Maré Elizen, belegger in oneliners: Vanaf zes uur op jacht naar winkelpanden. In dit nummer Special Vastgoed 2006

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Maré Elizen, belegger in oneliners: Vanaf zes uur op jacht naar winkelpanden. In dit nummer Special Vastgoed 2006"

Transcriptie

1 M a r k t l e i d e r i n o n d e r n e m e n d T w e n t e. Twentevisie Jaargang 18 Nummer 10 december 2006 Maré Elizen, belegger in oneliners: Vanaf zes uur op jacht naar winkelpanden In dit nummer Special Vastgoed 2006 Twentevisie Jaargang 18 Nummer 10 december 2006

2 colofon inhoud commentaar jan medendorp 4 Maré Elizen betaalt altijd de hoogste prijs 7 Beleggen is voor Eric Nijkamp belangrijk 10 Van Lanschot introduceert Springpaarden Fonds Nederland 13 Jan Bakker pleit voor levensbestendig bouwen 15 Lucia Douwes Dekker geeft strijd gemeente Hengelo op 17 Herman Spenkelink: woningen voor euro 19 Vastgoedrapportage wordt naslagwerk 24 Wim Steenkamp beste beleggingsadviseur 27 Ben Christiaanse als ontwikkelingswerker naar Tanzania 29 Onroerend Goed Transacties 33 Column Financieel Accent 35 Sprekersplatform zoekt partners 37 Bavaria verslaat Grolsch 38 Beeldverslag Memphis 41 Column Werving en Selectie 43 Zorgservices Twente presenteert Twentepolis 44 Het huishoudboekje van Go Ahead Eagles 47 Column Online Strategie 48 Nieuws en Feiten 53 LZV s hebben de toekomst 57 Bob Crébas gaat in brandnetelkleding 59 IKTelgids 4 Maré Lizen, zuinig Maré Elizen is één van de grootste particuliere vastgoedbeleggers van Nederland. Hij werkt samen met Herman Jansen (die in de jaren negentig zijn slachterij aan Aldo van der Laan verkocht) en oud-voetballer Marc Overmars. Elizen investeert het liefst in winkelpanden. Is Elizen met zijn kraaltjes, mooie praatjes en slimme marketing om Overmars bij het bedrijf te halen een sympathieke zakenman of een gladde jongen? Lees en trek zelf de conclusie. 10 Floris Deckers, oranjegevoel Bestuursvoorzitter Floris Deckers van Van Lanschot Bankiers introduceert het Springpaarden Fonds Nederland. Het is geen fonds waar je geld in stopt om er rijk van te worden. Het is bedoeld voor mensen met een paardenhart, een oranjegevoel, mensen die de noodzaak van dit fonds in zien om de toekomst van de springsport in Nederland veilig te stellen. Als het goed gaat, valt er wat aan te verdienen. Deckers wil daarmee niet zeggen dat beleggen in vastgoed zonder meer veiliger is: Ik kan me ook nog de periode herinneren dat het wat minder ging. 24 Wim Steenkamp, beste belegger Uit een kleine 600 beleggingsadviseurs van de Rabobank in Nederland is Wim Steenkamp gekozen tot de beste. Het juryrapport: Wim Steenkamp is niet alleen zeer waardevol voor de mensen die hij aanstuurt, hij maakt bovendien van klanten ambassadeurs en zet ook nog eens op indrukwekkende commerciële prestaties neer. Als bijzondere prestatie werd genoemd de samenwerking met RTV Oost en Twentevisie. In dit nummer neemt Steenkamp de beursgenoteerde vastgoedfondsen onder de loep. 66 Philips-topman Kleisterlee 68 SCP-directeur Paul Schnabel 70 Twenteconcert Het vak van commissaris 74 Ontslagrecht op de schop 75 Scope en IKT-nieuws 76 Twente Agenda 66 Kleisterlee houdt innovatielezing Philips-topman Kleisterlee heeft tijdens de innovatielezing van de jubilerende Universiteit Twente nogmaals benadrukt dat Nederland niet zonder innovatie kan en dat overheid en bedrijfsleven samen fors zullen moeten investeren om dat proces te versnellen. De regio s rond de drie technische universiteiten moeten daarin een nog belangrijker rol gaan spelen. r Ook meer commerciële slagkracht? Kijk op NIEUW IN OOST-NEDERLAND! Maatschappelijk verantwoord? Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen wordt een nieuwe hype. Ik ben nu al enthousiast, maar het zijn bijna altijd dezelfde bedrijven en organisaties die daaraan meedoen. Toen Hein Trebbe gefeliciteerd werd met zijn notering in de Quote500, kon hij alleen maar mopperen. Veel van die bouwers en aannemers (formaat tussen tafellaken en servet) kunnen alleen maar mopperen en zaniken. Nooit geven Trebbe, Aan de Stegge, Gerrit Tijhuis, Reef thuis als je ze vraagt om een toelichting. Nooit willen ze eens wat vertellen over hun strategie, over hun historie. Eigenlijk heb ik de pest aan dat soort ondernemers die wel beslag leggen op publieke ruimte, die honderden soms duizenden mensen aan zich verbonden hebben. En daarom vind ik de Quote500 ook zo n leuk blad. Daarin is terug te lezen dat Tijhuis in de afgelopen jaren 64 miljoen aan winsten heeft vergaard, dat Hein Trebbe zo lekker met de gemeente Enschede kan zakendoen en daarmee al 58 miljoen heeft gepakt van de belastingbetaler. Aan de Stegge met dat leuke pand in Goor is goed voor 171 miljoen, maar de telefoon oppakken, ho maar. Of de getallen kloppen interesseert me niet zo heel veel. Quote corrigeerde dit jaar de vermogens van Joop ter Haar en Herman Wessels. En ik weet zeker na bestudering van Maré Elizen en zijn bedrijf dat hij er wel in hoort te staan. Net als Lucia Douwes Dekker-Koopmans die dat zelfs eerlijk toegeeft. Maar dat zijn kleurrijke ondernemers, die staan ook niet te springen om publiciteit, maar vinden dat hun omgeving (met een vreselijk woord stakeholders) recht heeft om af en toe te horen wat ze voornemens zijn. De gemeente Raalte gaat volgend jaar de plaatselijke ondernemers een cursus aanbieden: hoe schrijf ik goed in op een aanbesteding? Tot voor kort werd daar veel onder tafel geregeld, maar sinds dat niet meer kan, lopen de plaatselijke ondernemers (met gebrek aan kennis) veel klussen mis. Ik ben erg enthousiast over dat initiatief van wethouder Gebben. Maar geef al die mensen ook meteen een kleine mediatraining, vertel dat als je als bedrijf geld verdient aan de overheid (aan de burgers), beslag op de publieke ruimte legt, mensen aan het werk zet, ook af en toe eens wat moet vertellen over wie je bent en wat je doet. Colofon Twentevisie is een onafhankelijk economisch magazine dat maandelijks (m.u.v. juli/augustus) verschijnt voor ondernemers in Twente. In dit blad zijn onder meer verhalen opgenomen van interviews die hebben plaatsgehad in het economische programma Memphis dat elke eerste zaterdag van de maand wordt uitgezonden via Radio Oost. De opnames vinden op dinsdag daaraan voorafgaand plaats in de TOS-ruimte van het Arke Stadion in Enschede. Daarnaast fungeert Twentevisie als officieel mededelingenorgaan voor deelnemers van de Industriële Kring Twente COMMERCIEEL Uitgever MediaSales Nederland bv., Getfertsingel 41, Enschede, Postbus 268, 7500 AG Enschede, Telefoon , Fax , Website: KLANTGERICHTHEID Directie André Odding Bladmanager Anno Oude Engberink Redactie Jan Medendorp (hoofdredacteur), Mar tin Steenbeeke, Eric Brinkhorst (fotografie) Redactie IKT Niko Wind, Saskia LEIDINGGEVEN Rikhof-Slot, Jaap Baar t (fotografie) Secretariaat IKT Hengelosestraat 585, Postbus 5501, 7500 GM Enschede, Telefoon , Fax COMMUNICATIE We b s i t e : w w w. i k t. n l A d v e r t e n t i e - e x p l o i t a t i e M e d i a S a l e s N e d e r l a n d b v., K a r i n We l b e r g, A l e i d K l u i v e r s, To m v a n d e n H e u v e l, Te l e f o o n , F a x , E - m a i l : v e r k o o m e d i a s a l e s. n l A c q u i s i t i e I K Te l g i d s L i d y B u s s c h e r B a s i s l a y - o u t & v o r m g e v i n g Te r Z a k e. r e c l a m e a d v i e s, H e n g e l o Zie Druk Roelofs, Enschede Cover foto Eric Brinkhorst Oplage De oplage bedraagt ongeveer exemplaren en wordt verspreid onder IKT-deelnemers, bedrijven met meer dan 5 werknemers, en de bijsluiter in deze uitgave voor onze open trainingen en kijk op zogenoemde decision makers. Artikelen uit deze uitgave mogen niet zonder toestemming van de uitgever worden overgenomen. Aan de inhoud van dit blad kunnen geen rechten worden ontleend. MediaSales Nederland bv 2 Twentevisie 10/2006 Twentevisie 10/ JOBO5012 AD 50x40mm :27:00

3 Nee is misschien en misschien is ja voor Maré Elizen, belegger in winkelpanden vastgoed maré elizen Zet maar boven je artikel: Elizen betaalt de hoogste prijs Elke ochtend vanaf zes uur brandt het licht in het pand van Elizen Vastgoed in Twello. Voor tien uur heb ik aan al mijn medewerkers koffie geschonken. (door Jan Medendorp) Maré Elizen is een van de grootste particuliere vastgoedbeleggers van Nederland. Hij werkt samen met Herman Jansen (die in de jaren negentig zijn slachterij aan Aldo van der Laan verkocht) en oud-voetballer Marc Overmars. Elizen investeert het liefst in winkelpanden. Waar sommige snelle jongens het vastgoed links en rechts een slechte naam geven, lijkt hij dat in zijn eentje te willen goedmaken: hij begint elke ochtend op zijn laatst om zes uur, blijft koffie schenken voor zijn medewerkers en gasten en, belangrijker, hij betaalt de hoogste prijs en dat maakt hij bovendien heel snel over. En hij strooit (tot irritatie van zijn vrouw) met cadeautjes; bezoekers vertrekken over het algemeen met een volle attachékoffer. Een verhaal in oneliners. Hoeveel panden hij precies bezit, weet hij niet. Dat maakt me ook niet uit; ik schat tussen de vijfhonderd en duizend. Het eerste gezegde volgt: Het bezit van een zaak is het einde van het vermaak. Met een waarde van vele honderden miljoenen. De huurstroom en de hypotheeklasten kent hij op zijn duimpje, maar die informatie was hij niet van plan te delen, kijkt hij lachend onder zijn borstelige wenkbrauwen. Materiële welstand zegt me weinig, het leven is nul-nul: je begint met niets en je eindigt met niets Een van de allergrootste particuliere beleggers in winkelpanden krijgt tijdens het interview in het ondernemerscafé Memphis, waar honderden vastgoedmensen aanwezig waren, snel de lachers op zijn hand. Hoewel hij tot voor kort openbare optredens schuwde, lijkt hij met zijn oneliners en clichés de regie van het gesprek in handen te hebben. Is Elizen met zijn kraaltjes, mooie praatjes en slimme marketing om Overmars bij het bedrijf te halen een sympathieke zakenman of een gladde jongen? Lees en trek zelf de conclusie. Elysio Feit is dat Maré Elizen (58) uit een groot gezin komt, zijn vader Martinus was volgens krantenknipsels uit die tijd een bevlogen zanger van het Martinuskoor uit Twello en had een textielwinkeltje. Maré bracht het textiel rond met de opdracht het verpakkingsmateriaal mee terug te nemen, dat was het eerste verdiend. Hij is overigens nog steeds zuinig. Hij rijdt in een zeven jaar oude Mercedes, maar dat heeft wellicht ook te maken met het feit dat hij opziet tegen het aanleren van de bediening van nieuwe knopjes. Materiële welstand zegt me weinig, het leven is nul-nul: je begint met niets en je eindigt met niets. Tussentijds is kapitaal natuurlijk wel prettig. Zet maar boven je artikel: Elizen betaalt de hoogste prijs en dat kan omdat we het eenvoudigste bedrijf zijn. De sigarendoos is het meest moderne wat u bij mij op kantoor aantreft. Bij wijze van spreken dan, want het is een keurig kantoor, daar in Twello pal naast het station. Vastgoed Elizen was de twintig net gepasseerd toen hij met een eigen textielwinkeltje begon, in Bathmen. Dat groeide snel uit tot een keten van vrijetijdswinkels onder de namen Elysio, Tiffany, Sally Drops, eerst in de stedendriehoek, daarna in Twente en uiteindelijk een werd het bedrijf met 75 filialen (450 medewerkers) in heel Nederland. Daar heeft Eilzen bijna zes jaar geleden afscheid van genomen. Een oudere eigenaresse van een van de winkelpanden (in Apeldoorn) wilde (dertig jaar geleden) niet meer verhuren aan Elizen, maar het pand verkopen. Die vrouw zei tegen mij ik wil met warme hand het geld aan mijn dochters geven. Het was de start van een imperium. Want die handel is beter dan textiel verkopen? Je hoeft er in elk geval minder hard voor te werken, zegt Elizen grijzend. Elizen heeft juist de reputatie bijkans dag en nacht te werken. Mijn moeder is van boerenafkomst. En je had een bepaald aanzien in de buurt als je als boer het eerste ging melken. Ik heb dat trekje van mijn moeder overgenomen. Elke ochtend, soms al ruim voor zes uur, brandt het licht in het pand van Elizen Vastgoed. Ik heb weinig kapsones, maar ik permitteer me om te zeggen dat ik in elk geval voor tien uur aan al mijn medewerkers minstens 50 koppen koffie heb rond geschonken. Er hangt bij ons een groot saamhorigheidsgevoel, echte teamgeest. Iedereen is gelijk. Telefoonrekening Waar het volgens Elizen verder om gaat, is om zaken anders te doen dan de concurrentie. En daarom zitten hij en zijn collega s de hele dag achter de telefoon: weet u nog een winkelpand voor ons te koop. Wij bellen het meeste, faxen het meeste, sturen de meeste brochures rond en noem maar op. We proberen daarmee het onmogelijke te doen. De telefoonrekening is torenhoog. Over geld praten doet hij niet graag, omdat Elizen als geen ander weet dat grote getallen kan zorgen voor afgunst en verkopen is grotendeels ook een kwestie van gunnen. Maar er stroomt maandelijks een niet onaanzienlijk aantal huurpenningen richting Twello die weer belegd moeten worden. Gauw brengt Elizen het gesprek op de bank die hem groot gemaakt heeft. Wij hebben een uitstekende relatie met ING Real Estate, zij hebben een geweldige vastgoedexpertise. Er was een tijd dat de bank Elizen waarschuwde dat hij teveel betaalde voor de panden. De man die snel beslist brengt meer geld in de kist dan de perfectionist die de aansluiting mist Als ik duizend mensen bel die allemaal nee schudden, dan kan ik er beter mee ophouden. Of meer betalen. Een jaar later zei diezelfde bank dat mijn visie de juiste is. Elizen wint omdat hij vasthoudender is dan zijn concurrent die inmiddels ook ziet dat winkels op A1-locaties een prima belegging zijn. We gaan net zolang door tot ze ja zeggen. Nee is misschien en misschien is ja. En daar is hij weer: de man die snel beslist, brengt meer geld in de kist dan de perfectionist die de aansluiting mist. Marc Overmars Het betalen van de hoogste prijs kan hij lijden, legt Elizen uit. We zijn dertig jaar geleden begonnen, inmiddels hebben we een geweldige overwaarde. Die overwaarde plus onze ongeneeslijke ambitie en prestatiedrang, maken het succes. Plus het geven van cadeautjes? Van pennen tot zwaar verzilverde kurkentrekkers. Wie niet kan delen, kan ook niet vermenigvuldigen. Hij doet het om bekendheid te krijgen. Bijna niemand kan de vraag beantwoorden ken jij een particuliere winkelbelegger op A1-locaties. Met attenties proberen we ons profiel te geven. Hij geeft het voorbeeld van het beroemde stadscafé De Bobbel in Maastricht dat hij onlangs vergaarde en waar erg veel belangstelling voor was. Nadat de deal gedaan was, vroeg ik aan die mensen waarom ze het aan mij hadden verkocht. Toen zei die mevrouw, aan zo n kerel wil ik wel verkopen, die eet voor een tientje per dag, dat zei ze op z n Limburgs, ik doe het maar even op z n Twents, en dan krijg je nog een cadeautje toe ook. Dat vind ik leuk om te horen. En daarom belde hij een paar jaar geleden ook oud-voetballer Marc Overmars op van wie bekend is dat hij zijn verdiensten in vastgoed steekt. En uit dezelfde streek komt. Hoe paradoxaal, Overmars mijdt de pers altijd zo veel mogelijk. Waarschijnlijk had u voor onze samenwerking nog nooit van ons gehoord. Huurders Panden zijn alleen maar interessant als er huurders in zitten, liefst huurders met een langjarig contract. Als het Elizen niet zint zoals bij de Oranjerie in Apeldoorn, dan grijpt hij in. Dat winkelcentrum was te hoogwaardig in de markt gepositioneerd en ik houd niet van hoge pretenties. We moeten het hebben van de middenmoot. Er zat daar een juwelier op de kop, Schaap Citroen, waar je moest aanbellen om je geld kwijt te raken. Dat geeft een zekere drempelvrees. We hebben toen goede winkelformules bedacht. Zara komt naar Apeldoorn, wordt binnenkort geopend, dat is echt een trekker van jewelste voor Apeldoorn, La Place is er gevestigd, Esprit, de ANWB en nog een tal van anderen, maar met traffic-genererende formules. Dan is het handig als je zelf uit de retail komt en daar waarschijnlijk ook nog veel contacten hebt. Ik weet precies wat Kruidvat en Etos in Groningen of Maastricht willen betalen. Maar als hij zich dagelijks een slag in de rondte belt en daadwerkelijk de hoogste prijs betaalt, dan zullen de makelaars zich toch wel bij hem in rijen van drie melden. Edwin Mulder van Zadelhoff, een van de partijen waar wij heel veel zaken mee doen, kan het bevestigen: we beslissen het snelst, we betalen de hoogste prijs zonder ontbindende voorwaarden. Wij lopen al 30 jaar op de muziek vooruit. Mulder bevestigt desgevraagd later dat het heel prettig zaken doen is met Elizen. 4 Twentevisie 10/2006 Twentevisie 10/2006 5

