Scriptie Elke Verstralen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Scriptie Elke Verstralen"

Transcriptie

1 Scriptie Elke Verstralen Ga op in uw werk, maar ga er niet aan ten onder Werkstress en sociale ondersteuning Haagse Hogeschool Personeel & Arbeid 2005

2 Elke Verstralen Werkstress en sociale ondersteuning Hoe kan een organisatie sociale hulp organiseren ter preventie en reducering van werkstress bij medewerkers? Opleiding: Personeel & Arbeid Haagse Hogeschool Student: Elke Verstralen Studentnummer: Begeleider: Dhr. R. Spiekerman Beoordelaar: Dhr. A.G. Lammerdin

3 Procesverslag scriptie Elke Verstralen Ga op in uw werk, maar ga er niet aan ten onder Werkstress en sociale ondersteuning Haagse Hogeschool Personeel & Arbeid 2005

4 Elke Verstralen Werkstress en sociale ondersteuning Hoe kan een organisatie sociale hulp organiseren ter preventie en reducering van werkstress bij medewerkers? Opleiding: Personeel & Arbeid Haagse Hogeschool Student: Elke Verstralen Studentnummer: Begeleider: Dhr. R. Spiekerman Beoordelaar: Dhr. A.G. Lammerdin

5 Voorwoord Met het schrijven van deze scriptie sluit ik mijn studie Personeel & Arbeid aan de Haagse Hogeschool af. Graag maak ik van de gelegenheid gebruik om te vertellen hoe het allemaal begonnen, verlopen en geëindigd is. De weg naar de Haagse Hogeschool, Personeel & Arbeid Als klein meisje was mijn verzameling Barbies, de zin van mijn leven. Uren bracht ik in stilte door op mijn speelzolder, vaak samen met mijn vriendinnetje Maartje. Samen beschikten wij over een uitgebreide garderobe voor onze poppen. Ons pronkstuk was het mantelpakje. Als Barbie naar haar werk ging, trok ze haar mantelpakje aan. Barbie ging dan mensen helpen, die bang waren voor de baas, alias de Kapotte Ken. Dat was het beroep van Barbie en wij vonden het prachtig. Op een dag hebben wij elkaar plechtig gezworen dat wij ook zo wilde worden. We hebben deze belofte opgenomen in ons Geheime Boek: Later als iemand bang is voor de Baas die gemeen doet (Kapotte Ken), dan gaan wij die helpen. Je moet lippenstift op en de nette kleren aan. Tijdens onze pubertijd maakte Barbie plaats voor sociale contacten en bijbaantjes. Ongeveer vanaf mijn twaalfde heb ik gewerkt. Het begon als oppas, waarna ik de smaak te pakken kreeg. Onbewust vormde ik een netwerkje om mij heen. Het begon met de baas van een schoenenwinkelketen, die contact met mij opnam, zodra hij werk had. Ik trommelde dan een groep vriendinnen op en samen klaarde wij de klus. Ik onderhandelde over het loon en de werktijden. Ik dacht na over de samenwerking en deelde verschillende dames bewust wel of niet bij elkaar in. Ik kan me nog goed herinneren, dat ik besloot geen heren meer mee te nemen, die zorgde voor onrust in de groep. Op deze manier rolde ik in het vak en werden de dames & ik vaker gevraagd. Na de HAVO was het zover, ik moest een vervolgopleiding gaan kiezen. Mijn moeder probeerde mij enthousiast te maken voor Personeel & Arbeid. Door het voorgaande verwachtte ze dat deze studie bij mij zou passen. Tegen de ideeën van mijn ouders zette ik me natuurlijk af. Wat dachten ze wel niet. Ik heb een aantal testen gedaan en steeds keerde onder andere Personeel & Arbeid terug als beroepsadvies. Ik vond dat die test niet klopte. Door mijn ouders ben ik overgehaald om naar open dagen te gaan. Aanvankelijk in de omgeving van Brabant. Tilburg en Eindhoven, dat leek me niks. 1

6 Ook Den Haag werd bezocht en ik kwam in aanraking met Elly van Linschoten. Zij maakte me enthousiast. Ik schreef me direct in en mijn moeder gniffelde. Tijdens mijn stage kwam Maartje een keer bij mij logeren. Zij had een zakelijke afspraak in Den Haag. Nadat we wakker werden, stond ik voor de spiegel mijn pakje aan te doen. Maartje duwde me opzij, omdat ze haar lippen moest stiften. We keken elkaar aan en moesten ontzettend lachen. De weg door de Haagse Hogeschool, Personeel & Arbeid Tijdens de weg die ik bewandeld heb gedurende mijn studie heb ik kennis opgedaan over alle facetten van het personeelswerk, de mens in het algemeen en mijzelf in het bijzonder. Tijdens deze weg heeft Noortje van der Meer, met name het laatste stuk, steeds naast mij gelopen. Ik ben haar erg dankbaar voor haar gezelschap. De eindsprint, het scriptietraject Mijn scriptie gaat over werkstress en sociale steun. Ik dank Bob Spiekerman, Noortje van der Meer, Sjoerd van den Assem, Maartje Nuijten en mijn familie voor de onmisbare sociale steun die ik heb ontvangen. Werkstress is een groot risico voor organisaties en als personeelsfunctionaris moet je op de hoogte zijn van dit gevaar en daar passend mee om kunnen gaan. Voor diegene die mijn scriptie lezen, hoop ik dat het bijdraagt aan de waakzaamheid en de zelfkennis met betrekking tot stress, en dat het handvaten kan bieden om stress preventief en reducerend aan te pakken. Den Haag, mei 2005 Elke Verstralen 2

7 Inhoudsopgave Inleiding... 6 Hoofdstuk 1 Oorzaken van werkstress Inleiding De balans De draaglast Alledaagse stresssituaties Chronisch belastende omstandigheden Ingrijpende levensgebeurtenissen De draagkracht Gezondheid Gedragsstijl Sociaal netwerk Samenvatting Hoofdstuk 2 Gevolgen van werkstress Inleiding Signalen van werkstress Lichamelijke signalen Psychische signalen Gedragsmatige signalen Lange termijn gevolgen van werkstress Financiële consequenties van werkstress Samenvatting

8 Hoofdstuk 3 Systematische aanpak van werkstress Inleiding Uitgangspunten van het stappenplan Het stappenplan voor een systematische aanpak van werkstress Stap 1 Voorbereiding en signalering Stap 2 Probleemanalyse Stap 3 Keuze van maatregelen Stap 4 Uitvoering van maatregelen Stap5 Evaluatie Samenvatting Hoofdstuk 4 Sociale steun Inleiding Belang van sociale steun Bronnen van sociale steun Sociaal ondersteunende aspecten binnen een organisatie De balans en sociale ondersteuning Samenvatting Hoofdstuk 5 Conclusie en aanbevelingen Inleiding Conclusie centrale vraag Aanbevelingen naar aanleiding van de scriptie

9 Bijalge 1 De Holmes & Rahe Stress-schaal Bijlage 2 Artikel PW-onderzoek Bijlage 3 Rationele Effectiviteits Training Bijlage 4 Tips om te onthaasten Bijlage 5 11 redenen voor een 32-urige werkweek Literatuuropgave

10 Inleiding Een kwart van alle werknemers heeft last van vermoeidheidsklachten en 4-7% van burnoutverschijnselen. Elke dag zijn er 50 nieuwe arbeidsongeschikten door stressoverbelasting. In totaal zijn er WAO'ers met psychische klachten. Mensen met een stressvolle baan zijn vaker verkouden, hebben vaker griep of buikgriep en een groter risico om aan hartproblemen te overlijden. i In Nederland worden per jaar ruim werknemers arbeidsongeschikt verklaard als gevolg van stress en overspanning. Omgerekend naar een achturige werkdag is dat er één per drieëneenhalve minuut ii. 50 tot 60% van alle verloren werkdagen houden verband met stress. iii Uit bovenstaande cijfers blijkt dat werkstress een probleem is voor organisaties en de maatschappij. Ik ben van mening dat je als P&A professional op de hoogte dient te zijn van de werkstressrisico s en daar passend mee om moet kunnen gaan. Bovendien ben ik vanuit mijn persoonlijke interesse nieuwsgierig naar mijn eigen gedrag met betrekking tot stress. Om deze redenen heb ik ervoor gekozen dit onderwerp nader te bestuderen. Op deze manier tracht ik mijzelf extra bagage mee te geven voor als ik als P&A professional de arbeidsmarkt betreedt. Binnen dit item ben ik benieuwd naar de werking van sociale ondersteuning. Deze interesse heeft geleid tot de volgende centrale vraag: Hoe kan een organisatie sociale hulp organiseren ter preventie en reducering van werkstress bij medewerkers? Om een verkeerde interpretatie te voorkomen, worden de begrippen uit de vraagstelling welke niet worden behandeld in mijn scriptie, onderstaand nader toegelicht. Met organisatie doel ik op alle personen die tijdens het arbeidsproces verantwoordelijk zijn voor het welzijn van de medewerker. 6

11 Met organiseren doel ik op een methodische aanpak, welke gericht is op sociale hulp ter preventie en reductie van werkstress. Het begrip medewerker omvat alle personen die werkzaam zijn in een organisatie. Sociale hulp zie ik in dit kader als ondersteuning betrekking tot werkstress. Het begrip preventie operationaliseer ik als voorzorgsmaatregel ter voorkoming van werkstress. De reducering van werkstress betekent in dit geval de vermindering van werkstress. Mijn adviezen en aanbevelingen worden gedaan vanuit het perspectief van personen in een organisatie die verantwoordelijk zijn voor het welzijn van de medewerker. Hierbij valt te denken aan de leidinggevenden en de afdeling P&O. Ik heb voor dit brede perspectief gekozen, omdat er bij werkstressbeleving op verschillende niveau s en manieren sociale hulp geboden kan worden. Om tot beantwoording van de centrale vraagstelling te komen, heb ik onderstaande deelvragen opgesteld: Wat zijn mogelijke oorzaken en gevolgen van werkstress en wat zijn mogelijke symptomen? Hoe kan de organisatie sociale hulp organiseren ter preventie van werkstress bij medewerkers? Hoe kan de organisatie sociale hulp organiseren ter reducering van werkstress bij medewerkers? Als het gaat om preventie en reducering van werkstress, is het zaak inzicht te hebben in de oorzaken van stress om passende maatregelen te treffen voor de organisatie en de medewerkers. Een oplossing voor dit probleem is pas succesvol, indien deze adequaat is. Hiervoor dient de oplossing afgestemd te zijn op de oorzaken van het probleem. Deze scriptie start daarom met hoofdstuk 1, Oorzaken van werkstress. De balans tussen de draaglast en de draagkracht van een persoon wordt in dit gedeelte toegelicht en zal als rode draad door de gehele scriptie lopen. Hoofdstuk 2, Gevolgen van werkstress, laat zien welke signalen er afgegeven worden in het geval van stress. Bovendien gaat het in op de lange termijn gevolgen van werkstress en de financiële consequenties. 7

12 Om vervolgens te achterhalen welke werkstressrisico s en probelemen er in een organisatie heersen en hoe deze aangepakt dienen te worden, presenteert hoofdstuk 3 een systematische aanpak voor werkstress. Dit hoofdstuk omvat een stappenplan wat doorlopen dient te worden. Om sociale ondersteuning preventief en reducerend in te kunnen zetten, gaat hoofdstuk 4, Sociale ondersteuning, nader in op ten eerste het belang van sociale hulp. Vervolgens omschrijft het hoofdstuk de diverse bronnen die sociale hulp kunnen bieden en schetst het een aantal ondersteunende sociale waarden. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een tweetal schema s welke concreet laten zien op welke wijze deze hulp gegeven kan worden. Hoofdstuk 5 omvat de conclusie en aanbevelingen van deze scriptie. 8

13 Hoofdstuk 1 Oorzaken van werkstress 1.1 Inleiding In dit eerste hoofdstuk wordt een gedeelte van de deelvraag Wat zijn mogelijke oorzaken en gevolgen van werkstress en wat zijn mogelijke symptomen? besproken. In dit hoofdstuk zullen de mogelijke oorzaken van werkstress aan bod komen. 1.2 De balans Het menselijk lichaam heeft een zekere mate van stress of spanning nodig om te kunnen functioneren. Door de vecht- of vlucht respons iv van het lichaam op stressoren (stressveroorzakers) wordt deze in staat van paraatheid gebracht, waardoor het lichaam fysiologisch in staat is om een prestatie te leveren. Om een maximale prestatie te leveren, is een optimaal stressniveau van belang. Na deze inspanning herstelt het lichaam zich en keert het terug in haar normale staat. Er is in dit geval sprake geweest van een gezonde stressreactie. Als de stressor langdurig en intens is, is er geen mogelijkheid tot herstel en raakt het lichaam uitgeput, waardoor het kwetsbaar is geworden voor stoornissen en ziekten. Dit betreft een toestand van stress en kan schadelijk en ongezond zijn. Echter, het omslagpunt tussen gezonde en ongezonde stress verschilt per individu en wordt bepaald door de oorzaken van stress. De oorzaken betreffende stress zijn eindeloos. Veelal zijn het meerdere factoren, welke samenhangen en samenkomen waardoor ze stress veroorzaken. Deze factoren kunnen gelegen zijn in zowel de werksfeer als in de privé-sfeer en leiden in de meeste gevallen tot verminderd functioneren op het werk. Onder ongezonde werkstress wordt verstaan: stress door of in de werksituatie. De literatuur geeft talloze figuren, modellen en theorieën weer, welke inzicht geven in de oorzaken betreffende werkstress. Bijvoorbeeld het arbeidsanalysemodel van Karnas v benadrukt de wisselwerking tussen de taak en activiteit en voorwaarden en gevolgen. Binnen dit model worden de privé-situatie en het sociale netwerk achterwege gelaten. Het interpretatiemodel van Compernolle vi komt er op neer dat een optimaal stressniveau positieve effecten heeft, zoals creativiteit en motivatie. Het Job Strain Model van Karasek vii bestudeert het risico van de arbeidssituatie, maar gaat verder niet in op de persoonlijke kenmerken. Lazaus en Folkman viii benaderen stress vanuit drie niveau s. Het sociale, psychologische en fysiologische niveau, waarbij zij wijzen op de subjectieve beleving van stress. De verschillende visies en overkoepelende oorzaken zijn in onderstaand schema weergegeven. 9

14 DRAAGLAST De situatie DRAAGKRACHT Persoonlijke eigenschappen Werk - Privé Alledaagse Chronisch Ingrijpende Gezondheid Gedrag Sociaal stresssituaties belastende levensge- netwerk omstandigheden beurtenissen Schema 1: Oorzakenbalans werkstress De oorzaken welke ten grondslag liggen aan werkstress zijn te verdelen in twee categorieën, namelijk de draaglast en de draagkracht. De balans is cruciaal binnen deze aspecten. Er is sprake van ongezonde werkstress indien de draaglast en de draagkracht niet met elkaar in evenwicht zijn. Deze onevenwichtigheid kan op twee manieren plaatsvinden. Werkstress wordt veroorzaakt indien de draaglast groter is dan de draagkracht. Dit is de oorzaak waaraan meestal direct gedacht wordt indien er sprake is van stress. Dat het iemand te veel is geworden. De draagkracht, welke groter is dan de draaglast kan tevens stressveroorzakend werken. Dit is bijvoorbeeld het geval bij onderbelasting. 1.3 De draaglast Met het begrip draaglast wordt gedoeld op situationele oorzaken, waar geen controle over heerst. Het betreffen hier oorzaken en eisen welke in de omgeving van de persoon liggen, de situatie, en welke tot stress en dus eventueel tot werkstress leiden. Deze omstandigheden worden ook wel belastende omstandigheden genoemd en zijn te verdelen in drie categorieën, namelijk alledaagse stresssituaties, chronische belastende omstandigheden en ingrijpende levensgebeurtenissen. De wisselvalligheden van het leven Zijn niet je vijanden Maar je bondgenoten. Acceptatie is de hoogste vorm van liefde Drukpa Rinpoche 10

15 In de loop der jaren is een verschuiving opgetreden van lichamelijke arbeid (en dus lichamelijke belasting met als gevolg slijtage van het lichaam), naar geestelijke en emotionele arbeid (en dus geestelijke en emotionele belasting) ix. In lichamelijke arbeid zijn over het algemeen veel natuurlijke rustmomenten opgenomen, terwijl bij geestelijke arbeid de gedachten vaak ook tijdens rustmomenten doorgaan. Door deze verschuiving van belasting, is het risico op geestelijke en emotionele overbelasting hoger geworden in vergelijking tot ongeveer twee honderd jaar geleden Alledaagse stresssituaties Deze bron van stress betreft vaak onschuldige voorvallen, welke zich veelal op een ongelegen tijdstip voordoen en waar zoals gezegd, geen invloed op kan worden uitgeoefend. Indien het een opeenstapeling betreft, van deze onschuldige, ongelegen incidenten, wordt de irritatiegrens vaak bereikt. Waar deze grens ligt, heeft te maken met de andere kant van de balans, de persoonlijke eigenschappen. Deze gebeurtenissen zijn vaak de spreekwoordige druppel tot stress, als het gaat om een overbelast persoon. Deze gebeurtenissen kunnen zowel in de privé-sfeer als tijdens het werk voorkomen. Veel van deze voorvallen zijn gelegen in het verkeer. Files, stoplichten, vertragingen en kapotte voertuigen zijn een grote bron van irritatie. Daarnaast scoren stommiteiten ook erg hoog. Knoeien op een overhemd, ladder in een panty, hondenpoep, enzovoorts. Verder zijn zoekgeraakte voorwerpen (sleutels, agenda, telefoon of papieren) en kapotte machines (computer, telefoon) incidenten welke tot ergernis leiden. Deze alledaagse stresssituaties beïnvloeden dus de irritatiegrens van personen. Dit hangt sterk samen met de gehaaste samenleving die er tegenwoordig ten dagen is. Waar ik ook ben, ik zie gejaagde mensen om mij heen. De drukte, de haast en de snelheid razen voorbij. Een gehaaste samenleving en een lage irritatiegrens beïnvloeden elkaar. Des te drukker en gehaaster mensen zich gedragen, hoe sneller zij geprikkeld zijn. Door de strakke planning van mensen is er geen tijd voor spontane voorvallen, waardoor deze direct een stressbron vormen. Dit brengt veel overbodige irritatie met zich mee. Met verbazing aanschouw ik soms de grootse drukte over kleine voorvallen. Met name de duur van de irritatie. Af en toe geprikkeld zijn is natuurlijk, maar vaak laten mensen zich overspoelen door de irritatie en reageren er emotioneel (boos, agressief, verdrietig) op. Eén ogenblik van geduld kan ons behoeden voor een grote ramp; Eén ogenblik van ongeduld kan een geheel leven vernietigen. Chinese Wijsheid 11

16 Dit gedrag veroorzaakt overbodige draaglast en brengt dus stressrisico s met zich mee. Deze alledaagse stresssituaties zijn dus een belangrijke oorzaak van overbelasting, waar passend op moet worden gereageerd Chronisch belastende omstandigheden Chronisch belastende omstandigheden veroorzaken stress vanwege het slepende, voortdurende en uitzichtloze karakter. De invloed die op deze omstandigheden kan worden uitgeoefend, is bepalend voor de stressreactie. Wat betreft deze chronisch belastende omstandigheden valt in de privé-situatie onder andere te denken aan een langdurige verzorging van of conflicten met een naast familielid. Maar ook financiële problemen en een onprettige woonomgeving behoren tot deze groep. Aangaande de werksituatie draait het om vier aspecten welke als chronisch belastend kunnen worden getypeerd, indien deze niet goed geregeld zijn. Stressoren omtrent arbeidsinhoud x hebben te maken met het geheel aan taken dat wordt verricht. Hierbij valt te denken aan teveel werk, maar ook te weinig werk. Werk in een hoog tempo, te moeilijk of te eenvoudig werk zijn tevens mogelijke stressoren. Ook indien het werk te monotoon of kortcyclisch is, bestaat er een kans dat dit stress met zich meebrengt. Tegenstrijdige en onduidelijke taakeisen brengen tevens een stressrisico met zich mee. Daarnaast is er gevaarlijk werk en teveel verantwoordelijkheid wat negatieve invloed heeft. Stressoren met betrekking op arbeidsomstandigheden (de fysieke omstandigheden en omgevingsinvloeden op het werk) zijn onder andere lawaai, trillingen, verlichting, straling, temperatuur, werkhouding, hygiëne, gevaarlijke situaties enzovoorts. Stressoren binnen arbeidsvoorwaarden, de ruilverhouding tussen geleverde arbeid en de beloning ervan, kunnen lage beloning, weinig loopbaan mogelijkheden, contractvorm (zekerheid), werkzekerheid (een evenredige input) betreffen. Slechte wijze van leidinggeven, slechte onderlinge relaties op het werk, onvoldoende sociale ondersteuning; te weinig zeggenschap, ongewenste intimiteiten en discriminatie zijn stressoren welke allen liggen in de arbeidsverhoudingen. Onder arbeidsverhoudingen wordt verstaan de zeggenschapsrelaties binnen en buiten de onderneming. 12

17 1.3.3 Ingrijpende levensgebeurtenissen Ingrijpende levensgebeurtenissen vragen veel van het lichamelijke en geestelijke aanpassingsvermogen van een persoon en zijn daardoor vaak per definitie stress veroorzakend. Zoals bij alle drie de aspecten van de draaglastkant van de balans, speelt het controleloze karakter van deze gebeurtenis een grote rol. In de literatuur zijn talloze opsommingen met betrekking tot ingrijpende levensgebeurtenissen te vinden. De meeste van deze lijsten zijn gebaseerd op het onderzoek van Holmes en Rahe. Aan de hand van de bestudering van duizenden ziektegeschiedenissen stelde de onderzoekers een lijst op met 43 life events. Aan één van deze events werd een score gekoppeld op de schaal van 1 tot 100 (trouwen stond voor 50 punten). Vervolgens werd aan 400 personen gevraagd de rest van de items te vergelijken met deze gebeurtenis en daar een score aan te koppelen. Deze werden Social Readjustment Rating Scale (SRRS). De conclusie van het onderzoek was dat minimaal 300 punten in twee jaar tijd vaak samenhangt met ziekte, psychologische problemen, verkeersongelukken en sportongevallen. Zie bijlage 1 voor de volledige weergave van de ingrijpende gebeurtenissen inclusief de SRR-schaal. Deze is aangevuld met een overzicht van de tien belangrijkste veranderingen betreffende de arbeidssituatie, welke stressveroorzakend zijn xi. 1.4 De draagkracht De andere kant van de balans, de draagkracht, staat voor de persoonlijke eigenschappen welke invloed hebben op de beleving van stress. Wat iemand aankan (kan dragen), heeft te maken met hoe een persoon in het leven staat. Deze wijze bepaalt het uithoudingsvermogen van een persoon en heeft daardoor gevolgen voor het omslagpunt van de balans. Zoals uit schema 1: Oorzakenbalans werkstress blijkt, zijn er drie factoren, welke meespelen in het veroorzaken van stress: gezondheid, gedrag en sociaal netwerk. Dat de kraaien van zorg en kommer over uw hoofd vliegen kunt ge niet beletten. Maar dat ze zich in uw haar nestelen kunt ge verhinderen. Chinees spreekwoord 13

18 1.4.1 Gezondheid Ongezonde eet- en drinkgewoonten, roken en te weinig lichaamsbeweging dragen bij aan een slechte gezondheid xii, met als gevolg een zwakke lichamelijke conditie. De weerstand wordt daardoor slechter, waardoor de draagkracht verminderd wordt. Hierdoor neemt de kans op stressklachten toe. Onder ongezonde eetgewoonten wordt te veel of te weinig, te vet, te eenzijdig, te zout en te zoet eten verstaan. Deze eetpatronen hebben onder andere als gevolg overgewicht, te hoge bloeddruk en hart- en vaatziekte, maagproblemen, waardoor de lichamelijke conditie achteruit gaat. Daarnaast is teveel koffie schadelijk voor het lichaam. Bij meer dan drie koppen koffie, kunnen er onder andere hartritmestoornissen optreden en wordt de productie van stresshormonen gestimuleerd. Daarnaast is overmatig alcoholgebruik (meer dan twee glazen alcohol per dag) schadelijk, doordat het de kans op onder andere lever- en hartziekten vergroot. Het is algemeen bekend, dat roken de gezondheid schaadt. Het vergroot de kans op kanker en hart- en vaatziekten. Afgezien daarvan, is het slecht voor het uithoudingsvermogen van een persoon. Onvoldoende lichaamsbeweging zorgt voor te weinig verbruik van calorieën, het hart- en vaatstelsel en het ademhalingssysteem worden lui en de weerstand wordt verlaagd Gedragsstijl Binnen de gedragsstijl zijn er vier factoren, welke invloed hebben op de stressbeleving van personen. Het type A-gedrag, de subassertieve gedragsstijl, controle en het copinggedrag. Het type A-gedrag xiii is geïntroduceerd door Rosenman en Friedman (Amerikaanse cardiologen) en wordt ook wel verwoord in een roofbouwachtige manier van leven. Het type gedrag wordt gekenmerkt door gehaastheid, gejaagdheid, ongeduld en overmatige betrokkenheid. Daarnaast is er een bijzonder hoge prestatiegerichtheid en de drang om meer activiteiten tegelijk te doen is altijd aanwezig. De persoon met het type A-gedrag heeft doorgaans moeite met ontspannen en kan moeilijk genieten van lui zijn. Typerend voor dit gedrag is het negeren van signalen van vermoeidheid en spanning, waardoor het lichaam geen tijd heeft om te herstellen, waardoor dit gedrag een risicofactor voor stress betreft. 14

19 De sub-assertieve gedragsstijl xiv wordt getypeerd door factoren welke verband hebben met het ontbreken van assertiviteit. Hierbij valt te denken aan weinig zelfvertrouwen en het onvoldoende opkomen voor de eigen persoon. Kenmerkend voor dit gedrag is eigen wensen, verlangens, behoeften en irritaties van ondergeschikt belang zien. Daarnaast zullen sub-assertieve personen zichzelf veelvuldig wegcijferen en opofferen. Vaak durven zij geen beroep op anderen te doen. Verder is typerend voor dit gedrag de gevoeligheid voor mening van anderen. Deze manier van doen zorgt ervoor dat zaken onderdrukt en opgekropt worden, waardoor de persoon zichzelf tekort doet. Dit werkt belastend en kan daarom stressklachten veroorzaken. Controle xv valt op te delen in een tweetal aspecten. Zelfbeheersing en invloed op de omgeving. Extreme zelfbeheersing is typerend gedrag voor een persoon die angst heeft voor verlies van zelfcontrole. Het verliezen van deze controle kan door de ogen van deze persoon bijvoorbeeld gezien worden als kwetsbaarheid en achteraf een gevoel van schaamte veroorzaken. De angst om zich te laten gaan gaat gepaard met een continue beheersing van een persoon. De spanning welke hiermee samenhangt is veelal intens en langdurig van aard, waardoor het een bron van stress kan zijn. Behalve deze extreme zelfbeheersing, is invloed op de omgeving een risicofactor wat betreft stress. Dit gedrag typeert de angst voor het overgeven aan situaties. Personen die dit gedrag vertonen, hebben graag zelf alles in de hand. Indien een persoon het gevoel krijgt, dat deze controle over de situatie verloren dreigt te gaan, kan er een hevige stressreactie optreden. De manier waarop personen omgaan met stress, ook wel copinggedrag xvi genoemd, hangt samen met de voorgaande gedragselementen. Cruciaal hierbinnen is het inzicht in het gedrag inzake stress. Hierin zijn drie categorieën te onderscheiden, namelijk probleemgericht gedrag, emotiegericht gedrag en spanningverlagend gedrag. Het probleemgerichte gedrag hangt samen met de stresssituatie die zich voordoet. Is de persoon in kwestie een aanpakker, een afwachter of iemand die sociale steun zoekt. Het emotiegerichte gedrag betreft de waarneming. Is deze depressief of optimistisch. Het spanningverlagende gedrag draait om de reactie en deze betreft verzachtende activiteiten. Inzicht in dit gedrag biedt een manier om de wijze van omgaan met stress te veranderen. Indien dit zelfbeeld niet aanwezig is, kan niet effectief omgegaan worden met stress in ieder stadium. Succes is de vrucht van volmaakte zelfkennis en de mechanismen van de wereld Drukpa Rinpoche 15

20 1.4.3 Sociaal netwerk Een sociaal netwerk kan worden omschreven als de aard van de relaties en contacten die onderhouden worden met andere mensen in de (directe) omgeving xvii. Met name de partner, familieleden, vrienden, kennissen en collega s vormen het sociale netwerk welke zorgt voor sociale ondersteuning. In de psychologie wordt de volgende definitie voor sociale ondersteuning gehanteerd: de mogelijkheden van de omgeving om tegemoet te komen aan fundamentele sociale behoeften van de mens xviii. Sociale ondersteuning heeft als doel het helpen om belastende omstandigheden de baas te zijn. Deze ondersteuning heeft te maken met de basisbehoefte aan fundamentele sociale behoeften zoals zekerheid, begrip, waardering, enzovoorts. Sociale ondersteuning is te verdelen in drie categorieën, informatieve, instrumentele en emotionele ondersteuning. Ten eerste is er informatieve ondersteuning. Bij deze vorm van ondersteuning draait het om tips en adviezen omtrent stress gerelateerde zaken. Informatieve steun heeft met name te maken met zekerheid en duidelijkheid over zaken in de toekomst. Naast informatieve ondersteuning bestaat er instrumentele ondersteuning. Het gaat hier veelal om materiele zaken zoals middelen om een taak uit te voeren. Daarnaast kan het bijvoorbeeld ook bestaan uit het overnemen van werkzaamheden, zodat een persoon ontlast wordt. Naast bovengenoemde vormen van sociale ondersteuning is emotionele ondersteuning belangrijk voor de draagkracht van een persoon. Het doel van emotionele ondersteuning is het emotioneel sterk en stabiel maken van een persoon. Een middel hiervoor is het geven van informatie waaruit blijkt dat iemand begrepen en genegen wordt. Deze informatie komt tegemoet aan behoeften aan intimiteit, vertrouwen, begrip en vriendschap. 1.5 Samenvatting In dit hoofdstuk is een gedeelte van de deelvraag Wat zijn mogelijke oorzaken en gevolgen van werkstress en wat zijn mogelijke symptomen? beantwoord. De oorzaken van werkstress stonden centraal in dit deel van mijn scriptie. De conclusie van Wat zijn mogelijke oorzaken van werkstress? luidt als volgt: De oorzaken die aan werkstress ten grondslag liggen, zijn weergegeven in het oorzakenschema werkstress (schema 1, paragraaf 1.2). Binnen dit model staat de balans tussen de draaglast en de draagkracht centraal. 16

21 Er is sprake van ongezonde stress indien de draaglast en de draagkracht niet met elkaar in evenwicht zijn. De draaglast, gelegen in de situatie waarin een persoon verkeert, zorgt voor belasting van een individu. De persoonskenmerken (de draagkracht, wat iemand aankan) bepalen wanneer iemand overbelast raakt en dus aan ongezonde stress leidt. Aan de draaglastzijde (paragraaf 1.3) komt naar voren dat factoren als alledaagse situaties, chronisch belastende omstandigheden en ingrijpende levensgebeurtenissen een rol spelen bij het ontstaan van stress. Bij alle drie de aspecten speelt het controleloze karakter van deze gebeurtenis een grote rol. Aan de draagkrachtzijde (paragraaf 1.4) komen de aspecten gezondheid (ongezonde eet- en drinkgewoonten, roken en te weinig lichaamsbeweging), gedragsstijl (type A-gedrag, de subassertieve gedragsstijl, controle en de wijze van omgaan met stress) en sociaal netwerk aan bod. Deze kant van de balans staat voor de persoonlijke eigenschappen welke invloed hebben op de beleving van stress. 17

VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER. Noortje Wiezer

VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER. Noortje Wiezer VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER Noortje Wiezer Themagebieden van TNO Waarom is het belangrijk om over werkdruk, werkstress en werkplezier te praten? Wat is stress? Een (noodzakelijke) reactie op een bedreigende

Nadere informatie

Registratie-richtlijnen

Registratie-richtlijnen BEROEPSGEBONDEN BURNOUT/OVERSPANNING (niet in Europese Lijst van Beroepsziekten) (CAS: Burnout P611 en Overspanning P619) 1 Achtergrondinformatie Van burnout wordt gesproken indien sprake is van een langdurige

Nadere informatie

DEPRESSIE EN LEEFTIJD

DEPRESSIE EN LEEFTIJD DEPRESSIE EN LEEFTIJD BROCHURE Kathleen Van Hyfte Universiteit Gent Kathleen.vanhyfte@ugent.be 1 Project CAPA BROCHURE DEPRESSIE & LEEFTIJD Brochure : Depressie (1) Depressie en leeftijd (2) Depressie,

Nadere informatie

Whitepaper Werkstress

Whitepaper Werkstress Whitepaper Werkstress Wat is stress eigenlijk? En hoe ontstaat het? Stress kan belemmerend werken op je dagelijks functioneren. En andersom kan de manier waarop je dagelijks functioneert stress opleveren.

Nadere informatie

Alles Goed? Workshop. Signaleren van stressklachten en burn-out bij werknemers de ideale werknemer het meest kwetsbaar?

Alles Goed? Workshop. Signaleren van stressklachten en burn-out bij werknemers de ideale werknemer het meest kwetsbaar? Alles Goed? Workshop Signaleren van stressklachten en burn-out bij werknemers de ideale werknemer het meest kwetsbaar? Alles Goed? Liesbeth Niessen Psycholoog Arbeid en Gezondheid N.I.P. www.competencecoaching.nl

Nadere informatie

Soorten klachten. Onderlinge samenwerking onder de loep. Burnout. Verschijnselen van het vermoeide helden syndroom

Soorten klachten. Onderlinge samenwerking onder de loep. Burnout. Verschijnselen van het vermoeide helden syndroom Soorten klachten Onderlinge samenwerking onder de loep Burnout Verschijnselen van het vermoeide helden syndroom Overspannenheidsverschijnselen (Surmenage) Depressie Het managen van stress-gerelateerde

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

Preventie van werkdruk in de bouwsector. Werknemer

Preventie van werkdruk in de bouwsector. Werknemer Preventie van werkdruk in de bouwsector Werknemer Inhoud Wat is werkdruk/stress? Welke factoren bevorderen stress op het werk? Hoe herken ik stress-symptomen bij mezelf? Signalen van een te hoge werkdruk

Nadere informatie

arbo 42 11-10-2013 17:27:30

arbo 42 11-10-2013 17:27:30 arbo 42 11-10-2013 17:27:30 e brengen een hoge werkdruk vaak in verband met een breed scala aan gezondheids- en veiligheidsrisico s, variërend van vermoeidheid en fysieke klachten tot hartziekten of ongelukken

Nadere informatie

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Inhoud Definitie gezond Biopsychosociaal model Psychische gezondheid Stress

Nadere informatie

Arbocatalogus Grafimedia

Arbocatalogus Grafimedia Arbocatalogus Grafimedia Van werkdruk naar werkplezier Presentatie voor gebruik in eigen bedrijf Arbocatalogus Grafimedia Van Werkdruk naar Werkplezier Presentatie voor gebruik in het eigen bedrijf Deze

Nadere informatie

Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen

Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen Richtlijnen aanpak verzuim om psychische redenen HR&O november 2014 Opgesteld door: Asja Gruijters, adviseur HR&O 1 1. Inleiding Om te komen tot een integraal PSA-beleid is het belangrijk richtlijnen op

Nadere informatie

Engagementgame Workshop

Engagementgame Workshop Engagementgame Workshop Inzicht in stressoren en energiebronnen met de Engagementgame Inloggen internet: awifiguest Username: rreceptie First name: rec Last name: receptie Password: qa2e73fb Engagementgame

Nadere informatie

Bronnen van stress Persoonlijkheidskenmerken en coping (= wijze van omgaan met of reageren op stress) Effecten van stress

Bronnen van stress Persoonlijkheidskenmerken en coping (= wijze van omgaan met of reageren op stress) Effecten van stress WORK EXPERIENCE SCAN VANDERHEK METHODOLOGISCH ADVIESBUREAU Voor elk bedrijf is het van belang de oorzaken van stresserende factoren zo snel mogelijk te herkennen om vervolgens het beleid hierop af te kunnen

Nadere informatie

Presentatie Slotervaartziekenhuis Omgaan met chronische ziekte & stress 24 mei 2016 Janette Vijfhuizen, trainer en ervaringsdeskundige

Presentatie Slotervaartziekenhuis Omgaan met chronische ziekte & stress 24 mei 2016 Janette Vijfhuizen, trainer en ervaringsdeskundige Presentatie Slotervaartziekenhuis Omgaan met chronische ziekte & stress 24 mei 2016 Janette Vijfhuizen, trainer en ervaringsdeskundige Omgaan met Chronische ziekte & stress Informatie Wat is stress? Draagkracht

Nadere informatie

Psychosociale belasting op het werk

Psychosociale belasting op het werk Psychosociale belasting op het werk Rik Op De Beeck Manager Consultancy Centre www.prevent.be Stressforum Verzekeringssector 29 oktober 2004 1 Prevent Instituut voor preventie, bescherming en welzijn op

Nadere informatie

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige De arbeidsdeskundige en PSA Patrick Ox - arbeidsdeskundige Expereans: even voorstellen Expertisecentrum voor verzuim-, re-integratievraagstukken en Arboconcepten Nieuwe Stijl. Onafhankelijk, landelijk,

Nadere informatie

Beeldschermwerk en werken in de e-gemeente

Beeldschermwerk en werken in de e-gemeente Beeldschermwerk en werken in de e-gemeente Gezond werken aan het beeldscherm (voor medewerkers) Brochure voor medewerkers over het voorkomen van gezondheidsklachten door beeldschermwerk Inhoudsopgave Gezond

Nadere informatie

inleiding Wat is het nut van liefde, van geluk, kennis en rijkdom, als je je geen tijd gunt er rustig van te genieten?

inleiding Wat is het nut van liefde, van geluk, kennis en rijkdom, als je je geen tijd gunt er rustig van te genieten? inleiding Wat is het nut van liefde, van geluk, kennis en rijkdom, als je je geen tijd gunt er rustig van te genieten? Gleichen Russwurm 11 Wanneer breng je je auto naar de garage voor een onderhoudsbeurt?

Nadere informatie

BedrijfsGezondheidsIndex 2006

BedrijfsGezondheidsIndex 2006 BedrijfsGezondheidsIndex 2006 Op het werk zijn mannen vitaler dan vrouwen Mannen zijn vitaler en beter inzetbaar dan vrouwen. Dit komt mede doordat mannen beter omgaan met stress. Dit blijkt uit de jaarlijkse

Nadere informatie

Samen werken aan minder psychisch verzuim

Samen werken aan minder psychisch verzuim Samen werken aan minder psychisch verzuim Tips voor de medewerker Werkgeversvereniging voor energie, kabel&telecom, afval&milieu Inleiding Als je niet goed in je vel zit Het overkomt ons bijna allemaal

Nadere informatie

Nooit meer burn-out!

Nooit meer burn-out! Nooit meer burn-out! In drie stappen leren genieten van werk en leven Anita Roelands Eerste druk, 2012 Tweede druk, 2013 Nooit meer burn-out! In drie stappen leren genieten van werk en leven Anita Roelands

Nadere informatie

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim Deze visienota richt zich specifiek op preventie van arbeidsverzuim. Deze visie is door te vertalen naar terugkeer vanuit arbeidsverzuim en op instroom, doorstroom en uitstroom vraagstukken. Deze doorvertaling

Nadere informatie

Werken aan Mentaal Welzijn. Hoe een mentaal gezonde werkplek creëren Werknemersbrochure

Werken aan Mentaal Welzijn. Hoe een mentaal gezonde werkplek creëren Werknemersbrochure Werken aan Mentaal Welzijn Hoe een mentaal gezonde werkplek creëren Werknemersbrochure Mentaal welzijn is belangrijk voor iedereen op de werkplek Als werknemer heb je recht om te verwachten van je werkgever

Nadere informatie

Burn-out Traject begeleiding

Burn-out Traject begeleiding F o l d e r Burn-out Traject begeleiding Burn-out Aanpak en Preventie ter voorkoming van langdurige uitval Het leven stelt voortdurend bepaalde eisen aan de mens. Werk is in veel gevallen het levensgebied

Nadere informatie

Sportief bewegen met een depressie. Depressie

Sportief bewegen met een depressie. Depressie Sportief bewegen met een depressie Depressie Sportief bewegen met een depressie...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op

Nadere informatie

Psychische Problemen?

Psychische Problemen? Coach-Loura Psychische Problemen? PSYCHOSOCIALE ONDERSTEUNING FOLDER voor BEDRIJVEN & ONDERNEMERS Loura van Goch 2015 w w w. h a p p y s u c c e s v o l. n l Inhoudsopgave Inleiding Belasting Belastbaarheid

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes

Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes Spiegeltje, spiegeltje in het land, wat is er in mijn wereldje aan de hand? Een persoonlijk verhaal over leven met diabetes Eerste druk, februari 2012 2012 P. Edgar isbn: 978-90-484-2303-3 nur: 402 Uitgever:

Nadere informatie

Welkom! Workshop Stress heb je nodig, maar wel met mate

Welkom! Workshop Stress heb je nodig, maar wel met mate Welkom! Workshop Stress heb je nodig, maar wel met mate Nicole Pikkemaat, Trainer / adviseur Arbeid & Gezondheid, SBI Formaat Vraagje Geldt dat voor u? Wilt u dan gaan staan? Stress. Mij overkomt het niet!

Nadere informatie

Omgaan met spanningen

Omgaan met spanningen Omgaan met spanningen Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Stimulerende spanning 1 Problematische spanning 1 Oorzaken van spanning 2 Spanningsklachten 2 De vicieuze cirkel 3 Overspannen

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Protocol Opvang en nazorg na schokkende gebeurtenissen

Protocol Opvang en nazorg na schokkende gebeurtenissen Protocol Opvang en nazorg na schokkende gebeurtenissen Doel Door een goede opvang en nazorg bij schokkende gebeurtenissen wordt het risico op psychische overbelasting verminderd. Er is sprake van een schokkende

Nadere informatie

Jaargang 2014 / nieuwsbrief 19 / januari en februari 2014 INHOUD:

Jaargang 2014 / nieuwsbrief 19 / januari en februari 2014 INHOUD: Jaargang 2014 / nieuwsbrief 19 / januari en februari 2014 INHOUD: Is uw RI&E compleet? 1 op de 3 gevallen ziekteverzuim door werkstress Duurzaam inzetbaar met nieuwe Loopbaanspiegel 'Preventiemedewerker

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender SAMENVATTING Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender In de jaren negentig werd duidelijk dat steeds meer werknemers in Nederland, waaronder in

Nadere informatie

Inhoud. deel i het domein arbeid en gezondheid 31. Voorwoord 1 0

Inhoud. deel i het domein arbeid en gezondheid 31. Voorwoord 1 0 Voorwoord 1 0 1 Inleiding 1 2 1.1 Aanleiding en doelstelling 1 5 1.2 Doelstelling 2 4 1.3 Leeswijzer 2 6 deel i het domein arbeid en gezondheid 31 2 Wat is arbeid, wat is gezondheid? 3 3 2.1 Wat is arbeid?

Nadere informatie

KBC Starters-event 10 mei 2014

KBC Starters-event 10 mei 2014 KBC Starters-event 10 mei 2014 Ondernemerskwaliteiten Renske Harte GZ haptotherapeut Aquaphilia : Liefdegevoelens voor het water Kwaliteiten Waargaatje hart van open? Motortjes en Putjes Van wie of wat

Nadere informatie

Stress teamrapport anoniem

Stress teamrapport anoniem TSI Stress Quotient Groepsprofiel 13-11-2015 Inleiding Stress binnen een organisatie kan een grote impact hebben. Niet alleen op de productiviteit van mensen maar ook op hun betrokkenheid. Wanneer medewerkers

Nadere informatie

Stress & Burn Out. ubeon Academy

Stress & Burn Out. ubeon Academy Stress & Burn Out ubeon Academy Programma Stress & Burn Out, twee thema s die tot voor kort taboe waren in vele werkomgevingen, vragen vandaag de dag extra aandacht. Naast opleidingen gericht op individuele

Nadere informatie

Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl. Stress en hart- en vaatziekten

Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl. Stress en hart- en vaatziekten Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl Stress en hart- en vaatziekten Indeling Het stressmechanisme Psychologische stress Stress en het ontstaan

Nadere informatie

RSI. Informatie voor werknemers en werkgevers

RSI. Informatie voor werknemers en werkgevers RSI Informatie voor werknemers en werkgevers RSI RSI (Repetitive Strain Injury) is de veelgebruikte verzamelnaam voor klachten aan nek, bovenrug, schouders, armen, polsen en handen. Deze klachten komen

Nadere informatie

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen

Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Opzet alcoholbeleid voor werknemers binnen een instelling of bedrijf in de gemeente Raalte Alcoholpreventie volwassenen Tactus Verslavingszorg Preventie & Consultancy Brink 40 7411 BT Deventer 088 3822

Nadere informatie

Scripts voor vitaliteit. 16 februari 2011 Tinka van Vuuren

Scripts voor vitaliteit. 16 februari 2011 Tinka van Vuuren Scripts voor vitaliteit 16 februari 2011 Tinka van Vuuren Inhoud Wat is vitaliteit? Welke scripts gericht op vitaliteit zijn het beste? Wat is de rol van werknemer en werkgever hierbij? Wat is vitaliteitmanagement?

Nadere informatie

Onderzoek je energiebalans*

Onderzoek je energiebalans* Onderzoek je energiebalans* Om je gevoel van stress aan te pakken, is het van belang dat je eerst ziet hoe je energiebalans er uit ziet op 5 verschillende gebieden. Met deze vragenlijst krijg je inzicht

Nadere informatie

Topsporters werken onder grote druk. In veel beroepen werken mensen onder grote druk, bijvoorbeeld docenten, advocaten, artsen en piloten.

Topsporters werken onder grote druk. In veel beroepen werken mensen onder grote druk, bijvoorbeeld docenten, advocaten, artsen en piloten. We lopen allemaal het risico er last van te krijgen: chronische stress, langdurige blootstelling aan een omgeving die meer van je vraagt dan je aan kunt. Wanneer de draaglast groter is dan de draagkracht.

Nadere informatie

Dit project is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van het Europees Sociaal Fonds en Stichting Instituut GAK

Dit project is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van het Europees Sociaal Fonds en Stichting Instituut GAK Dit project is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van het Europees Sociaal Fonds en Stichting Instituut GAK Workshop voor werkende mantelzorgers In dit document vindt u een gedeelte van de workshop arbeid

Nadere informatie

Zo herken je een burn-out - en zo doe je er wat aan

Zo herken je een burn-out - en zo doe je er wat aan Uit: NRC, 3 februari 2016, Door: Geertje Tuenter Zo herken je een burn-out - en zo doe je er wat aan Uitgeput Een op de zeven werkende Nederlanders heeft last van burn-outklachten als oververmoeidheid

Nadere informatie

Werk en kanker: je hoeft er niet alleen voor te staan.

Werk en kanker: je hoeft er niet alleen voor te staan. Kanker, waarbij het verleden, het heden en de toekomst niet langer met elkaar verbonden lijken. Kanker... je hebt het niet alleen en je hoeft er niet alleen voor te staan Werk en kanker: je hoeft er niet

Nadere informatie

Stress, overspannenheid & burn-out. Als alle rek eruit is

Stress, overspannenheid & burn-out. Als alle rek eruit is Stress, overspannenheid & burn-out Als alle rek eruit is Stress, iedereen heeft er wel eens mee te maken. Stress brengt uw lichaam in staat van paraatheid. Uw polsslag versnelt, uw spieren spannen zich

Nadere informatie

2. ACHTERGROND VAN WERKDRUK EN WERKSTRESS

2. ACHTERGROND VAN WERKDRUK EN WERKSTRESS 2. ACHTERGROND VAN WERKDRUK EN WERKSTRESS Ik heb zo n last van stress is een veelgehoorde uitspraak. Net als na mijn burnout heb ik pas ontdekt wat leven is. Maar wat is nu eigenlijk het verschil tussen

Nadere informatie

Toelichting. Thema 1: Oorzaken van werkstress. Hoofdvragen Wanneer is er voor jou sprake van werkstress? Heb je hier wel eens mee te maken?

Toelichting. Thema 1: Oorzaken van werkstress. Hoofdvragen Wanneer is er voor jou sprake van werkstress? Heb je hier wel eens mee te maken? Thema 1: Oorzaken van werkstress Hoofdvragen Wanneer is er voor jou sprake van werkstress? Heb je hier wel eens mee te maken? Welke situaties op het werk veroorzaken bij jou stress? Welke dingen in het

Nadere informatie

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N HighCoaching Coaching op een hoger niveau B R O C H U R E O N T S T R E S S E N Verminderen van stress en verhoging van gezondheid 1 HighCoaching KvK nr. 51529904 Stress Management System Wat is stress?

Nadere informatie

Handreiking werknemer Aan het werk blijven met een chronische aandoening

Handreiking werknemer Aan het werk blijven met een chronische aandoening Handreiking werknemer Aan het werk blijven met een chronische aandoening Eén op de drie mensen krijgt te maken met een chronische aandoening. Werken met een chronische aandoening is goed mogelijk. Vaak

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Vragenlijst Samen Werken

Vragenlijst Samen Werken TNO Arbeid TNO-vragenlijst 01830254 V0312563.v2 Vragenlijst Samen Werken Polarisavenue 151 Postbus 718 2130 AS Hoofddorp www.arbeid.tno.nl T 023 554 93 93 F 023 554 93 94 Datum Februari 2003 Auteurs Aukje

Nadere informatie

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk:

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk: De bedrijfsmaatschappelijk werker helpt bij het tot stand laten komen van gezondere arbeidsverhoudingen en meer welzijn binnen het bedrijf of de instelling. Op die manier ontstaat bij werknemers een grotere

Nadere informatie

Hogeschool van Amsterdam. Beeldschermwerk? Voorkom RSI!

Hogeschool van Amsterdam. Beeldschermwerk? Voorkom RSI! Hogeschool van Amsterdam Beeldschermwerk? Voorkom RSI! RSI, dat krijg ik toch niet, dat krijgen anderen... Iedereen die dagelijks langer dan 2 uur ononderbroken op de computer werkt loopt het risico om

Nadere informatie

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Inhoudsopgave Psychosociale risico s? De nieuwe wetgeving De psychosociale risicoanalyse

Nadere informatie

Hulpmiddelen voor werknemers 1

Hulpmiddelen voor werknemers 1 Hulpmiddelen voor werknemers 1 Oriënterende vragenlijsten Vragenlijst Inzetbaarheid algemeen Mini-scan Duurzame Inzetbaarheid Duurzame Inzetbaarheid Index Performance Beschrijving De korte versie van de

Nadere informatie

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Veel mensen met een hart- of vaatziekte (HVZ) en hun partners ervaren ook nog stress als ze thuis hun leven weer proberen op te bouwen. Dit is dus ná

Nadere informatie

MOTIVATIE-ONDEZOEK MEDEWERKERS

MOTIVATIE-ONDEZOEK MEDEWERKERS MOTIVATIE-ONDEZOEK MEDEWERKERS Instructie voor het invullen van de vragenlijst: Deze vragenlijst bestaat uit vijf modules: Module 1: De samenwerking tussen medewerkers en collega s binnen het eigen team

Nadere informatie

Present. Gezond en vitaal aan het werk

Present. Gezond en vitaal aan het werk Present Gezond en vitaal aan het werk Uw werkgever heeft naast de collectieve zorgverzekering ook Present afgesloten bij Zilveren Kruis Achmea. Present biedt een compleet pakket aan diensten en maatregelen

Nadere informatie

WERKSTRESS EN BURN-OUT WORKSHOP ALUMNI EUROPEES INSTITUUT ANDERZVERDER LEONA AARSEN 8 NOVEMBER 2014

WERKSTRESS EN BURN-OUT WORKSHOP ALUMNI EUROPEES INSTITUUT ANDERZVERDER LEONA AARSEN 8 NOVEMBER 2014 WERKSTRESS EN BURN-OUT WORKSHOP ALUMNI EUROPEES INSTITUUT ANDERZVERDER LEONA AARSEN 8 NOVEMBER 2014 1 PROGRAMMA Voorstellen / intro Deel 1: (h)erken stress Deel 2: visie op burn-out Deel 3: aanpak Borrel

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

En we werken nog lang en gelukkig. over duurzame inzetbaarheid

En we werken nog lang en gelukkig. over duurzame inzetbaarheid En we werken nog lang en gelukkig over duurzame inzetbaarheid Remco Fransen 26 september 2013 1 Wist u dat 2 Duurzame inzetbaarheid in het nieuws 3 Wil u werken, kan u werken? % van de werkende beroepsbevolking

Nadere informatie

Bewegen Werkt OMGAAN MET DRUK DOOR MARIKE VAN KALKEN LEEFSTIJLCOACH

Bewegen Werkt OMGAAN MET DRUK DOOR MARIKE VAN KALKEN LEEFSTIJLCOACH Bewegen Werkt OMGAAN MET DRUK DOOR MARIKE VAN KALKEN LEEFSTIJLCOACH STRESSLESS Improving Educators Resilience to Stress This project has been funded with support from the European Commission. This publication

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u, uw partner of familielid is een depressie vastgesteld. In deze folder kunt u lezen wat een depressie is en waar u voor verdere vragen en informatie terecht kunt. Vanwege de

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Huiswerk week 5. Formele oefeningen

Huiswerk week 5. Formele oefeningen Huiswerk week 5 Formele oefeningen 1. Dagelijks ca. 45 minuten oefenen. De ene dag de zit- of loopmeditatie en de andere dag de staande yoga-oefeningen. Meditatie betekent oefenen met de zijnmodus. Toelaten

Nadere informatie

De Psycholoog van Arbeid en Gezondheid Actief begeleiden van gezond werken

De Psycholoog van Arbeid en Gezondheid Actief begeleiden van gezond werken De Psycholoog van Arbeid en Gezondheid Actief begeleiden van gezond werken De Psycholoog van Arbeid en Gezondheid Een groot deel van ons leven besteden we aan werk. Werk is volgens de filosoof Achterhuis

Nadere informatie

Probleemgedrag bij ouderen

Probleemgedrag bij ouderen Probleemgedrag bij ouderen Machteloos, bang of geïrriteerd. Zo kunnen medewerkers en cliënten in de thuiszorg zich voelen in situaties waarin sprake is van probleemgedrag. Bijvoorbeeld als een cliënt alleen

Nadere informatie

Stress. Poli Hartrevalidatie

Stress. Poli Hartrevalidatie Stress Poli Hartrevalidatie 0 1 Omgaan met stress Mevrouw Muller gaat op vrijdagavond regelmatig voor een weekendbezoek naar haar zoon en schoondochter. 'Als ik in het donker in de auto zit, dan ben ik

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

Werken in Vlaanderen: vermoeiend of plezierig?

Werken in Vlaanderen: vermoeiend of plezierig? Werken in Vlaanderen: vermoeiend of plezierig? Resultaten van 10 jaar onderzoek naar de beleving en beoordeling van arbeid Prof. Dr. Hans De Witte Gewoon Hoogleraar Arbeidspsychologie, WOPP-KU Leuven Seminarie

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding in het Laurentius ziekenhuis Deze brochure is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun

Nadere informatie

NVAB-richtlijn blijkt effectief

NVAB-richtlijn blijkt effectief NVAB-richtlijn blijkt effectief Nieuwenhuijsen onderzocht de kwaliteit van de sociaal-medische begeleiding door bedrijfsartsen van werknemers die verzuimen vanwege overspannenheid, burn-out, depressies

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Duurzame Inzetbaarheid. Plan van Aanpak. Verstarring erger dan vergrijzing

Duurzame Inzetbaarheid. Plan van Aanpak. Verstarring erger dan vergrijzing Duurzame Inzetbaarheid Plan van Aanpak Verstarring erger dan vergrijzing Energiek zijn en blijven is motivatie x competenties x conditie Definitie: Duurzame inzetbaarheid is de mate, waarin medewerkers

Nadere informatie

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL 1 Betrekken medewerkers bij de uitvoering van de RI&E. Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Salbar Health Concept op de werkvloer.

Salbar Health Concept op de werkvloer. Salbar Health Concept op de werkvloer. Salbar Health Concept op de werkvloer: voor bedrijven die gezonde werkomstandigheden willen scheppen Over de toename en de gevolgen van ziekteverzuim, RSI, burn-out

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

SIGNAALLIJST. Signaallijst Versie juni 2013. Toolbox Autiproof Werkt

SIGNAALLIJST. Signaallijst Versie juni 2013. Toolbox Autiproof Werkt SIGNAALLIJST 1 Inleiding Het tijdig herkennen van signalen van een werknemer met autisme is noodzakelijk voor het goed (blijven) functioneren van deze medewerker. Voor de begeleidende collega, ofwel de

Nadere informatie

NU Genieten 2011 Prognos Scan Plus www.gezondbedrijven.nl

NU Genieten 2011 Prognos Scan Plus www.gezondbedrijven.nl GB meting individueel Prognos Scan Plus Ieder mens bevindt zich continu in een toestand tussen ziek en gezond. Er zijn al lang verstoringen voordat iemand verschijnselen krijgt. Deze verstoringen zijn

Nadere informatie

Overmatige werkstress en burn-out

Overmatige werkstress en burn-out Overmatige werkstress en burn-out Muriël Van Langenhove Coach Psycholoog Cel Welzijn Personeel UZ Gent DEFINITIES 2 Werkdruk: definitie Werkdruk kan ontstaan wanneer iemand niet in staat is om zijn taakeisen

Nadere informatie

WERK EN KANKER: JE HOEFT ER NIET ALLEEN VOOR TE STAAN

WERK EN KANKER: JE HOEFT ER NIET ALLEEN VOOR TE STAAN WERK EN KANKER: JE HOEFT ER NIET ALLEEN VOOR TE STAAN Ieder jaar krijgen in Nederland 30.000 werknemers dat is 1 op de 250 - te horen dat zij kanker hebben. Een nog groter aantal, 1 op de 79 mannelijke

Nadere informatie

Compassie of professionele afstand?

Compassie of professionele afstand? Compassie of professionele afstand? Ziel en zakelijkheid in de zorg Monique Harskamp 30 november Compassie of professionele afstand? Compassie Compassiemoeheid en compassievoldoening. Oorzaken van compassiemoeheid.

Nadere informatie

Hou stress op het werk gezond

Hou stress op het werk gezond Hou stress op het werk gezond Bewustwording en theoretisch kader rond oorzaken van stress The Human Link The Human Link Gedragstherapeutisch expertisecentrum: stress Nadruk op PREVENTIE (van psychisch

Nadere informatie

Nooit meer gestresst. José van der Sman (Elsevier) redactie.emedia@reedbusiness.nl

Nooit meer gestresst. José van der Sman (Elsevier) redactie.emedia@reedbusiness.nl Nooit meer gestresst Nooit meer nerveus of opgejaagd? Volgens de Amerikaan Robert Epstein kan het, als we onszelf vier vaardigheden aanleren om stress te vermijden. José van der Sman (Elsevier) redactie.emedia@reedbusiness.nl

Nadere informatie

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Zorgleefplan, ondersteuningsplan en begeleidingsplan Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Om goede zorg en/of ondersteuning te kunnen geven aan een cliënt is het werken

Nadere informatie

Stress uit de bouw. Maak als UTA-werknemer gebruik van gratis advies en begeleiding bij de aanpak van stress. Informatie voor de werknemer

Stress uit de bouw. Maak als UTA-werknemer gebruik van gratis advies en begeleiding bij de aanpak van stress. Informatie voor de werknemer Stress uit de bouw Maak als UTA-werknemer gebruik van gratis advies en begeleiding bij de aanpak van stress Informatie voor de werknemer In de bouw wordt hard gewerkt, geen project verloopt hetzelfde.

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie