Pas de Calais 1.501,4 100% 1.378,3 91,8% 118,2 7,9% 4,9 0,3% Evlutie Werkzame persnen Werknemers Zelfstandigen Meewerkende gezinsleden EU 27-0,85% -0,59% -0,72% -11,34% Samenwerkingszne* -0,04% -0,32% 4,37% -18,83% Ost-Vlaanderen 3,30% 1,65% 15,20% -5,56% West-Vlaanderen -0,02% 3,71% -14,90% -20,83% Hainaut 1,41% 2,51% -3,50% -26,87% Luxemburg 5,56% 4,14% 18,11% 0,00% Namur 0,92% 2,32% -2,58% -55,56% Champagne Ardenne -7,17% -7,29% -9,04% 40,00% Picardie 1,11% 0,77% 9,76% -43,75% Nrd-Pas de Calais -0,33% -1,80% 23,38% -30,99% Brn : Eurstat 2011 *De in deze grafiek vermelde samenenwerkingsgebied is een benadering (sm van de Belgische prvincies en de Franse regi s vermeld in de tabel) van de reële samenwerkingszne van het Interreg-prgramma. Deze laatste mvat Ost-Vlaanderen niet in zijn geheel Werkgelegenheids- en werklsheidsgraad Onderstaande tabel tnt de werkgelegenheidsgraad vr de verschillende leeftijdscategrieën van de bevlking en vr vruwen. Met minder dan zeven p de tien persnen tussen 15 en 64 jaar is de werkgelegenheidsgraad van de samenwerkingszne structureel zwak ten pzichte van het EU-gemiddelde. De prvincies van de zne met de hgste werkgelegenheidsgraad zijn de twee Vlaamse prvincies (67,4%). Het zijn bvendien de twee enige prvincies in de samenwerkingszne waarvan de werkgelegenheidsgraad bven het gemiddelde ligt van de EU. De prvincie Heneguwen heeft de laagste werkgelegenheidsgraad (53,8%). De arbeidsmarkt kan nauwkeuriger mschreven wrden met behulp van de vlgende aspecten: 178

179 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Werkgelegenheidsgraad in 2011 (%) Werkgelegenheidsgraad: 15 tt 64 jaar Werkgelegenheidsgraad: 15 tt 24 jaar Werkgelegenheidsgraad: 55 tt 64 jaar Werkgelegenheidsgraad: vruwen van 15 tt 64 jaar EU 27 64,2% 33,5% 47,4% 58,4% Ost-Vlaanderen 67,4% 28,6% 38,7% 63,5% West-Vlaanderen 67,4% 31,5% 39,2% 63,4% Hainaut 53,8% 21,4% 34,0% 47,7% Luxemburg 62,1% 24,4% 38,6% 55,8% Namur 58,7% 24,9% 34,6% 53,8% Champagne Ardenne 60,7% 28,9% 38,6% 56,9% Picardie 63,8% 33,2% 37,8% 59,0% Nrd-Pas de Calais 57,5% 26,6% 32,9% 52,2% Brn : Eurstat 2011 De werkgelegenheidsgraad van jngeren in de samenwerkingszne is laag. In alle gebieden van de samenwerkingszne ligt de lkale werkgelegenheidsgraad van jngeren tussen 15 en 24 jaar immers nder het gemiddelde van de EU-27. In het Waalse Gewest is dit fenmeen bijznder uitgesprken: vlgens de prvincies heeft slechts tussen 21% en 25 % van de jngeren er een baan. De werkgelegenheidsgraad van de 55- tt 64-jarigen ligt in alle regi's van de samenwerkingszne lager dan 40 %. Dat percentage dreigt ng verder te dalen, aangezien de generatie van de 45- tt 64-jarigen in de kmende jaren met pensien blijft gaan. De werkgelegenheidsgraad van vruwen ligt in alle regi's van de samenwerkingszne nder het streefcijfer van 75 % tegen Vruwen blijven in mindere mate dan mannen participeren p de arbeidsmarkt. Ok al is de klf in de afgelpen tien jaar aanzienlijk kleiner gewrden, tch lijkt het verschil zich sinds 2009 te hebben gestabiliseerd. Enkel in de Vlaamse prvincies, en in mindere mate in Picardie, ligt de werkgelegenheidsgraad van de vruwen bven het Eurpees gemiddelde. De werkgelegenheidsgraden zijn nageneg het hgst in Ost- en West-Vlaanderen, nafhankelijk van de leeftijdsgrep f het geslacht. De drie Waalse prvincies vertnen de laagste werkgelegenheidsgraden binnen de hele samenwerkingszne (nafhankelijk van de beschuwde leeftijdsgrep f het geslacht). De prvincie Luxemburg kent echter ietwat betere cijfers dan de prvincie Namen. Heneguwen vertnt de slechtste scres. De algemene werkgelegenheidsgraad en die van jngeren in de regi Champagne-Ardenne is gemiddeld in vergelijking met de rest van de samenwerkingszne. Die percentages liggen maar net nder de EU-gemiddelden. Het percentage van de 55- tt 64-jarigen in de regi is het hgste van de Franse regi's in de samenwerkingszne, maar is wel zwakker dan de Vlaamse percentages. De werkgelegenheidsgraad in Picardie ligt p het gemiddelde van die van de samenwerkingszne en bven de gemiddelden in de Franse regi s (behalve het percentage van de 55- tt 64-jarigen). Nrd-Pas de Calais kent zwakke werkgelegenheidsgraden vergeleken met de rest van de samenwerkingszne en de zwaktste cijfers vergeleken met de Franse regi s in het samenwerkingsgebied.. Zals al eerder aangehaald, is de werkgelegenheidsgraad van de vlledige samenwerkingszne relatief zwak. Het percentage van de 55- tt 64-jarigen biedt de meeste marge tt verbetering, aangezien de waarden binnen die leeftijdscategrie het meest afwijken van het gemiddelde in de EU-27. De meeste deeltijdse werknemers zijn vruwen. Dat fenmeen geldt des te meer in de samenwerkingszne, aangezien het aandeel vruwen binnen de deeltijdse werknemers er schmmelt tussen de 78,5 % en de 82,4 %, terwijl het EU-gemiddelde p 74,8 % ligt. Deze tendens tt ververtegenwrdiging van vruwen binnen deeltijds werk is tussen 2007 en 2011 gedaald. In de tabel hiernder ziet u het algemene werklsheidspercentage in 2011, de evlutie ervan tussen 2007 en 2011, het percentage langdurige werklsheid en het percentage jngerenwerklsheid (15 tt 24 jaar). 179

180 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Werklsheidsgraad Werklsheidsgraad 2011 Evlutie werklsheidsgraad Langdurige werklsheidsgraad jarigen (2011) EU 27 9,60% 33,33% 4,14% 21,40% Ost-Vlaanderen 3,80% -20,83% 1,34% 11,40% West-Vlaanderen 3,20% 6,67% 0,90% 11,40% Hainaut 11,70% -8,59% 6,42% 30,80% Luxemburg 6,20% -8,82% 2,73% 18,60% Namur 8,00% -5,88% 4,13% 22,00% Champagne-Ardenne 10,70% 27,38% 4,41% 26,70% Picardie 9,40% -7,84% 4,60% 23,60% Nrd-Pas de Calais 12,90% 10,26% 6,58% 31,00% Brn : Eurstat 2011 De werklsheidsgraad ligt in de meeste Belgische prvincies en Franse regi's van de samenwerkingszne hger dan het EU-gemiddelde (9,6 %). De twee Vlaamse prvincies vrmen hierp een uitzndering: Ost-Vlaanderen kende een werklsheidsgraad van 3,8 % en West-Vlaanderen van 3,2%. De werklsheidsgraad bij de jngeren bedreg 11,4 % in beide prvincies. In de drie Waalse prvincies is de werklsheidsgraad in drie jaar tijd gedaald met 5 tt 9 %. De prvincies Luxemburg en Namen hebben een middelhge werklsheidsgraad in vergelijking met de rest van de samenwerkingszne. De indicatren van de prvincie Luxemburg zijn een beetje beter dan die van Namen. De prvincie Heneguwen en de regi Nrd-Pas de Calais hebben de hgste werklsheidsgraad van de samenwerkingszne, k vr de langdurige werklsheid en de jngerenwerklsheid. Nrd-Pas de Calais heeft niet alleen de slechtste indicatren, maar het de werklsheidsgraad is er bvendien met 10 % gestegen. Picardie en Champagne-Ardenne hebben relatief lage werklsheidsgraden ten pzichte van de hele samenwerkingszne, maar ze liggen dicht bij het EUgemiddelde. Ze zijn echter beter dan die van Heneguwen en Nrd-Pas de Calais. Tussen 2007 en 2011 zijn de werklsheidsgraden in alle regi s gunstiger geevlueerd dan het EU-gemiddelde. De stijging van de werklsheidsgraad in Champagne-Ardenne is alarmerend. Het langdurige werklsheidsgraad is tussen 1999 en 2011 gedaald in de hele samenwerkingszne. In 2008 steeg de werklsheid als gevlg van de crisis tt 2010, maar vanaf 2011 zette de neerwaartse trend zich weer dr. 180

181 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Langdurige werklsheidgraad (%) 12,00 10,00 8,00 6,00 4,00 2,00 Langdurige werklsheidsgraad 0, West-Vlaanderen Ost-Vlaanderen Heneguwen Luxemburg Namen Champagne-Ardenne Picardie Nrd - Pas-de-Calais Brn : Eurstat 2011 Wat de afstemming tussen vraag en aanbd p de arbeidsmarkt betreft, vertnen bepaalde gebieden van de samenwerkingszne een grt nevenwicht, namelijk een daling van de werkgelegenheid in de industrie en de zwakke creatie van werkgelegenheid in sectr van de marktdiensten (in de prvincie Heneguwen, Aisne f Ardennes bijvrbeeld): Het nevenwicht is des te prblematischer dr de zrgwekkende situatie van de jngeren, zelfs in gebieden met een lage ttale werklsheidsgraad zals de prvincies Namen en Luxemburg. In de prvincie Heneguwen was in ,8 % van de min 25-jarigen werkls, evenals 26,7 % in Champagne-Ardenne en 31 % in Nrd-Pas de Calais. De prvincies Ost- en West-Vlaanderen wrden daarentegen gecnfrnteerd met een fenmeen van schaarste p de arbeidsmarkt, wat vr een deel de mvang van de grensverschrijdende realiteit verklaart (meer dan grensarbeiders). De sectren met een grt ptentieel in deze gebieden (met name de metaalnijverheid, de buwsectr, de agrvedingssectr en de zrgsectr) vinden meilijk werknemers en de werklsheidsgraad bij de min 25-jarigen ligt erg laag. Deze behefte aan arbeidskrachten, die blijkt uit de grensverschrijdende BMO-enquêtes (Besins en Main d Oeuvre) Nrd-Pas de Calais/België, verklaart nder meer de grensverschrijdende aanwervingen: z werden in rekruteringsprjecten pgezet in de Belgische grensstreek en dr ndernemingen in de regi Nrd-Pas de Calais. De sci-ecnmische stand van zaken vr 2011 van Wallnië die werd pgesteld dr het Frem, nderstreept verigens dat vr 37 van de 47 knelpuntberepen de krapte p de arbeidsmarkt aan de basis ligt. In de Waalse grensstreek en meer in het algemeen in België is de vraag vral grt in de tertiaire sectr Schlingsgraad van de arbeidskrachten In de tabel hiernder ziet u de evlutie van de schlingsgraad van de werknemers tussen 2002 en Schlingsgraad van de arbeidskrachten : : vergelijking van het schlingsniveau vlgens de internatinale nderwijsindeling van de Unesc vr 1997 (ISCED 1997) Laaggeschld niveau 0-2 Middengeschld niveau 3-4 Hggeschld niveau EU 27 25,7% 21,3% 48,8% 48,6% 25,1% 29,9% Ost-Vlaanderen 24,4% 19,6% 41,0% 40,8% 34,6% 39,7% west-vlaanderen 24,4% 19,5% 42,8% 45,5% 32,8% 35,0% Hainaut 28,3% 23,6% 40,9% 42,4% 30,8% 33,9% Luxemburg 28,3% 23,0% 40,1% 41,3% 31,5% 35,7% 181

182 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Namur 24,9% 20,1% 39,8% 40,4% 35,2% 39,5% Champagne-Ardenne 29,9% 25,1% 46,3% 50,3% 23,9% 24,6% Picardie 33,6% 29,4% 43,6% 46,7% 22,8% 24,0% Nrd-Pas de Calais 30,2% 22,5% 44,5% 44,6% 25,3% 33,0% Brn : Eurstat 2011 * de granulariteit is aangepast aan de beschikbare gegevens m een hmgene vergelijking mgelijk te maken De hggeschlde arbeidskrachten zijn meer vertegenwrdigd in de vlledige samenwerkingszne dan in de EU. De twee regi s die hierp een uitzndering vrmen zijn Champagne-Ardenne en Picardie. De drie Franse regi's lijken ver het algemeen lager pgeleide arbeidskrachten te hebben dan de Belgische prvincies. Vanuit dynamisch gpunt zijn de arbeidskrachten in alle regi's van de samenwerkingszne geëvlueerd naar een hger schlingsniveau, net zals in de Eurpese Unie. De prvincies Ost-Vlaanderen en Namen hebben de hgste percentages hggeschlden. Champagne-Ardenne en Picardie zijn de regi s met de laagste percentages. De Vlaamse prvincies zijn de znes met het kleinste aandeel laaggeschlden, Picardie die met het hgste aandeel. Het bestaan van echte grensverschrijdende arbeidsmarktregi s en van gemeenschappelijk ecnmische sectren aan weerszijden van de grens rechtvaardigen de ntwikkeling van gemeenschappelijke berepspleidingen in heel wat gebieden. In dit verband hebben bepaalde gebieden belangrijke initiatieven gelanceerd. Z werd in 2012 het prject Distance Zér pgestart tussen de regi Champagne-Ardenne en Wallnië m in een grensverschrijdend verband 600 stagiairs p te leiden ver een peride van 4 jaar. De 6 pleidingstrajecten van het prject spitsen zich te p berepen met gede vruitzichten die beantwrden aan de vraag naar arbeidskrachten van ndernemingen in de regi Champagne-Ardenne en in Wallnië Grensverschrijdende mbiliteit De grensverschrijdende mbiliteit tussen België en Frankrijk kunnen we p verschillende manieren belichten: enerzijds met een analyse p het niveau van de landen f regi's en anderzijds vanuit het perspectief van de in- f uitgaande strmen. Afhankelijk van de gekzen perspectieven en brnnen verschillen de gegevens en is de samenhang niet altijd perfect. De gegevens van het RIZIV geven een zeer glbaal beeld van de grensverschrijdende mbiliteit. Deze gegevens leenden zich beter tt analyse dan de reginale data mdat deze laatste nvlledig en meilijk vergelijkbaar zijn. Vlgens het RIZIV hebben inwners van Frankrijk in 2012 in België gewerkt, terwijl slechts inwners van België in Frankrijk hebben gewerkt. Dat gebrek aan cherentie in de methdiek m gegevens te verzamelen en de favriete Belgische werkplaatsen van de Fransen zijn te zien in de vlgende figuur. Daarin ziet u de verdeling van de werknemers in België die k in Frankrijk wnen vlgens twee verschillende brnnen. Verdeling van de Franse werknemers ver de verschillende Belgische prvincies Brn : RIZIV 2009, ONSS

183 Sci-ecnmische cntext van de samenwerkingszne Bvendien kwam de vlgende infrmatie naar vren: In 2009 kwamen Franse werknemers naar West-Vlaanderen. Iets minder dan de helft van hen werkte in het arrndissement Krtrijk. In 2009 kwamen Franse werknemers naar Heneguwen. Ongeveer de helft van hen is gelijk verdeeld ver Meskren en Drnik. Vr die twee prvincies die meer dan 70 % van de Franse grenswerknemers tewerkstelden, kunnen we de vlgende statistieken vermelden: 75 % van de grenswerknemers zijn mannen. De industriesectr zet 50 % van de Franse grenswerknemers in. De p een na grtste sectr is de grt- en kleinhandel en administratieve en ndersteunende diensten met 10 % Franse grenswerknemers. Die werknemers zijn relatief jng (een kwart is jnger dan 30). Tweederde van de Fransen die in België werken, kmen uit Nrd-Pas de Calais, uit de regi Rubaix-Turcing (34 %), Sambre-Avesnis (18 %), Valenciennes (15 %), Duinkerke en Flandre-Lys (14 %) en Rijsel (13 %). Vr de Belgen die in Frankrijk werken, geldt: Het aantal Belgische inwners dat in Frankrijk werkt, is gedaald van 5979 naar 5477 persnen tussen 2008 en In 2012 telde het RIZIV desndanks 6700 Belgen die in Frankrijk werkten. Deze waarde was de hgste in 10 jaar. Driekwart van de Belgen die in Frankrijk werken, wnt in Heneguwen. Van het verige kwart wnt de helft in West-Vlaanderen. De nderstaande figuur tnt de vrtgang van die tendensen vanuit dynamisch gpunt: Evlutie van het aantal grenswerknemers van Brn : RIZIV 2012 Het arbeidsaanbd varieert sterk langs de grens en de situatie kan wrden pgesplitst vlgens de arbeidsmarktregi's: Duinkerke en de Vlaamse kustregi vrmen een eerste arbeidsregi. Het arbeidstekrt in Vlaanderen dr het extreem lage werklsheidspercentage, in cmbinatie met de hge werklsheidsgraad in Nrd-Pas de Calais, maken een evenwicht mgelijk, hewel er ng een aanzienlijke marge vr verbetering bestaat. De zne van de Eurmetrpl Lille-Krtrijk-Turnai vrmt een tweede arbeidsregi van meer dan banen, verdeeld ver Rijsel (56,5 %), de Vlaamse gebieden (30,7 %) en Picardisch Wallnië (12,8 %). De werknemers van Rijsel zijn vral actief in de tertiaire sectr, die rnd Krtrijk in de industrie en die in Picardisch Wallnië in de dienstensectr en in mindere mate k in de industrie. Binnen Picardie en Champagne-Ardenne kan geen enkele zne als grensverschrijdende arbeidsmarktregi wrden beschuwd, gezien de zwakkere activiteit en de talrijke mbiliteitsbstakels. De grensverschrijdende strmen blijven niettemin vrij hmgeen wat de categrie van de betrkken werknemers betreft. In de regi Nrd-Pas de Calais hebben deze strmen immers vral betrekking p de arbeiders. Maar dr de geleidelijke diversificatie van de activiteiten in de zne winnen andere werknemerscategrieën aan belang in deze strmen, zals kaderleden. Z heeft de grensverschrijdende uitstrm in het departement Marne vral betrekking p de kaderleden en technici. Ok fiscale vrzieningen beïnvleden de arbeidsmarkt. Deze ndergingen echter nlangs belangrijke veranderingen: 183

Samenwerkingsprogramma Interreg V-A België-Frankrijk 19 mei 2015

Samenwerkingsprogramma Interreg V-A België-Frankrijk 19 mei 2015 Samenwerkingsprgramma Interreg V-A België-Frankrijk 19 mei 2015 Avec le sutien du Fnds eurpéen de dévelppement réginal Met steun van het Eurpees Fnds vr Reginale Ontwikkeling Inhudspgave 1 Strategie vr

Nadere informatie

Vooraf. Operationeel programma ESF. 01.01.2014 t/m 31.12.2020

Vooraf. Operationeel programma ESF. 01.01.2014 t/m 31.12.2020 Subsidieregeling ESF 2014-2020 De Subsidieregeling ESF 2014-2020 (ESF) is gericht p de ndersteuning van prjecten p het gebied van actieve inclusie en actief en geznd uder wrden. Algemene infrmatie Aanvraagtermijn:

Nadere informatie

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 De Eurpese Unie is p een cruciaal mment gekmen en nderzekt de hervrming van haar visie en haar bij vrrang belangrijkste dmeinen, in het licht van de

Nadere informatie

PLAN-MER. i.k.v. ex-ante evaluatie Interreg V-programma Grensregio Vlaanderen-Nederland 2014-2020 Niet-technische samenvatting

PLAN-MER. i.k.v. ex-ante evaluatie Interreg V-programma Grensregio Vlaanderen-Nederland 2014-2020 Niet-technische samenvatting PLAN-MER i.k.v. ex-ante evaluatie Interreg V-prgramma Grensregi Vlaanderen-Nederland 2014-2020 Niet-technische samenvatting COLOFON Opdracht: Plan MER i.k.v. ex-ante evaluatie Interreg V-prgramma Vlaanderen-Nederland

Nadere informatie

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020 Openbare raadpleging ver de evaluatie van de Eurpese strategie inzake handicaps 2010/2020 Er zijn in de EU ngeveer 80 miljen mensen met een handicap. Vr deze mensen is het, dr allerlei belemmeringen, vaak

Nadere informatie

Ondersteuning gericht op kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van personen met een beperking. Een wetenschappelijke stand van zaken.

Ondersteuning gericht op kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van personen met een beperking. Een wetenschappelijke stand van zaken. Ondersteuning gericht p kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van persnen met een beperking. Een wetenschappelijke stand van zaken. Bea Maes KU Leuven Een veld in beweging Vlwaardig burgerschap

Nadere informatie

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015 FAQ Innvatieve bedrijfsnetwerken versie 18 nvember 2015 Wanneer kan het IBN effectief van start gaan? De steun aan een innvatiecluster kan p zijn vregst starten p de eerste werkdag van de maand die vlgt

Nadere informatie

Aanvraagformulier cofinanciering LEF

Aanvraagformulier cofinanciering LEF Aanvraagfrmulier cfinanciering LEF 1. Aanvraag vr delstelling: Welke delstellingen uit het Ecnmisch Actieprgramma 2016 2019 zijn delstellingen die u met uw prject gaat realiseren f aan bij gaat dragen?

Nadere informatie

Verslag 2010 van de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid: Groene banen Leuven 16 december 2010

Verslag 2010 van de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid: Groene banen Leuven 16 december 2010 Verslag 21 van de Hge Raad vr de Werkgelegenheid: Grene banen Leuven 16 december 21 Jan De Mulder Department Studiën Structuur presentatie De Hge Raad vr de Werkgelegenheid (HRW) Het HRW-verslag 21: "Grene

Nadere informatie

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020.

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020. Handleiding Handleiding Cmmunicatie vr Prmtren Eurpees Fnds vr Reginale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020 1 Eurpese Unie Inhud 1 Inleiding... 1 2 De minimale cmmunicatieverplichtingen... 1 a) Weergave

Nadere informatie

Subsidieregeling economie en innovatie Noord-Brabant - provincie Noord-Brabant -

Subsidieregeling economie en innovatie Noord-Brabant - provincie Noord-Brabant - Subsidieregeling ecnmie en innvatie Nrd-Brabant - prvincie Nrd-Brabant - Het del van de Subsidieregeling ecnmie en innvatie Nrd-Brabant (ECOINNONB) is het realiseren van een aantal delstellingen uit het

Nadere informatie

OO: De sector van de verwerking van duurzame voeding ontwikkelen

OO: De sector van de verwerking van duurzame voeding ontwikkelen OO: De sectr van de verwerking van duurzame veding ntwikkelen Uitdagingen Op het vlak van milieu - Verwerkte duurzame vedingswaren aanbieden aan verbruikers: het aanbd vergrten m de milieu-impact van het

Nadere informatie

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen Samenvatting Deelprjecten Ouderen Samen Vughtse Ouderen aan het Wrd In januari 2007 zijn dr het Prject Ouderen Samen vier bijeenkmsten gerganiseerd waarvr alle Vughtse inwners van 55 jaar en uder waren

Nadere informatie

Verklarende nota over de procedure voor de hervestiging van vluchtelingen in België en de modaliteiten tot deelname van de OCMW s.

Verklarende nota over de procedure voor de hervestiging van vluchtelingen in België en de modaliteiten tot deelname van de OCMW s. Dit prgramma wrdt gefinancierd dr het Fnds Asiel, Migratie en Integratie HERVESTIGING VAN VLUCHTELINGEN IN BELGIË PROGRAMMA 2015 Verklarende nta ver de prcedure vr de hervestiging van vluchtelingen in

Nadere informatie

ECP 13 mei 2013. Monika Sormann, dept. EWI

ECP 13 mei 2013. Monika Sormann, dept. EWI ECP 13 mei 2013 Mnika Srmann, dept. EWI Beleidsinstrumentarium 2 Vlaanderen in Actie Vlaanderen in Actie (ViA) is het tekmstprject vr Vlaanderen. Vlaanderen wil tegen 2020 uitmunten als een ecnmisch innvatieve,

Nadere informatie

EM/Informatienota LIFE Programma 2014-2020

EM/Informatienota LIFE Programma 2014-2020 Wat is het LIFE-prgramma? Het LIFE-prgramma is een van de belangrijkste EU-mechanismen vr de financiering van prjecten p het gebied van het milieu dat in 1992 gelanceerd werd. In Vlaanderen werden meer

Nadere informatie

Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren betreffende de toepassing van ISQC 1 11.08.2014

Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren betreffende de toepassing van ISQC 1 11.08.2014 Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisren betreffende de tepassing van ISQC 1 11.08.2014 Algemene beschuwingen 1. De Raad van het IBR is zich bewust van de meilijkheden die de cnfraters ndervinden

Nadere informatie

Pedagogische Civil Society

Pedagogische Civil Society Pedaggische Civil Sciety Nieuwkmer in het cntinuüm van pvedndersteuning? 4 juni 2010 Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Welkm Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Werkzaam bij SO&T: kwaliteit in Opveden

Nadere informatie

Tracé Brussel beheert de drie werkwinkels in het Brussels hoofdstedelijk gewest. De Brusselse Werkwinkels

Tracé Brussel beheert de drie werkwinkels in het Brussels hoofdstedelijk gewest. De Brusselse Werkwinkels BIJLAGE Bijlage nr. 1 Fiche Titel initiatief: Opdrachten in het kader van het gekruist beleid nderwijs - pleiding - arbeidsmarkt Initiatiefnemer: Tracé Brussel vzw Prjectmschrijving Tracé Brussel beheert

Nadere informatie

P.C. n 218. AMP heeft het voornemen een aantal werknemers te ontslaan binnen het wettelijk kader van collectieve ontslagen.

P.C. n 218. AMP heeft het voornemen een aantal werknemers te ontslaan binnen het wettelijk kader van collectieve ontslagen. GESCHREVEN VERSLAG aan de Ondernemingsraad van AMP NV ( AMP ) met maatschappelijke zetel te 1070 Brussel, Lenniksebaan, 451, ndernemingsnummer 0403.482.188 P.C. n 218 Art. 6, al. 4 van CAO nr. 24 betreffende

Nadere informatie

1) Voorstel tot afschaffing belasting op drankslijterijen

1) Voorstel tot afschaffing belasting op drankslijterijen 1) Vrstel tt afschaffing belasting p drankslijterijen Een tijd geleden werd er dr de regering een hrecaplan vrgesteld. Hierin stnden een aantal maatregelen die dr de betrkken sectr tegejuicht werden, in

Nadere informatie

opleidingsniveau laag % % middelbaar/hoog % %

opleidingsniveau laag % % middelbaar/hoog % % Niet-werkende werkzekenden aan het werk in 2010: Wie zijn ze en waar vinden ze werk? Managementsamenvatting Oktber 2011 UWV WERKbedrijf helpt werkzekenden bij het vinden van een baan en werkgevers bij

Nadere informatie

ALLE DIENSTEN DIE U NODIG HEBT, WAAR U OOK BENT

ALLE DIENSTEN DIE U NODIG HEBT, WAAR U OOK BENT ALLE DIENSTEN DIE U NODIG HEBT, WAAR U OOK BENT De Dienstenrichtlijn met de cnsument een ruimere keuze bieden, meer waar vr zijn geld geven en een vlttere tegang tt diensten in de hele EU verzekeren WAAROM

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Ondernemingscmmunicatie Mdule MarketingManagement Cde A2 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte ttale studiebelasting (in uren) 1 Mgelijkheid tt JA aanvragen

Nadere informatie

Projectformulier ten behoeve van Openbare Instellingen

Projectformulier ten behoeve van Openbare Instellingen Prjectfrmulier ten beheve van Openbare Instellingen Praktische infrmatie naam van penbare instelling die het prject heeft ingediend: Federale Overheidsdienst Infrmatieen Cmmunicatietechnlgie (Fedict).

Nadere informatie

: Subsidieaanvraag Transformatie en innovatieplannen SW bedrijf (Motie Kerstens cs.)

: Subsidieaanvraag Transformatie en innovatieplannen SW bedrijf (Motie Kerstens cs.) Betreft: Van : Subsidieaanvraag Transfrmatie en innvatieplannen SW bedrijf (Mtie Kerstens cs.) : DZB Leiden, SWA Alphen aan den Rijn en Maregrep NV te Vrhut Arbeidsmarktregi Hlland Rijnland Aanvrager :

Nadere informatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie Duurzaam inzetbaar in een vitale rganisatie Vitaliteit en bevlgenheid vrmen sleutelbegrippen vr het ptimaal en duurzaam inzetten van medewerkers. Vitale medewerkers bruisen van energie, velen zich fit

Nadere informatie

OO: het aanbod lokale, seizoen- en bio producten in de distributiesector vergroten

OO: het aanbod lokale, seizoen- en bio producten in de distributiesector vergroten OO: het aanbd lkale, seizen- en bi prducten in de distributiesectr vergrten Onder 'distributiesectr' verstaat men alle handelszaken van het intermediaire aanbd (grthandel) en het eindaanbd (grtdistributie,

Nadere informatie

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1 Prjectaanvraag Versterking sciale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1. Aanleiding Eind 2012 heeft Prvinciale Staten van de prvincie Fryslân keuzes gemaakt mtrent de 'kerntakendiscussie'.

Nadere informatie

Subsidies waar weidegang als voorwaarde kan worden gesteld

Subsidies waar weidegang als voorwaarde kan worden gesteld Bijlage 1 Weidegang stimuleren dr middel van subsidies Het is ged mgelijk m weidegang in de melkveehuderij te stimuleren met behulp van bestaande subsidies. Dit is een verzicht van de agr- en landbuwsubsidies

Nadere informatie

OVER-gemeenten Afdeling Beleid en regie M. ten Brink Juni 2012 CULTUURNOTA GEMEENTE WORMERLAND 2013-2016

OVER-gemeenten Afdeling Beleid en regie M. ten Brink Juni 2012 CULTUURNOTA GEMEENTE WORMERLAND 2013-2016 OVER-gemeenten Afdeling Beleid en regie M. ten Brink Juni 2012 CULTUURNOTA GEMEENTE WORMERLAND 2013-2016 INHOUDSOPGAVE Inhudspgave...pag. 1 1. Inleiding...pag. 2 1.1 Kernachtig cultuurbeleid.pag. 2 1.2

Nadere informatie

ADVIES AR100714-046 ALGEMENE RAAD RAADALGEMENE RAAD COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS. over

ADVIES AR100714-046 ALGEMENE RAAD RAADALGEMENE RAAD COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS. over Cmmissie vr de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. : 02/289.76.11 Fax : 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS ALGEMENE

Nadere informatie

Aanvraagformulier Uitvoeringsverordening EBU - NOMMIF. 1 van 9. 1.1. Gegevens van de hoofdaanvrager

Aanvraagformulier Uitvoeringsverordening EBU - NOMMIF. 1 van 9. 1.1. Gegevens van de hoofdaanvrager Let p: Alleen de aanvragen die vlden aan strategische agenda van de Ecnmic Bard Utrecht (EBU) en het tpsectrenbeleid in de regi kmen in aanmerking vr subsidie. Alleen vlledig ingevulde en ndertekende frmulieren

Nadere informatie

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica Prgramma Welzijn en Zrg Nieuwe Zrg en Dmtica Aanleiding De mgelijkheden vr het langer zelfstandig thuis blijven wnen, meten wrden verbreed. Technlgische ntwikkelingen die zrg p afstand en het participeren

Nadere informatie

Een cultureel plan voor Brussel, hoofdstad en laboratorium van Europa

Een cultureel plan voor Brussel, hoofdstad en laboratorium van Europa Een cultureel plan vr Brussel, hfdstad en labratrium van Eurpa 1. Visie Brussel is in vele pzichten een bijznder actieterrein p cultureel vlak. Dr de grte diversiteit aan culturen en talen kent deze stad

Nadere informatie

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen.

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen. 1 Leefbaarheid is een belangrijk, z niet hét thema van de laatste jaren. De wnmgeving wrdt vr mensen steeds belangrijker vr de ervaren wn. Ok vanuit het perspectief van sciale chesie, veiligheid en sciaal-ecnmische

Nadere informatie

Master Industriële Wetenschappen in de Scheikunde

Master Industriële Wetenschappen in de Scheikunde Master Industriële Wetenschappen in de Scheikunde Telatingsvrwaarden: - Minimum 18 jaar zijn geen 34 jaar wrden in het jaar van inlijving - Belg zijn f de natinaliteit bezitten van één van de lidstaten

Nadere informatie

Innovatie stimuleert concurrentie op kosten, gemak en transparantie, en brengt daarmee nieuwe keuzemogelijkheden voor consument en bedrijven.

Innovatie stimuleert concurrentie op kosten, gemak en transparantie, en brengt daarmee nieuwe keuzemogelijkheden voor consument en bedrijven. Hrzitting/Rndetafelgesprek Vaste Cmmissie vr Financiën Herziene Richtlijn Betaaldiensten (PSD 2) 15 nvember 2017 Inbreng namens Hlland FinTech Financiële innvatie is van grt belang vr cnsument en bedrijfsleven.

Nadere informatie

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015 Beleidsregels vrziening jbcaching Participatiewet 2015 1-7-2015 Jbcaching Reginale beleidsregels jbcaching Participatiewet regi Achterhek Inleiding Jbcaching gaat ver het ndersteunen van mensen bij het

Nadere informatie

Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet voor elektriciteit ELIA

Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet voor elektriciteit ELIA Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet vr elektriciteit ELIA Verklaring van de Algemene Directie Energie met het g p de gedkeuring van het plan dr de federale Minister van Energie Deze verklaring

Nadere informatie

Themadag 'Agrocomplex Scheldemond: samen een wereld te winnen?!' Verslag

Themadag 'Agrocomplex Scheldemond: samen een wereld te winnen?!' Verslag Themadag 'Agrcmplex Scheldemnd: samen een wereld te winnen?!' 27 nvember 2009, IJzendijke Vr inleidingen zie handuts. Verslag Vragenrnde na inleidingen Langs beide kanten van de grens zijn verschillende

Nadere informatie

HOOFD GRONDGEBIEDZAKEN. (A1a A3a) 1.1. Functiebeschrijving

HOOFD GRONDGEBIEDZAKEN. (A1a A3a) 1.1. Functiebeschrijving HOOFD GRONDGEBIEDZAKEN (A1a A3a) 1.1. Functiebeschrijving 1.1.1. Benaming (+ dienst): Hfd Grndgebiedzaken 1.1.2. Plaats in het rganigram: Hij/zij werkt nder het rechtstreeks gezag van de Gemeentesecretaris

Nadere informatie

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen Effectenberdeling inzake parkeerplaatsen Basisstructuur van het dcument vr de parkings die 3 tt 10 'vertllige' parkeerplaatsen bevatten ten pzichte van de vrschriften van art. 2.3.54, 1 en 2 van het BWLKE

Nadere informatie

Infovergadering algemene offerteaanvraag 2012/10252

Infovergadering algemene offerteaanvraag 2012/10252 Infvergadering algemene fferteaanvraag 2012/10252 Onderwerp: een samenwerking realiseren p het vlak van strategie en creatie vr de cmmunicatie van de VDAB, m tt eenvrmigheid te kmen in de interne en externe

Nadere informatie

Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen.

Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen. Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen. Inhudspgave 1. Inleiding 3 2. De eerste dagen na een ramp: riëntatie en besluitvrming 4 3. Een hulpkanaal kiezen 5 3.1 Hulpkanaal A: Ndhulp via de SHO 6 3.2 Hulpkanaal

Nadere informatie

MEDEDELING AAN DE LEDEN

MEDEDELING AAN DE LEDEN EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Cmmissie verzekschriften 22.4.2010 MEDEDELING AAN DE LEDEN Betreft: Verzekschrift 959/2006, ingediend dr Michael Zammit (Maltezer natinaliteit), ver de activiteiten van de

Nadere informatie

Integratie via buitenschoolse activiteiten Een initiatief van het Fonds Baillet Latour, beheerd door de Koning Boudewijnstichting

Integratie via buitenschoolse activiteiten Een initiatief van het Fonds Baillet Latour, beheerd door de Koning Boudewijnstichting Prjectprep 2016 Integratie via buitenschlse activiteiten Een initiatief van het Fnds Baillet Latur, beheerd dr de Kning Budewijnstichting Begeleiding en ndersteuning van actren van buitenschlse activiteiten

Nadere informatie

Beleidsplan 2014 tot en met 2016

Beleidsplan 2014 tot en met 2016 Blessed Generatin Nederland Falkejacht 25 9254 EJ Hurdegaryp Beleidsplan 2014 tt en met 2016 Blessed Generatin Nederland (0511) 47 21 37 - www.blessedgeneratin.nl - inf@blessedgeneratin.nl KvK 01100560

Nadere informatie

Implementatie van het nieuw geestelijk gezondheidsbeleid voor kinderen en jongeren

Implementatie van het nieuw geestelijk gezondheidsbeleid voor kinderen en jongeren Implementatie van het nieuw geestelijk gezndheidsbeleid vr kinderen en jngeren Template vr de beschrijving van het netwerk 1. Inleiding Op 30 maart 2015 werd de Gids naar een nieuw geestelijk gezndheidsbeleid

Nadere informatie

Eindtekst goedgekeurd door de Raad van Beheer van 11 september 2007

Eindtekst goedgekeurd door de Raad van Beheer van 11 september 2007 Vereniging van OCMW s - Kerkstraat 1, 3910 Neerpelt T 011/80 16 67 - F 011/80 18 29 - E inf@welzijnsregi.be Missie en Visie Welzijnsregi Nrd-Limburg Eindtekst gedgekeurd dr de Raad van Beheer van 11 september

Nadere informatie

PROJECTOPROEP "be Circular - be Brussels" Kandidatuurdossier 2016

PROJECTOPROEP be Circular - be Brussels Kandidatuurdossier 2016 Kandidatuurfrmulier vr luik 4 PROJECTOPROEP "be Circular - be Brussels" Kandidatuurdssier 2016 Vr gratis begeleiding bij de implementatie van de methde "Resilience Design" ter identificatie van de relevante

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING VERTEGENWOORDIGER RETAIL

FUNCTIEBESCHRIJVING VERTEGENWOORDIGER RETAIL 1. Functietitel : FUNCTIEBESCHRIJVING VERTEGENWOORDIGER RETAIL Vertegenwrdiger retail 2. Afdeling in de rganisatie : Sales departement unit retail 3. Psitinering binnen het bedrijf : De vertegenwrdiger

Nadere informatie

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 Vr- en Vregschlse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 1. Inleiding Vr- en Vregschlse Educatie, als nderdeel van het bredere beleidsterrein nderwijsachterstandbeleid, wrdt sinds 2002 in Winterswijk vrmgegeven.

Nadere informatie

Samenvattend rapport Operationeel Leidinggevenden

Samenvattend rapport Operationeel Leidinggevenden Samenvattend rapprt Operatineel Leidinggevenden Organisatie: Bevragingsperide: Rapprtdatum: ttaal 25/11/2014-24/12/2014 27/01/2015 He situeert u dit rapprt? Dit rapprt bevat het glbale verzicht van de

Nadere informatie

Cottage Industries Grensverleggend ondernemen voor een economische vitaal en leefbaar platteland. Groningen, maart 2012.

Cottage Industries Grensverleggend ondernemen voor een economische vitaal en leefbaar platteland. Groningen, maart 2012. Cttage Industries Grensverleggend ndernemen vr een ecnmische vitaal en leefbaar platteland Grningen, maart 2012 Pagina 1 van 53 Verantwrding Prject Cttage Industries Opdrachtgever Kamer van Kphandel Nrd-Nederland

Nadere informatie

Convenant brancheorganisatie beroepsverenigingen in het kader van: Versterking beroepsvereniging Beroepenregister en Beroepsregistratie

Convenant brancheorganisatie beroepsverenigingen in het kader van: Versterking beroepsvereniging Beroepenregister en Beroepsregistratie Cnvenant brancherganisatie berepsverenigingen in het kader van: Versterking berepsvereniging Berepenregister en Berepsregistratie De ndergetekenden, I. De rganisatie van brancherganisatie MOgrep Jeugdzrg

Nadere informatie

Beleidsplan 2014 Versie Zomer 2014

Beleidsplan 2014 Versie Zomer 2014 Beleidsplan 2014 Versie Zmer 2014 Pagina 1 van 6 Beleidsplan 2014 Supprt t Cnnect Vraf Vr u ligt het beleidsplan van de Stichting SUPPORT TO CONNECT. Het plan mvat een verzicht van de delstellingen, activiteiten

Nadere informatie

E. Mondiale verantwoordelijkheid

E. Mondiale verantwoordelijkheid E. Mndiale verantwrdelijkheid Interesse Kerk in Actie gaat in het bijznder uit naar Mensenrechten 1 Maatschappelijk verantwrd ndernemen met integrale aandacht vr sciale & eclgische waarden en vr transparante

Nadere informatie

Grote prijsschommelingen landbouwprijzen en speculatie met voedsel

Grote prijsschommelingen landbouwprijzen en speculatie met voedsel Psitie van de Calitie tegen de Hnger (Januari 2012) Grte prijsschmmelingen landbuwprijzen en speculatie met vedsel Gelet p de tenemende speculatie p de vedselgrndstffenmarkt zal de regering bij de internatinale

Nadere informatie

van de Hoge Raad voor Vrijwilligers

van de Hoge Raad voor Vrijwilligers Memrandum van de Hge Raad vr Vrijwilligers Nvember 2014 Memrandum van de Hge Raad vr Vrijwilligers Vrijwilligerswerk: brandend actueel In een veranderende maatschappij die een ecnmische crisis drmaakt,

Nadere informatie

Kiezen of delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhoven

Kiezen of delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhoven Kiezen f delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhven Dr Paul J.G. Tang & Rbert-Jaap Vrn Eindhven, 11 december 2012 Dit rapprt is bestemd vr de rganisatie van de pdrachtgever. Verspreiding

Nadere informatie

Kinderopvang met een sociale functie Hoe kun je dit vanuit een centrum voor kinderopvang in de praktijk realiseren?

Kinderopvang met een sociale functie Hoe kun je dit vanuit een centrum voor kinderopvang in de praktijk realiseren? K ind e r p v a n g m e t e e n s c i a l e f u n c t i e Kinderpvang met een sciale functie He kun je dit vanuit een centrum vr kinderpvang in de praktijk realiseren? De sciale functie van kinderpvang

Nadere informatie

2. In Wuustwezel wonen, schept een band en geeft kansen tot ontmoeting

2. In Wuustwezel wonen, schept een band en geeft kansen tot ontmoeting 1. Een gezinsvriendelijke gemeente - Gezinsvriendelijk beleid is de rde draad drheen ns prgramma; - Vldende betaalbare en tegankelijke kinderpvang; - Nieuwe kinderpvang vr baby s en peuters te Greind p

Nadere informatie

Hoe kan uw overheidsorganisatie professionalisering en verduurzaming van het inkoopproces bewerkstelligen

Hoe kan uw overheidsorganisatie professionalisering en verduurzaming van het inkoopproces bewerkstelligen He kan uw verheidsrganisatie prfessinalisering en verduurzaming van het inkpprces bewerkstelligen He kan uw verheidsrganisatie prfessinalisering en verduurzaming van het inkpprces bewerkstelligen UITWERKING

Nadere informatie

E-car sharing in Zuid - Limburg

E-car sharing in Zuid - Limburg E-car sharing in Zuid - Limburg Januari 2014 Inhudspgave 1. Intrductie e-car sharing 2. Visie en tepassing in Zuid Limburg 3. Pilt prject Sittard - Geleen Intrductie e-car sharing Wat is (e-) car sharing

Nadere informatie

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 Resultaten penbare marktcnsultatie Verkp klster Grt Bijstervelt Gemeente Oirscht BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 1. Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Oirscht is sinds nvember 2009 eigenaar

Nadere informatie

Protestantse Gemeente Appingedam Diaconie

Protestantse Gemeente Appingedam Diaconie Beleidsplan diacnie Prtestantse Gemeente Appingedam 2013 2016 Inleiding Vr u ligt het beleidsplan van de diacnie. Dit beleidsplan is nderdeel van het beleidsplan van de Prtestantse Gemeente Appingedam.

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

Vlaams Audiovisueel Fonds. Prioriteitennota voor de selectie van. documentaires

Vlaams Audiovisueel Fonds. Prioriteitennota voor de selectie van. documentaires Vlaams Audivisueel Fnds Pririteitennta vr de selectie van dcumentaires 1. Inleiding Vr een ged begrip is het belangrijk deze pririteitennta ged te situeren in het parcurs dat dssiers in het Fnds drlpen:

Nadere informatie

Projectomschrijvingen van het Uitvoeringsprogramma 2012-2015 Visie Openbaar Vervoer 2020

Projectomschrijvingen van het Uitvoeringsprogramma 2012-2015 Visie Openbaar Vervoer 2020 Vrdracht Prvinciale Staten van Nrd-Hlland Vrdracht Haarlem, juli 2012 Onderwerp: Uitveringsprgramma 2012-2015 Visie Openbaar Verver 2020 Bijlage: Prjectmschrijvingen van het Uitveringsprgramma 2012-2015

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

Hergebruikinitiatieven

Hergebruikinitiatieven Hergebruikinitiatieven Principe: materialen en verpakkingen hergebruiken vr ze afval wrden Hergebruik betekent de terugwinning en het hergebruik van prducten f nderdelen ervan: hergebruik van de verschillende

Nadere informatie

12VK22-B Verkiezingsprogramma s gelezen op interesse Kerk in Actie in punten over duurzaamheid 1 augustus 2012

12VK22-B Verkiezingsprogramma s gelezen op interesse Kerk in Actie in punten over duurzaamheid 1 augustus 2012 B. Duurzaamheid Interesse Kerk in Actie gaat in het bijznder uit naar Mndiale crises en sciale & eclgische transitie 1 Vergrening van het belastingstelsel Maatschappelijk verantwrd ndernemen met integrale

Nadere informatie

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen Vrbereidingsjaar hger nderwijs vr anderstaligen Prvincieplein 1 Cntact: Functieprfiel: Leerndersteuner Vrbereidingsjaar Hger Onderwijs vr Anderstaligen Samenvatting Als leerndersteuner begeleid en ndersteun

Nadere informatie

Voorstel aan de Gemeenteraad

Voorstel aan de Gemeenteraad Vrstel aan de Gemeenteraad 13-04-2012 DSO/2012/2302451svdz Onderwerp Regiplan Windenergie en Beleidsvisie tijdelijke windenergie Almere Beleidsveld Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling Prtefeuillehuder H.

Nadere informatie

Meerjaren beleidsplan 2015-2020

Meerjaren beleidsplan 2015-2020 Meerjaren beleidsplan 2015-2020 Inhudspgave Visie 1 Missie 1 Uitvering 1 Meer bijen in Nederland 2 Franchisefrmule 2 Educatie 3 Oppervlak drachtplanten vergrten 3 Kansen vr mensen afstand tt de arbeidsmarkt

Nadere informatie

VAF/Filmfonds. Prioriteitennota voor de selectie van. documentaires

VAF/Filmfonds. Prioriteitennota voor de selectie van. documentaires VAF/Filmfnds Pririteitennta vr de selectie van dcumentaires 1. Inleiding Vr een ged begrip is het belangrijk deze pririteitennta ged te situeren in het parcurs dat dssiers in het Fnds drlpen: zij vervangt

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Rapprt Bekend maakt bemind Onderzek naar de bekendheid van en waardering vr het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Over het CAOP Het CAOP is hét kennis- en dienstencentrum p het gebied van arbeidszaken

Nadere informatie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie RETS RESpedia Lkale subsidie vr energieprjecten Ec Centre Wales Jake Hllyfield Lkale subsidies vr energiebesparing en duurzame energie Diverse lkale verheden in Wales hebben uiteenlpende maatregelen genmen

Nadere informatie

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte Genderlpbaanklf: enkele vrzetten vanuit Persephne vzw, rganisatie van vruwen met een handicap f invaliderende chrnische ziekte De genderlpbaanklf verdient aandacht van de beleidsmakers en de sciale partners.

Nadere informatie

Beleidsplan Versie 30 december 2013

Beleidsplan Versie 30 december 2013 Beleidsplan Versie 30 december 2013 Stichting Cmité Ost-Eurpa Ureterp Vraf Vr u ligt het beleidsplan van de Stichting Cmité Ost-Eurpa Ureterp. Het plan mvat een verzicht van de delstellingen, activiteiten,

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT BIJLAGE 1 IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT 1. Inleiding Op 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcde huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

Werkgroep : verbetering Veiligheidsoverleg Spoorwegexploitatie 27 september Verslag

Werkgroep : verbetering Veiligheidsoverleg Spoorwegexploitatie 27 september Verslag Werkgrep : verbetering Veiligheidsverleg Sprwegexplitatie 27 september 2013 Verslag 1. Inleiding / cntext (T.Breyne - DVIS) De parlementaire cmmissie Buizingen stelde de prichting van een verlegplatfrm

Nadere informatie

W I M D Beleidsplan Versie 1 februari 2013

W I M D Beleidsplan Versie 1 februari 2013 W M I D Beleidsplan Versie 1 februari 2013 Vraf Vr u ligt het beleidsplan van de Stichting Wninitiatief Midden-Delfland (Stichting WIMD). Het plan mvat een verzicht van de delstellingen, activiteiten en

Nadere informatie

Notulen van de Raad voor Maatschappelijk Welzijn Zitting van 25 juni 2014

Notulen van de Raad voor Maatschappelijk Welzijn Zitting van 25 juni 2014 Ntulen van de Raad vr Maatschappelijk Welzijn Zitting van 25 juni 2014 Aanwezig: Luc Op de Beeck, vrzitter; Stephan Brdeyne, Jan Bulliard, Clara Calis, Gnda Claessen, Erik De Quick, Laurent de Vries, Rudy

Nadere informatie

van gebruikers, en het toekennen van lees- en schrijfrechten (zie hiervoor http://www.grensregio.eu/project-indienen/ ).

van gebruikers, en het toekennen van lees- en schrijfrechten (zie hiervoor http://www.grensregio.eu/project-indienen/ ). LEIDRAAD AANMELDING Bij het aanmaken van een prjectaanmelding in het digitale e-lket kunnen er verschillende vragen bij u pkmen, zals: He lang mag een tekst zijn? Welk detailniveau wrdt er gevraagd? Waar

Nadere informatie

Beleidsnotitie 2013-2016. 100, uw welzijns- en zorgnetwerk. Vastgesteld op 26 april 2013

Beleidsnotitie 2013-2016. 100, uw welzijns- en zorgnetwerk. Vastgesteld op 26 april 2013 Beleidsntitie 2013-2016 100, uw welzijns- en zrgnetwerk Vastgesteld p 26 april 2013 1 1 Inleiding Begin 2012 maakte 100, uw welzijns- en zrgnetwerk een drstart, na vier jaar nder de naam Zwel NN vanuit

Nadere informatie

Sociaal akkoord arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Stedendriehoek en Noord-Veluwe

Sociaal akkoord arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Stedendriehoek en Noord-Veluwe Sciaal akkrd arbeidsmarkt Zrg en Welzijn Stedendriehek en Nrd-Veluwe De aanleiding tt het vrmen van een sciaal akkrd In 2013 waren ruim 57860 (brn: WGV Zrg en Welzijn) inwners in de regi s Stedendriehek

Nadere informatie

Copyright Alle teksten en andere items in dit document zijn beschermd door het auteursrecht. Voor niet-commercieel gebruik mogen de teksten en de

Copyright Alle teksten en andere items in dit document zijn beschermd door het auteursrecht. Voor niet-commercieel gebruik mogen de teksten en de Cpyright Alle teksten en andere items in dit dcument zijn beschermd dr het auteursrecht. Vr niet-cmmercieel gebruik mgen de teksten en de gegevens znder vrafgaande testemming gratis wrden gereprduceerd

Nadere informatie

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht.

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht. Pedaggisch klimaat en autisme dr Ad Dnkers Klimaatschaal SIGA Dinsdag 9 december 2014 Inleiding Even vrstellen.. Pedaggisch klimaat en de Klimaatschaal Grepsprcessen bij jngeren: rl van de leerkracht.

Nadere informatie

Beleidsplan Natuur, Landschap, Infrastructuur en Gebouwen 2010-2015 consistent actief beheer

Beleidsplan Natuur, Landschap, Infrastructuur en Gebouwen 2010-2015 consistent actief beheer Beleidsplan Natuur, Landschap, Infrastructuur en Gebuwen 2010-2015 cnsistent actief beheer Hfdlijnen van beleid, delstellingen en randvrwaarden Vastgesteld p 11 december 2009 1. 1. Inleiding Het Beleidsplan

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur Communicatie

Functiebeschrijving: Directeur Communicatie Functiebeschrijving: Directeur Cmmunicatie Functiefamilie Lager Kader Vr akkrd Naam leidinggevende Kristien Verbraeken Datum + handtekening Naam functiehuder Datum + Handtekening 1. Cntext van de functie

Nadere informatie

Controleprotocol Sociaal Domein

Controleprotocol Sociaal Domein Cntrleprtcl Sciaal Dmein Cntrleprtcl vr de accuntantscntrle bij: dr de gemeenten in de regi Amersfrt* gesubsidieerde rganisaties vr Jeugdzrg en WMO dr de gemeenten in de regi Amersfrt f dr de gemeente

Nadere informatie

BIJLAGE. Bijlage nr. 08/01. Fiches

BIJLAGE. Bijlage nr. 08/01. Fiches BIJLAGE Bijlage nr. 08/01 Fiches Titel initiatief: Vruwenwerking Caleidscp Gemeenschapscentrum De Vaartkapen Prjectmschrijving Caleidscp rganiseert activiteiten vr vruwen. Centraal staat de educatie/emancipatie

Nadere informatie

INFORMATIE UITWISSELING TUSSEN UITZENDBUREAUS IVM VEILIGHEID EN

INFORMATIE UITWISSELING TUSSEN UITZENDBUREAUS IVM VEILIGHEID EN RVB10004.dc 1/5 RVB 2010/04 INFORMATIE UITWISSELING TUSSEN UITZENDBUREAUS IVM VEILIGHEID EN Situering GEZONDHEID OP HET WERK : EEN GESTRUCTUREERDE AANPAK Preventie en Interim heeft in 2008, in het kader

Nadere informatie

Projectcyclusbeheer: een handige tool bij het uitbouwen van een werking

Projectcyclusbeheer: een handige tool bij het uitbouwen van een werking Prjectcyclusbeheer: een handige tl bij het uitbuwen van een werking Inhud Bij het starten met een Brede Schl is het, na het verkennen van partners en mgelijkheden, belangrijk m structureel de werking uit

Nadere informatie

Transmuraal Programma Management

Transmuraal Programma Management Transmuraal Prgramma Management Een prpsitie van Vitha versie 1 Inhudspgave 1 Inleiding... 3 2 Transmurale behandelpraktijken... 3 2.1 Transmurale zrg nader gedefinieerd... 3 2.2 Transmurale zrg in de

Nadere informatie

KINDEREN EN JONGEREN.

KINDEREN EN JONGEREN. SubsidiereglementJEUGDWERK VOOR MAATSCHAPPELIJK KWETSBARE KINDEREN EN JONGEREN. Art. 1 : Delstelling Dit reglement begt de financiële ndersteuning van rganisaties die jeugdwerk aanbieden aan maatschappelijk

Nadere informatie