4 Eric Nijkamp heeft hart voor hoogwaardig vastgoed vastgoed eric nijkamp Wie de huurders heeft, heeft de macht Het kantoor van Eric Nijkamp, een statige fabrikantenvilla in Oldenzaal, is wellicht het mooiste van heel Twente. (door Martin Steenbeeke) Hij maakte met zijn compagnon Bert Nijboer naam met het veranderen van de huisstijlen van instellingen en bedrijven. Maar Eric Nijkamp is niet iemand die ergens in blijft hangen. Hij wil na de verkoop van NykampNyboer Huisstijlmanagement verder. Verder, als vastgoedondernemer, met de Nystaete Groep, en verder, als ras-twentenaar, met de regio. Ik mis leiderschap. Zijn kantoor, een statige fabrikantenvilla in Oldenzaal, is wellicht het mooiste van heel Twente. De tuin is zo groot dat het makkelijk voor een park kan doorgaan en aan het interieur heeft een klassieke meubelzaak meer verdiend dan Overtoom. Ooit was dit de locatie waar de textielbaronnen van Twente onder leiding van gastheer Gelderman de toestand van de wereld bespraken. Hier zaten ze, met sigaar, zegt Eric Nijkamp in de ontvangstkamer. De villa is enige tijd eigendom van de Nystaete-groep geweest maar na een sale + lease backconstructie mag Nijkamp zich slechts huurder noemen. Jammer, zegt Nijkamp, maar het geld dat daardoor is vrij gekomen, is besteed aan de verdere uitbreiding van de bedrijfs- en vastgoedactiviteiten. Nibag Die laatste kreeg hij min of meer per ongeluk in de schoot geworpen, toen NykampNyboer in 1998 het bouwmanagementbedrijf Nibag overnam. De vastgoedpoot van Nibag gaf stof tot nadenken, zegt Nijkamp. Nijkamp en Nijboer huurden expertise in en sloegen met Nystaete aan het ontwikkelen. Dat ging dusdanig goed dat het zwaartepunt van de activiteiten van Nijkamp en Nijboer gaandeweg kwam te liggen op de financieel-strategische activiteiten waardoor het omzetaandeel van de huisstijlmanagementactiviteiten geleidelijk verminderde tot 30 procent. In 2004 werd 73% van NykampNyboer verkocht aan het zittende management en de Friesland Bank. Als ik terugkijk op mijn eigen carrière zie ik dat ik goed ben in zaken op te zetten, maar op een gegeven moment loopt het, krijg je een soort déjá-vu gevoel en zoek je mensen die goed zijn om het bedrijf naar een volgende fase te brengen, verklaart Nijkamp. Bij de vastgoedactiviteiten lag de nadruk aanvankelijk op de traditionele objecten als kantoren en retail, waarbij de doorlooptijd bepalend was of een project werd opgezet. Vier, vijf jaar is niet interessant, twee jaar is goed. En als we bouwen moeten we zeventig procent verhuurd hebben. Omdat de kantoren- en winkelmarkt zich nog steeds kenmerkt door relatief veel leegstand ( wie de huurders heeft, heeft de macht ) richt Nystaete zich de laatste tijd meer op aanpalende sectoren als de zorgsector en de recreatiemarkt. In bijvoorbeeld Oostenrijk ontwikkelt Nystaete 64 luxe chalets. Het hebben van een tweede vakantiewoning is heel aantrekkelijk. Enerzijds als belegging, anderzijds voor vrije tijd. Dit soort projecten wordt bij voorkeur samen met andere partijen opgezet. Als je in het buitenland bezig gaat, zijn er voldoende valkuilen die je niet kent. Daarom zoeken we er partners bij die weten hoe het daar werkt. Doorlooptijd Via Nystaete Participaties - het onderdeel van de Nystaete Groep dat belangen heeft in zeven ondernemingen waaronder NykampNyboer - is de vastgoedpositie verstevigd. Nystaete bezit veertig procent van de aandelen van vastgoedbeheerder Actys, het vroegere Dynamis ABC. Met een beheersportefeuille van circa 12 miljard euro is dit de grootste onafhankelijke vastgoedbeheerder van Nederland. Omdat het bedrijf op dat moment niet zo heel goed draai- Twentevisie 10/2006 7

5 vastgoed eric nijkamp de, was er niet zo heel veel geld voor nodig, zegt Nijkamp over de opmerkelijke transactie. We hebben het op het juiste moment opgepakt. Het was een bedrijf met een hoog winstpotentieel maar het had te maken met een dip. Toen de lijn naar boven weer was ingeslagen, kregen wij de mogelijkheid om met een aantal andere mensen te investeren. De dip is na het wegwerken van achterstallig onderhoud definitief overwonnen en bijkomend voordeel is dat Nystaete in de Nederlandse vastgoedsector beter op de kaart staat. En dat is handig in een markt waarbij het hebben en onderhouden van een goed zakelijk netwerk cruciaal is en gunnen heel belangrijk is. Er is voldoende vastgoed, maar je moet mensen kennen die je op tijd op de hoogte brengen van transacties en die je de handel gunnen. Haerzathe Nystaete heeft met een tweetal andere aandeelhouders een eigen vehikel voor commanditaire vennootschappen (CV s); Haerzathe Investments Beheer BV met een totaal belegd vermogen in drie fondsen van ruim zeventig miljoen. Voor de inleg van (minimaal twee) participaties van euro per stuk, prognosticeert Haerzathe I CV bijvoorbeeld een jaarlijks bruto-rendement direct uitkeerbaar van 7% en een totaal geprognosticeerd enkelvoudig rendement na verkoop van ongeveer 15.5%. Ook de andere fondsen kennen soortgelijke rendementen. Het bedrijf zoekt hoogwaardig commercieel vastgoed, waarbij langjarige huurovereenkomsten, solvabele huurders en de gunstige ligging van groot belang zijn. Het vastgoed in Nederland is erg aan de prijs, stelt Nijkamp vast. Er is wel veel aanbod maar kwalitatief is er tegelijk ook weer niet veel. Het is daardoor erg moeilijk om een mooi rendement te kunnen bieden aan de beleggers. Tot de door Haerzathe geselecteerde vastgoedobjecten voor de eerste CV behoort het nieuwe winkelcentrum Hengelose Es. Inmiddels is Haerzathe bezig om de volgende CV te ontwikkelen waarbij het zich afficheert als uiterst transparant. Er zijn veel slechte CV s in Nederland, reageert Nijkamp op eerder geuite kritiek dat vooral de initiatiefnemers van een CV flink verdienen. Aan zogenoemde ABC-tjes, het kopen van een pand, voor meer inbrengen in de CV en dan nog duurder verkopen, doen wij niet. Wij zetten onze vastgoedfondsen heel defensief in de markt, hebben bijvoorbeeld met drie tot vier procent heel lage structureringskosten. Er zijn er die op tien procent zitten en dan krijg je al snel het beeld van graaiers. Kartrekker Vastgoed in Twente heeft bij Nijkamp geen streepje voor, al blijft hij zijn best doen om op het Enschedese B&S-park de Novation Tower, een grote kantoortoren, van de grond Eric Nijkamp van Nystaete Participaties dat 40% van de aandelen van vastgoedbeheerder Actys, het vroegere Dynamis ABC bezit. Omdat het bedrijf niet zo heel goed draaide, was er niet zo heel veel geld voor nodig. te tillen. Ik denk dat het bouwbord om het in de markt te zetten er aan het einde van het jaar staat. Het blijft wel zoeken naar goede huurders. Twente kan wel wat daadkracht gebruiken, constateert hij als bestuurslid van VNO-NCW. Er is nu zowel in het bedrijfsleven als in de politiek veel versnippering. Het heeft in zijn ogen te maken met leiderschap, of liever gezegd een gebrek eraan. Ook in het bedrijfsleven neemt niemand het voortouw. De beursgenoteerde bedrijven moeten dit doen, vindt Nijkamp, verwijzend naar Eindhoven waar topman Kleisterlee van Philips als boegbeeld fungeert. Daar hebben ze het heel goed gedaan en heel veel geld uit bijvoorbeeld Brussel gehaald. Nijkamp voegt er als voorwaarde aan toe dat zo n regionale kartrekker wel gefaciliteerd moet worden. Je kunt het er namelijk niet bij doen, dan krijg je het niet van de grond. Je zou er bijvoorbeeld een projectteam om heen kunnen zetten. VNO-NCW neemt graag de handschoen op om dit te doen. Zelf faciliteert Nijkamp sinds twee jaar jonge talentvolle springruiters met Equipe De Twentse Ruiters (DTR). Talentvolle, jonge ruiters fungeren als uithangbord van Twente. Op paardengebied zijn we uniek in Twente. We hebben de beste ruiters, beste amazones, beste stallen, wereld- en europees kampioenen en met de military en CSI grote evenementen. DTR geeft het een gezicht. Achter DTR gaan een veertigtal ondernemingen schuil die als vrienden de ruiters financieel ondersteunen en hippische evenementen sponsoren. Wat op hippisch gebied kan - een centrale aanpak en het creëren van draagvlak - kan ook op economisch terrein, zegt Nijkamp. Als ondernemers moeten we de economische actiepunten niet alleen benoemen maar in directe samenwerking met de politiek uitvoeren. Twentevisie 10/2006 9

6 Van Lanschot mikt op paarden en vermogende particulieren vastgoed van lanschot Bestuursvoorzitter Floris Deckers appelleert aan oranjegevoel Bestuursvoorzitter Floris Deckers van Van Lanschot Bankiers introduceert het Springpaarden Fonds Nederland. Het is een fun-aandeel. (door Martin Steenbeeke) Beleggen in paarden, het is eens wat anders dan je geld in stenen stoppen of op de bank zetten. Van Lanschot Bankiers introduceert het Springpaarden Fonds Nederland. Het is weliswaar een fun-aandeel maar voor de toekomst van de springsport in Nederland een bloedserieuze zaak, zegt bestuursvoorzitter Floris Deckers tijdens de vastgoedborrel van Expo on Horse. In de prospectus staat het eerlijk vermeld. Zij die hun geld in het Springpaarden Fonds Nederland steken moeten het in de eerste plaats doen voor het plezier. Het (eventuele) rendement komt op de tweede plaats. Een serieuze beleggingsadviseur moet dit niet in zijn portefeuille hebben. Het is wat wij een fun-aandeel noemen. Wij hopen mensen te interesseren die de hippische sport in Nederland willen ondersteunen zodat meer mensen betere paarden kunnen houden. Het begint met een paardengevoel, dan heb je een oranjegevoel en als het goed gaat kun je er aan verdienen, zegt Floris Deckers. Deelnemers aan het Springpaarden Fonds kopen certificaten van , of euro, met een looptijd tot uiterlijk Met de 3,5 miljoen euro die het fonds minimaal denkt op te halen worden ongeveer 25 talentvolle paarden gekocht. Oud-springruiters als Hans Horn, Emile Hendrix en Johan Heins doen de selectie en bepalen welke ruiters de paarden onder het zadel krijgen. Wij hopen dat er een aantal echte toppaarden tussen zitten. Er zullen ook paarden bij zijn die de absolute top niet zullen halen, maar wel in waarde zullen toenemen. Een groot deel zal voor heel behoorlijke prijzen verkocht worden. Okidoki Het fonds vloeit voort uit het golfproject dat Van Lanschot in 2004 had opgezet. Jonge amateurgolfers werden financieel ondersteund zodat ze prof konden worden. Na het succes werd Van Lanschot belaagd door andere sportbonden die iets soortgelijks voorstelden. Sportjournalist Jacob Melissen bracht Van Lanschot op het idee een springpaardenfonds op te zetten. Dat raakte een snaar, zegt Floris Deckers, zelf liefhebber van paarden. Net op dat moment werden een hoop paarden naar het buitenland verkocht. Nederland boekt weliswaar geregeld internationaal successen, zoals recentelijk bij de wereldruiterspelen in Aken, maar het risico dat de betere paarden weggekocht worden, ligt dagelijks op de loer. Zo zag dressuurruiter Edward Gal zijn talentvolle paard G4S Lingh verdwijnen naar Amerika. Eigenaar Arend Zoer van Okidoki wees onlangs een bod van vier miljoen euro uit de Verenigde Staten en Rusland van de hand. Zoer gaf de voorkeur aan de springcarrière van zijn zoon Albert, boven het vele geld. Een unicum, weet Deckers. 999 van de 1000 hadden voor het geld gekozen. Je kunt die eigenaar niet genoeg complimenten geven. Cyclische markt De vraag of ook de paardensportliefhebber niet beter af is door zijn centen in vastgoed te steken, wordt door Deckers niet direct bevestigend beantwoord. Dat weet ik niet. Het blijft natuurlijk wel een cyclische markt. De markt gaat al vrij lang strak omhoog, wat fantastisch is voor de mensen die dat op het juiste moment gezien hebben maar ik kan me ook nog de periode herinneren dat het wat minder ging. Met name de particuliere belegger moet uitkijken dat hij het kaf van het koren scheidt. Onder de cliëntèle van Van Lanschot Bankiers zijn er altijd mensen die, ongeacht de markt, veel, zo niet alles in vastgoed beleggen. Wij adviseren een aandeel vastgoed van 15 tot 20 procent in de portefeuille maar er zijn een heleboel mensen, en zeker klanten van Van Lanschot, die zeggen dat ze alleen van vastgoed verstand hebben. Dan moeten ze dat vooral doen. De vermogende particulier is een belangrijke doelgroep voor Van Lanschot. De bank hanteert een ondergrens van euro belegbaar vermogen. Deckers constateert tevreden dat de doelgroep in Nederland - onder meer door de vergrijzing - meer dan gemiddeld stijgt, waardoor zijn bank ook groeit. Grootbank De private bank-sector is flink in beweging. Het Belgische KBL heeft Theodoor Gilissen en Stroeve gekocht en Fortis lijfde Mees Pierson in. Van Lanshot kocht zelf CenC en dit jaar het veel kleinere Kempen. Grootbanken lijken hun oog te hebben laten vallen op private-banking maar Van Lanschot, sinds 1997 beursgenoteerd, blijft liever zelfstandig. Op die manier, zegt Deckers, kan hij beter duidelijk maken dat klanten bij zijn bank anders behandeld worden dan bij een grootbank. Van Lanschot heeft een gedurfde tvcommercial waarbij gesuggereerd wordt dat een klant bij een grootbank sneller van contactpersoon wisselt dan van overhemd. Je moet het verschil accentueren, zegt Deckers. Wij zijn geen grootbank en willen dat ook niet worden. Dan moet je ongelooflijk veel administratieve lagen inbouwen waardoor je het zicht op de klanten wegneemt. En dat zicht op die klant vinden wij nu net zo plezierig. Natuurlijk verloop Deckers, zoon van een Limburgse steenkoolmijndirecteur, kan de vergelijking maken want hij werkte van 1981 tot 2004 voor ABN AMRO, hoofdzakelijk in het buitenland. Bij zijn terugkeer in Nederland, in 2001, merkte hij dat hij moeilijk kon wennen aan de Nederlandse overlegcultuur. In het buitenland ben je altijd je eigen baas geweest. Als je dat twintig jaar gedaan hebt, is het erg moeilijk om in een grote organisatie in te voegen. Hij kreeg landelijke bekendheid en veel kritiek toen hij als baas van het Nederlandse bankbedrijf een reorganisatie doorvoer waarbij banen verdwenen. Werknemers kregen schriftelijk te horen dat de bank veel belang hechtte aan hun dienstverband of dat de bank niet zou treuren als ze - met vertrekpremie - op zoek gingen naar een andere baan. Het zal me tot mijn graf nagedragen worden, zegt Deckers over de ophef die hierdoor ontstond. Maar ik vond en vind nog steeds dat het nodig was. De brief was opzettelijk bruusk geformuleerd om te bereiken dat de natuurlijke verkoop gestimuleerd zou worden, zodat het aantal gedwongen ontslagen beperkt zou kunnen blijven. Rente De mogelijkheid wederom eigen baas te zijn, verlokte Deckers in 2004 over te stappen naar Van Lanschot. Financieel lijkt het Van Lanschot even tegen te zitten. Nadat in de eerste helft van 2006 twintig procent meer winst was behaald, volgde gelijk de waarschuwing dat het onzeker was of de geprognosticeerde 10 procent winstgroei over heel 2006 gehaald zou worden. De belangrijkste oorzaak ligt in het feit dat de (stijgende) korte rente de lange rente nadert en dat is geen gunstige ontwikkeling voor een bank die geld verdient aan het verschil tussen die twee. Deckers: Op het moment dat de rente zich heel anders gaat bewegen dan ie normaal doet, dan merken wij dat, net zoals iedere bank in West-Europa. Wij kunnen ons niet onttrekken aan wat de markt doet. De suggestie dat hij bij Van Lanschot binnen is gehaald om te reorganiseren, werpt hij verre van zich. De twee kantoren die Van Lanschot in Overijssel heeft (Enschede en Zwolle) draaien goed en staan niet ter discussie. Je moet altijd letten op de kosten maar dat leidt bij Van Lanschot niet tot het sluiten van kantoren. Twentevisie 10/

7 De brede blik van ingenieurs- en architectenbureau BDC vastgoed bdc Eerst rekenen, dan tekenen Jan Bakker, directeur van het jubilerende BDC Ingenieurs en Architecten uit Rijssen. De verhouding tussen bouwkosten en grondprijs is totaal scheef. (door Martin Steenbeeke) De vraag verrast hem, maar het antwoord heeft hij klaar. Wat zou Jan Bakker doen als hij in het nieuwe kabinet minister van VROM zou zijn? Levensbestendig bouwen propageren, zegt de directeur van het jubilerende BDC Ingenieurs en Architecten uit Rijssen. Levensbestendige woningen groeien via technische en fysieke aanpassingen mee met de behoefte van de bewoners. Je begint er als starter, creëert eenvoudig een paar extra kamers als er gezinsuitbreiding komt en blijft er desgewenst, voorzien van allerlei (technologische) hulpmiddelen, tot de dood wonen. De huidige doorstroming van flat, via eengezinswoning naar woonzorgcomplex noemt Bakker onnatuurlijk. Levensbestendige bouw kost een paar duizend euro meer, maar de investering loont zich, zegt Bakker. Je kunt de helft aan subsidies die beschikbaar zijn voor woningaanpassing besparen als je in het begin goed bouwt en een paar euro meer investeert in innovatie. Lucht is het voordeligste waarin je kunt investeren. Vormgeving Meedenken, verder kijken dan je eigen vakgebied. Het is de achterliggende gedachte waarom Bakker 25 jaar geleden - aanvankelijk met een compagnon, later alleen - een eigen architectenbureau begon. Hij was daarvoor in loondienst bij architectenbureau Ter Haar en bouwbedrijf Nijhuis, leerde er veel maar bovenal dat architecten in de artistieke hoek worden gedrukt. Architecten werden en worden gezien als aardige mensen die vooral oog hebben voor vormgeving, maar geen verstand hebben van kosten. Ze mogen het ontwerp en de indeling op hoofdlijnen maken en dan houdt het op. Ik wil, als zoon van een aannemer, aantonen dat er ook architecten zijn die oog hebben voor meer dan alleen vormgeving. BDC pretendeert vormgeving aan techniek te koppelen. Voordat een ontwerp gemaakt wordt, is gekeken welke technische voorzieningen er aangebracht moeten worden en wat mogelijke knelpunten zijn. Wil een opdrachtgever een bepaalde vloer, maar blijkt die alleen in een breedte van 9.20 te leveren te zijn, dan is het handig om geen ruimte van 9 meter 10 te ontwerpen, geeft Bakker als voorbeeld. Eerst rekenen, dan tekenen, is zijn motto. Ratjetoe Na een moeizame start ( in 1981 begon net een economische crisis ) is BDC uitgegroeid tot een bedrijf met 17 werknemers. Voor het beheer en onderhoud van vastgoed is in 2004 een apart bedrijf, Vastgoed Consulting Nederland (VCN), opgericht. Het is een strategische keuze om dit specialisme beter te positioneren, zegt Bakker. Een gemiddelde ingenieur zoekt geen onderhoudsmanager bij een architectenbureau. Veertig procent van de activiteiten van BDC hebben momenteel betrekking op de utiliteitsmarkt, zestig procent op de markt voor woningbouw. Het zijn twee communicerende vaten, een teruggang op de ene markt kan gecompenseerd worden door de andere. De woningontwerpen variëren van een luxe landhuis tot seriematige nieuwbouw. Het architectenhart van Bakker gaat niet harder kloppen bij het aanschouwen van een gemiddelde woonwijk, zoals Veenslagen in Rijssen. Het is een ratjetoe met Belgische toestanden, vindt Bakker. Twintig, dertig jaar geleden was er een stadsarchitect die over de schouder meekeek. Modern of klassiek, rijtjeshuis of landhuis, er was altijd een bepaalde samenhang. Dat mis ik nu. Kwaliteit Ook op een ander vlak - de bouwproductie - moet de overheid volgens Bakker weer meer de regie nemen. Nu zijn gemeenten met projectontwikkelaars verwikkeld in prijsopdrijvende gevechten om de bouwgrond. De Wet Voorkeursrecht gemeenten, die moet voorkomen dat projectontwikkelaars grond voor de neus van gemeenten wegkapen, werkt volgens Bakker in de praktijk onvoldoende. Ze concurreren elkaar de tent uit. Resultaat is dat de bouwgrond zo duur is geworden dat er te weinig geld overblijft voor de feitelijke bouw van de woning. De verhouding tussen bouwkosten en grondprijs is totaal scheef, aldus Bakker. Dat betekent dat er hoge huren moeten worden betaald om de grondkosten terug te verdienen ( de huur is het eindgetal ) of dat er ingeleverd moet worden op de kwaliteit en omvang van de woning of de bouwkavel. Bakker, die starterswoningen als kippenhokken betitelt, constateert dat garagemuren tot op de erfafscheiding komen te staan. En als je pech hebt, doet de buurman dat ook. Dat moet je niet willen, zegt Bakker. Twentevisie 10/

8 Ik ben een autistische netwerker vastgoed Lucia Douwes Dekker-Koopmans EMGA: Veel voor weinig dat hij dat zelf beter kon investeren, zoals het opknappen van Dikkers. Spijt van aankoop Achteraf gezien had pa het Dikkers-terrein beter niet kunnen kopen, vindt dochter Lucia Douwes-Dekker anno Het project Hart van Zuid heeft veel te lang geduurd. Ze was soms zo kwaad op het getreuzel van de gemeente dat ze de heren soms wel met de koppen tegen elkaar had willen slaan. De gemeente heeft gefaald. Hengelo ontbrak het aan een eigen visie. Ze bleven er maar externe bureaus bijhalen. De processen worden daardoor duur en duren te lang. Inmiddels wil de gemeente samen met concurrent Van Wijnen gaan ontwikkelen. Daarom hebben wij een deel van Dikkers verkocht, dan gebeurt er in elk geval wat. Lucia Douwes Dekker- Koopmans heeft inmiddels een deel van het Dikkers-complex verkocht. Hengelo ontbrak het aan een eigen visie. Ze bleven er maar externe bureaus bijhalen. De processen worden daardoor duur en duren te lang. (door Jan Medendorp) Ze zegt over het algemeen wat ze bedoelt. Dat is soms wel shockerend. Op het Hengelose gemeentehuis houden ze daar bijvoorbeeld niet van. Fysiek hebben ze in elk geval weinig van haar te duchten, zo groot is Lucia Douwes Dekker-Koopmans niet. Ik heb een paar jaar in Spanje gewerkt, daar voelde ik me heerlijk, want daar had ik een normaal postuur. Terug in Nederland bleek ik klein. Pa Koopmans had zijn aggregatenbedrijf Aggreko in Groot Ammers in 1981 verkocht. Mijn vader heeft gouden handjes, slechts drie jaar lagere school, maar wel de kwaliteit om driedimensionaal te kunnen denken. Pa Koopmans belandde daarna bij de NAM. Daar werken ze in boorputten met lieren. Er was maar één serieuze lierbouwer ter wereld en toen heeft Koopmans zelf een verbeterde versie gemaakt. De NAM was geïnteresseerd. En toen was de sky the limit. Dat heeft hem geen windeieren gelegd. Inmiddels was ook het onroerend goedbedrijf Exploitatie Maatschappij Groot Ammers (afgekort EMGA) opgericht door de familie. De eerste aankoop was het Dikkersterrein in Hengelo. Snel kon er meer gekocht worden, dankzij de opbrengsten uit de jointventure met het lierbedrijf. De eerste zeven, acht jaar werden de opbrengsten in het vastgoed gestopt. Mijn vader heeft moeite met geld naar de belastingdienst te brengen, hij vond Scheepswerf Ze moet toch wel vaker met gemeenten ruzie hebben, want volgens de markt heeft EMGA als strategie veel voor weinig. Wij kopen projecten waar een lange ontwikkeling voor nodig is, waar de horizon ver naar achter ligt. Daar kun je niet gemakkelijk op calculeren, daar is een zeker bufferkapitaal voor nodig en veel creativiteit. De winst moet dan komen uit de toegevoegde waarde. In het westen van het land bezitten we industrieterreinen die op termijn ontwikkeld moeten worden. Een mooi voorbeeld van hoe ze werkt is de scheepswerf YVC (IJssel Vliet Combinatie) aan de Lek; waar nu een fraai bedrijfsverzamelgebouw in zit. Hoe komt ze aan die terreinen en panden? Ik ben een autistische netwerker, ik werk in een klein kringetje mensen met wie ik zaken doe. Als die zeggen dat het goed bij onze filosofie past, dan weet ik dat het klopt. Als ze haar totale vastgoedportefeuille moet taxeren, zegt ze: Ik denk dat we ergens onderin de Quote terecht komen. Zo weinig? Glimlachend: Ik geef veel uit. In navolging van haar aangetrouwde beroemde schrijversfamilie heeft ze zelf ook een roman geschreven: De dans van de kakkerlak. Schrijven is voor mij een creatieve uitlaatklep en een tegenhanger van de zakenwereld waar ik mij overdag in beweeg. Dus ik ben wel klein, maar ik besta uit twee personen, een zakelijke en een creatieve. Twentevisie 10/

9 Er gaan meer bouwers failliet aan onroerend goed dan aan bouwen vastgoed herman spenkelink Dura Vermeer komt met euro-woning (door Jan Medendorp) De weilanden (Vinex-locaties) raken op in Nederland, en hoewel Dura Vermeer jaarlijks voor 150 tot 200 miljoen euro aan vastgoed koopt (voor de eigen bouwproductie) zitten daar vaak ook niet echt de heel goedkope woningen tussen. Ondanks veel enthousiaste plannen om juist dure huizen te bouwen om de doorstroming te bevorderen, smeken starters en mensen met modale inkomens om hun eigen betaalbare (koop)paleisje. Dura Vermeer biedt vanaf 2007 diverse woningen aan voor euro vrij op naam. Twee addertjes onder het gras: de woningcorporaties of gemeenten moeten er wel een stuk of dertig, veertig ineens afnemen. En de grond mag maximaal twintig mille (inclusief BTW) kosten. Voor topman Herman Spenkelink van Dura Vermeer zijn dat geen echte addertjes. Onder een sociale huurwoning zit ook altijd voor , euro grond. Dus dat is niet onredelijk. Overigens zijn de zogenaamde euro-woningen van Dura Vermeer bestaande concepten die dankzij prefab en een uitgekiende constructie goedkoper aan de markt aangeboden worden. Het is geen casco, het zijn complete huizen, breder dan vijf meter en bijna negen meter lang, met badkamer, keuken, eerste verdieping en met vaste trap naar zolder. Nee, ook de kwaliteit is van hoog niveau, die huizen staan er over dertig, veertig jaar nog, aldus Spenkelink, die de Bouw- en Vastgoedpoot (met elf bedrijven) van Dura Vermeer leidt (3500 werknemers), goed voor zo n 700 miljoen omzet (van de ruim een miljard totaal) in de woningen utiliteitsbouw. Eigen markt maken Het gaat om de continuïteit van het bedrijf, legt Spenkelink uit. Je moet je eigen markt maken. En dat doet familiebouwer Dura (voor 70% eigenaar) Vermeer (30%) ook met de aankoop van vastgoed. Wij investeren in onroerend goed, niet om te beheren of als belegging. Vroeger in Vinex-locaties in de weilanden, tegenwoordig meer in de binnensteden. We kopen posities om mee te kunnen doen in de herontwikkeling. De productie voor Dura Vermeer die daaruit voortvloeit bedraagt inmiddels een derde van het totale werk. En is bovendien veel rendabeler. We willen marges van meer dan 10%. En dat is Herman Spenkelink wil de Bouw- en Vastgoedpoot van Dura Vermeer draaiende houden door de aankoop van vastgoed en het plan van de euro-woning vrij op naam. ook redelijk, want de risico s zijn veel hoger. Er gaan meer bouwers failliet aan het aankopen van onroerend goed dan aan bouwen. Overigens is de wijze van werken van collegabouwers als VolkerWessels niet anders. Veldwijk Een voorbeeld waar Spenkelink graag mee pronkt is de aanpak van de wijk Veldwijk in Hengelo (het Olympiaplein tegenover het Fanny Blankers Koen Stadion). Dat was een van de vijftig aangewezen wijken in Nederland voor herstructurering. De minister had daar extra geld voor over. De bestaande woningen zouden gesloopt worden en met subsidie zou de wijk worden aangepakt. Er was maar één probleem: de eigenaar, een institutionele belegger, had een makelaar in de arm genomen om honderd woningen uit te ponden. Het gaat in de bouw om gunnen, vertrouwen en mensen kennen. De desbetreffende makelaar informeert Spenkelink die als een speer naar de eigenaar toegaat. Als die woningen per stuk waren verkocht, was die herstructurering nooit van de grond gekomen. We moesten binnen drie dagen alles regelen. De gemeente Hengelo was bereid met ons mee te denken, was bereid zwart op wit te zetten dat ze er een paar miljoen subsidie zouden inpompen, wij hebben het spul gekocht en staan nu aan de vooravond van de totale ontwikkeling van het hele plan. Eerder heeft Dura Vermeer op een zelfde wijze het PTTgebouw in Hengelo aangekocht (samen met Droste en Lammersen). In Almelo is het bedrijf onder meer eigenaar van de Java-toren. Twentevisie 10/

10 d e r n e m e n d T w e n t e. Twentse Vastgoedrapportage groeit in aanzien en betekenis vastgoedrapportage vastgoed Van rapport tot naslagwerk Vastgoedrapportage Twente 2006 Het bestuur van de Stichting Vastgoedrapportage (v.l.n.r. Daniël Spikker, Wybrand Beugelink en Roy Duijn) zijn tevreden over de Vastgoedrapportage 2006, maar zien zich genoodzaakt volgend jaar het bestuur uit te breiden in ondersteunende zin. Twente, gezond en ambitieus' Vastgoedrapportage Twente 2006 Een jaar geleden verwoordde het bestuur van de Stichting Twentse Vastgoedrapportage in de Vastgoedspecial van Twentevisie zijn doelstelling als volgt: Over tien jaar is de Vastgoedrapportage een vanzelfsprekendheid geworden. Dat leek toen enigszins ambitieus, maar nu we een jaar later de balans opmaken, blijkt deze doelstelling veel te voorzichtig geformuleerd. Immers, het fraai uitgevoerde rapport is inmiddels verplichte kost voor allerlei partijen in de vastgoedwereld. Die partijen zijn bijvoorbeeld (semi)overheden, die de rapportage gebruiken voor het onderbouwen van beleidsstukken. Zo kan een gemeente bijvoorbeeld met behulp van de rapportage de behoefte aan bedrijventerreinen inventariseren als basis voor een bepaald beleidsstuk. Ook andere marktpartijen hebben die behoefte tot onderbouwing, zoals grote ontwikkelaars, banken, onderzoeksbureaus, beleggers, makelaars, aannemers, architecten etcetera. Roy Duijn, penningmeester van de stichting, nuanceert: Het klopt dat de gemeentes ook laten zien belang te hebben bij de Rapportage. De gemeente Enschede is om die reden een van onze founders. Almelo wil het initiatief ook graag financieel ondersteunen en heeft haar medewerking inmiddels toegezegd. Wij verwachten dat Hengelo hierbij aansluiting zal vinden. De medewerking van de drie grootste gemeenten van Twente is van belang voor de continuïteit en kwaliteit van de rapportage. Zij zien ook in dat de vastgoedrapportage een waardevol instrument is. Status De Twentse Vastgoedrapportage lijkt kortom inmiddels al een naslagwerk met enige status geworden. Roy Duijn, penningmeester van de stichting, wil deze stelling graag harder Twentevisie 10/

11 vastgoedrapportage vastgoed Tijdens de presentatie van de Vastgoedrapportage 2006 werd entertainment node gemist; voor volgend jaar staat er weer een verrassing op het programma. formuleren: De Vastgoedrapportage líjkt geen naslagwerk te zijn geworden, het ís een naslagwerk. En inderdaad hadden wij deze status op langere termijn verwacht, maar de vele reacties van de partijen die er toe doen, zijn dusdanig dat we kunnen stellen dat deze status een feit is. De rapportage heeft zijn plek in de bureaula of in de boekenkast gevonden en wordt regelmatig geraadpleegd. Hoe heeft de Rapportage die status dan in zo n korte tijd weten te verwerven? Duijn: Hogeschool Wittenberg-student Wouter Tijhuis leverde een belangrijke bijdrage aan de totstandkoming van de rapportage. De kwaliteit wordt hoog gewaardeerd en niet in twijfel getrokken, evenmin als de betrouwbaarheid van de cijfers en grafieken, die met de grootste zorgvuldigheid tot stand komen. Daarvoor is trouwens niet in de laatste plaats Wouter Tijhuis verantwoordelijk, die als stagiair van de Hogeschool Wittenborg heel veel en belangrijk werk heeft gedaan. We zijn blij dat hij ook voor de Vastgoedrapportage 2007 zijn medewerking verleent. Het vertrouwen van de belanghebbenden vloeit ook voort uit de combinatie van marktpartijen (founders, waaronder recentelijk ook de NVM) die de cijfers controleren en toetsen. Die controle vindt ook plaats door alle Twentse bedrijfsmakelaars. Deze strenge controle en toetsing duiden op een grote mate van transparantie: de stichting heeft niets te verbergen en streeft naar een volledig open objectiviteit. Zit er dan geen enkel belang achter de Vastgoedrapportage Twente? Je zou denken dat de verleiding van commerciële mogelijkheden op zijn minst wat gekriebel veroorzaakt. Roy Duijn is duidelijk: Absoluut niet! We zijn een stichting zonder enig winstoogmerk en dat zullen we ook zo houden. We beogen zoals gezegd volstrekte objectiviteit en willen op die manier een steentje bijdragen aan de kennis over vastgoed. Bovendien zijn wij als bestuursleden van de stichting verbonden aan organisaties van naam (Snelder Zijlstra, Loostad en Kienhuis Hoving - red.) en kunnen ons uit dien hoofde geen bokken veroorloven. Maar dat de status van de Vastgoedrapportage hun in promotionele zin geen windeieren legt, lijkt een overbodige toevoeging. Dag van de Vastgoedrapportage Elk jaar in september wordt tijdens een groots opgezet evenement het magazine Vastgoedrapportage Twente gepresenteerd ten overstaan van zo n 500 mensen uit de wereld van het vastgoed, zowel de private partijen - zoals aannemers, makelaars en ontwikkelaars - als de publieke partijen - zoals gemeenten, provincie en Kamer van Koophandel. Was nou echt iedereen aanwezig?: Bijna iedereen die van belang is, alleen mag de belangstelling van de overheid, met name gemeentes, wel wat groter. Hoewel ze zich dit jaar al meer lieten zien dan in 2005 en volgend jaar zullen ze ongetwijfeld in groten getale aanwezig zijn. Kunnen we het komende jaar nog spectaculaire wijzigingen in de formule verwachten? Duijn: Nee, dit jaar hebben we een aantal wijzigingen doorgevoerd ten opzichte van 2005 die het evenement ten goede zijn gekomen; het is dynamischer dan vorig jaar. Zo bleken de reacties op de paneldiscussie erg positief - hoewel we volgend jaar wat meer op de actualiteit willen inspelen -, dat het symposium was ingekort viel ook in goede aarde en het hoeft eigenlijk geen betoog dat dagvoorzitster Mariska Hulsker naar volle tevredenheid heeft gefunctioneerd. We zien we geen aanleiding om komend jaar het roer om te gooien en deze formule te wijzigen. Het enige is dat we - zoals in weer wat entertainment in het programma zullen opnemen hetgeen men ook van ons gewend was, dat heb ik wel gemist en het leeuwendeel van de bezoekers ook. Naast de presentatie van de Vastgoedrapportage is het Vastgoedplaza een belangrijk onderdeel van het evenement. Voorheen troffen de marktpartijen elkaar slechts bij toeval, terwijl de behoefte aan interactie groot is. Dat verklaart ook het succes van Vastgoedborrel, die ook door de stichting wordt georganiseerd op verschillende locaties. Die bijeenkomsten moeten overigens niet verward worden met de vastgoedborrel die onlangs plaatsvond in het Expo Center voorafgaand aan de paardenveiling Expo Talent Sale en in samenwerking met het radiocafé Memphis van RTV Oost. Maar ook tijdens die bijeenkomst was duidelijk dat de vastgoedwereld graag gebruik maakt van gelegenheden om elkaar te ontmoeten, zeker als grote jongens van het vastgoed hun zegje willen doen. Bovendien: waar mensen zijn, wordt gehandeld, is het al niet onderling, dan toch wel met paarden. Magazine De reacties op de rapportage waren dit jaar nog positiever dan vorig jaar. Niet alleen vanwege de betrouwbaarheid van de cijfers, maar ook omdat de opzet wat luchtiger is gemaakt: minder tekst, minder verklaring van de cijfers (grafieken spreken meestal voor zich) meer foto s en een glossyer uiter- Twentevisie 10/

12 vastgoedrapportage vastgoed lijk. Duijn licht toe: De mensen waarderen het dat we meer de nadruk hebben gelegd op achtergronden en trends. Zo maken we duidelijk zichtbaar dat de markt aantrekt, wat voor iedereen natuurlijk een belangrijk en positief gegeven is, en dat incourant vastgoed een aanhoudend thema is. De lijn van minder cijfers en meer achtergrond zullen we komend jaar doortrekken; de cijfers blijven natuurlijk belangrijk en zorgen gezamenlijk voor een evenwichtig totaal. Website Het magazine, de fysieke Vastgoedrapportage, wordt dus goed ontvangen en gewaardeerd. Maar een kanttekening is op zijn plaats. Want de cijfers die vermeld worden, zijn natuurlijk momentopnames en kunnen op enig moment hun actualiteitswaarde verliezen. Duijn: Dat klopt, maar de partijen in de markt weten dat het onderliggende onderzoek real time is, dat wil zeggen dat op elk moment actuele gegevens bij ons kunnen worden opgevraagd. Dat neemt niet weg, dat we op dit onderdeel nog hard aan het werk moeten waarbij de website een prominente rol moet spelen. Iedereen zou op elk moment van de dag moeten kunnen inloggen en de gewenste gegevens kunnen ophalen, zonder tussenkomst van bijvoorbeeld . We zijn wel met die applicatie bezig, maar heel veel schot zit er nog niet in. En dat heeft louter te maken met gebrek aan tijd, want ik en mijn medebestuursleden doen de rapportage naast ons eigenlijke werk. Hoog tijd dus om het bestuur verder te professionaliseren en uit te breiden. Ook daar zijn we mee bezig. Het nieuwbouwproject Stadsbleek in Oldenzaal. Deze sculptuur werd uitgereikt aan de winnaar van de Vastgoedprijs 2006, Trebbe Bouw. Vastgoedprijs De Vastgoedprijs Twente is op het laatste Symposium voor de derde maal uitgereikt. Dit keer was de Winnaar het project De Stadsbleek te Oldenzaal. Voorgaande jaren werd de prijs gewonnen door de projecten Het van Heekplein te Enschede (2004) en de HTS-locatie te Enschede (2005). Het bestuur van de stichting heeft duidelijk ervaren dat de prijs steeds meer aanzien geniet, zelfs ook van ver buiten Twente. De criteria voor het toekennen van de Vastgoedprijs Twente zijn onder andere dat het project bijzonder en onderscheidend moet zijn voor Twente naast lef en ambitie. De jury bestaat uit drie leden (volgend jaar komen er twee bij), namelijk Eric Nijkamp, Hans Snijders en een vertegenwoordiger van het bestuur van de Stichting Vastgoedrapportage Twente. De jury heeft de taak om uit de vele aangedragen projecten er drie te nomineren. Belangrijk uitgangspunt hierbij is dat de feitelijke investeringsbeslissing genomen dient te zijn en dat het project nog niet eerder is voorgedragen. De afgelopen keer waren de genomineerden de projecten Jeker en Waal uit Enschede, Beursplein te Hengelo en De Stadsbleek in Oldenzaal. De drie zeer uiteenlopende projecten zijn op verschillende onderdelen getoetst. Wat de jury bijzonder aansprak in het project van Jeker en Waal is de prestatie om 80 eigenaren te overtuigen gezamenlijk een gedateerd wooncomplex ingrijpend te renoveren. Zoveel individuele belangen onderling af te stemmen moet een hels karwei zijn geweest. Het resultaat is daarbij bijzonder fraai geworden. Het project Beursplein te Hengelo is qua architectuur en invulling zonder meer een hoogstandje. De bibliotheek van Hengelo met al haar functies is buitengewoon geslaagd in haar opzet. Dit project heeft Hengelo zeker meer aanzien gegeven. Doorslaggevend bij het winnende project de Stadsbleek te Oldenzaal was dat - ondanks de moeizame voorgeschiedenis waarbij zaken als bodemverontreiniging, verwerving en planvorming niet stimulerend werkten - het uiteindelijke resultaat buitengewoon ambitieus is en heel goed ingepast is in de rijke historie van Oldenzaal. Er is heel goed gekeken wat past binnen de schaalgrootte en (Hanze)sfeer van de gemeente Oldenzaal, ook gelet op de omvang van het project en de impact op de stad. Hoewel het project nog niet gerealiseerd is, hebben de initiatiefnemers de feitelijke investeringsbeslissing voor de realisatie van de eerste fase genomen. Al met al had de jury een moeilijke taak gezien de hoge kwaliteit en diversiteit van de genomineerde projecten. Om voor de inmiddels prestigieuze Vastgoedprijs Twente in aanmerking te komen kunnen projecten aangemeld worden via de website van de Stichting, Twentevisie 10/

13 Tips, achtergronden en nieuws vastgoed beurs Wim Steenkamp beste beleggingsadviseur van het jaar (door Jan Medendorp) Uit een kleine 600 beleggingsadviseurs van de Rabobank in Nederland is Wim Steenkamp (48) op 30 november gekozen tot de beste. De jury kon zijn werk mede goed beoordelen dankzij het werk dat Steenkamp voor RTV Oost en Twentevisie doet. Zijn roots liggen eigenlijk bij de ABN AMRO waar Wim Steenkamp 21 jaar heeft gewerkt. Maar daar vertrok hij vanwege het beleid voor vermogende en beleggende relaties. Daar had ik soms moeite mee. Vanaf 1993 zit hij in het beleggingsvak en toen de concurrent Rabobank Midden Twente (Hengelo, Delden, Borne) vijf jaar geleden een teamleider zocht voor de afdeling beleggingen, meldde hij zijn belangstelling. De afdeling van Steenkamp telt zes mensen die in totaal zo n 550 klanten met een belegd vermogen van 160 miljoen begeleiden. Sommige klanten spreek ik wekelijks, anderen een paar keer per jaar, afhankelijk van wat de klant wenst. Bij die klanten zitten ook stichtingen en pensioen- en beleggings-bv s. Maar het gros bestaat uit particulieren. Twentevisie Wim Steenkamp torst de naar de echte Europacup-afmetingen neigende beker van Beste Beleggingsadviseur (Foto: Rabobank) Dat Wim Steenkamp zich een jaar lang de beste beleggingsadviseur van de Rabobank mag noemen, betekent overigens niet dat hij de beste voorspellingen heeft gedaan en dat zijn klanten dus in 2006 het meeste rendement hebben ontvangen. Het gaat niet om de voorspellingen, daar hebben we analisten voor, hoewel een van de criteria wel is dat het een commercieel succesvol jaar is geweest. Het gaat daarnaast om klanttevredenheid. In het juryrapport staat: Wim Steenkamp is niet alleen zeer waardevol voor de mensen die hij aanstuurt, hij maakt bovendien van klanten ambassadeurs en zet ook nog eens op indrukwekkende commerciële prestaties neer. Als bijzondere prestatie werd genoemd de samenwerking met RTV Oost en Twentevisie. Ze vonden het op het hoofdkantoor wel leuk dat we de OAX, onze eigen oostelijke index, hebben ontwikkeld. Ze willen ook met mij praten over die samenwerking, zoals de tip van de week, het beursspel en de korte beurspraatjes op radio en televisie. Vastgoed Aangezien deze Twentevisie bol staat van verhalen over vastgoed, hebben we aan Steenkamp gevraagd de beursgenoteerde vastgoedfondsen eens onder de loep te nemen. Zowel in 2005 als 2006 presteren de vastgoedfondsen zonder meer uitstekend, laat hij weten. Corio: - huidige koers: 57,50 - rendement 2006: 25%; rendement afgelopen 3 jaar: 29% per jaar - verwacht dividend 2006: 2,54 (circa 4,4%). Corio is een van de grotere Europese vastgoedfondsen. Corio richt zich vooral op winkels en winkelcentra en heeft als thuismarkten Nederland, Frankrijk, Italië en Spanje. De onroerendgoedportefeuille heeft een waarde van circa 5 miljard en is in 2006 met meer dan 10% toegenomen. Voor het gehele boekjaar verwacht Corio een direct beleggingsresultaat van 2,94 euro per aandeel. Dit ligt onder de marktverwachting. Waardoor het advies luidt: verkopen. Eurocommercial Properties: - huidige koers: 37,75 - rendement 2006: 30% - verwacht dividend 2006/2007 : 1,72 (4,6%) ECP is een middelgroot vastgoedfonds dat zich vooral richt op de exploitatie en ontwikkeling van Europees winkelvastgoed (ruim 90% van de portefeuille). Vooral in Zuid-Europa (Italië en Frankrijk) heeft de onderneming een sterke marktpositie met kwalitatief hoogwaardige projecten. Daarnaast is ECP actief in Zweden en Nederland. De gepresenteerde cijfers over het eerste kwartaal van het gebroken boekjaar 2006/2007 waren licht boven onze verwachtingen. Advies staat op houden. Nieuwe Steen Investments: - huidige koers 22,0. - rendement 2006: 7,7%; rendement afgelopen 3 jaar: 13,4% per jaar - verwacht dividend 2006: 1,36 (6,2%) NSI is een closed-end onroerendgoedbeleggingsmaatschappij zoals dat heet. Het houdt onder meer in dat het fonds geen vennootschapsbelasting verschuldigd is. Daar staat tegenover dat het volledige beleggingsresultaat in de vorm van dividend uitgekeerd moet worden. NSI belegt uitsluitend in Nederlands onroerend goed en richt zich hierbij op kantoren, winkels, volumineuze detailhandel, bedrijfsgebouwen en woningen. Ons advies staat op verkopen. Rodamco Europe: - huidige koers 94,00 - rendement 2006: 33,7%; rendement afgelopen 3 jaar: 31.6% per jaar - verwacht dividend 2006: 3,70 (3,9%) Rodamco Europe is een van de grootste vastgoedfondsen in continentaal Europa en belegt vooral in winkelcentra. Thuismarkten zijn Nederland, Frankrijk, Zweden en Spanje. Het beleggingsbeleid is gericht op bovengemiddelde huur en waardegroei. Hoewel de portefeuille van Rodamco Europe van hoge kwaliteit is, vinden wij het huidig prijskaartje erg hoog. En daarom adviseren wij verkopen. Vastned Offices/ Industrial: - huidige koers 28,15 - rendement 2006: 24,6%; rendement afgelopen 3 jaar: 18,1% per jaar - verwacht dividend 2006: 1,70 (6%) Vastned O/I is een middelgroot Nederlands vastgoedfonds dat voornamelijk in kantoren belegt. Het fonds is actief in Nederland en België. Het koersbeeld is de laatste tijd verslechterd. Het dividendrendement van circa 6% is een sterk punt, minpunten zijn betrouwbaarheid van winstschattingen en de rentabiliteit van het eigen vermogen. Het advies luidt houden. Vastned Retail: - huidige koers 70,65 - rendement 2006: 31,4%; rendement afgelopen 3 jaar: 21,8% per jaar - verwacht dividend 2006: 3,65 (5,2%) Vastned Retail is een middelgroot Nederlands vastgoedfonds. Het fonds belegt vooral in winkels en winkelcentra in vooral Nederland, België, Frankrijk en Spanje. De derde kwartaalcijfers waren iets beter dan verwacht. Het bedrijf verwacht voor geheel 2006 een direct beleggingsresultaat van 3,70 euro per aandeel. Dit betekent een lichte opwaartse bijstelling van de jaarprognose. De intrinsieke waarde per aandeel bedraagt circa 54,69 euro. Daarom staat het bij ons op houden. Wereldhave: - huidige koers 93,75 - rendement 2006: 17,7%; rendement afgelopen 3 jaar: 19,1% per jaar - verwacht dividend 2006: 4,60 (4,9%) Wereldhave is een gemengd vastgoedfonds. Fonds Verschil AEX 436,78 486,57 477,67-1,83% AScX 531,40 645,4 631,27-2,19% OAX 288,56 324,34 325,53 0,37% Oostelijke fondsen Wegener 10,00 10,00 10,39 3,90% TKH Group 37,20 55,25 58,95 6,70% Stork 36,09 38,74 37,24-3,87% Nedap 27,30 28,00 27,61-1,39% Oranjewoud 3,84 4,85 4,89 0,82% Kon. Grolsch 21,85 28,00 32,20 15,00% Kon. Ten Cate 21,50 22,18 21,12-4,78% Veilingfondsen Het fonds belegt in kantoren, winkelcentra en overig vastgoed. Het grootste deel van de beleggingen zit in kantoorpanden. Naast thuismarkt Nederland is Wereldhave actief in België, Engeland, Frankrijk, Spanje en de Verenigde Staten. Het fonds staat op houden. Fortis Vastgoedfonds: rendement afgelopen 3 jaar gemiddeld 32,9% per jaar. ABN AMRO Global Property Fund: rendement afgelopen 3 jaar gemiddeld 28,7% per jaar. ING Onroerend Goed: rendement afgelopen 3 jaar gemiddeld 27,1% per jaar Reesink 76,35 96,50 99,50 3,11% Blydenstein Willink 8,92 14,35 15,50 8,01% De vraag is natuurlijk of beleggen in onroerend goed het komende jaar aan te bevelen is. De waardering acht ik aan de hoge kant, de meeste vastgoedfondsen noteren ruim boven de intrinsieke waarde, 20 tot 25% is eerder regel dan uitzondering. Echte koopjes zijn er niet meer. De renteverwachtingen voor 2007 bieden daarentegen wel ondersteuning voor vastgoedbeleggingen. Ik ben wel enthousiast over beleggen in vastgoed. Een aantal analisten verwacht veel van vastgoedbeleggingen in Azië. Als je daar in gelooft, heeft ABN AMRO het Property Security Fund Far East. Het gemiddeld rendement afgelopen 3 jaar was 23% per jaar, de laatste 12 maanden zelfs 32,7%. Price Waterhouse Coopers ziet een ontwikkeling binnen de vastgoedsector waarbij steeds vaker wordt uitgeweken naar bijzondere beleggingsobjecten zoals verpleegtehuizen, opslagruimten, studentenhuizen en luchthavens. Daarnaast neemt het aantal projecten toe in Centraal- en Oost-Europa, regio s waar de vastgoedmarkt de afgelopen jaren een sterkere groei heeft laten zien dan in West-Europa. De risicoacceptatie neemt ook toe. De sector kan naar verwachting ook rekenen op belangstelling van alternatieve investeerders zoals private equity, venture capital en hedge-funds. Institutionele beleggers beleggen op hun beurt weer in deze fondsen, aldus PWC. Wavin is geintroduceerd op koers van 11,00 euro, slotkoers 30 November was 13,25 euro een stijging derhalve van ca. 20%!! 24 Twentevisie 10/2006 Twentevisie 10/

14 Via ABN AMRO, OAD en Rabobank naar Tanzania interview financiën Ben Christiaanse als ontwikkelingswerker (door Jan Medendorp) Ben Christiaanse (58) dook een paar maanden geleden ineens op in een interview in het weekblad FEM Business. Na zijn gedwongen vertrek bij OAD (januari 2000) had de Rabobank hem in de armen gesloten. Via directeur betalingsverkeer werd hij later voorzitter van de Adviescommissie Betalingsverkeer van de Nederlandse Vereniging van Banken waar hij onder meer druk was met het bevorderen van het elektronisch betalingsverkeer. En toen de Rabobank een directeur zocht in Tanzania, vroegen ze Christiaanse. Vanaf 14 augustus mag hij zich volgens zijn visitekaartje Chief Executive Officer van de National Microfinance Bank in Tanzania (in Dar es Salaam om precies te zijn) noemen. Mijn opdracht is deze voormalige staatsbank te ontwikkelen tot een echte retailbank. Dat Joop ter Haar in Ben Christiaanse (na een loopbaan van meer dan dertig jaar bij het bankbedrijf) ooit de ideale topman van zijn reisbedrijf zag, was veel verrassender dan dat Christiaanse na zijn korte carrière-uitstapje in Holten weer in het bankwezen belandde. Na zijn HBS en Nijenrode werd hij eind jaren zestig ingelijfd door toen nog de zelfstandige AMRO. Dat was geen bewuste keus, ik moest gewoon aan het werk. Voor hem geen verkeerde keus overigens, want Christiaanse heeft voor de bank in de loop der jaren een aantal leuke klussen gedaan, zoals de toen zo gewenste snelle uitbreiding van het kantorennet. Later was hij onder meer kantoordirecteur in Wassenaar en Bodegraven & Nieuwkoop. Als Hoofd Operations was zijn opdracht de bank klantgerichter te maken en toen dat was gelukt werd hij regiodirecteur in Overijssel. Het lukte hem om tegen de Rabo-stroom in meer hypotheken te verkopen en toen mocht hij datzelfde kunstje ook landelijk gaan proberen. Financieel ontwikkelingswerk Eind 2005 heb ik een sabbatical van drie maanden genomen en ben ik met mijn nieuwe partner door Afrika gaan reizen. Dat smaakte naar meer. Die kans deed zich voor toen zijn nieuwe werkgever de Rabobank eind vorig jaar een 49%-belang nam (samen met drie Tanzaniaanse investeerders) in de Ben Christiaanse in Tanzania. Zijn opdracht luidt zoveel mogelijk Tanzanianen toegang geven tot het financiële systeem om te sparen, betalen en te lenen. Tanzaniaanse National Microfinance Bank. Tot die tijd was de bank voor 100% in handen van de overheid, meer een betaalinstituut dan een echte bank. De National Microfinance Bank is geen lullig bankje, de bank telt 116 vestigingen met 1600 werknemers en vorig jaar was het de grootste belastingbetaler onder de financiële instellingen. We zijn dus een winstgevende instelling, lacht Christiaanse door de telefoon. Zijn opdracht is trouwens geen kleine: om de economie in Tanzania een schop onder de kont te geven moeten zoveel mogelijk Tanzanianen toegang krijgen tot het financiële systeem om te sparen, betalen en lenen. Natuurlijk wordt Christiaanse (op lange termijn) geacht geld te verdienen voor de baas, maar de participatie wordt door de Rabobank (in eerste instantie) zelf gezien als ontwikkelingswerk. Halve dag lopen Christiaanse kon gelijk aan de bak. Er is een nieuw salarissysteem opgezet in samenwerking met de vakbond, het automatiseringssysteem is grondig aangepakt en we hebben een nieuw hoofdkantoor. Nog dit jaar zullen onze eerste geldautomaten operationeel zijn en starten we met een heel simpele dienst: de klant krijgt een SMS-berichtje als zijn salaris is geboekt. Dat vraagt enige toelichting. We hebben klanten die een halve dag moeten lopen voordat ze bij de bank hun salaris kunnen opnemen. Bij aankomst blijkt soms dat de werkgever te laat is. Binnen de bank leidt dat rond het einde van de maand tot urenlange wachttijden. Wij proberen dat te lijf te gaan met een SMS-je. Christiaanse wil meer kantoren gaan openen. Doorgroeien naar zo n 150 kantoren, eind 2007 zullen we een kleine 2000 mensen in dienst hebben, schat ik. Ook de dankzij Máxima beroemd geworden microkredieten wil Christiaanse verder uitbouwen. Dat ook het betalingsverkeer tussen Tanzania en het buitenland nog te wensen overlaat, bleek een paar maanden gelden nog. Een Twentse ondernemer zet in Tanzania een reisbedrijf op samen met twee Tanzaniaanse jongens (zie Twentevisie oktober 2006), hij wilde enkele tienduizenden euro s overboeken. Dat lukte niet. Christiaanse moest persoonlijk ingrijpen. Overigens stijgt de carrière op korte termijn nog harder, want hij zal bestuursvoorzitter van een beursgenoteerde financiële instelling worden. De overheid heeft veel vertrouwen in onze aanpak en gaat 21% van de resterende aandelen verkopen aan het publiek via de beurs in Dar es Salaam. Twentevisie 10/

15 onroerend goed transacties Vastgoed transacties Almelo Op de Woonboulevard huurde AC concept m 2 tegen per jaar. Polman Bedrijfsmakelaars bracht deze transactie tot stand namens de eigenaar. DTZ Zadelhoff heeft namens de verkoper, Almi Beheer B.V., een bouwkavel met een grootte van circa 2,5 hectare op het Bedrijvenpark Twente verkocht aan een particuliere investeerder. Op deze kavel zal een nieuw logistiek magazijn worden gerealiseerd ten behoeve van het internationale transport- en opslagbedrijf Master Storage B.V. uit Almelo. Uniek Bedrijfsmakelaars heeft namens Westerik Onroerend Goed circa 140 m 2 bedrijfsruimte verhuurd aan het Bedrijvenpark Twente 147/K aan Circuit Sneltransport. Op de Woonboulevard zal ABC sanitair zich vestigen in winkelunit Woonboulevard 4. Deze is m 2 groot en zal verhuurd worden tegen per jaar. Polman Bedrijfsmakelaars bracht deze transactie tot stand. Op de nog beschikbare unit van Resink na is de Woonboulevard in Almelo hiermee weer volledig bezet. Uniek Bedrijfsmakelaars heeft namens Westerik Onroerend Goed circa 82,5 m 2 bedrijfsruimte verkocht aan het Bedrijvenpark Twente 147/O aan een particuliere belegger. Borne E u v e r m a n T e m m i n k & P a r t n e r s Bedrijfsmakelaars heeft namens de verhuurder circa 510 m 2 kantoorruimte aan de Oostermaat 1 verhuurd aan Trivium Meulenbeld Groep. Met deze transactie is een huurprijs gemoeid van ,-. Aan de Ambachtstraat 1 is circa 605 m 2 bedrijfsruimte met kantoor verkocht aan een elektrotechnisch bedrijf. Euverman Temmink & Partners Bedrijfsmakelaars bracht deze transactie tot stand namens een particulier. De koopprijs bedraagt naar verluidt ,-. Enschede Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars v.o.f. heeft namens een particuliere belegger circa 70 m 2 bedrijfsruimte en circa 70 m 2 kantoorruimte aan de Marssteden 120 verhuurd aan Nedforce Informatica Specialisten B.V. De huurprijs bedraagt ,- per jaar. Namens de verhuurder, Cocon Vastgoed management, heeft ten Hag bedrijfsmakelaars collegiaal met DTZ Zadelhoff circa m 2 kantoorruimte op de eerste verdieping van het Algemeen Ondernemers Centrum Twente aan de Wethouder Beversstraat 185 verhuurd aan callcenter HCN. De huurprijs bedraagt ,- per jaar. Twentevisie 10/2006 Een deel van het voormalige pand van Unimeta aan de Tubantiasingel 1 in Enschede is verkocht. Uniek Bedrijfsmakelaars heeft namens een particulier circa 100 m 2 kantoor-/ winkelruimte met bovenwoning aan de Gronausestraat 1167 te Glanerbrug verhuurd aan een Tandartsenpraktijk. Snelder Zijlstra trad op namens de huurder. Vihamij B.V. heeft aan De Reulver 51 circa 895 m 2 bedrijfsruimte en circa 130 m 2 kantoorruimte gehuurd. Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars v.o.f. bracht deze transactie namens de verhuurder, Bapero Holding B.V., tot stand. De huurprijs is niet bekend gemaakt. DTZ Zadelhoff v.o.f. adviseerde Plegt Vos Vastgoedontwikkeling bij de verkoop van een kavel aan de Buurserstraat aan Serboucom B.V. ten behoeve van hun winkelformule Multimate Service Bouwmarkt. De kavel is m 2 groot en hiervan wordt circa m 2 bebouwd. Aan de Brinkstraat 85 verhuurde Polman Bedrijfsmakelaars 150 m 2 praktijkruimte voor per jaar aan een bedrijf in de schoonheid- en gezondheidsbranche. DTZ Zadelhoff v.o.f. heeft namens de eigenaar een bedrijfsruimte van circa 330 m 2 aan de Jacob Roggeveenstraat 40 verkocht aan een particulier. De koopsom bedraagt ,-. Namens de onderverhuurder, ING Bank NV, heeft Snelder Zijlstra collegiaal met DTZ Zadelhoff circa 992 m 2 kantoorruimte alsmede 26 parkeerplaatsen onderverhuurd aan het Medisch Spectrum Twente op de tweede en vijfde verdieping van het kantoorgebouw aan de Nijverheidstraat 28. ten Hag Bedrijfsmakelaars trad op namens de onderhuurder. De huurprijs bedraagt 120,- per jaar, niet te vermeerderen met BTW. Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars v.o.f. heeft namens haar opdrachtgever, een particuliere belegger, het object aan de Getfertsingel 162 verhuurd aan Lasonder Lijstenmakerij en Hobby Artikelen. Het betreft circa 390 m 2 bedrijfs-/winkelruimte. De huurprijs bedraagt ,- per jaar. Namens haar opdrachtgever, een particuliere belegger, heeft Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars v.o.f. het object aan De Reulver 97 verkocht W&W Audio. De koopsom is niet bekend gemaakt. Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars v.o.f. heeft namens de eigenaar van het pand aan de Wethouder Nijhuisstraat 224 circa 75 m 2 winkelruimte verhuurd aan Coolfashion Kinderkleding. De huurprijs bedraagt ,- per jaar. DTZ Zadelhoff v.o.f. heeft namens een particuliere belegger het bedrijfspand aan de Chroomsteden 17 verhuurd. Het object bestaat uit bedrijfsruimte en kantoorruimte met een totale oppervlakte van circa m 2. De huurder is Omega Laser Scanners B.V. De huurprijs bedraagt ,- per jaar. In het voormalige pand van Unimeta aan de Tubantiasingel 1 zal Henk ter Horst Beddenspeciaalzaak zich vestigen. Een deel van het pand met een oppervlakte van 29

16 onroerend goed transacties 850 m 2 kantoorruimte en 900 m2 bedrijfsruimte heeft zij in eigendom verworven. Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars v.o.f. trad op namens de verkoper. Enter Uniek Bedrijfsmakelaars heeft aan de Rijssensweg 4/A circa 195 m 2 winkelruimte verhuurd aan Stichting Philadelphia Zorg. De huurovereenkomst is aangegaan voor een periode van 10 jaar vanaf 1 januari Uniek Bedrijfsmakelaars trad op namens de verhuurder collegiaal met Plaggemars Makelaars. Haaksbergen In het nieuw te realiseren kantoorpand De Hassinkborg is van de in totaal beschikbare 2500 m 2 circa 1408 m 2 verhuurd aan Ten Kate Huizinga B.V. en Brein B.V. Euverman Temmink & Partners Bedrijfsmakelaars heeft in collegiale samenwerking met Roes Makelaars namens de ontwikkelaar de transacties tot stand gebracht. De huurprijs bedraagt naar verluidt 105,- per m 2. Hengelo Aan de Pasmaatweg 28 verhuurde Polman Bedrijfsmakelaars aan Belitwente BV, een verkoper van kunststof kozijnen en deuren, 400 m2 winkelruimte voor grootschalige detailhandel tegen per jaar. Morskate Machinery bv huurt aan de Hassinkweg m 2 bedrijfsruimte en 150 m 2 voor per jaar. Het huurcontract werd namens de eigenaar tot stand gebracht door Polman Bedrijfsmakelaars. De eigenaar is een particuliere belegger. Retif Nederland B.V heeft m 2 showroom/bedrijfsruimte gehuurd aan de Goudstraat 7 voor ,- per jaar. Euverman Twemmink & Partners bemiddelde namens de huurder. Plaggemars makelaars trad op voor de verhuurder. DTZ Zadelhoff v.o.f. heeft aan de Sloetsweg 55 namens een belegger circa 480 m 2 showroom met bedrijfsruimte verhuurd aan Peters Autobanden en Service. De huurprijs bedraagt ,- per jaar. Namens een particuliere belegger verkocht DTZ Zadelhoff aan een particuliere belegger twee winkelpanden en twee bovenwoningen van respectievelijk 204 en 801 aan de Brinkstraat De huurders zijn TUI Nederland N.V. en Zigger Exploitatie. Aan de Brinkstraat 7 is circa 80 m 2 winkelruimte verhuurd aan Rubi Style. Euverman Temmink & Partners Bedrijfsmakelaars trad op namens de verhuurder. Met deze transactie is een huurprijs gemoeid van ,-. Aan de Brinkstraat 12 is per 1 februari 2007 circa 110 m 2 winkelruimte verhuurd aan Het Huis Opticiens. De huurprijs bedraagt naar verluidt ,-. Euverman Vihamij B.V. heeft aan De Reulver 51 in Enschede bedrijfs- en kantoorruimte gehuurd. Temmink & Partners Bedrijfsmakelaars trad op namens de eigenaar. Aan de Aquamarynstraat 125 is per 1 januari 2007 circa 274 m 2 bedrijfsruimte met kantoor verhuurd aan een elektrotechnisch installatiebedrijf. Euverman Temmink & Partners Bedrijfsmakelaars trad op namens Drienerlo Exploitatie B.V. De huurprijs bedraagt naar verluidt ,-. Aan de Aquamarynstraat 147 is per 1 november circa 278 m 2 bedrijfsruimte met kantoor verhuurd aan een groothandel. Met deze transactie is een huurprijs gemoeid van ,-. Euverman Temmink & Partners Bedrijfsmakelaars trad op namens Drienerlo Exploitatie B.V. Namens een particulier opdrachtgever heeft Euverman Temmink & Partners Bedrijfsmakelaars aan de Molenstraat 6 circa 120 m 2 winkelruimte verhuurd aan Boekenvoordeel B.V. De huurprijs bedraagt naar verluidt ,-. Aan de Goudstraat 9 heeft Euverman Temmink & Partners Bedrijfsmakelaars in collegiale samenwerking met Plaggemars Makelaars namens een ondernemer circa 1325 m 2 bedrijfsruimte met showroom verhuurd aan Retif Holland B.V. Met deze transactie is een huurprijs gemoeid van ,-. Nijverdal Levite Makelaars B.V. verhuurde namens de eigenaar een winkelruimte van 120 m 2 gelegen aan het Kuperserf 63 aan een pizzeria. De huurprijs bedraagt ,- per jaar. Levite Makelaars B.V. verhuurde namens de eigenaar een bedrijfsunit van 470 m 2 met kantoorruimte van 70 m 2 gelegen aan de Rudolf Dieselstraat 21 aan een bedrijf dat brillenglazen vervaardigt. De huurprijs bedraagt ,- per jaar. Rijssen R.J. Showtechniek heeft circa 350 m 2 bedrijfsruimte met circa 260 m 2 showroom gehuurd aan de Spinnerstraat 3. De huurprijs is niet bekend gemaakt. Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars v.o.f. trad op namens de huurder. De verhuurder is een particuliere belegger. Uniek Bedrijfsmakelaars heeft namens een ontwikkelaar c.q. belegger circa m 2 grond met twee woningen, een winkelruimte en een onbebouwd perceel aangekocht in het kernwinkelcentrum aan de Grotestraat en de Rozengaarde 6 & 8. De verkoper is eveneens een particulier. Uniek Bedrijfsmakelaars heeft namens een particulier circa 131 m 2 kantoorruimte aan de Ambachtsstraat 5-7 verhuurd aan Marcom B.V. Vroomshoop Uniek Bedrijfsmakelaars heeft namens Westerik Onroerend Goed circa 75 m 2 bedrijfsruimte verkocht aan de Aziëlaan 5/D te Vroomshoop aan Ruitersport Goedhart. Wierden Plaggemars makelaars heeft ca winkelruimte verkocht aan de Stationstraat 9 en 11 en de Marktstraat 4, 4a en 4b namens de ontwikkelaar Blaak B.V aan een particuliere belegger voor ,- Twentevisie 10/

17 Vrijblijvend persoonlijk advies? Kijk op column financieel accent Vastgoed of goed vast? Op dit moment wordt nog druk gediscussieerd over het wetsvoorstel werken aan winst dat op 1 januari 2007 in werking gaat treden. In dit wetsvoorstel is een ingrijpende beperking van de afschrijving op vastgoed opgenomen, die voor u als dga (directeur groot aandeelhouder) of ondernemer grote nadelige gevolgen kan hebben. Alle ondernemers waren blij toen een tariefsverlaging van de inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting werd aangekondigd. Deze dient echter ook te worden gefinancierd namelijk mede uit de beperking van de afschrijvingen. Afschrijving van vastgoed zal vanaf 1 januari 2007 slechts mogelijk zijn voor zover de boekwaarde van een gebouw hoger is dan de bodemwaarde. De bodemwaarde is een nieuw begrip. Wanneer u een pand in eigen gebruik heeft, is deze 50% van de WOZ-waarde. Betreft het een zogenaamd beleggingspand dan bedraagt de bodemwaarde 100% van de WOZ-waarde. Dit betekent dat op een pand in eigen gebruik kan worden afgeschreven totdat 50% van de WOZ-waarde is bereikt. Op een beleggingspand kan slechts worden afgeschreven tot 100% van de WOZ-waarde is bereikt. Voorbeeld afschrijving Een pand is gekocht op 1 januari 1990 voor euro en wordt afgeschreven in 40 jaar met een restwaarde (grond) van euro De jaarlijkse afschrijving bedraagt euro De boekwaarde bedraagt op 1 januari 2007 euro minus euro afschrijvingen = euro De WOZ-waarde bedraagt euro Als het pand in eigen gebruik is kan worden afgeschreven tot 50% van de WOZ-waarde, dit is euro Dit betekent dat in 2007 nog slechts euro kan worden afgeschreven i.p.v. de euro in de jaren ervoor. Wanneer bovenstaand sprake zou zijn van een beleggingspand kan in 2007 en verder in het geheel niet meer worden afgeschreven omdat de boekwaarde euro al onder de WOZwaarde ligt. Eigen gebruik Van eigen gebruik is bijvoorbeeld sprake als een directeur groot aandeelhouder vanuit privé een bedrijfspand verhuurt aan zijn BV of als een vennootschap binnen een concern een pand verhuurd aan een zogenaamd verbonden lichaam binnen het concern. Gebouw Onder het begrip gebouw wordt verstaan de ondergrond en de aanhorigheden samen. Willekeurige afschrijvingen In een aantal gevallen kunnen ondernemers willekeurig afschrijven. Bijvoorbeeld startende ondernemers of bij investeringen in bepaalde milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen. Vanaf 2007 mag echter, ook al is er de mogelijkheid tot willekeurige afschrijving, niet meer worden afgeschreven tot onder de bodemwaarde. Hierop komt echter een uitzondering voor de situatie dat willekeurig wordt afgeschreven als gevolg van de toepassing van de VAMIL regeling. Een groot deel van de investeringen in kassen valt onder deze regeling. Wanneer de Europese commissie haar goedkeuring geeft zal in deze gevallen afschrijving tot onder de bodemwaarde mogelijk blijven. Lagere bedrijfswaarde Het is een algemeen beginsel dat een ondernemer altijd ineens kan afschrijven tot een lagere bedrijfswaarde (ook wanneer deze onder de bodemwaarde komt) wanneer hij aannemelijk maakt dat zijn bedrijfsmiddel niet meer waard is. Deze regel blijft ook in 2007 bestaan. Wanneer u naar een lagere bedrijfswaarde wilt afwaarderen dient u zich wel te realiseren dat afwaardering slechts geoorloofd is voor zover en voor zolang deze aantoonbaar lager is. Tevens dient de afwaardering weer te worden teruggenomen zodra de bedrijfswaarde weer stijgt. Huurderinvesteringen Voor wat betreft een huurder die investeringen doet, deze activeert en vervolgens afschrijft, verandert niets. Echter de investeringen van een huurder kunnen wel tot een hogere WOZwaarde leiden wat weer nadelig kan zijn voor de afschrijvingen van de eigenaar. Het bovenstaande is niet zo wanneer huurder en verhuurder verbonden personen zijn, bijvoorbeeld een DGA die een pand aan zijn BV verhuurt. In dat geval dient de waarde van de investeringen meegenomen te worden om de afschrijvingen van de eigenaar te bepalen. Herinvesteringsreserve en voorzieningen Wanneer bij verkoop van een pand een boekwinst wordt behaald, blijft het ook in de toekomst nog steeds mogelijk een zogenaamde herinvesteringsreserve te vormen. Doordat echter minder afgeschreven kan worden, zullen ook de te vormen herinvesteringsreserves in de toekomst lager worden. De afboeking van een herinvesteringsreserve op een vervangend pand wordt niet gezien als een afschrijving. Dit kan ertoe leiden dat de boekwaarde van een gebouw onder de zogenaamde bodemwaarde komt te liggen. Ook de mogelijkheid om onderhoudskosten in aftrek te brengen of een voorziening te vormen voor groot onderhoud blijven bestaan. Overgangsregeling Voor gebouwen waarop per 1 januari 2007 al wel is afgeschreven, maar nog niet langer dan drie boekjaren, mag nog een aantal jaren worden afgeschreven volgens de huidige regels totdat de drie jaren zijn bereikt. Daarna verloopt de afschrijving conform de nieuwe regels. WOZ-waarde Zoals u heeft kunnen lezen wordt de WOZ-waarde belangrijk omdat hier de mogelijkheid om af te kunnen schrijven hiervan afhangt. De verwachting is dan ook dat veel meer dan in het verleden bezwaar zal worden gemaakt tegen de WOZwaarden. Wat de gevolgen voor uw afschrijvingen zijn kan uw belastingadviseur of accountant u vertellen. Mevr. Mr. E. Kientz is als belastingadviseur verbonden aan ten Kate & Huizinga te Enschede Twentevisie 09/

18 Meer boekingen dan bij Speakers Academy interview sprekers Sprekersplatform zoekt samenwerking (door Jan Medendorp) Programmamakers van radio en of televisie weten dat goede gasten scoren. En als je een symposium, congres of ander evenement hebt waar je niet graag alleen staat of alleen met je vaste vrienden, dan moet je interessante gasten aantrekken. Dus vliegt Hennie van der Most op verzoek stad en land af om te vertellen hoe hij zijn bedrijven heeft opgebouwd. Hij gooit er nog een paar oneliners tegenaan en de gasten van de jaarlijkse relatiedag van bijvoorbeeld de SMEOT hebben een leuke bijeenkomst gehad. Goede kans dat je Van der Most ook nog bij Jetsetters, Ondernemer van het Jaar of andere televisieprogramma s voorbij ziet komen. Goede sprekers zijn namelijk zeldzaam, weten ze ook bij Sprekersplatform van Wierdenaar Peter Zeylmaker. Van Pim Fortuyn was bekend dat hij in zijn goede tijd met zijn Jacquar kwam voorrijden, 25 minuten sprak, de zaal inkeek en vroeg of er nog vragen waren en daarna weer snel op de achterbank van zijn bolide plofte. De rol van het snelle werk is daarna vooral overgenomen door voormalige PvdA-coryfeeën zoals Wim Kok die tegenwoordig commissariaten verzamelt en als spreker (zoals onlangs weer bij de Maatschappij voor Nijverheid en Handel) eist dat er geen pers in de zaal zit. En dat wordt door het brave bestuur natuurlijk snel gehonoreerd, we zijn tenslotte met ons soort mensen onder elkaar. Of wat dacht u van Marcel van Dam die in zijn goede jaren samen met Paul Witteman veertig (!) mille (in guldens) ophaalde bij de Universiteit Twente om gezellig wat te discussiëren zoals in het vroegere televisieprogramma Het Lagerhuis. Smaakmaker is nu Willem Vermeend (oud-staatssecretaris) die voor precies één uur spreken 8500 euro vraagt en krijgt (op 31 januari in Zwolle) én 1500 euro reiskosten; hij zal wel met de taxi uit Zuid-Frankrijk moeten worden opgehaald. Een uurtje langer is geen probleem, voor hem, voor de organisatie vermoedelijk wel want die moet dan opnieuw 8500 eurootjes aftikken. En dus zal de discussie snel afgerond worden. Maar deze organisatie moet wel (vindt ze zelf), vorig jaar zegde Hans de Boer op het laatste moment af, het jaar daarvoor liet Loek Hermans in zijn vroegere stad, bij zijn vroegere werkgever, het ook al op het allerlaatste moment afweten. Niet nog een miskleun en daarom wordt de portemonnee geopend. De sponsors zijn er goed voor. Ingewikkeld Peter Zeylmaker kent de verhalen en gruwt er van. Samen met zijn broer Henk Westbroek (door RTV Oost een paar jaar geleden weer bij elkaar gebracht) richtte hij in februari 2004 Sprekersplatform op als tegenhanger voor Speakers Academy. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat veel van de verbazingwekkende verhalen die de ronde doen, kunnen worden herleid naar Speakers Academy. Ik ga daar natuurlijk niets over zeggen, maar een spreker regelen is meer dan hem of haar bellen met de mededeling dat we een schnabbel hebben en dat van de gage 20% voor ons is. We zijn niet uitsluitend de manager of de tussenpersoon van die mensen. Een bedrijf of een organisatie organiseert bijvoorbeeld een feest, een symposium of een congres. Dan gaan we met die mensen om tafel. Wat willen ze precies? Wat voor een programma? Dan helpen wij bij het opzetten daarvan. Het lijkt niet ingewikkeld, maar dat blijkt het in de praktijk wel. Want veelal wordt aan de directiesecretaresse over- gelaten om de relatiedag te regelen. Een zaal is zo geboekt, maar dan? Ik weet nog uit de beginperiode dat Henk Westbroek ergens naar toe ging waar bijkans niets geregeld was. Dus vanaf nu willen we weten hoe de zaal eruit ziet, of er een podium is, hoe het geluid is, wat het aantal bezoekers van de bijeenkomst is. Grootste sprekersbedrijf De beginperiode ligt nog vers in het geheu- gen, maar in 2005 boekte Sprekersplatform al 155% meer omzet, dit jaar 120% meer. Er werken vijf mensen op het kantoor die voor het eigen bestand van 350 sprekers zo n 600 boekingen verzorgen. Het aantal aanvragen is zo n tweeduizend, maar elke aanvraag leidt natuurlijk niet tot een boeking; toch betekent het wel dat we bekend zijn bij evenemen- tenbureaus en bedrijven en organisaties. Bij blijvende groei zal Sprekersplatform volgend jaar al het grootste sprekersbedrijf van Nederland zijn. Ik weet niet wat de omzet is van Speakers Academy, ik kijk naar het aantal boekingen. Zeylmaker wil door met Sprekersplatform. Als een spreker geboekt wordt, wordt ook vaak een zaal geboekt, geluid en soms video, catering. Dat kan allemaal apart worden geregeld, maar ik zoek strategische samenwerking met een paar grote jongens op dat vlak, de A-merken zeg maar. Dan kunnen we elkaar informeren over boekingen en elkaar bij de opdrachtgever naar voren schuiven, maar ook zodanig samenwerken dat ons product beter én goedkoper wordt. Meestal wordt een evenementenorganisatie ingehuurd die alles moet regelen en overal provisie oplegt. Dus dan betaal je bijvoorbeeld tachtig euro per persoon voor catering, maar de cateraar is ingehuurd voor vijftig euro per persoon. Twentevisie 10/

19 Groei zonder beursnotering of verkoop aan marktgigant lezing bier Bavaria: familiebedrijf voor altijd (door Jan Medendorp) Bavaria, hét familiebedrijf onder de familiebedrijven. In november werd een lid van de zevende generatie Swinkels (Jan Renier) benoemd tot directievoorzitter, waar de clan uit Lieshout (onder de rook van Eindhoven) zelfs vijf telgen had genomineerd. Dat de neef van Peter Swinkels, tot voor heel kort bestuursvoorzitter, tot het allerhoogste geroepen zou worden, leek onwaarschijnlijk. Tijdens een lezing voor topondernemers in Zwolle (waarop dit verhaal is gebaseerd) een paar weken voor die verkiezing, liet Peter nog weten dat de hoogste baas van Bavaria ook een aantal jaren buiten het bedrijf (Unilever is populair in de Swinkels-kringen) zijn kunsten moet hebben vertoond. Neef Jan Renier is vast heel goed, maar heeft na zijn studie en militaire dienst altijd zijn maandwedde van Bavaria overgemaakt gekregen. Och, je weet hoe dat ging in die tijd. Op een bepaalde dag word je bij de Raad van Commissarissen geroepen en krijg je te horen dat je tot directeur wordt benoemd, lacht Peter Swinkels (61) vriendelijk de zaal toe. Alsof het zo anno 2006 niet is gegaan. Waar Grolsch heeft gekozen voor een beursnotering, daar wil Bavaria tot in lengte van jaren een familiebedrijf blijven, vertelt Swinkels. En hij kan het weten, want hij regeert over zijn graf heen. De vorige generatie directeuren heeft de lijn uitgezet voor de middellange en lange termijn en zoekt daar geschikte kandidaten bij. Wij willen autonoom blijven groeien en ons merk verder uitbouwen in binnen- en buitenland. Daar is geen beursnotering of verkoop aan een marktgigant voor nodig. Bij Grolsch heeft de familie De Groen dankzij een flink pakket aandelen nog een stevige vinger in de pap. Zij lijken geen interesse (meer) te hebben om die aandelen tot in lengte van jaren te behouden. Ik zie niets in een zakenwereld waarin alles om de aandeelhouder draait. De aandelen van Bavaria zijn in handen van ongeveer honderd familieleden van wie er 25 bij het bedrijf werken. Frisdrank Natuurlijk zijn er een hoop verschillen. Bavaria lijkt beter te weten wat ze in de toekomst wil dan Grolsch. Maar er zijn ook opvallende parallellen te trekken tussen Grolsch en Bavaria. Het zijn heel oude brouwerijen. Laurentius Moorees begon een bierbrouwerij in Sinds 1964 is het bedrijf in handen van de familie Swinkels (dankzij de schoonzoon van Moorees), pas in 1925 kreeg de brouwerij de naam Bavaria (Latijn voor Beieren). Voor het tijdsbeeld: tot de eerste wereldoorlog waren er nog circa vierhonderd brouwerijen in Nederland. Het is vooral aan de ondernemersgeest van opa en vader (beiden Jan geheten) van Peter Swinkels te danken dat Bavaria dan niet alleen nog bestaat, maar zelfs is gegroeid. Ook dankzij de frisdrank sinds de jaren vijftig met 3-ES, Herschi en Hero. Peter Swinkels kwam aan het roer en gooide luiken echt open. Alcoholvrij bier De eerste keer dat ik iets in het buitenland verkocht, is me altijd bijgebleven. Dat was in Ik ging met twee vrachtwagens vol bier naar Italië. Ik kwam net van de universiteit en wilde laten zien wat ik kon. Ruim dertig jaar later wordt Bavaria-bier geëxporteerd naar tientallen landen. Hij was de man van de export en de marketing, zegt hij met een sneer naar Grolsch. Nu lijkt Grolsch in Amerika een goede slag geslagen te hebben (hoewel de analisten meer kapers op de kust vermoeden waardoor de koers als een jojo heen en weer gaat) maar de exportavonturen uit de jaren negentig hebben alleen maar geld gekost. Bij export is voorbereiding alles. Als ik een vreemd land bezocht, kocht ik altijd boeken van en over dat land. Bij een bezoek aan Turijn moest ik weten hoe hoog Juventus in de competitie stond op dat moment en wie de beste spelers waren. Op zijn reis naar Nigeria bedacht hij het alcoholvrije bier voor de moslims. Het gaat om interesse tonen in de mensen met wie je te maken hebt. Als wij buitenlandse gasten hebben, hangt altijd de vlag van dat land bij ons aan het gebouw. Marco van Basten Peter Swinkels was ook de man van de Tatjanakalender. Net als Freddy Heineken bemoeide hij zich persoonlijk met de reclamespotjes. Ik benaderde zelf Don Johnson, Joan Collins en Marco van Basten. En ook uit zijn koker komt het briljante idee om de bekende Amsteljongens na afloop van hun contract eenmalig Peter Swinkels gaf in november in Zwolle een presentatie voor topondernemers over familiebedrijven, strategie en marketing. bij Bavaria te laten optreden: zo, nu eerst een Bavaria (de slogan sinds 1985). Als voorzitter van de Brabants-Zeeuwse Werkgevers vecht hij vooral tegen de regels, subsidies, wetten en commissies. Er zijn meer dan 300 subsidieregelingen voor bedrijven. Bureaucratie belemmert het ondernemerschap in Nederland. En daarvoor kreeg hij de handen op elkaar. In het Lissabon-akkoord staat dat we drie procent van het bruto nationaal product moeten investeren in onderzoek en ontwikkeling. We halen het niet, de overheid blijft achter. Het gat met Azië wordt steeds groter. Twentevisie 10/

20 De hapjes en drankjes werden tijdens aangeboden opnames van door Memphis Twentse worden Catering aangeboden Groep en Twentevisie door Jongbloed Fiscaal Juristen, Twentse Catering Groep en Twentevisie. impressie memphis Memphis over vastgoed, paarden en geld Op 4 december vond het radiocafé Memphis plaats in het Expo Center in Hengelo tijdens de jaarlijkse vastgoedborrel, die vooraf ging aan de paardenveiling Expo Talent Sale. Die veiling trekt veel belangrijke mensen uit de vastgoedwereld, van wie een aantal wel voor de Memphis-microfoon wilde plaats nemen. Het was afgeladen vol en dat was logisch gezien de signatuur en status van de gasten, van wie vastgoedhandelaar Maré Elizen het best de aandacht vast kon houden met zijn humoristische oneliners. Tussendoor was er speciale aandacht voor Wim Steenkamp van de Rabobank, die recentelijk werd verkozen tot beste beleggingsadviseur van het jaar. De volgende opname van Memphis vindt plaats op dinsdag 2 januari, als vanouds in de TOS lounge in het Arke Stadion. Te gast zijn dan Gert Jan Keupers van Serbo, Pieter Grasdijk van I-local en Erwin Wigbold van Visschedijk Facilitair. De data van de daarop volgende Memphis-opnames zijn 30 januari, 27 februari, 27 april, 1 mei en 29 mei.. Als u maandelijks uitgenodigd wilt worden voor de opnames van Memphis, dan kunt u zich voor de service opgeven via De vijf gasten van Memphis waren (boven, v.l.n.r.) Herman Spenkelink, Eric Nijkamp, Lucia Douwes Dekker, Floris Deckers en Maré Elizen. Zij werden gade geslagen door veel vaste bezoekers van Memphis en daarnaast veel mensen uit de vastgoedwereld. Veel aandacht voor de gasten, onder anderen van Edwin Mulder van DTZ Zadelhoff (links, midden, 2e van rechts). Beleggingsadviseur Wim Steenkamp gaf de gebruikelijke beleggingstips. 38 Dé verbinding tussen mens en techniek Business & Science Park Enschede Tel.: Fax:

GARANTIEFONDS 4 % VEILIG EN VERTROUWD IN VASTGOEDINVESTERINGEN RENDEMENT MAXIMALE ZEKERHEID

GARANTIEFONDS 4 % VEILIG EN VERTROUWD IN VASTGOEDINVESTERINGEN RENDEMENT MAXIMALE ZEKERHEID GARANTIEFONDS 4 % RENDEMENT MAXIMALE ZEKERHEID VEILIG EN VERTROUWD IN VASTGOEDINVESTERINGEN MEERDERVOORT GARANTIEFONDS Investeren met unieke zekerheid U wilt uw vermogen op een goede maar vooral veilige

Nadere informatie

Een koophuis: van wens naar werkelijkheid Met de Starters Renteregeling lukt het!

Een koophuis: van wens naar werkelijkheid Met de Starters Renteregeling lukt het! Starters Renteregeling van Mitros Een koophuis: van wens naar werkelijkheid Met de Starters Renteregeling lukt het! De Starters Renteregeling is ontwikkeld door woning corporaties, de hypotheek service

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Omdat bouwen teamwork is

Omdat bouwen teamwork is Omdat bouwen teamwork is Nijhuis Bouw Innovatie en duurzaamheid komen bij Nijhuis samen. Wij bouwen niet alleen huizen, ook leefbare wijken en gebieden waar het prettig wonen, werken en recreëren is. Ontwikkelen

Nadere informatie

Checklist beleggen in vastgoed

Checklist beleggen in vastgoed i van 5 Checklist beleggen in vastgoed Je kunt beleggen in beursgenoteerde vastgoedfondsen (vaak aandelen die dagelijks verhandelbaar zijn op de beurs) en in niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen. Deze

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

Meer Investplan. Meer Rendement. Meer Zekerheid. Meer Invest B.V. Boeingavenue 215 1119 PD Schiphol-Rijk E-mail: Info@meerinvest.

Meer Investplan. Meer Rendement. Meer Zekerheid. Meer Invest B.V. Boeingavenue 215 1119 PD Schiphol-Rijk E-mail: Info@meerinvest. Meer Rendement Meer Zekerheid Meer Invest B.V. Boeingavenue 215 1119 PD Schiphol-Rijk E-mail: Info@meerinvest.nl Kvk: 61887331 2 Onze Visie Uw opgebouwde kapitaal op de bank zetten loont tegenwoordig niet

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor later

Vermogen opbouwen voor later BeleggingsRekening U wilt geld opzij zetten voor later en een vermogen opbouwen. Omdat uw kinderen nog gaan studeren, u graag die verre reis wilt maken, een tweede huis wilt kopen, eerder wilt stoppen

Nadere informatie

Checklist beleggen in vastgoed

Checklist beleggen in vastgoed i van 5 Checklist beleggen in vastgoed Je kunt beleggen in beursgenoteerde vastgoedfondsen (vaak aandelen die dagelijks verhandelbaar zijn op de beurs) en in niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen. Deze

Nadere informatie

Provincie Noord-Brabant t.a.v. formateur de heer Schinkels Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch

Provincie Noord-Brabant t.a.v. formateur de heer Schinkels Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch Provincie Noord-Brabant t.a.v. formateur de heer Schinkels Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch Stichting Droomwonen Brabant Speelhuislaan 158 4815 CJ Breda 076-5213080 info@droomwonenbrabant.nl Rabobank

Nadere informatie

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement 51 51 HOOFDSTUK 4 Te huur WOORDEN 1 1 Ik woon in een flat op de vierde.... a verdieping b appartement 2 Het is een rijtjeshuis met een grote woonkamer en drie.... a tuinen b slaapkamers 3 Mijn woonkamer

Nadere informatie

Vermogensbeheerder particulier - Beleggingsproducten

Vermogensbeheerder particulier - Beleggingsproducten Vermogensbeheerder particulier - Beleggingsproducten Beschrijving De vermogensbeheerders van Van Tornhout & Partners bespreken allerlei producten met hun cliënten. Hierna volgen vijf situaties waarin verschillende

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

Wonen.nl. 3 redenen om te verhuren via 123Wonen

Wonen.nl. 3 redenen om te verhuren via 123Wonen Wonen.nl 3 redenen om te verhuren via 123Wonen Ervaring en expertise scheelt u heel wat zorgen Uw Verhuurmakelaar Bij de keuze voor een goede vastgoedpartner gaat u weloverwogen te werk. U kiest voor

Nadere informatie

Creative Marketing Opdracht 1: Het merk IK

Creative Marketing Opdracht 1: Het merk IK Naam: Stefan van Rees Studentnummer: 0235938 Klas: CMD D1 Datum: nov/dec 2009 Creative Marketing Opdracht 1: Het merk IK 1 50 vragenlijst, 10 antwoorden 1. Wat is je sterkste karaktereigenschap? Waarschijnlijk

Nadere informatie

O n d e r n e m e n. m e t e e n B o u w h u i s v i s i e!

O n d e r n e m e n. m e t e e n B o u w h u i s v i s i e! O n d e r n e m e n m e t e e n B o u w h u i s v i s i e! Visie zonder handelen is dromen. Handelen zonder visie is slechts tijdverdrijf. Visie en handelen kunnen samen de wereld veranderen. O n d e r

Nadere informatie

Besparen op maatschappelijk vastgoed

Besparen op maatschappelijk vastgoed Besparen op maatschappelijk vastgoed Het gemeentehuis, de school, de brandweerkazerne, het zwembad, het buurthuis, begraafplaatsen, gemeentewerven, het gemaal en zelfs de kerktoren: het is allemaal eigendom

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

* totaal rendement, exclusief emissiekosten en voor belastingen

* totaal rendement, exclusief emissiekosten en voor belastingen Door de samenwerking met Direct Wonen kan Annexum particuliere beleggers de mogelijkheid bieden om in woningen te investeren. Middels uw deelname in Woningfonds Apeldoorn CV belegt u in drie woontorens

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

30 Tips om de onderhandeling met de makelaar te winnen

30 Tips om de onderhandeling met de makelaar te winnen 30 Tips om de onderhandeling met de makelaar te winnen Waarom Jij koopt drie tot vier huizen in je leven. Je makelaar verkoopt er honderden. Hij kent dus het onderhandelingsspel beter dan jij. Wanneer

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland

Bedrijfsruimtemarkt oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Thema Informatie vragen bij een instelling

Thema Informatie vragen bij een instelling http://www.edusom.nl Thema Informatie vragen bij een instelling Lesbrief 28. De belastingaanslag. Wat leert u in deze les? Informatie over uw inkomsten begrijpen. Informatie over uw uitgaven begrijpen.

Nadere informatie

Triodos Bank Private Banking. Meer over duurzaam beleggen met Triodos Fondsadvies.

Triodos Bank Private Banking. Meer over duurzaam beleggen met Triodos Fondsadvies. Triodos Bank Private Banking. Meer over duurzaam beleggen met Triodos Fondsadvies. Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail

Nadere informatie

The gradual makeover SOCIALE MISSIE. Constructie CONTOUR najaar 2007 31

The gradual makeover SOCIALE MISSIE. Constructie CONTOUR najaar 2007 31 The gradual makeover Voormalig minister Dekker van VROM spoorde woningbouwverenigingen in Den Haag aan om de gaten in de stad op te vullen. In de Boekhorststraat heeft Staedion hier haar eigen visie op

Nadere informatie

3 redenen om te verhuren via 123Wonen Verhuur & Vastgoedmanagement onder één dak

3 redenen om te verhuren via 123Wonen Verhuur & Vastgoedmanagement onder één dak 3 redenen om te verhuren via 123Wonen Verhuur & Vastgoedmanagement onder één dak Een eerste kennismaking met uw vastgoedpartner 123Wonen D u m la v Ne l n! Ervaring en expertise scheelt u heel wat zorgen

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

winkelruimte oost-nederland Overijssel en Gelderland

winkelruimte oost-nederland Overijssel en Gelderland Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

Papsouwselaan 21, 2624 AE Delft. Huurprijs: 2.950,16. Björnd Makelaardij Oude Delft 103 2611 BD, DELFT Tel: 015-2135139 info@bjornd.nl www.bjornd.

Papsouwselaan 21, 2624 AE Delft. Huurprijs: 2.950,16. Björnd Makelaardij Oude Delft 103 2611 BD, DELFT Tel: 015-2135139 info@bjornd.nl www.bjornd. Papsouwselaan 21, 2624 AE Delft Huurprijs: 2.950,16 Björnd Makelaardij Oude Delft 103 2611 BD, DELFT Tel: 015-2135139 info@bjornd.nl www.bjornd.nl Omschrijving Papsouwselaan 21, 2624 AE Delft Papsouwselaan

Nadere informatie

MVGM BEDRIJFSHUISVESTING DÉ VASTGOEDREGISSEUR

MVGM BEDRIJFSHUISVESTING DÉ VASTGOEDREGISSEUR MVGM BEDRIJFSHUISVESTING DÉ VASTGOEDREGISSEUR VOORWOORD 2 VOORWOORD ONAFHANKELIJK EN RESULTAATGERICHT ADVIES OP MAAT Met plezier en trots wil ik u graag met deze brochure kennis laten maken met ons bedrijf:

Nadere informatie

Speech van Minister Henk Kamp van VROM op de manifestatie Heilige Huisjes in Rotterdam op zaterdag 5 oktober 2002.

Speech van Minister Henk Kamp van VROM op de manifestatie Heilige Huisjes in Rotterdam op zaterdag 5 oktober 2002. Speech van Minister Henk Kamp van VROM op de manifestatie Heilige Huisjes in Rotterdam op zaterdag 5 oktober 2002. Dames en heren, Veel mensen dromen ervan om zelf een huis te ontwerpen en te bouwen. Wie

Nadere informatie

GROEI NAAR VERMOGEN. Gouden Handdruk HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG

GROEI NAAR VERMOGEN. Gouden Handdruk HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG GROEI NAAR VERMOGEN Gouden Handdruk HOOG RENDEMENT LAGE KOSTEN INFLATIEBESTENDIG Maak optimaal gebruik van uw ontslagvergoeding U heeft bij uw ontslag een financiële vergoeding gekregen van uw werkgever

Nadere informatie

advies, management, verhuur, (her)ontwikkeling, taxaties en bemiddeling SAMEN MEER WAARDE

advies, management, verhuur, (her)ontwikkeling, taxaties en bemiddeling SAMEN MEER WAARDE advies, management, verhuur, (her)ontwikkeling, taxaties en bemiddeling SAMEN MEER WAARDE SAMENMEERWAARDE WPM Groep staat voor ruim 20 jaar visie, kennis en ervaring op het gebied van advies, ontwikkeling

Nadere informatie

Beleggen op uw manier

Beleggen op uw manier Beleggen op uw manier 2 Professioneel beleggen U wilt uw vermogen snel laten groeien; sneller dan op een spaarrekening. U durft daarbij risico te lopen, maar u houdt wel graag zelf de controle over uw

Nadere informatie

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL Amsterdam in 1594, aan het begin van de Gouden Eeuw. De Nederlandse kunst, wetenschap en vooral de economie bloeien op. Ondernemers krijgen nieuwe kansen en kunnen steeds grotere investeringen doen. De

Nadere informatie

Triodos Bank Private Banking Meer over duurzaam beleggen met Triodos Advies op Maat

Triodos Bank Private Banking Meer over duurzaam beleggen met Triodos Advies op Maat Triodos Bank Private Banking Meer over duurzaam beleggen met Triodos Advies op Maat Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter, Directie Regionale Zaken De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 21 december 2006 DRZ. 2007/256 30 januari 2007

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Hoe maak je de keten LEAN?

Hoe maak je de keten LEAN? Hoe maak je de keten LEAN? Oktober 2012 Meindert Koopman Directeur Bouwbedrijf Rijssen B.V Hoe maak je de keten LEAN?? Inleiding. Traditionele proces. Ketenintegratie.. Van Losser Installatiegroep. Ketenintegratie:

Nadere informatie

ONLINE MAKELAAR VOOR BEDRIJFSVASTGOED

ONLINE MAKELAAR VOOR BEDRIJFSVASTGOED ONLINE MAKELAAR VOOR BEDRIJFSVASTGOED Zelf bedrijfspanden aanbieden start hier PANDLE.NL is de makelaarsservice die het beste van online en offline mogelijkheden combineert. We maken het voor iedereen

Nadere informatie

Ons huis hebben we gevonden op AmsterdamWoont.nl. Een krachtige bundeling van nieuwbouwpartijen

Ons huis hebben we gevonden op AmsterdamWoont.nl. Een krachtige bundeling van nieuwbouwpartijen Ons huis hebben we gevonden op AmsterdamWoont.nl Een krachtige bundeling van nieuwbouwpartijen Een krachtige bundeling van nieuwbouwpartijen Het doel van het Platform Woonpromotie Amsterdam is het aanbod

Nadere informatie

AEGON Rendementplan. Je wilt meer dan sparen

AEGON Rendementplan. Je wilt meer dan sparen AEGON Rendementplan Je wilt meer dan sparen Ieder mens heeft wel een droom. Een wens. Een ambitie. Ieder mens heeft een wil. Nadenken over wat je echt wilt. Iedereen doet dat van tijd tot tijd. Even stilstaan

Nadere informatie

Wie doet er mee? Samen bouwen van woningen tussen 550 en 850 Euro,na de Novelle. 6e Woondebat, Robert Jan Sliep

Wie doet er mee? Samen bouwen van woningen tussen 550 en 850 Euro,na de Novelle. 6e Woondebat, Robert Jan Sliep Wie doet er mee? Samen bouwen van woningen tussen 550 en 850 Euro,na de Novelle. 6e Woondebat, Robert Jan Sliep Start Corporaties: voor huurders met een laag inkomen. Verbeterambities en vraag naar 700+:

Nadere informatie

Ondernemingsstrategie woonstad rotterdam 2012-2015

Ondernemingsstrategie woonstad rotterdam 2012-2015 Ondernemingsstrategie woonstad rotterdam 2012-2015 Onze visie Woonstad Rotterdam gelooft in de mogelijkheden van Rotterdam en zijn inwoners. Een wereldstad die niet stuk te krijgen is. Waar iedereen, ongeacht

Nadere informatie

Samenvatting mediapartners Shopping2020

Samenvatting mediapartners Shopping2020 Samenvatting eindrapport expertgroep Online Ondernemen Webwinkeliers te optimistisch over overlevingskansen. Op basis van data van de Kamer van Koophandel (N=26.250), een online enquête (N=500) en interviews

Nadere informatie

9. Financiele aspecten

9. Financiele aspecten 9. Financiele aspecten ANNEXUM 9.1 Rendement Het beleid van het Fonds en de Beheerder is gericht op het behalen van een optimale opbrengst uit de verhuur en de verkoop van de vastgoedportefeuille. De kansen

Nadere informatie

MRE Montirius Real Estate BV

MRE Montirius Real Estate BV Rentebetaling per maand Couponrente 8% per jaar MRE Montirius Real Estate BV Woning Obligatie I Investeren in Nederlands vastgoed in de Randstad Montirius Real Estate BV speelt in op de kansen in de huidige

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

Breda beleeft het samen

Breda beleeft het samen Talent van medewerkers staat centraal Breda beleeft het samen Tekst: Walter Baardemans / Fotografie: Kees Winkelman Medewerkers van de afdeling Uitvoering van gemeente Breda volgden vorig jaar met succes

Nadere informatie

Vooruit naar de oorsprong

Vooruit naar de oorsprong Vooruit naar de oorsprong strategisch kader 2014-2016 1 Strategisch kader in 12 puntjes 1 We zien goed en plezierig wonen als basis van bestaan 2 We bieden mensen met lagere inkomens goede, passende woonruimte

Nadere informatie

Franchise. Holland s No.1 in Housing!

Franchise. Holland s No.1 in Housing! Franchise Holland s No.1 in Housing! Zet uzelf op de kaart! Word makelaar voor Holland s No.1 in Housing! Profiteer van ons uitgebreid portfolio aan woningen en bedrijfspanden. Gezocht: ondernemers met

Nadere informatie

De VBI wordt langzaam volwassen

De VBI wordt langzaam volwassen De VBI wordt langzaam volwassen Met de aanblijvende kritiek op internationale geldstromen, klinkt een fiscaal gunstige structuur binnen eigen landsgrenzen als een welkome afwisseling. De vrijgestelde beleggingsinstelling

Nadere informatie

12.610 m 2 bedrijfsruimte TE KOOP. Willem Vleertmanstraat 3 Oldenzaal Beleggingsobject

12.610 m 2 bedrijfsruimte TE KOOP. Willem Vleertmanstraat 3 Oldenzaal Beleggingsobject 12.610 m 2 bedrijfsruimte TE KOOP Willem Vleertmanstraat 3 Oldenzaal Beleggingsobject Willem Vleertmanstraat 3 Oldenzaal OBJECT Algemeen Te koop grootschalig zeer representatief en multifunctioneel bedrijfscomplex,

Nadere informatie

is er voor u! plannen voor 2015 1

is er voor u! plannen voor 2015 1 is er voor u! plannen voor 2015 1 Welkom bij de Eik! In 2014 was het alweer 10 jaar geleden dat de Eik haar deuren opende. In de prachtige omgeving van landgoed Eikenburg met een prettige, warm aandoende

Nadere informatie

Koopstromen geven een onthutsend beeld van de toekomst Winkels verdwijnen uit kleine en middelgrote kernen

Koopstromen geven een onthutsend beeld van de toekomst Winkels verdwijnen uit kleine en middelgrote kernen Koopstromen geven een onthutsend beeld van de toekomst Winkels verdwijnen uit kleine en middelgrote kernen Op 24 september werden de koopstromen 2015 van Oost- Nederland gepresenteerd door het onderzoeksbureau

Nadere informatie

Je zet niet even een knop om en je bouwt lean

Je zet niet even een knop om en je bouwt lean project De BinnenVergt, Zaltbommel Je zet niet even een knop om en je bouwt lean 1 30 Het zegt al veel dat we tot nu nog geen verzoek tot meerwerk richting de opdrachtgever hebben gedaan. Aannemer Jan

Nadere informatie

Nieuwe Kadekwartier Arnhem TE KOOP. Nieuwe Kadekwartier Arnhem

Nieuwe Kadekwartier Arnhem TE KOOP. Nieuwe Kadekwartier Arnhem Nieuwe Kadekwartier Arnhem TE KOOP Nieuwe Kadekwartier Arnhem ALGEMEEN Nieuwe Kadekwartier Een nieuwe woonwijk in wording! Links en rechts van de recent vernieuwde Westervoortsedijk verrijst de komende

Nadere informatie

We beginnen steeds met de vraag die we voorgelegd hebben. Daarna volgen grafieken die de uitkomsten helder in beeld brengen.

We beginnen steeds met de vraag die we voorgelegd hebben. Daarna volgen grafieken die de uitkomsten helder in beeld brengen. In maart 2015 vroegen wij in een enquête onze huurders, woningzoekenden, collega corporaties, gemeenten, medewerkers en via social media om mee te denken met ons beleid. In totaal hebben 3.700 deelnemers

Nadere informatie

Samen uw risico profiel bepalen

Samen uw risico profiel bepalen Klant naam: Woonplaats:.. Samen uw risico profiel bepalen Deze vragenlijst is bestemd voor de belegger. Beleggen betekent investeren, tegen al dan niet onzekere rendementen en eventueel met een risico.

Nadere informatie

1 Vind jij dat de winkeliers in Horst aan de Maas zelf mogen bepalen wanneer ze open gaan?

1 Vind jij dat de winkeliers in Horst aan de Maas zelf mogen bepalen wanneer ze open gaan? Koopzondag Horst aan de Maas II Onderzoeksresultaten TIPHorstaandeMaas.nl In de gemeente is een discussie over de koopzondagen. 8 1 Vind jij dat de winkeliers in Horst aan de Maas zelf mogen bepalen wanneer

Nadere informatie

Leekster Erfpacht. een nieuwbouwhuis ook binnen úw bereik

Leekster Erfpacht. een nieuwbouwhuis ook binnen úw bereik Leekster Erfpacht een nieuwbouwhuis ook binnen úw bereik Erfpacht anno 2014 Een lange historie Erfpacht bestaat al heel lang. Het werd door zowel de oude Egyptenaren als de Romeinen gebruikt als middel

Nadere informatie

Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van Culemborg

Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van Culemborg Informatienotitie AAN VAN ONDERWERP DATUM 17 april 2013 KOPIE AAN BIJLAGE 1 REGISTRATIENUMMER 1208556/7266 Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van

Nadere informatie

Profielschets. Algemene informatie: Geslacht: man / vrouw Geboortejaar:. Functie: Werkverband: voltijd / deeltijd

Profielschets. Algemene informatie: Geslacht: man / vrouw Geboortejaar:. Functie: Werkverband: voltijd / deeltijd Profielschets Algemene informatie: Geslacht: man / vrouw Geboortejaar:. Functie: Werkverband: voltijd / deeltijd Overzicht: Score hoog = 4-5 Score gemiddeld = 3 Score laag = 1-2 Deel 1: Gezondheid. Gemiddelde

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2013

Verkort Jaarverslag 2013 Verkort Jaarverslag Han Thoman: Ons bestuur is zich echt goed bewust van de risico s die het pensioenfonds loopt. Voorzitter Han Thoman Onze financiële positie is redelijk maar moet nog beter Een jaar

Nadere informatie

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties

Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Be good & sell it! 10 tips voor heldere communicatie over duurzame locaties Inleiding Be good & sell it! Goed dat je dit e-book hebt gedownload! Hoe belangrijk is het voor jou om helder te communiceren

Nadere informatie

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën Euronext.liffe Inleiding Optiestrategieën Vooraf De inhoud van dit document is uitsluitend educatief van karakter. Voor advies dient u contact op te nemen met uw bank of broker. Het is verstandig alvorens

Nadere informatie

Samenwerking Leopold&Kroes BV en Synvest m.b.t. beleggingsrechtlijfrente

Samenwerking Leopold&Kroes BV en Synvest m.b.t. beleggingsrechtlijfrente WELKOM Samenwerking Leopold&Kroes BV en Synvest m.b.t. beleggingsrechtlijfrente Leopold&Kroes BV verzorgt: presentaties aanstellen van financiële bemiddelaars offertes overdrachten van kapitaal vraagbaak

Nadere informatie

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek

Vermogen opbouwen voor aflossen hypotheek EigenWoningRekening U heeft een inkomen en een eigen woning. En u wilt in de toekomst de hypotheek helemaal of voor een groot gedeelte aflossen, zodat u in uw eigen woning kunt blijven wonen. Vermogen

Nadere informatie

Werken in en aan de praktijk

Werken in en aan de praktijk Werken in en aan de praktijk Avans Hogeschool is een topinstituut dat toekomstige beroepsoefenaren opleidt tot excellente professionals, die zichzelf en hun beroep voortdurend blijven ontwikkelen. Daarnaast

Nadere informatie

Bouw zelf je eigen droomhuis. Woonstad Rotterdam maakt het mogelijk in het Oude Westen

Bouw zelf je eigen droomhuis. Woonstad Rotterdam maakt het mogelijk in het Oude Westen Bouw zelf je eigen droomhuis Woonstad Rotterdam maakt het mogelijk in het Oude Westen Inhoud 1. Inleiding 2. Van droom naar werkelijkheid: collectief particulier opdrachtgeverschap 3. Je eigen droomhuis

Nadere informatie

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches Eenvoudig nieuwe klanten Voor adviseurs, trainers en coaches Leer hoe ideale klanten naar je toe komen. Wiep de Jong Online Business Trainer Eenvoudig nieuwe klanten 2 Welkom bij mijn E-Book 'Eenvoudig

Nadere informatie

Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen

Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen Wij willen graag kunnen kiezen tussen defensief of offensief beleggen Profiteert u als de markt straks herstelt? Wie de berichten over de huidige financiële markt volgt, weet dat deze voornamelijk gaan

Nadere informatie

JAARRESULTATEN boekjaar 2009 2010 STERKE GROEI VASTGOEDPORTEFEUILLE (+ 13,71%) AANZIENLIJKE STIJGING VAN HET COURANT RESULTAAT PER AANDEEL (+5,11%)

JAARRESULTATEN boekjaar 2009 2010 STERKE GROEI VASTGOEDPORTEFEUILLE (+ 13,71%) AANZIENLIJKE STIJGING VAN HET COURANT RESULTAAT PER AANDEEL (+5,11%) Persmededeling onder embargo tot vrijdag 28 mei 17u40 GEREGLEMENTEERDE INFORMATIE JAARRESULTATEN boekjaar 2009 2010 STERKE GROEI VASTGOEDPORTEFEUILLE (+ 13,71%) AANZIENLIJKE STIJGING VAN HET COURANT RESULTAAT

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. VastNed Retail nv is een Nederlands vastgoedbeleggingsfonds dat met gelden

Nadere informatie

12 REDENEN NOG TE STARTEN MET NETWERK

12 REDENEN NOG TE STARTEN MET NETWERK 12 REDENEN OM VANDAAG NOG TE STARTEN MET NETWERK MARKETING LETSPLAYBUSINESS.BE Enkele jaren geleden maakte mijn vrouw kennis met netwerk marketing. Ze leerde de Aloé Vera producten van Forever Living Products

Nadere informatie

Burn-out: een geluk bij een ongeluk

Burn-out: een geluk bij een ongeluk Burn-out: een geluk bij een ongeluk Als ik Els (39) voor het eerst spreek, is zij al bijna een jaar thuis vanwege een burn-out. Ze werkt zeven jaar als communicatiemedewerker voor een sportbond wanneer

Nadere informatie

WimWaanders: het overbrengen van cultuur is van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten een boost? Crowdfunding ambassadeurs voor je bedrijf

WimWaanders: het overbrengen van cultuur is van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten een boost? Crowdfunding ambassadeurs voor je bedrijf WIM Wim Waanders: het overbrengen van cultuur is ÉÉN van mijn drijfveren Geven nieuwe concepten de BINNENSTAD een boost? een initiatief van FLYNTH: Crowdfunding CREËERT ambassadeurs voor je bedrijf Nummer

Nadere informatie

Excellenties, Dames en heren,

Excellenties, Dames en heren, Alleen de uitgesproken tekst geldt. Welkomstwoord van drs. Ank Bijleveld-Schouten, Commissaris van de Koningin in de provincie Overijssel, bij de opening van de relatiebijeenkomst Lente in Overijssel,

Nadere informatie

Rabobank Graafschap-Midden

Rabobank Graafschap-Midden Rabobank Graafschap-Midden Geen gouden kranen. Wel gekleurde banken. Rabobank Graafschap-Midden kiest voor Gispen. Als één woord typerend voor de Achterhoek is, is dat waarschijnlijk nuchterheid. Tijdens

Nadere informatie

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Lijfrenterekening. Beleggen voor de aanvulling op uw pensioen.

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Lijfrenterekening. Beleggen voor de aanvulling op uw pensioen. Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz Lijfrenterekening Beleggen voor de aanvulling op uw pensioen. Beleggen voor een aanvulling op uw pensioen? Kies dan voor goede prestaties met de Allianz

Nadere informatie

Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt. Bijeenkomst VNG, 27 maart 2013 Marco van Dorst marco@moveo.nu, 0114-630998 / 06-22110077

Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt. Bijeenkomst VNG, 27 maart 2013 Marco van Dorst marco@moveo.nu, 0114-630998 / 06-22110077 Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt Bijeenkomst VNG, 27 maart 2013 Marco van Dorst marco@moveo.nu, 0114-630998 / 06-22110077 Intentieverklaring UPGRADE 24 januari 2013 ondertekende groot aantal

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Beleggen op uw eigen tempo.

Beleggen op uw eigen tempo. Flexinvest Beleggen op uw eigen tempo. FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. 2 De voordelen van beleggen en het gemak van sparen Flexinvest is een beleggingsplan waarmee u maandelijks een klein bedrag opzij

Nadere informatie

Wat is Newco, de portefeuille van Newco en wie vormt het bestuur.

Wat is Newco, de portefeuille van Newco en wie vormt het bestuur. Postbus 7817 1008 AA Amsterdam www.stichtinghomburgbonds.nl SAMENVATTING NEWCO In deze memo informeren wij u over het volgende onderwerp: Wat is Newco, de portefeuille van Newco en wie vormt het bestuur.

Nadere informatie

De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld,

De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld, De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld, heeft wel de toekomst. Over vijf jaar zal één op de vijf bouwwerken in Nederland volgens een concept gebouwd worden. Wat is dat en wat betekent het voor

Nadere informatie

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling is altijd op zoek naar betere oplossingen op het gebied van wonen en commercieel vastgoed. Ons streven is om snel

Nadere informatie

E BOOK HOE ORGANISEER IK EEN SUCCESVOLLE. o.a. aandachtspunten hoe BENADER JE JE GASTEN? WAT DOE JE WEL EN WAT DOE JE NIET?

E BOOK HOE ORGANISEER IK EEN SUCCESVOLLE. o.a. aandachtspunten hoe BENADER JE JE GASTEN? WAT DOE JE WEL EN WAT DOE JE NIET? E BOOK Vol met handige, onmisbare tips om uw relatiedag te laten slagen! HOE ORGANISEER IK EEN SUCCESVOLLE o.a. aandachtspunten hoe BENADER JE JE GASTEN? WAT DOE JE WEL EN WAT DOE JE NIET? BEDRIJFSFEEST.NL

Nadere informatie

Allround in vastgoedmanagement en -advies

Allround in vastgoedmanagement en -advies Allround in vastgoedmanagement en -advies Samen waardegroei creëren en stimuleren. Daar gaan wij voor Amstelius Vastgoed Amstelius is een onafhankelijk allround kantoor voor vastgoedmanagement en -advies.

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Van een straat met allure naar een straat met veel uitdagingen

Van een straat met allure naar een straat met veel uitdagingen DE NOORDERBOULEVARD 1942 Van een straat met allure naar een straat met veel uitdagingen - Hoog leegstandspercentage - Teruglopende omzet bij de winkeliers - Brancheverschraling - Verrommeling - Achterstallig

Nadere informatie

Nieuwjaarstoespraak Deventer 2013

Nieuwjaarstoespraak Deventer 2013 Nieuwjaarstoespraak Deventer 2013 Dames en heren, Een fantastisch 2013 gewenst! Fijn dat u allemaal gekomen bent, hier in Schouwburg, voor de Deventer nieuwjaarsreceptie. De receptie is een gezamenlijk

Nadere informatie

een eigen huis kopen met zekerheid voor nu én later

een eigen huis kopen met zekerheid voor nu én later een eigen huis kopen met zekerheid voor nu én later Inhoud Uw koopwoning dichterbij 3 Betaalbaar en minder risico 4 U bent eigenaar 7 Kiezen voor een eigen huis 8 Waar kunt u op rekenen? 11 2 Uw koopwoning

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie