Er op af. Outreachend werken bij sociale uitsluiting Jaline Sloots. 11 mei

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Er op af. Outreachend werken bij sociale uitsluiting Jaline Sloots. 11 mei"

Transcriptie

1 Afstudeerscriptie Maatschappelijk Werk & Dienstverlening Noordelijke Hogeschool Leeuwarden 11 mei 2009 Er op af Outreachend werken bij sociale uitsluiting Jaline Sloots

2 Er op af Outreachend werken bij sociale uitsluiting Naam: Jaline Sloots Studentnummer: Scriptiebegeleider: Klaas Bakker Opleiding: Maatschappelijk Werk en Dienstverlening

3 Inhoudsopgave Voorwoord 4 Inleiding 5 1. Sociale uitsluiting Sociale uitsluiting Kenmerken Verschil tussen sociale uitsluiting en armoede Oorzaken Risicogroepen Risicofactoren Gevolgen Benadering Samenvatting Outreachend werken Outreachend werk Doel Outreachend werk in het verleden Outreachend werk binnen het Algemeen Maatschappelijk Werk Het opsporen van de doelgroep Werkwijze Het eerste contact Regelmatig gehanteerde werkwijze en houding van de werker Voorwaarden Voorwaarden voor de maatschappelijk werker Voorwaarden voor de instelling en netwerkpartners Er niet op af Samenvatting Wat kan het outreachend werken binnen het AMW bijdragen om sociale 19 uitsluiting tegen te gaan? 3.1. Outreachend werken bij sociale uitsluiting Bijdrage outreachend werk De cliënt komt weer in beeld Er wordt hulp geboden De mening over hulpverlening/hulpverleners wordt bijgesteld Preventie Het contact beëindigen Tussentijdse beëindiging Afscheid nemen Samenvatting In hoeverre wordt er binnen het AMW effectief gebruik gemaakt van het 25 outreachend werk om sociale uitsluiting tegen te gaan? 4.1. Vragen en antwoorden 25 2

4 Is outreachend werken een taak van het maatschappelijk werk en 25 waarom? Wordt er binnen de instelling effectief gebruik gemaakt van 26 outreachend werk om sociale uitsluiting tegen te gaan? Hoe worden cliënten opgespoord? Zijn er vanuit de instelling voldoende mogelijkheden om outreachend 26 te werken? Wanneer wordt de hulpverlening afgesloten? Hoe ervaren de maatschappelijk werkers het om ongevraagde hulp te 27 bieden? Wat is de waardering van cliënten van outreachend werk? Conclusies Uitsluiting tegengaan Tijdsdruk Zelfbeschikking Tot slot Conclusies en aanbevelingen Probleemstelling Conclusies Aanbevelingen 30 3

5 Voorwoord Voor u ligt de scriptie Er op af die ik geschreven heb als eindopdracht voor de opleiding Maatschappelijk Werk en Dienstverlening. Deze opleiding heb ik gevolgd aan de Noordelijke Hogeschool te Leeuwarden. In deze scriptie beschrijf ik hoe het Algemeen Maatschappelijk Werk sociale uitsluiting tegen kan gaan door outreachend te werken. De volgende mensen zou ik graag willen bedanken voor het helpen bij het tot stand komen van deze scriptie. Zonder hun hulp, advies en begeleiding had ik deze scriptie niet kunnen maken. Mijn eerste scriptiebegeleidster Hendrikje Wagter, voor haar advies en haar betrokkenheid. Mijn tweede scriptiebegeleider Klaas Bakker, voor het meedenken, adviseren en het beantwoorden van mijn vragen. Mijn man Wouter, voor zijn kritische blik, zijn steun, zijn opbeurende woorden en voor het ontwerpen van de omslag. Mijn zoontje Thijs, voor het feit dat hij zich de afgelopen tijd als een ware modelbaby heeft gedragen, zodat ik goed door kon werken. De medewerkers van de Stichting Welzijn en Dienstverlening te Delfzijl, voor hun openhartigheid en het beantwoorden van mijn vragen. 4

6 Inleiding In het derde jaar van mijn studie liep ik stage bij het Algemeen Maatschappelijk Werk in de stad Groningen. Deze instelling profileerde zich als een instelling die er is voor alle mensen in de stad Groningen, maar die voornamelijk is gericht op mensen met een laag inkomen. De instelling deed veel aan outreachend werk en via het meldpunt huiselijk geweld, de politie of het interventieteam kregen mijn collega s en ik regelmatig meldingen van problemen die werden gesignaleerd. Tijdens mijn stage ben ik meerdere keren met een collega mee geweest op huisbezoek en op het laatst heb ik zelf ook een paar huisbezoeken afgelegd. Ik schrok soms van de leefsituatie en de vele problemen van cliënten. Veel mensen verkeerden in grote financiële problemen, anderen veroorzaakten overlast in hun omgeving, en weer anderen hadden problemen op het gebied van de (psychische) gezondheid, problemen in hun relatie of bij de opvoeding van de kinderen. Bij veel cliënten speelden er zoveel problemen dat voor hen de situatie uitzichtloos leek. Ook ontbrak er in de meeste gevallen een sociaal netwerk, zodat de cliënten het gevoel hadden dat ze er helemaal alleen voor stonden. Veel cliënten hadden te maken met sociale uitsluiting; ze konden door hun omstandigheden niet meer volledig meedraaien in de maatschappij. De komst van een maatschappelijk werker aan de deur kwam dan ook vaak als een geschenk uit de hemel. De interesse voor armoede en sociale uitsluiting is na mijn stage gebleven. Ik bleef mij steeds afvragen hoe het kan dat er zoveel mensen in Nederland uitgesloten worden van de maatschappij, terwijl een andere groep mensen het steeds maar beter krijgt en rijker wordt. In het afgelopen jaar las ik het boek Outreachend Werken: handboek voor werkers in de eerste lijn, geschreven door Lia van Doorn. Door de heldere uitleg van het outreachend werken in de praktijk werd mij duidelijk dat er tijdens mijn stage niet altijd effectief werd gewerkt met de methode outreachend werken. Ik liep stage in het schooljaar 2005/2006. Rond deze tijd ontstond er in het werkveld net de omslag van het ervandaan naar er op af ten op zichte van cliënten. Waar eerst de autonomie en zelfbeschikking van de cliënt zeer belangrijk werd gevonden, werd het nu steeds meer de taak van het maatschappelijk werk om de cliënt actief te benaderen. Het is enigszins logisch dat deze nieuwe benadering nog niet helemaal correct en effectief uitgevoerd werd door de instelling en dat het outreachend werken nog niet bij elke maatschappelijk werker in het systeem zat. Men moest wennen aan de nieuwe werkwijze. Er waren bijvoorbeeld cliënten die na een eerste bezoek niet meer kwamen opdagen bij een afspraak. De maatschappelijk werker stuurde een brief, met daarin de boodschap dat de hulpverlening werd afgesloten als de cliënt geen respons gaf, maar dat de cliënt ten allen tijde weer terug kon komen als hij of zij dat nodig vond. Veel cliënten verdwenen op deze manier in de massa en soms kwamen ze pas weer in zicht als de problemen vele malen waren verergerd. Ik vroeg mij af of de methode outreachend werken in deze tijd wel goed gebruikt wordt om sociaal uitgesloten cliënten hulp te bieden. Met mijn scriptie wilde ik allereerst onderzoeken wat sociale uitsluiting precies inhoudt. Ook de methode Outreachend Werken heb ik verder onderzocht aan de hand van literatuur. Mijn probleemstelling heb ik zo geformuleerd: Is het outreachend werken een geschikte methode om sociale uitsluiting tegen te gaan en maakt het Algemeen Maatschappelijk Werk effectief gebruik van deze methode? De probleemstelling roept verschillende deelvragen op die ik in opeenvolgende hoofdstukken heb beantwoord: 5

7 Hoofdstuk 1: Sociale Uitsluiting Wat zijn de oorzaken van sociale uitsluiting? Wat zijn de gevolgen van sociale uitsluiting? Wat is het verschil tussen sociale uitsluiting en armoede? Wat hebben mensen die te maken hebben met sociale uitsluiting nodig? Hoofdstuk 2: Outreachend Werken Wat houdt de methode outreachend werken in? Wat is de werkwijze van deze methode? Hoe is het outreachend werk binnen het AMW ontstaan? Aan welke voorwaarden moet men voldoen om outreachend te werken? Hoofdstuk 3: Wat kan het outreachend werk binnen het AMW bijdragen om sociale uitsluiting tegen te gaan? Hoe krijgt de maatschappelijk werker contact en hoe behoudt hij dit contact? Wat is de bijdrage van het outreachend werken voor sociaal uitgesloten cliënten? Hoe kan het contact afgerond/beëindigd worden? Hoofdstuk 4: In hoeverre wordt er binnen het AMW effectief gebruik gemaakt van het outreachend werk om sociale uitsluiting tegen te gaan? Hoe wordt er door maatschappelijk werkers gedacht over het outreachend werk binnen hun instelling? Wat is hun ervaring op het gebied van ongevraagde hulpverlening? Werken zij op een effectieve manier om sociale uitsluiting tegen te gaan? Hoofdstuk 5: Conclusies en aanbevelingen Wordt er binnen het algemeen Maatschappelijk werk daadwerkelijk effectief outreachend gewerkt om sociale uitsluiting tegen te gaan? Wat gaat er goed en wat kan beter? Welke aanbevelingen doe ik aan maatschappelijk werkers en AMW instellingen? Om informatie over dit onderwerp te vergaren heb ik verschillende boeken en artikelen gelezen, internetsites geraadpleegd en contact gezocht met maatschappelijk werkers van het Algemeen Maatschappelijk Werk in de provincie Groningen. Tot slot Deze scriptie is zowel probleemgericht (sociale uitsluiting) als methodischgericht (de methode outreachend werken) geschreven. Ik heb geprobeerd de scriptie zo te schrijven dat de informatie toegankelijk is voor iedereen die meer wil weten over dit onderwerp. Ik hoop te benadrukken hoe belangrijk het is om als AMW instelling er op af te gaan om potentiële cliënten te kunnen helpen hun uitzichtloze situatie te veranderen. Want juist in deze tijd van economische crisis, hogere werkloosheid, de stijging van kosten en de grote ongelijkheid tussen arm en rijk, is het belangrijk dat mensen weer betrokken worden bij de samenleving, zodat ze niet verder in een isolement terecht komen. Dat ze hun wensen en behoeften kunnen aangeven, dat er naar hen geluisterd wordt en dat er samen met hen wordt gezocht naar een oplossing of verbetering voor hun situatie. Hier ligt naar mijn idee een grote taak voor het Algemeen Maatschappelijk Werk. 6

8 1. Sociale uitsluiting Inleiding In dit hoofdstuk wordt uitgelegd wat sociale uitsluiting is. Hoe geraken mensen in een sociaal isolement, hoe ontstaat sociale uitsluiting en wat zijn de gevolgen voor de mensen zelf en voor de samenleving? Welke groep mensen heeft een grotere kans om sociaal uitgesloten te worden en wat hebben deze mensen nodig om weer mee te kunnen draaien in de maatschappij? 1.1. Sociale uitsluiting Sociale uitsluiting Synoniem: isolement, maatschappelijk isolement, maatschappelijke uitsluiting, sociaal isolement Uitleg: het sociaal geïsoleerd zijn van mensen zonder toekomstperspectief, die onvrijwillig en langdurig buiten de maatschappij staan. Bron: Encyclo Online Encyclopedie In de kern komt het bij sociale uitsluiting er op neer dat mensen er niet bij horen in de samenleving. 1 Sommige mensen hebben door die omstandigheden een sterk verschraald sociaal netwerk en leven bijna volledig geïsoleerd. Een nuancering is op zijn plaats: niet ieder mens heeft evenveel belang bij veel sociaal contact. Sommige mensen hebben meer behoefte aan privacy en rust dan anderen en voelen zich beter bij een bepaalde mate van sociale isolatie. Bij sociale uitsluiting is er sprake van een ongewild, langdurig en uitzichtloos isolement. 2 Prof. dr. mr. C.J.M. Schuyt omschrijft, in een essay geschreven voor het Leger des Heils, drie vormen van sociale uitsluiting: Er niet bij mogen horen; Er zijn groepen mensen die opzettelijk gediscrimineerd worden en die daardoor om bepaalde redenen naar de marge van de samenleving worden geschoven. Zij voldoen niet aan het beeld wat de samenleving heeft van normale gesocialiseerde burgers en daardoor mogen zij er ook niet bij horen. Er niet bij kunnen horen; Door een handicap, gebreken of onvermogen kunnen sommige mensen niet volledig meedraaien in de samenleving en hebben ze het gevoel dat ze er buiten hun schuld om niet bij kunnen horen. 1 Schuyt, Prof. dr. mr. C.J.M. (2005). Sociale Uitsluiting, Amsterdam: SWP. 2 Holstvoogd, R. (2006). Maatschappelijk werk in kerntaken: een nieuw profiel van de beroepspraktijk, Houten: Bohn Stafleu Van Loghum. 7

9 Er niet bij willen horen. Dit kan het geval zijn bij zelfuitsluiting, waarbij iemand zichzelf bewust buiten de samenleving plaatst en niets te maken wil hebben met bijvoorbeeld de sociale omgeving, familie, politie en hulpverleningsinstanties. Doordat de persoon in veel gevallen een problematisch verleden en vaak slechte ervaring met hulpverlening heeft, staat men niet open voor hulp, ook al wordt dat wel nodig gevonden door de omgeving Kenmerken Mensen die sociaal worden uitgesloten hebben te maken met onvoldoende sociale participatie. Zij kunnen onvoldoende deel nemen aan formele en informele sociale netwerken en vrije tijd niet besteden zoals zij dat graag willen. Er is onvoldoende sociale betrokkenheid (bijvoorbeeld in de buurt, met familie, kennissen) en allochtone mensen hebben onvoldoende contact met autochtone mensen om voldoende in te burgeren. Op het sociaal culturele vlak is er ook sprake van onvoldoende culturele integratie. Dit betekent dat de normen en waarden die horen bij actief sociaal burgerschap niet goed na worden geleefd. Mensen raken sociaal uitgesloten omdat ze onvoldoende scholing hebben gehad. Zij hebben andere denkbeelden over opvoeding, hoe mannen en vrouwen met elkaar omgaan, wat wel en niet kan en mag in de samenleving. Hierdoor kan men delinquent gedrag gaan vertonen of misbruik maken van het sociale zekerheidsstelsel. Tenslotte zijn deze mensen vaak weinig politiek betrokken. Op economisch gebied is er sprake van materiële deprivatie. Mensen hebben een te kort aan middelen om te voorzien in de belangrijkste levensbehoeften en materiële goederen. Vaak is er sprake van problematische schulden: er zijn betalingsachterstanden en er is geen mogelijkheid om geld te lenen. Bij sociale uitsluiting is er ook sprake van onvoldoende toegang tot sociale rechten zoals overheidsvoorzieningen, wachtlijsten of financiële drempels voor gezondheidszorg, huis vesting, rechtsbijstand, maatschappelijke dienstverlening, schuldhulpverlening, arbeidsbemiddeling, sociale zekerheid en onderwijs. Mensen kunnen uitgesloten worden in de zakelijke dienstverlening, zoals bij banken en verzekeringsinstellingen. Bovendien wonen deze mensen vaak in een onveilige en een onvoldoende leefbare woonomgeving. Er is pas sprake van sociale uitsluiting als de achterstand op verschillende aspecten in de maatschappij langdurig is en als het perspectief op verbetering van de toekomst ontbreekt Verschil tussen sociale uitsluiting en armoede Bij het horen van de term sociale uitsluiting wordt vaak direct gedacht aan armoede. Hoewel deze twee termen veel met elkaar te maken hebben, zijn ze niet dezelfde. In Nederland is een grote groep mensen die sociaal uitgesloten zijn, omdat ze te maken hebben met materiële deprivatie; niet genoeg financiële middelen hebben om bijvoorbeeld lid te worden van een sportvereniging, hobby s uit te oefenen, op vakantie te gaan of simpelweg mensen uit te nodigen voor een verjaardag. Het verschil tussen sociale uitsluiting en armoede is dat armoede betrekking heeft op één dimensie: een tekort aan financiële middelen. Bij sociale uitsluiting is er een tekort aan allerlei aspecten zoals inkomen, arbeid, onderwijs, wonen, gezondheidszorg, rechtsbijstand en overheidsvoorzieningen. Bij armoede is er een gemis aan persoonlijke bronnen (inkomen, opleiding, werk) en sociale uitsluiting ontstaat door een gemis aan maatschappelijke bronnen. Met maatschappelijke bronnen wordt bedoeld dat de buurt, de sociale omgeving, maar ook de sociale infrastructuur kan falen bij het insluiten van mensen. 5 3 Schuyt, Prof. dr. mr. C.J.M. (2005). Sociale Uitsluiting, Amsterdam: SWP. 4 Jehoel Gijsbers, G. (2004). Sociale uitsluiting in Nederland, Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. 5 Jehoel Gijsbers, G. (2004). Sociale uitsluiting in Nederland, Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. 8

10 Onderstaande tabel geeft aan hoe inkomensarmoede en sociale uitsluiting zich tot elkaar verhouden Oorzaken Er is in ons land veel maatschappelijke ongelijkheid. Hoe meer ongelijkheid, hoe groter de sociale uitsluiting. Het inkomensverschil tussen grootverdieners en de mensen met een minimuminkomen is de laatste jaren erg gestegen. En in deze maatschappij, met een groot verschil tussen arm en rijk, heerst nog steeds de mening dat mensen zelf schuld hebben aan hun sociale isolement. Mensen hebben het zelf in de hand dat ze niet mee kunnen komen, geen baan huis of vaste partner hebben. Het wordt vooral uitgesproken tegenover werklozen en gedetineerden. Dit lijkt in eerste instantie logisch: een mens is verantwoordelijk voor eigen daden en keuzes. Maar het eigen schuld, dikke bultprincipe wordt in deze tijd soms zelfs uitgesproken tegen gehandicapten; we weten dat ze er zelf niets aan kunnen doen, maar hadden de ouders niets kunnen doen om deze situatie te voorkomen? Sociale uitsluiting kan hierdoor een gevolg zijn van een niet eerlijke houding van mensen die goed mee kunnen doen in de maatschappij ten opzichte van mensen die dat minder kunnen. Op deze manier kan ook zelfuitsluiting ontstaan: mensen sluiten zichzelf uit doordat ze in het verleden te maken gehad hebben met afkeuring en uitsluiting van de ouders, onderwijzers, politie of hulpverlening. Doordat de samenleving steeds ingewikkelder eisen stelt aan de burgers o.a. op het gebied van scholing, carrière, opvoeding, incasseringsvermogen en zelfbeheersing, ontstaat er een steeds grotere groep mensen die niet mee kan komen met de rest. Ze kan niet voldoen aan de eisen van het systeem, maar wordt wel door de overheid en hun sociale omgeving in staat geacht zichzelf te redden. 6 Ook de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) kan sociale uitsluiting veroorzaken. Er wordt een groot beroep gedaan op de eigen verantwoordelijkheid van de burgers en problemen dienen eerst zelf of in eigen kring opgelost te worden. Lukt dit niet, dan kan er hulp ingeschakeld van instanties of vrijwilligers. Om in aanmerking te komen voor speciale voorzieningen moet men eerst toegelaten worden en de criteria voor deze toelating zijn de laatste jaren flink aangescherpt. Men moet voldoen aan strengere eisen dan een paar jaar geleden en wordt gestimuleerd om het zo snel mogelijk weer zelf te kunnen redden. Deze stimulans is in principe goed, maar veel mensen die te maken hebben met sociale uitsluiting en probleemsituaties zijn niet in staat hun problemen zelf op te lossen en vaak is er een tekort aan sociale contacten die hen zouden kunnen helpen. Was er vroeger de buurvrouw of een kerkelijk gemeentelid die een oogje in het zeil hield wanneer het niet goed ging binnen een gezin, in deze tijd is er door de individualisering van de samenleving voor sommige mensen te weinig sociale controle. Noch door de directe omgeving noch door overheids of hulpverleningsinstanties. Waar de woningbouwvereniging vroeger langs de deu 6 Schuyt, Prof. dr. mr. C.J.M. (2005). Sociale Uitsluiting, Amsterdam: SWP. 9

11 ren ging om achterstallig huur te verhalen, wordt nu brief na brief gestuurd zonder dat men in de gaten heeft welke problemen er spelen bij de huurder. Ook in de hulpverlening wordt er de laatste decennia steeds meer op gehamerd dat de cliënt zelf gemotiveerd moet zijn voor de hulpverlening en dat deze zelf om hulp moet vragen als dat nodig blijkt. Maatschappelijk werkers blijven achter hun bureau zitten en komen pas in actie als de cliënt goed weet wat hij of zij aan de situatie wil doen. Doordat de stap naar hulpverlening of overheidsinstanties vaak erg groot is en men niet voldoende capabel is om zelf een goede oplossing te vinden voor de situatie, raken mensen geïsoleerd. Dit geldt overigens niet alleen voor de onderste lagen in de samenleving. Het kan ook zijn dat men door het verliezen van een netwerk door een scheiding of door schaamte voor het verliezen van een baan in een sociaal isolement belandt Risicogroepen In overleg met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft drs. Gerda Jehoel Gijsbers in 2003 onderzoek gedaan naar sociale uitsluiting in Nederland. Uit haar onderzoek kwam naar voren dat één op de tien volwassenen in Nederland te maken heeft met één of meer vormen van sociale uitsluiting. Zij hebben een beperkt aantal informele sociale contacten, zodat zij weinig mensen om zich heen hebben die hen kunnen ondersteunen als het even wat moeilijker gaat. Vooral mensen met een slechte lichamelijk gezondheid of verstandelijke beperking, alleenstaande ouders, multi probleemgezinnen, mensen die een uitkering ontvangen en in armoede leven, of werkloos zijn geweest, ex gedetineerden, niet westerse allochtonen en zij die de Nederlandse taal niet goed beheersen, vormen een risicogroep voor sociale uitsluiting. Als een persoon te maken heeft met meerdere risicofactoren, zoals een uitkering ontvangen en daarnaast een slechte gezondheid hebben, heeft diegene een nog grotere kans om sociaal te worden uitgesloten Risicofactoren Naast risicogroepen zijn er ook risicofactoren die de kans op sociale uitsluiting vergroten. Deze oorzaken van sociale uitsluiting kunnen gelegen zijn op verschillende niveaus. Het kunnen risicofactoren zijn op het niveau van individuele kenmerken (micro), op het niveau van uitvoeringsinstanties, maatschappelijke instellingen, werkgevers, medeburgers (meso) en de oorzaken kunnen liggen op het niveau van de samenleving, de overheid en maatschappelijke ontwikkelingen (macro). Er zijn ook risicofactoren die niet door beleid van organisaties of de overheid te beïnvloeden zijn en die op microniveau de oorzaak zijn van sociale uitsluiting. Deze risicofactoren kunnen zijn: burgelijke staat (alleenstaanden), familie en gezinssamenstelling (geen of weinig familie, gezin met kinderen, alleenstaande ouders), sociale afkomst (laag opleidingsniveau ouders), etniciteit (westerse of niet westerse allochtoon). Daarnaast zijn er risicofactoren die wel in meer of mindere mate door beleid van de overheid, gemeenten of maatschappelijke instellingen beïnvloed kunnen worden (meso en macroniveau): redzaamheid: lichamelijke of psychische beperking om zelfstandig te kunnen functioneren, onvoldoende ICT vaardigheden, analfabetisme, onvoldoende competenties voor sociaal burgerschap. gezondheid: slechte gezondheid, chronische ziekte of handicap, psychosociale of psychische problemen, verslaving. opleiding: niet afgemaakt, laag opleidingsniveau, weinig of niet gericht op de arbeidsmarkt. arbeidsmarktpositie: langdurige werkloosheid, arbeidsongeschiktheid, laag gekwalificeerde arbeid. inkomen: laag huishoudinkomen, een inkomen dat langdurig onder de armoedegrens ligt, schulden. 7 Bude H. (2009, 13 april). Grenzkonflikte der Demokratie, NRC Handelsblad, Opinie & Debat pag Jehoel Gijsbers, G. (2004). Sociale uitsluiting in Nederland, Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. 10

12 fysieke en sociale leefomgeving: dakloosheid, verblijf in (zorg)instellingen, wonen in een achterstandswijk, weinig voorzieningen in de buurt, zoals een buurthuis of speelterrein, weinig tot geen sociaal netwerk Gevolgen De gevolgen van sociale uitsluiting voor een individu zijn niet altijd even zichtbaar. Door het ontbreken van betekenisvolle relaties, gebrek aan waardering en respect, te wonen bij mensen bij wie men zich niet thuis voelt, niet in staat te zijn om zelf relaties op te bouwen of te blijven onderhouden, raakt men in veel gevallen sociaal failliet. Men krijgt het gevoel dat het leven er in veel opzichten niet meer toe doet en dat men als persoon weinig waard is. 10 Er ontstaat schaamte om de situatie waarin men leeft en ook vanwege de uitsluiting. Schaamte voor het verliezen van de baan, hebben van een handicap, alleen zijn, hebben van te weinig inkomen of een verslaving. Mensen trekken zich nog meer terug en er ontstaat op die manier een vicieuze cirkel: door schaamte omdat je geen cadeau kunt kopen voor de jarige kennis, blijf je maar thuis en worden de sociale contacten minder. Door schaamte voor de eenzaamheid durf je het niet meer bespreekbaar te maken in je omgeving, durf je niet naar de hulpverlening te stappen en verandert er niets aan de vaak uitzichtloze situatie. Niet alleen bij volwassen leidt sociale uitsluiting tot problemen, kinderen zijn in veel gevallen de dupe van de situatie. In gezinnen waar meerdere problemen spelen en er niet voldoende hulpverlening en steun is, gaat de uitsluiting van generatie op generatie. Voorbeeld doet vaak volgen. Uitsluiting heeft niet alleen gevolgen voor de individu. Sociale uitsluiting kost de samenleving aanzienlijk veel geld dat bijvoorbeeld besteed wordt aan reclassering, jeugdzorg, verslavingszorg en daklozenopvang. Maar de prijs die de samenleving voor sociale uitsluiting moet betalen is niet alleen in euro s uit te drukken. Er ontstaat een soort onverschilligheid in de samenleving. Zolang de niet zo succesvolle burger maar op afstand wordt gehouden, vindt de rest het wel goed. Sociale uitsluiting wordt als vanzelfsprekend gezien en het wordt aanvaard als iets wat bij de samenleving hoort. Zo verhardt de samenleving en ontstaat ook hier een vicieuze cirkel. De maatschappij schaamt zich ervoor dat sommige mensen niet mee kunnen komen, en door deze schaamte wordt er haast niet over gesproken. Wel wordt er door de overheid telkens gesproken over onderwijs, arbeidsparticipatie, normen en waarden. Maar het lukt haar niet om de groep sociaal geïsoleerde mensen weer mee te laten doen in de samenleving. Dit terwijl deze groep juist het meest behoefte heeft aan hulp bij het vinden van passend onderwijs, een plek op de arbeidsmarkt en bijvoorbeeld opvoedingsondersteuning Jehoel Gijsbers, G. (2004). Sociale uitsluiting in Nederland, Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. 10 Holstvoogd, R. (2006). Maatschappelijk werk in kerntaken: een nieuw profiel van de beroepspraktijk, Houten: Bohn Stafleu Van Loghum. 11 Schuyt, Prof. dr. Mr. C.J.M. (2005). Sociale Uitsluiting, Amsterdam: SWP. 11

13 1.6. Benadering Bij mensen die te maken hebben met sociale uitsluiting is er sprake van een grote diversiteit in persoonlijke kenmerken, risicofactoren en probleemtypes. In de meeste gevallen is er een problematische relatie met hulpverlening en wordt er niet op eigen initiatief hulp gezocht. Soms zien mensen de problemen zelf niet als een probleem. Vaak kan men de weg niet vinden naar de hulpverlening of men wil niet naar de hulpverlening omdat men zich schaamt voor de situatie. Het lijkt er op dat de groep sociaal geïsoleerde mensen groter wordt en het algemeen maatschappelijk werk kan een zinvolle rol spelen in de hulpverlening voor deze groep mensen. Maar dan moet het maatschappelijk werk deze mensen wel kunnen bereiken en is het nodig dat de problemen die er spelen zichtbaar worden. Een goede methode om mensen in een sociaal isolement te bereiken en te benaderen is het outreachend casework, in het werkveld outreachend werken genoemd. De kenmerken en werkwijze van deze methodiek worden beschreven in het volgende hoofdstuk Samenvatting Mensen die te maken hebben met sociale uitsluiting hebben in de meeste gevallen te weinig sociale participatie en sociale steun. Ook hebben zij vaak een tekort op financieel en materieel gebied en hebben zij onvoldoende toegang tot belangrijke aspecten in de samenleving, zoals onderwijs, huisvesting, zorg, maatschappelijke instanties, wonen en veiligheid. Sociale uitsluiting komt voor in alle lagen van de bevolking, maar er zijn risicofactoren waardoor bepaalde groepen in de samenleving eerder kans hebben om te worden uitgesloten. Deze mensen verkeren in een uitzichtlozen situatie, maar ze zetten zelf niet de stap naar de hulpverlening. Soms omdat ze een nare ervaring hebben met de hulpverlening, ze niet weten waar ze met hun problemen heen moeten, doordat ze zich schamen voor hun situatie of omdat ze niet in de gaten hebben dat ze problemen hebben en/of veroorzaken. 12

14 2. Outreachend werken Inleiding In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe de methodiek outreachend werken is ontstaan, wat outreachend werken inhoudt en hoe men binnen de hulpverlening met deze methode kan werken. Ook wordt beschreven welke vaardigheden, kenmerken en omstandigheden een maatschappelijk werker nodig heeft om op een goede manier outreachend te werk te gaan Outreachend werk Outreachend werk Afgeleid van het Angelsaksische assertive outreach, wat actief naar buiten treden of verder reiken betekent. Het is een proactieve manier van contact leggen met mensen die wel hulp behoeven, maar die de hulp niet ontvangen en daar niet om vragen. Bron: Doorn van L. (2008). Outreachend werken, handboek voor werkers in de eerste lijn. Sinds 2006 is deze werkwijze opgenomen in het nieuwe beroepsprofiel van de Nederlandse Vereniging voor Maatschappelijk werk (NVMW). Deze vereniging wil het outreachend werken een integraal onderdeel laten worden van de beroepsuitoefening van de maatschappelijk werker. Deze nieuwe werkwijze houdt in dat de hulp wordt aangeboden in de thuisomgeving, op straat of op andere plaatsen waar cliënten zich zouden kunnen bevinden. Er wordt hulp aangeboden zonder dat de cliënt daar om gevraagd heeft en soms zelfs zonder dat de cliënt zelf vindt dat hij of zij zich in een probleemsituatie bevindt. Andere benamingen voor deze manier van werken zijn ook wel: bemoeizorg, er op af, achter de voordeur Doel Het doel van outreachend werken is om buitengesloten en afgeschreven cliënten weer uit te nodigen om mee te doen in de samenleving. Dit doen de hulpverleners niet door de cliënten de wet voor te schrijven, maar door ze actief op te zoeken in hun omgeving en ze te motiveren om iets aan hun (vaak problematische) situatie te doen. Er wordt contact gezocht met de cliënt, de problemen worden geanalyseerd en er wordt samen met de cliënt een strategie bepaald. De hulpverlener moet hierbij zoveel mogelijk aansluiten bij de wensen en behoeften van de cliënt. Als maatschappelijk werker is het dan ook erg belangrijk om voldoende kennis te hebben van gedragsverandering bij cliënten. De cliënt moet keuzes maken voor de toekomst, hij of zij zal in de hulpverlening een bepaalde richting op willen gaan. Als maatschappelijk werker is het nodig de cliënt daarin te ondersteunen en te helpen om deze (gedrags)verandering te blijven vasthouden Doorn van, L., Etten van, Y., Gademan, M.(2008). Outreachend werken: handboek voor werkers in de eerste lijn, Bussum: Coutinho. 13 Doorn van, L., Etten van, Y., Gademan, M.(2008). Outreachend werken: handboek voor werkers in de eerste lijn, Bussum: Coutinho. 13

15 2.3. Outreachend werk in het verleden In het begin van de twintigste eeuw ontstond het huisbezoek doordat vertegenwoordigers van de armenzorg, woningopzichters en woonmaatschappelijk werkers eropuit gingen om hulp te verlenen aan armen en sociaal uitgeslotenen. Dit bezoek ging gepaard met strenge controles en opvoedende adviezen. Mensen werden min of meer gedwongen om zich aan te passen aan de sociale maatstaven van die tijd, anders kregen ze geen hulp of geld meer. Zonder terughoudendheid bemoeiden de hulpverleners zich met hun cliënten en men was er ten volle van overtuigd dat ze mensen op deze manier uit de ellende konden halen. Ondanks dat dit bemoeien een nogal negatieve bijklank had, hunkerden mensen vaak naar een beter bestaan en probeerden ze hun best te doen om naar de adviezen van de hulpverlener te leven. Naarmate de welvaart in Nederland door de jaren heen steeg en de mensen steeds meer waarde hechtten aan privacy en autonomie, werd er vanaf de jaren zestig steeds minder aan outreachend werk gedaan. Er ontstond in de samenleving en bij de hulpverlening weerstand tegen het aanspreken van burgers en het werd gezien als ongevraagde bemoeienis. Waar eerst aanpassen het belangrijkst was, werd nu emancipatie het streven. 14 Deze instelling is tot aan het begin van deze eeuw bij het Algemeen Maatschappelijk Werk zo gebleven. Waar andere organisaties, zoals de GGD, wijkteams van de politie, drugshulpverlening en sociaal psychiatrische crisisteams wel weer deur aan deur gingen om outreachend werk te verlenen, bleef de maatschappelijk werker voornamelijk achter zijn bureau en werden over het algemeen alleen de cliënten geholpen die zichzelf aanmeldden met een hulpvraag. De onderstaande tabel geeft een kort overzicht van de hulverlenersmentaliteit die over het algemeen gold voor hulpverleningsinstellingen van 1960 tot Periode Tot 1960/1965 Mentaliteit van professionals Erbovenop Uitleg Tegen de achtergrond van de wederopbouw en de onmaatschappelijkheidsbestrijding wordt de hulp en dienstverlening door professionals aan minder bedeelden gekenmerkt door verregaande paternalistische bemoeizucht. Tot 1980/1985 Ernaast Dit is de periode van democratisering, waarin gelijkwaardigheid en antipaternalisme de dominante kenmerken zijn. De professional neemt een positie in naast de cliënt. Tot 2005 Ervandaan Dit is de periode van verzakelijking, waarin bureaucratische bedrijfsmatige logica dominant is. De leefwereld en het privédomein van burgers wordt een no go area waar professionals steeds meer vandaan blijven. Van cliënten wordt verwacht dat ze naar de professional toe gaan. Na 2005 Er op af In deze periode ontstaat er kritiek op de schaalvergroting en de marktwerking en komt er meer aandacht voor de professionals die in de frontline staan. Na een langdurige afwezigheid in de leefwereld van mensen, gaat nu een toenemend aantal professionals er op af. Het betreden van het privédomein van burgers is steeds minder een taboe aan het worden. Tabel overgenomen uit het boek Outreachend werken, L. van Doorn 14 Lans van der, J., Medema N., Räkers M. (2003). Bemoeien werkt, Amsterdam: De Balie. 15 Doorn van, L., Etten van, Y., Gademan, M.(2008). Outreachend werken: handboek voor werkers in de eerste lijn, Bussum: Coutinho. 14

16 2.4. Outreachend werk binnen het Algemeen Maatschappelijk Werk Sinds een paar jaar staat outreachend werken meer in de belangstelling bij het Algemeen Maatschappelijk Werk. Dit in tegenstelling tot de laatste decennia, waarin de autonomie van de cliënt erg hoog in het vaandel stond. Er werd van de cliënt verwacht dat hij of zij zelf naar de hulpverlening kon stappen als de cliënt vond dat dit nodig was. Maar omdat de laatste paar jaren bleek dat hierdoor een steeds grotere groep mensen uitgesloten werd door de hulpverlening én de samenleving, werden hulp en dienstverleningsinstellingen er meer van bewust dat een grote groep cliënten zelf niet aanklopt bij de hulpverlening. De hulpverlening zou deze groep mensen zelf moeten benaderen, zij het op een manier waarbij de cliënt zich waardig blijft voelen. Anders dan in het verleden is het tegenwoordig niet meer zo dat de hulpverlening bovenop de cliënt gaat zitten, maar dat ze op een gepaste wijze er op af gaan. De maatschappelijk werker zoekt contact met cliënten in hun eigen leefomgeving. Dit is nodig als de cliënten niet op een andere manier te bereiken zijn Het opsporen van de doelgroep Om een bepaalde doelgroep op te sporen is het voor maatschappelijk werkers belangrijk dat ze terrein afbakenen. Hierbij kan het helpen als er van te voren een probleemanalyse, een doelgroepanalyse of een wijkanalyse wordt gemaakt. Men kan hierdoor vindplaatsen van de doelgroep ontdekken. Ook is het verstandig om van te voren te onderzoeken of er al instanties werken met de doelgroep en of er geen dubbel aanbod is. 16 Om cliënten uit een doelgroep op te sporen, kunnen er adressen nodig zijn. Sommige buurten of (achterstands)wijken hebben een bepaalde reputatie, waardoor het voor veel hulpverleningsinstellingen gemakkelijk is om te achterhalen waar mensen in probleemsituaties wonen of verblijven. Via meldingen bij het meldpunt huiselijk geweld of een meldpunt overlast worden adressen geregistreerd, zodat de maatschappelijk werker eens langs kan gaan om te traceren of er misschien ook sprake is van meerdere problemen. Ook kunnen adressen gevonden worden via bestanden van woningbouwcorporaties, politie en schuldeisers zoals bijvoorbeeld energiebedrijven. Soms komen cliënten toevallig in beeld bij de maatschappelijk werker of wordt er vanuit andere professies: door vrijwilligers of door de sociale omgeving, gesignaleerd dat er problemen zijn bij een persoon of gezin. De doelgroep voor de outreachend werker is in principe in elke laag van de bevolking te vinden. Er zijn voor de hand liggende vindplaatsen waar men op zoek kan gaan naar potentiële cliënten. Zo zijn mensen in grote financiële problemen soms op te sporen via de voedselbank of bij ruilwinkels. Verslaafden zou men kunnen vinden bij casino s en probleemjongeren bij zogenoemde hangplekken of coffeeshops. Allochtone moeders met hun kinderen zou men kunnen vinden bij een buurtcentrum of bij een speeltuin in de buurt. Toch zijn niet alle cliënten op voor de hand liggende plekken te vinden. Een deel van de doelgroep is minder goed op te sporen omdat ze bijvoorbeeld afkomstig zijn uit de (hogere) middenklasse en niet in achterstandswijken wonen. Over hun vaak verborgen problematiek is nog weinig bekend, juist omdat deze mensen zo moeilijk op te sporen zijn en omdat ze de buitenwereld zo min mogelijk willen laten weten dat er problemen spelen. Als maatschappelijk werker is het een vereiste om steeds alert te zijn op nieuwe vindplaatsen en nieuwe doelgroepen voor het outreachend werk Doorn van, L., Etten van, Y., Gademan, M.(2008). Outreachend werken: handboek voor werkers in de eerste lijn, Bussum: Coutinho. 17 Doorn van, L., Etten van, Y., Gademan, M.(2008). Outreachend werken: handboek voor werkers in de eerste lijn, Bussum: Coutinho. 15

17 Werkwijze Het outreachend werken vereist een specifieke werkwijze. Normaalgesproken melden cliënten zich zelf aan bij het Algemeen Maatschappelijk Werk. Ze lopen binnen bij het inloopspreekuur of ze bellen voor een afspraak. Voor cliënten die via het outreachend werk geholpen kunnen worden is de drempel om dit te doen te hoog. Het kan zijn dat ze niet weten waar ze om hulp kunnen vragen. Het kan ook zijn dat ze weerstand hebben tegen hulpverlening en niet gauw zelf de eerste stap naar het maatschappelijk werk zetten. Daarnaast zijn er mensen in de samenleving die zelf niet vinden dat ze in een probleemsituatie verkeren of overlast bezorgen voor hun omgeving. De werker zal zich dan ook moeten voorbereiden op de eerste contactlegging, omdat deze niet op de gebruikelijke wijze verloopt Het eerste contact Voordat de werker daadwerkelijk er op af gaat, zal hij eerst het een en ander over de cliënt uitzoeken. Dit gebeurd niet alleen door de vindplaats van de potentiële cliënt op te sporen, maar ook door afspraken te maken over welke werker naar een cliënt gaat. Want het is belangrijk dat het klikt tussen de werker en de cliënt. De ene werker heeft meer met multi probleemgezinnen en de ander heeft meer affiniteit met individuen met schulden. Mocht het tijdens de hulpverlening toch niet klikken tussen werker en cliënt, kan een collega de case overnemen. Het eerste contact dat gelegd wordt met de cliënt bepaald vaak het vervolg van de hulpverlening. Het eerste gesprek is het meest belangrijk. Deze maakt het verschil tussen de voordeur die weer dichtgaat of een uitnodiging tot binnenkomen. De werker zal niet moraliserend of veroordelend over mogen komen. Wel zal uit zijn of haar woorden betrokkenheid moeten doorklinken. Meer aspecten waar een maatschappelijk werker bij het eerste gesprek op moet letten zijn: Spreken in normale taal en voor de cliënt begrijpbare woorden. Zo min mogelijk gebruik maken van hulpverlenersjargon. Dit kan de cliënt intimideren. Bewust bezig zijn met de introductie en legitimering tegenover de cliënt. Soms is het als werker verstandiger om niet meteen de naam van de instelling of de eigen functie binnen de instelling te noemen. Veel outreachend werkers beginnen het gesprek met alleen hun (voor)naam. De werker zal zich moeten kunnen identificeren met behulp van een identificatiebewijs of een visitekaartje. De cliënt wordt uit respect met u aangesproken. De werker zal snel to the point moeten komen over de situatie van de cliënt, maar het gesprek mag niet meteen te zwaar beladen zijn. Er moet ook tijd zijn om over koetjes en kalfjes te praten. De werker zal niet te lang aan het woord mogen zijn. De cliënt zal worden uitgenodigd om zelf ook te gaan praten en het is niet erg als daarbij af en toe stiltes vallen. Het is raadzaam om als werker voor alles wat er gedaan wordt toestemming te vragen aan de cliënt. Bijvoorbeeld toestemming vragen om nog een keer langs te komen Regelmatig gehanteerde werkwijze en houding van de werker Outreachende hulpverlening kan op verschillende manieren ingevuld worden. Elke cliënt en elke situatie vraagt ook om een andere benadering en aanpak. Toch zijn er een aantal specifieke aspecten die over het algemeen telkens weer naar voren komen in de outreachende werkwijze en de houding van de maatschappelijk werker: 18 Doorn van, L., Etten van, Y., Gademan, M.(2008). Outreachend werken: handboek voor werkers in de eerste lijn, Bussum: Coutinho. 16

18 Contact opbouwen met de cliënt, de situatie analyseren en een werkwijze bepalen. Aansluiten bij de wensen en behoeften van de cliënt. Samen dingen doen om een hulpverleningsrelatie op te bouwen. Aandacht hebben voor het levensverhaal en de emoties van de cliënt. Oog hebben voor de sterke kanten van de cliënt en deze benadrukken. In gesprek gaan over wensen en mogelijkheden. Betrouwbaar zijn en duidelijk over de werkwijze, de instelling en de mogelijkheden. Het tempo van de cliënt volgen, niet die van de hulpverlener. Een bemiddelende functie hebben tussen de cliënt en zijn omgeving Voorwaarden Er zijn een aantal voorwaarden waaraan een maatschappelijk werker en waaraan een instelling en netwerkpartners moeten voldoen om op een goede manier outreachend te kunnen blijven werken Voorwaarden voor de maatschappelijk werker Allereerst is het nodig dat de maatschappelijk werker voldoende ruimte krijgt om outreachend te werken. Dit betekent dat er extra tijd nodig is om contact te leggen met de cliënt en om een vooronderzoek te doen. Ook is het belangrijk dat de maatschappelijk werker ten allen tijde door middel van rapportage kan laten zien waar hij of zij mee bezig is. Zo blijft de hulpverlening transparant, zowel voor de instelling, als voor de cliënt en voor de eventuele netwerkpartners. Om outreachend te kunnen werken is het ook nodig om outreachend te kunnen denken. De maatschappelijk werker zal met de cliënt moeten meedenken en dit valt niet altijd mee. Als een cliënt de boodschap krijgt dat hij het zelf moet doen, dan krijgt hij het gevoel in de kou te worden gezet. Vaak heeft de cliënt het al lang zelf geprobeerd, maar deze poging mislukte. Voor een goed contact met de cliënt is het in eerste instantie niet de bedoeling om de cliënt een spiegel voor te houden en te reflecteren over zijn eigen gedrag en handelen. De hulpverlening is vaak van praktische aard en de werker zal open moeten blijven staan voor de normen, waarden en de leefwereld van de cliënt. Dit kan soms lastig zijn, want de normen en waarden van de cliënt kunnen heel anders zijn dan die van de werker. Naast de zorg voor de cliënt is het voor de maatschappelijk werker ook belangrijk om voor zichzelf te zorgen. Er mogen niet te veel cliënten in de case load staan, er moeten voldoende cliënten in staan waar de werker energie van kan krijgen en het is belangrijk om voldoende ontspanning te nemen. Voor de eigen veiligheid kan een de werker soms beter met een collega op pad gaan, dan alleen. Ook moet hij van zichzelf weten waar zijn grenzen liggen en als iets te veel wordt, zal hij dit moeten communiceren tegenover collega s of leidinggevenden. Er moet voldoende ruimte zijn voor intervisie en een werker moet kunnen vragen om supervisie. Als laatste is (bij)scholing heel belangrijk, want het is essentieel dat de maatschappelijk werker voldoende op de hoogte is van het outreachend werken Voorwaarden voor de instelling en netwerkpartners De instelling hoort beleid te organiseren dat is gericht op outreachend werk. Van de instelling kan worden gevraagd duidelijkheid te geven over wat de taken zijn die bij het outreachend werk horen. Als een maatschappelijk werker op pad gaat dan hoort het duidelijk te zijn hoe ver hij mag gaan en wat hij doet in bepaalde situaties. Vragen als: Hoe vaak ga je minimaal bij een cliënt langs om contact te leggen? Na hoeveel keren contact zoeken geef je op? Wat wordt er gedaan met een melding waarbij het niet lukt om de cliënt te bereiken? De instelling houdt controle over de case load en de 19 Doorn van, L., Etten van, Y., Gademan, M.(2008). Outreachend werken: handboek voor werkers in de eerste lijn, Bussum: Coutinho. 20 Holstvoogd, R. (2006). Maatschappelijk werk in kerntaken: een nieuw profiel van de beroepspraktijk, Houten: Bohn Stafleu Van Loghum. 17

19 urenregistratie van de werker. Ook is het nodig dat een instelling vertrouwen heeft in het werk van de maatschappelijk werker. Daarnaast zijn er nog praktische dingen waar de instelling rekening mee moet houden, zoals de aanwezigheid van een dienstauto of fiets, mobiele telefoons, een veiligheidsen agressieprotocol. Voor de netwerkpartners is het in het belang van de samenwerking dat iedereen bereid is om verantwoordelijkheid te dragen voor de outreachende hulpverlening aan de cliënt. Soms zal men bereid moeten zijn om eigen belangen aan de kant te zetten voor het gezamenlijke belang. Het is belangrijk dat men elkaar kan aanspreken op het nakomen van afspraken en dat helder is wat ieders taak is. Regelmatig afspreken met alle netwerkpartners is een vereiste om de hulpverlening overzichtelijk te laten blijven en om efficiënt te blijven samenwerken Er niet op af Naast de voorwaarden die er zijn om outreachend te kunnen en te willen werken, zijn er ook redenen om juist niet naar de cliënt te gaan als maatschappelijk werker. Als het al bekend is dat een persoon agressief, gewelddadig is of als de persoon gewapend kan zijn, is het verstandig om niet te gaan. Is dit toch nodig, dan kan de werker met nog een persoon of eventueel onder begeleiding van de politie op pad gaan. Ook is het nodig dat de maatschappelijk werker voor zichzelf, voor de instelling en voor de cliënt moet kunnen uitleggen waarom hij outreachend werkt. Er moet een goede reden zijn dat de maatschappelijk werker zelf de eerste stap zet in de hulpverlening. Anders zou de cliënt zich ook op een andere manier kunnen (laten) aanmelden bij de hulpverlening. Tot slot moet het ook duidelijk zijn dat er al op andere manieren hulp geboden is, maar dat deze handreikingen geen effect hadden op de cliënt en de situatie. Als er nog geen actie is ondernomen om de cliënt op een andere manier te bereiken dan met outreachend werk, dan zal dat eerst moeten gebeuren Samenvatting Het doel van outreachend werken is om mensen weer bij de samenleving te betrekken. De hulpverlener gaat zelf op de potentiële cliënten af omdat gevonden wordt dat er hulp nodig is en de cliënt zelf geen hulp zoekt. In de afgelopen decennia werd het outreachend werken niet veel gebruikt binnen het Algemeen Maatschappelijk Werk. De autonomie van de cliënt stond voorop en de cliënt kon zelf beslissen of hij contact met de hulpverlening wilde. De laatste jaren komen hulpverleners en instanties hierop terug, want er is een grote groep mensen die zelf de weg niet vinden naar de hulpverlening. Het maatschappelijk werk kan cliënten vinden door middel van netwerkpartners, adressenbestanden van instanties en door actief op zoek te gaan naar plekken waar mogelijke cliënten zich kunnen bevinden. Outreachend werk vereist een specifieke werkwijze en kan alleen beoefend worden als er aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan, zowel door de hulpverleners als door de instelling waarvoor zij werken. 21 Doorn van, L., Etten van, Y., Gademan, M.(2008). Outreachend werken: handboek voor werkers in de eerste lijn, Bussum: Coutinho. 18

20 3. Wat kan het outreachend werken binnen het AMW bijdragen om sociale uitsluiting tegen te gaan? Inleiding In het voorgaande hoofdstuk zijn al verschillende koppelingen gemaakt van het outreachend werk naar het Algemeen Maatschappelijk Werk (AMW). In dit hoofdstuk wordt hier dieper op ingegaan. Er wordt beschreven wat het outreachend werk door het AMW kan betekenen voor cliënten die sociaal uitgesloten zijn, voor welke probleemgebieden er hulp geboden kan worden en of deze werkwijze ook werkelijk helpt om sociale uitsluiting enigszins tegen te gaan. Aan het einde van het hoofdstuk wordt beschreven hoe de hulpverlening afgerond kan worden en wanneer de hulpverlener het contact met de cliënt kan afsluiten Outreachend werken bij sociale uitsluiting In het vorige hoofdstuk werd duidelijk dat outreachend werk een methode is om mensen weer te betrekken bij de samenleving. In de onderstaande stappen wordt kort beschreven hoe een maatschappelijk werker het outreachend werk in de praktijk kan brengen bij mensen in een sociaal isolement. 1. Contact leggen met de cliënt Contact leggen is vaak moeilijk en de hulpverlener zal gebruik moeten maken van netwerkpartners, zoals huisartsen, woningbouwverenigingen, cafetariahouders, leerkrachten en wijkagenten. Ook kan de maatschappelijk werker met een interventieteam in bepaalde buurten langs de deuren gaan om problemen en hulpvragen te signaleren. Er wordt gezocht naar aansluiting bij de situatie of het verhaal van de cliënt. De hulpverlener moet begrijpend praten, belangstelling tonen, klachten serieus nemen en korte duidelijke informatie geven aan de cliënt. Dit ter voorkoming dat de cliënt (weer) afhaakt. 2. De bereikbaarheid van de hulpverlener regelen De hulpverlener kan met de cliënt afspreken dat hij op vaste dagen op een bepaalde tijd telefonisch of op een voor de cliënt goed bereikbare plek aanwezig is. Zo krijgt de cliënt het gevoel dat hij echt op de hulpverlener aan kan en dit geeft de cliënt duidelijkheid en vertrouwen in de hulpverlener. Voor sociaal uitgesloten cliënten is het belangrijk dat ze iemand hebben op wie ze kunnen rekenen, omdat zij dit in hun eigen kring missen. 3. De cliënt zo goed mogelijk bijstaan De hulpverlener gaat in op simpele hulpvragen en zal praktische dingen moeten regelen voor de cliënt. Dit kan bijvoorbeeld zijn dat de hulpverlener mee gaat naar een instantie, de huisarts of de woningbouwvereniging. De hulpvragen van de cliënt moeten serieus genomen worden, ook al is het soms als hulpverlener niet voor te stellen dat de cliënt hulp bij bepaalde dingen nodig heeft. 4. De cliënt informeren De hulpverlener kiest een geschikt moment uit om de cliënt te informeren over zichzelf, de instelling waar hij werkt, wat hij kan doen en wat niet en wat de bevoegdheden zijn van een maatschappelijk werker. Het is belangrijk dat er vertrouwelijkheid in het contact groeit. 5. Samenwerken met netwerkpartners Het kan zijn dat de cliënt netwerkpartners tegen elkaar uit gaat spelen, omdat de cliënt nog steeds geen goed beeld heeft van de hulpverlening of omdat hij iets voor elkaar wil krijgen. Heldere afspraken met de cliënt over samenwerking met andere instellingen en dezelfde afspraken met netwerkpartners maken, helpt om duidelijkheid te scheppen en te houden. Als maatschappelijk werker moet er ook contact gehouden worden met de andere formele leden van het netwerk. 6. Actief en directief werken Normaal gesproken heeft de maatschappelijk werker een bescheiden houding. Maar sociaal uitgesloten cliënten die op outreachende wijze geholpen worden moeten in de meeste gevallen achter de vodden gezeten worden. Dit vereist dan ook een vasthoudende professionele houding en werkwijze. De maatschappelijk werker moet tegenslagen en teleurstellingen kunnen verdragen, want de cliënt zal zich niet altijd aan de afspraken kunnen of willen houden. 19

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving Aanpak: Bijzondere Zorg Team Namens de gemeente Deventer hebben drie netwerkpartners de vragenlijst gezamenlijk ingevuld. Dit zijn Dimence GGZ, Tactus verslavingszorg, en Iriszorg maatschappelijke opvang.

Nadere informatie

6. Schuldhulpverlening

6. Schuldhulpverlening 6. Schuldhulpverlening Sociale Hulpverlening in de inloophuizen Het komt helaas meer en meer voor dat mensen financieel en/of emotioneel in de zorgen raken of in een sociaal isolement terecht komen en

Nadere informatie

Aanpak: Interventieteam Gezinnen. Beschrijving

Aanpak: Interventieteam Gezinnen. Beschrijving Aanpak: Interventieteam Gezinnen De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: Fier

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 24 515 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting Nr. 186 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan

Nadere informatie

Theorie & Praktijk Sociale wijkteams

Theorie & Praktijk Sociale wijkteams Wmo-werkplaats Zwolle startevenement Theorie & Praktijk Sociale wijkteams 2 april 2014 Opbouw Rondje voorstellen Theorie Sociale wijkteams (Eelke) Theorie Sociale wijkteams (Albert) Praktijk Sociale wijkteams

Nadere informatie

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Informatie over Thuisbegeleiding Thuisbegeleiding biedt hulp aan multiproblemgezinnen en risicogezinnen, en aan volwassenen met psychiatrische

Nadere informatie

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar, klik dan hier voor de webversie. Klik hier voor een PDF van de nieuwsbrief. Socius januari 2014 Zoektocht Op de drempel van 2014 kijk ik nog eens naar wat ons het

Nadere informatie

Aanpak: Bemoeizorg. Beschrijving

Aanpak: Bemoeizorg. Beschrijving Aanpak: Bemoeizorg De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: GGD West-Brabant

Nadere informatie

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Arosa biedt veiligheid en bescherming bij geweld in relaties. Vrouwen, mannen en hun kinderen kunnen bij Arosa terecht voor opvang en begeleiding. Arosa

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

Meedoen en erbij horen

Meedoen en erbij horen Meedoen en erbij horen Resultaten van een mixed method onderzoek naar sociale uitsluiting Addi van Bergen, Annelies van Loon, Carina Ballering, Erik van Ameijden en Bert van Hemert NCVGZ Rotterdam, 11

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

Welkom. Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht

Welkom. Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht Welkom Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht Inhoud Inrichting werkwijze wijkteams Leeuwarden Verdieping in schuldhulpverlening Verdieping

Nadere informatie

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Ondersteuning en hulp in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Voorwoord Dichtbij, bereikbaar en aanspreekbaar Het klinkt zo vanzelfsprekend en simpel: biedt mensen ondersteuning en hulp dichtbij, in

Nadere informatie

De paradox van de burger als uitgangspunt

De paradox van de burger als uitgangspunt GEMEENTE WINTERSWIJK De paradox van de burger als uitgangspunt De dialoog als methodiek Rhea M. Vincent 1-11-2013 In het nieuwe zorgstelsel staat de vraag van de burger centraal. De professional en de

Nadere informatie

Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming

Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming Informatie voor gezinnen over Jeugdbescherming Wat is Jeugdbescherming? Jeugdbescherming heette vroeger Bureau Jeugdzorg Agglomeratie Amsterdam. Wij dragen bij aan de bescherming van kinderen en daardoor

Nadere informatie

Blijf niet zitten. Algemeen Maatschappelijk Werk

Blijf niet zitten. Algemeen Maatschappelijk Werk Blijf niet zitten Algemeen Maatschappelijk Werk 1 2 BLIJF NIET ZITTEN WAAR U ZIT: KOM PRATEN OVER UW PROBLEMEN Ieder van ons krijgt wel eens met problemen te maken. Dat hoort gewoon bij het leven. Vaak

Nadere informatie

MULTI PROBLEEMGEZINNEN IN ENSCHEDE

MULTI PROBLEEMGEZINNEN IN ENSCHEDE Gemeente Enschede MULTI PROBLEEMGEZINNEN IN ENSCHEDE Binnenkomen is geen probleem; binnenblijven wel Presentatie door: J. Hassink Wethouder Sport, Cultuur en GSB ijlers Grote Steden Beleid in Enschede

Nadere informatie

Doorbreken cirkel van geweld! Hoe kunnen we een duurzame veilige situatie thuis creëren?

Doorbreken cirkel van geweld! Hoe kunnen we een duurzame veilige situatie thuis creëren? Doorbreken cirkel van geweld! Hoe kunnen we een duurzame veilige situatie thuis creëren? Effectonderzoek naar de aanpak huiselijk geweld in de G4 Majone Steketee Katinka Lünnemann Bas Tierolf Belangrijkste

Nadere informatie

SAMEN STA JE STERK S U P P O R T F R Y S L Â N B E L E I D S P L A N 2 0 1 5-2 0 1 7

SAMEN STA JE STERK S U P P O R T F R Y S L Â N B E L E I D S P L A N 2 0 1 5-2 0 1 7 SAMEN STA JE STERK SUPPORT FRYSLÂN BELEIDSPLAN 2015-2017 INLEIDING Maatjesproject Support Fryslân startte in 2001 als onderdeel van Solidair Fryslân. Per 1 januari 2014 is Support Fryslân een zelfstandige

Nadere informatie

Effectiever minimabeleid in Amersfoort

Effectiever minimabeleid in Amersfoort Effectiever minimabeleid in Amersfoort Trudi Nederland Marieke Wentink Marian van der Klein M.m.v. Marie-Christine van Dongen en Monique Stavenuiter Oktober 2007 Verwey- Jonker Instituut Samenvatting

Nadere informatie

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG Plan voor een scholings CJG: in en vanuit het CJG Uitgaan van de eigen kracht van ouders en kinderen, die eigen kracht samen versterken en daar waar nodig er op af en ondersteunen Het scholingsplan CJG

Nadere informatie

Balanceren tussen hoop en wanhoop

Balanceren tussen hoop en wanhoop i n e vo or h a m Balanceren tussen hoop en wanhoop vo or a f In deze bijdrage staat het Leger des Heils centraal. Het Leger des Heils doet veel voor mensen, die te kampen hebben met chronische verslaving

Nadere informatie

Onderwerp: advies beleidsplan schuldhulp- Assen, 6 december 2012. verlening

Onderwerp: advies beleidsplan schuldhulp- Assen, 6 december 2012. verlening Cliëntenraad Assen WWB / WSW p/a Gemeente Assen Noordersingel 33 9401 JW ASSEN Het College van Burgemeester en Wethouders Postbus 30018 9400 RA Assen. Onderwerp: advies beleidsplan schuldhulp- Assen, 6

Nadere informatie

Gevangen in Schuld. over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering. door Marc Anderson

Gevangen in Schuld. over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering. door Marc Anderson Gevangen in Schuld over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering door Marc Anderson Hoe vorm te geven aan een sluitende aanpak van problematische schulden bij cliënten

Nadere informatie

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg?

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Ruim 10% van de Nederlandse bevolking leeft in armoede. Ongeveer 7% van de kinderen in de provincie Groningen groeit op in een gezin dat

Nadere informatie

Suïcidepreventie. Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online

Suïcidepreventie. Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online Suïcidepreventie Marian de Groot Directeur handicap + studie Mede namens 113-Online Missie en visie @113 Taboe op praten over zelfmoord doorbreken Drempels bij zoeken en vinden van hulp verlagen Landelijk

Nadere informatie

Schakelen naar het juiste recept

Schakelen naar het juiste recept Schakelen naar het juiste recept Onderzoek naar verwijswerkwijze van huisartsen en praktijkondersteuners in Amsterdam-Zuid Voorjaar 2013 Aanleiding onderzoek Er is veel aandacht voor de inzet van de wijkverpleegkundige

Nadere informatie

Inhoudsopgave Beginpagina...1 Vragenlijst...2 Afsluitende pagina...7

Inhoudsopgave Beginpagina...1 Vragenlijst...2 Afsluitende pagina...7 20151020 NETQ verwarde personen/ggz Inhoudsopgave Beginpagina...1 Vragenlijst...2 Afsluitende pagina...7 i Beginpagina Beste heer, mevrouw, Aedes krijgt van leden regelmatig signalen over overlast en andere

Nadere informatie

Dreigende Energieafsluitingen Holland Rijnland 2012 2013

Dreigende Energieafsluitingen Holland Rijnland 2012 2013 Dreigende Energieafsluitingen Holland Rijnland 2012 2013 Het aantal energie afsluitingen neemt de laatste jaren toe. Dreigende energie afsluitingen zijn een signaal van problematische schulden en multiproblematiek.

Nadere informatie

Sociale Raad Tilburg Postbus 1443 5004 BK TILBURG. Gemeente Tilburg College van Burgemeester en Wethouders Postbus 90155 5000 LH TILBURG

Sociale Raad Tilburg Postbus 1443 5004 BK TILBURG. Gemeente Tilburg College van Burgemeester en Wethouders Postbus 90155 5000 LH TILBURG Sociale Raad Tilburg Postbus 1443 5004 BK TILBURG Gemeente Tilburg College van Burgemeester en Wethouders Postbus 90155 5000 LH TILBURG Tilburg, 17 juli 2015 Betreft: Signalen over Tilburgse toegang Geacht

Nadere informatie

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken Trainingsaanbod Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken 1 Trainingsaanbod Als beroepskracht hoort en ziet u veel en bent u vaak de eerste die mogelijke

Nadere informatie

Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg?

Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg? Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg? Zo regelt Heerlen de toegang tot de Wmo, jeugdhulp en participatie Bent u professional in de zorg of heeft u in uw (vrijwilligers)werk met de zorg te maken? Wilt

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesvragen

Samenvatting. Adviesvragen Samenvatting Adviesvragen Een deel van de mensen die kampen met ernstige en langdurige psychiatrische problemen heeft geen contact met de hulpverlening. Bij hen is geregeld sprake van acute nood. Desondanks

Nadere informatie

DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN

DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN WMO W A A I E R Obstakels - Voorwaarden en Aanbevelingen DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN 1 Het bevorderen van sociale samenhang en leefbaarheid van dorpen wijken en buurten Obstakels Isolement Vooroordelen

Nadere informatie

Aanpak: Reset Thuisbegeleiding. Beschrijving

Aanpak: Reset Thuisbegeleiding. Beschrijving Aanpak: Reset Thuisbegeleiding De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: Careyn

Nadere informatie

Bemoeizorg. mensenkennis. Assertieve psychiatrische hulp aan zorgmijders. post-hbo opleiding

Bemoeizorg. mensenkennis. Assertieve psychiatrische hulp aan zorgmijders. post-hbo opleiding post-hbo opleiding Bemoeizorg Assertieve psychiatrische hulp aan zorgmijders mensenkennis Post-hbo opleiding bemoeizorg Assertieve psychiatrische hulp aan zorgmijders In onze samenleving zijn er meer dan

Nadere informatie

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld

Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken. Ervaringen uit het veld Stimuleren van eigen kracht en sociale netwerken Ervaringen uit het veld Overzicht programma Wie ben ik: - Philip Stein - masterstudent sociologie - afgerond A&O-psycholoog Programma: - half uur presentatie,

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Pestprotocol Floris Radewijnszschool. Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en

Nadere informatie

PRESTATIEVERANTWOORDING DIEMEN 2013

PRESTATIEVERANTWOORDING DIEMEN 2013 PRESTATIEVERANTWOORDING DIEMEN 2013 MaDi MaDi Amsterdam Zuidoost en Diemen Prestatieverantwoording Diemen 2013 INHOUD INLEIDING 1 Algemeen Maatschappelijk Werk 2 MaDi Raadsvrouw 3 Ouderenadviseur 4 Algemeen

Nadere informatie

Sociaal kwetsbare burgers in Eersel. Antje Eugster Onderzoeksfunctionaris

Sociaal kwetsbare burgers in Eersel. Antje Eugster Onderzoeksfunctionaris Sociaal kwetsbare burgers in Eersel Antje Eugster Onderzoeksfunctionaris Prestatievelden Wmo 1. Het bevorderen van sociale samenhang en leefbaarheid dorpen 2. Op preventie gerichte ondersteuning van jeugdigen

Nadere informatie

Denkbeelden over de nieuwe professionaliteit van het welzijnswerk. Conferentie De maat van welzijn Boxtel, 22 maart 2007 Jos van der Lans

Denkbeelden over de nieuwe professionaliteit van het welzijnswerk. Conferentie De maat van welzijn Boxtel, 22 maart 2007 Jos van der Lans Denkbeelden over de nieuwe professionaliteit van het welzijnswerk Conferentie De maat van welzijn Boxtel, 22 maart 2007 Jos van der Lans professionele mentaliteiten tot 1960/65 ER BOVEN OP tot 1980/85

Nadere informatie

Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie. Beschrijving

Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie. Beschrijving Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld

Nadere informatie

Outreach: ja hallo 19/05/2016

Outreach: ja hallo 19/05/2016 Outreach: ja hallo 19/05/2016 Inhoud 1. Visie 2. Quality of Life 3. Quickscan 4. De cirkel Visie? Visie geeft denken en handelen vorm Mens-en maatschappijvisie Ruimer dan outreach alleen Iedereen heeft

Nadere informatie

Gezinnen in onbalans

Gezinnen in onbalans Verwey-Jonker Instituut Drs. Marjolein Goderie Dr. Majone Steketee Gezinnen in onbalans Onderzoek naar het bereiken van gezinnen in probleemsituaties SAMENVATTING November 2003 Verwey-Jonker Instituut

Nadere informatie

Van theorie naar de dagelijkse praktijk van de Wmo, De Kanteling en Welzijn Nieuwe Stijl in Wielwijk

Van theorie naar de dagelijkse praktijk van de Wmo, De Kanteling en Welzijn Nieuwe Stijl in Wielwijk Van theorie naar de dagelijkse praktijk van de Wmo, De Kanteling en Welzijn Nieuwe Stijl in Wielwijk Pamela van der Kruk Interim manager WijkInformatiePunt en Sociaal Wijkteam Wielwijk INDELING PRESENTATIE

Nadere informatie

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking

Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Model Beroepsprofiel Cliëntondersteuner voor mensen met een beperking Het doel van deze beschrijving is om enerzijds houvast te geven voor het borgen van de unieke expertise van de cliëntondersteuner voor

Nadere informatie

ACTIEPLAN VERBORGEN VROUWEN

ACTIEPLAN VERBORGEN VROUWEN ACTIEPLAN VERBORGEN VROUWEN gemeente Den Haag September 2015 Conceptversie 2.0 1 Inleiding In november jl. is door de Haagse gemeenteraad Motie 86 Geïsoleerde Vrouwen aangenomen. Om uitvoering te geven

Nadere informatie

Scharlaken Koord: 65.000,00 ( = een gedeeltelijke bijdrage aan het totale programma, zie bijlage offerte Gebaseerd op de werkelijke uren 2011 )

Scharlaken Koord: 65.000,00 ( = een gedeeltelijke bijdrage aan het totale programma, zie bijlage offerte Gebaseerd op de werkelijke uren 2011 ) Aanvraag subsidie Scharlaken Koord 2012 Scharlaken Koord Scharlaken Koord is een christelijke organisatie die sinds 1987 werkzaam is onder prostituees op de Wallen in Amsterdam. Daamaast heeft Scharlaken

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Samenleven > niet gelijk, maar gelijkwaardig > aantrekkelijke, ecologische woonstad > iedereen een eerlijke kans op de arbeidsmarkt Samenleven Mensen zijn niet allemaal gelijk, maar wel gelijkwaardig.

Nadere informatie

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk?

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Hulp, informatie en advies voor iedereen die het nodig heeft Bij NIM Maatschappelijk Werk kan iedereen die het nodig heeft (in Nijmegen en de regio) aankloppen voor gratis

Nadere informatie

Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota

Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota 2 Samenvatting van de concept kadernota - Heel het Kind Heel het Kind Op 18 februari 2014 heeft de Eerste Kamer de nieuwe Jeugdwet aangenomen. Daarmee

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Bemoeizorg Parkstad. Volwassenen

Bemoeizorg Parkstad. Volwassenen Bemoeizorg Parkstad Volwassenen Bemoeizorg Parkstad 7 1 2 3 4 8 5 9 10 6 Wat is bemoeizorg? Bemoeizorg is de ongevraagde bemoeienis van hulpverleners met mensen die hulp nodig hebben, maar daar zelf niet

Nadere informatie

Daarvoor gaat u naar Minters

Daarvoor gaat u naar Minters Opvoeden & Opgroeien Eigen functioneren & Relaties Een leefbare buurt Daarvoor gaat u naar Minters U weet zelf vaak het beste wat goed is voor uzelf of uw gezin. En u gaat voor goede raad of praktische

Nadere informatie

Onderwerpen. Sociale relaties en welzijn. Sociale kwetsbaarheid. Functies van sociale relaties. Vrouw, 64 jaar EENZAAMHEID BIJ OUDEREN

Onderwerpen. Sociale relaties en welzijn. Sociale kwetsbaarheid. Functies van sociale relaties. Vrouw, 64 jaar EENZAAMHEID BIJ OUDEREN EENZAAMHEID BIJ OUDEREN Vrouw, 64 jaar Ik ben helemaal geïsoleerd eigenlijk. Ik denk wel eens bij mezelf, ik kan gerust een week dood liggen in huis, maar de mensen merken niets. Dr. Anja Machielse Stichting

Nadere informatie

Factsheet. Eenzaamheid. Gelderland-Zuid. Onderzoek onder volwassenen en ouderen

Factsheet. Eenzaamheid. Gelderland-Zuid. Onderzoek onder volwassenen en ouderen Gelderland-Zuid Factsheet Eenzaamheid Onderzoek onder volwassenen en ouderen Onderzoek naar eenzaamheid De Volwassenen- en ouderenmonitor is eind 2012 onder ruim 22.000 zelfstandig wonende inwoners van

Nadere informatie

Vluchtelingenjeugd Centraal

Vluchtelingenjeugd Centraal pilot cursus Vluchtelingenjeugd Centraal Trainerspool VWMN april 2012 Programma Introductie Uitleg project en cursus Informatie over vluchtelingenjeugd ~ korte pauze ~ Rol VluchtelingenWerk Houding, tips

Nadere informatie

Gemeentelijk armoedebeleid. Martijn Schut Adviseur Stimulansz

Gemeentelijk armoedebeleid. Martijn Schut Adviseur Stimulansz Gemeentelijk armoedebeleid Martijn Schut Adviseur Stimulansz Armoede Armoede is een complex verschijnsel met veelal samenhangende dimensies zoals inkomen, maatschappelijke participatie, opleidingsniveau,

Nadere informatie

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT HOE ZIET UW PRAKTIJK ERUIT? Veel cliënten zien hun probleem als een individueel probleem en komen

Nadere informatie

Inspiratiedag VVSG Ouderen- en thuiszorg. Cis Dewaele

Inspiratiedag VVSG Ouderen- en thuiszorg. Cis Dewaele Inspiratiedag VVSG Ouderen- en thuiszorg Cis Dewaele Inhoud 1. Waarom outreach 2. Quickscan 3. De visie 4. De cirkel 1. Waarom outreach Niet bereikte groepen De relatie werkt! (leefwereld, waarden en normen)

Nadere informatie

Deel I Visie op geld en schulden 25

Deel I Visie op geld en schulden 25 Voorwoord 17 Inleiding 21 Deel I Visie op geld en schulden 25 Inleiding 27 1 Geld 31 1.1 Inleiding 31 1.2 Geld als sociaal verschijnsel 31 1.3 Geld als economisch verschijnsel 33 1.4 De geschiedenis van

Nadere informatie

BZ11A. Bemoeizorg. post-hbo opleiding. Assertieve psychiatrische hulp aan zorgmijders. mensenkennis

BZ11A. Bemoeizorg. post-hbo opleiding. Assertieve psychiatrische hulp aan zorgmijders. mensenkennis BZ11A post-hbo opleiding Bemoeizorg Assertieve psychiatrische hulp aan zorgmijders mensenkennis Post-hbo opleiding bemoeizorg Assertieve psychiatrische hulp aan zorgmijders In onze samenleving zijn er

Nadere informatie

Ik heb een vraag over: Voorwoord. Ik voel me thuis niet prettig, kan ik met iemand praten?

Ik heb een vraag over: Voorwoord. Ik voel me thuis niet prettig, kan ik met iemand praten? Ik heb een vraag...... over zorg, huiselijk geweld en kindermishandeling, hulp en ondersteuning, opvoeding en jeugdhulp, ziekenhuisopname, beschermd wonen, schulden, werkloosheid, mijn arbeidsbeperking

Nadere informatie

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER.

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. Mats Werkt! DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. WWW.MATSWERKT.NL Mats werkt: Dé cursus voor het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer.

Nadere informatie

ZELFREDZAAMHEID in Amsterdam

ZELFREDZAAMHEID in Amsterdam PROBLEMATISCHE SCHULDEN EN ZELFREDZAAMHEID in Amsterdam oktober 2013 Steeds meer mensen hebben schulden en de schulden die zij hebben zijn groter dan voorheen. In 2012 melden 11% meer mensen zich bij kredietbanken

Nadere informatie

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Inleiding Uit onze gemeentelijke armoedemonitor 1 blijkt dat Leeuwarden een stad is met een relatief groot armoedeprobleem. Een probleem dat nog steeds

Nadere informatie

1 2 1 Bemoeizorg is als begrip (en zorgvorm) komen overwaaien uit Nederland, wordt gehanteerd in de context van zorgwekkende zorgmijders. Dit zijn: mensen met ernstige psychische en/of psychosociale problemen

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Onkundig en onaangepast: eenzaamheid en sociaal isolement

Onkundig en onaangepast: eenzaamheid en sociaal isolement Onderwerpen Onkundig en onaangepast: eenzaamheid en sociaal isolement Wat is sociaal isolement? Oorzaken en gevolgen De leefsituatie van sociaal geïsoleerden Wat kunnen we doen aan sociaal isolement? Conclusies

Nadere informatie

9 WMO Wet Maatschappelijke Ondersteuning

9 WMO Wet Maatschappelijke Ondersteuning Over de auteur: Wicher Pattje Wicher Pattje is oud-wethouder van de gemeente Groningen en beleidsadviseur in de sociale sector, gericht op overheden en non-profit instellingen. Voor meer informatie: www.conjunct.nl.

Nadere informatie

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke De spin in het web Handreiking voor werkers die direct aan de slag willen met de sociale netwerken van mensen met verstandelijke beperkingen Anne Wibaut, Willy Calis Ad van Gennep Inleiding Wij hebben

Nadere informatie

Natuurlijk... NUTH. NUTH... Natuurlijk DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO)

Natuurlijk... NUTH. NUTH... Natuurlijk DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO) DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO) Natuurlijk... NUTH NUTH... Natuurlijk Gemeente Nuth - Deweverplein 1 - Postbus 22000-6360 AA Nuth - 045-5659100 - www.nuth.nl VOORWOORD wethouder J.J.C van den

Nadere informatie

Maatschappelijk werk. Specialisatie Audiologie. NVA maatschappelijk werk 2007 Mary van der Heijden

Maatschappelijk werk. Specialisatie Audiologie. NVA maatschappelijk werk 2007 Mary van der Heijden Maatschappelijk werk Specialisatie Audiologie Inhoud Wat is maatschappelijk werk Doelstelling maatschappelijk werk Kennis maatschappelijk werk Specialisatie Werkwijze maatschappelijk werk Welke technieken

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

Keuzedeel mbo. Wijkgericht werken. behorend bij één of meerdere kwalificaties mbo

Keuzedeel mbo. Wijkgericht werken. behorend bij één of meerdere kwalificaties mbo Keuzedeel mbo Wijkgericht werken behorend bij één of meerdere kwalificaties mbo Op dit moment is een wijziging van de WEB in voorbereiding waarmee de positie van keuzedelen in de kwalificatiestructuur

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest. PESTPROTOCOL De Vogels

OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest. PESTPROTOCOL De Vogels OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest PESTPROTOCOL De Vogels We willen graag dat alle kinderen op De Vogels zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen

Nadere informatie

Voorbeelden compententieprofiel mentor

Voorbeelden compententieprofiel mentor BIJLAGE 1 Voorbeelden compententieprofiel mentor Voorbeeld 1 Meetindicator voor competenties en gedragingen van een mentor, opgesteld door Ryhove, beschutte werkplaats in Gent (PH= persoon met een handicap)

Nadere informatie

Over een relatie met een (ex-)zorgvrager. Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening

Over een relatie met een (ex-)zorgvrager. Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening Over een relatie met een (ex-)zorgvrager Aanvulling bij Omgaan met aspecten van seksualiteit tijdens de beroepsuitoefening 1 Inleiding In 2011 heeft de V&VN Commissie Ethiek de notitie Omgaan met aspecten

Nadere informatie

Utrecht, september 2010 Gerjoke Wilmink directeur Nibud

Utrecht, september 2010 Gerjoke Wilmink directeur Nibud Voorwoord Ongeveer twee jaar geleden publiceerde het Nibud Geld en Gedrag, Budgetbegeleiding voor de beroepspraktijk. Het boek werd enthousiast ontvangen door het werkveld, vooral vanwege de competenties

Nadere informatie

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties

Perspectief op gewoon leven. Wat we leren van evaluaties Perspectief op gewoon leven Wat we leren van evaluaties Stichting Perspectief, juni 2005 Aanleiding De LFB komt op voor de belangen van mensen met een verstandelijke beperking. De LFB heeft de ervaring

Nadere informatie

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief

Praten met familie 29-09- 15. Hulpverleners: Last of lust. Last / lastig. Lust. Stichting Labyrint-in Perspectief Praten met familie Francisca Goedhart, Stichting Labyrint- in Perspectief Jacklin Goudsblom, GGZ Noor Holland Noord en PIMM trainer. Hulpverleners: Last of lust Last / lastig (hulpverlener = hv) Lust (hulpverlener

Nadere informatie

Iedereen moet kunnen meedoen

Iedereen moet kunnen meedoen Nieuwe wet voor maatschappelijke ondersteuning in uw gemeente Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Inhoud 2 Voorwoord 5 Wat is de Wmo? 5 Waarom is de Wmo belangrijk? 9 Negen taken voor uw

Nadere informatie

Verslag van de bijeenkomst Eenzaamheid en sociaal isolement bij ouderen: de inzet van vrijwilligers, 8 april 2014.

Verslag van de bijeenkomst Eenzaamheid en sociaal isolement bij ouderen: de inzet van vrijwilligers, 8 april 2014. Verslag van de bijeenkomst Eenzaamheid en sociaal isolement bij ouderen: de inzet van vrijwilligers, 8 april 2014. Programma: 09.30 uur - Inloop met koffie en thee 10.00 uur - Eenzaamheid en sociaal isolement:

Nadere informatie

Welkom. Regiobijeenkomst onderwijs: Psychische kwetsbaarheid

Welkom. Regiobijeenkomst onderwijs: Psychische kwetsbaarheid Welkom Regiobijeenkomst onderwijs: Psychische kwetsbaarheid Datum: : Spreker: https://www.youtube.com/watch?v=lym WPSKpRpE Programma Missie & Visie Stichting 113Online Diensten 113Online / 113Preventie

Nadere informatie

Belangrijk nieuws voor alle Utrechters! Ondersteuning, zorg, jeugdhulp en werk in 2015

Belangrijk nieuws voor alle Utrechters! Ondersteuning, zorg, jeugdhulp en werk in 2015 Belangrijk nieuws voor alle Utrechters! Ondersteuning, zorg, jeugdhulp en werk in 2015 Utrecht.nl Nieuwe taken voor de gemeente; wat betekent dat voor u? Buurtteams in 2015 Vanaf 1 januari 2015 kunt u

Nadere informatie

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten.

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten. Protocol pesten 1 Voorwoord Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien

Nadere informatie

Post-hbo opleiding bemoeizorg. Ik vond alle docenten top! Veel passie voor het werk, dit stralen ze uit naar de groep. evaluatie deelnemer

Post-hbo opleiding bemoeizorg. Ik vond alle docenten top! Veel passie voor het werk, dit stralen ze uit naar de groep. evaluatie deelnemer mensenkennis Post-hbo opleiding bemoeizorg Ik vond alle docenten top! Veel passie voor het werk, dit stralen ze uit naar de groep. evaluatie deelnemer Bemoeizorg Hulpverleners in de bemoeizorg hebben te

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel

Nadere informatie

Samen leven is samen doen

Samen leven is samen doen Samen leven is samen doen Nu Erwin van het CJG langs komt, begrijpt mijn moeder mij beter. Lucas * Hogere rekening De economie draait stroef. Ook de gemeente Heerenveen moet de broekriem aanhalen. De belangrijkste

Nadere informatie

Ouders met een verstandelijke beperking

Ouders met een verstandelijke beperking Ouders met een verstandelijke beperking Conclusies en aanbevelingen In deze studie is eerst in de literatuur nagegaan welke factoren beschermend dan wel belemmerend zijn in de opvoedingssituatie van mensen

Nadere informatie

Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE

Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE Dordrecht 17 maart 2016 Nynke Tilstra, Sportconsulent Introductie MEE Uitleg Wijkteams

Nadere informatie

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG SAMENVATTING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG INLEIDING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG In samenwerking met de deelnemers van het De Bouwstenen zijn opgebouwd uit thema s die Bestuurlijk Akkoord GGZ zijn

Nadere informatie

Ambulante begeleidingsdienst ZigZag

Ambulante begeleidingsdienst ZigZag Ambulante begeleidingsdienst ZigZag Gestichtstraat 4 9000 Gent 09/2401325 Ambulante begeleidingsdienst ZigZag Binnen ambulante begeleidingsdienst ZigZag onderscheiden wij twee types van ondersteuning in

Nadere informatie

De aanpak van armoede

De aanpak van armoede De aanpak van armoede Wat we kunnen leren van empowerment en de psychologie van de schaarste Wat werkt bij de aanpak van armoede WAT IS HET PROBLEEM? Groepen met een verhoogd armoederisico: WAT ZIJN DE

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 5 > Maakt u zich zorgen over een kind? 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen van Kinderbescherming

Nadere informatie