Werkblad beschrijving interventie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Werkblad beschrijving interventie"

Transcriptie

1 Werkblad beschrijving interventie Preventie van langdurig ziekteverzuim en depressie bij werknemers met een hoog risico Gebruik de handleiding bij dit werkblad of Contact NJi Contact RIVM Gert van den Berg Sandra van Dijk

2 De Erkenningscommissie Interventies is een landelijke en onafhankelijke commissie die de kwaliteit en effectiviteit van interventies beoordeelt voor jeugdzorg, jeugdgezondheidszorg, jeugdwelzijnswerk, ontwikkelingsstimulering, gezondheidsbevordering en preventie. De commissie is ingesteld en wordt secretarieel ondersteund door het Nederlands Jeugdinstituut, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid en RIVM Centrum Gezond Leven. 2

3 Achtergrondgegevens Ontwikkelaar / licentiehouder van de interventie Naam (Post)adres Postcode Plaats Telefoon Fa Website (van de interventie) School of Public Health and Primary Care, Maastricht University, Prof. dr. IJ. Kant Peter Debyeplein 1 P.O. Bo MD Maastricht Contactpersoon Vul hier de contactpersoon voor de interventie in, wanneer deze afwijkt van de ontwikkelaar of licentiehouder Naam (Post)adres Postcode Plaats Telefoon Fa Prof. dr. IJ. Kant P.O. Bo MD Maastricht of / 2442 (secretariaat mevr. P. Hendriks-Brouns) Formatted: Dutch (Netherlands) Onderstaande in te vullen door Nederlands Jeugdinstituut /RIVM Documentatie voor de erkenningscommissie Aangekruiste documenten worden na de beoordeling geretourneerd. Deelcommissie Aankruisen welke deelcommissie de interventie zou moeten beoordelen. Documentnummer De volgende documentatie wordt in viervoud toegestuurd aan de erkenningscommissie: Interventiebeschrijving Deelcommissie I. jeugdzorg, psychosociale en pedagogische preventie Deelcommissie II. jeugdgezondheidszorg, preventie en gezondheidsbevordering Deelcommissie III. ontwikkelingsstimulering, onderwijsgerelateerde hulpverlening en jeugdwelzijn Deelcommissie IV preventie en gezondheidsbevordering voor volwassenen en ouderen 3

4 Voor u begint Check met behulp van onderstaande lijst of u alle vereiste informatie op het werkblad kunt invullen. Als u één of meer vragen met nee moet beantwoorden, maakt uw interventie geen kans op erkenning door de erkenningscommissie. Uw interventie moet eerst verder ontwikkeld worden. Neem bij twijfel contact op met het Nederlands Jeugdinstituut of RIVM (zie voorblad). De vraagnummers in de checklist corresponderen met de onderdelen van de beschrijving op dit werkblad en met de erkenningscriteria. Op de websites van het Nederlands Jeugdinstituut en van RIVM vindt u een meer uitgebreide lijst van de criteria voor erkenning en een toelichting daarop. Criteria voor erkenning op Niveau I: theoretisch goed onderbouwd Vraag 1 Vraag 2 Vraag 3.1 Vraag 4.1 Vraag 4.2 Vraag 5 Vraag 6 Vraag 8 Overige Is de aard, ernst, omvang of spreiding van het probleem of risico waar de interventie zich op richt duidelijk omschreven? Zijn er concrete doelen, zo nodig onderscheiden in einddoelen en voorwaardelijke doelen? Bevat de documentatie een definitie van de doelgroep met relevante kenmerken? Bevat de methodiek een handleiding of protocol waarin de benodigde handelingen, de volgorde ervan, de duur van de interventie, de frequentie en intensiteit van de contacten en materialen zijn vastgelegd? Zijn de verschillende onderdelen van de interventie beschreven op het niveau van concrete activiteiten? Is duidelijk wat de benodigde materialen, waaronder een Nederlandstalige handleiding of protocol, zijn en waar deze materialen verkrijgbaar zijn? Is een analyse gemaakt van met het probleem samenhangende factoren (oorzaken, directe en indirecte risico- en beschermingsfactoren)? Is er een theoretische onderbouwing gegeven waarin de doelgroep, de doelen en de methodiek (de werkzame factoren) verantwoord worden op basis van de probleemanalyse? Is duidelijk hoe de doelgroep, doelen en methodiek onderling op elkaar aansluiten? Is de interventie overdraagbaar, bijvoorbeeld door een systeem van trainingen, begeleiding, registratie, licenties, een overdrachtsprotocol, website, helpdesk of eerdere ervaringen? Is bekend wie de ontwikkelaar, licentiehouder is en wie de uitvoerende en of ondersteunende organisaties zijn? Ja Nee Ja Nee Ja Nee Ja Nee Ja Nee Ja Nee Ja Nee Ja Nee Ja Nee Ja Nee Ja Nee 4

5 Samenvatting Het is handig de samenvatting als laatste in te vullen. Gebruik voor de samenvatting als geheel maimaal 600 woorden. Beschrijf hoofddoel(en) of meest karakteristieke (sub)doelen van de interventie. Doel Het doel van de preventieve interventie is tweeledig: ten eerste het voorkomen van langdurig ziekteverzuim en ten tweede het reduceren van depressieve klachten. Noem de doelgroep waarop de interventie direct gericht is. Doelgroep De interventie is specifiek ontwikkeld voor werknemers die geïdentificeerd zijn met een hoog risico om in de toekomst te gaan verzuimen en die tevens milde tot ernstige depressieve klachten hebben. Beschrijf de structuur en de inhoud van de interventie. Aanpak Het kader van de interventie bestaat uit cognitieve gedragstherapie en er is gekozen voor de specifieke variant van probleemoplossende therapie. De interventie is opgebouwd uit twee delen: het basisdeel en het specifieke deel. Het basisdeel bestaat uit 7 sessies, waarin de stappen van probleemoplossende therapie aan bod komen, specifiek toegespitst op doelgroep van werknemers met relatief milde klachten. Het specifieke deel bestaat uit maimaal 5 etra sessies, indien de 7 basissessies niet afdoende zijn, waarin de cliënt zelf aangeeft welke onderwerpen hij/zij aan bod wil laten komen. Voorbeelden hiervan zijn cognitieve herstructurering en assertiviteitstraining. Elke sessie duurt 45 minuten en sessies vinden bij voorkeur wekelijks plaats. Geef aan of er een handleiding en ander materiaal is. Materiaal Er is een protocol beschikbaar voor de behandelaar, als ook werkboeken voor de cliënten. Daarnaast zijn er ook sessieregistratieformulieren beschikbaar, waarop de behandelaar kan bijhouden welke onderdelen per therapiesessie zijn behandeld en wat er inhoudelijk aan bod is gekomen. Beschrijf concluderend de resultaten van Nederlands effectonderzoek, buitenlands effectonderzoek en procesevaluaties van de interventie in maimaal 200 woorden. Meld als er geen onderzoek is: Er zijn geen studies voorhanden. Onderzoek In 2007 en 2008 werd een RCT (randomized controlled trial) uitgevoerd bij werknemers van ABN AMRO Bank in Nederland naar de effectiviteit van de preventieve interventie op het voorkomen van langdurig ziekteverzuim en depressie. De resultaten zijn gepubliceerd in een internationaal tijdschrift (Leis et al., 2011). Het onderzoek maakt deel uit van het onderzoek beschreven in het proefschrift getiteld: Prevention of long-term sickness absence and major depression through early intervention (Leis, 2011). De resultaten van het onderzoek laten zien dat de interventie effectief is in het voorkomen van langdurig ziekteverzuim en reduceren van depressieve klachten. Werknemers met een hoog risico op verzuim en met milde tot ernstige depressieve klachten werden gerandomiseerd over een interventie- (preventieve interventie) en een controlegroep. Na 12 maanden follow-up had de interventiegroep gemiddeld 27,5 verzuimdagen en de controlegroep 50,8 verzuimdagen, een significant en 5

6 klinisch relevant verschil tussen de 2 groepen (p=0.017). Tevens was er een reductie van meer dan 40% van de proportie werknemers met een langdurige verzuimperiode (> 28 verzuimdagen achter elkaar) in de interventie- versus de controlegroep. Depressieve klachten, gemeten met de Beck Depression Inventory, lieten ook een significante en klinisch relevante afname (Reliable Change Inde) zien na 12 maanden in de interventiegroep. In de controlegroep was zelfs een toename van de klachten te zien tussen de start van het onderzoek en 12 maanden follow-up. 6

7 Beschrijving voor erkenning op niveau I: theoretisch goed onderbouwd A. Interventiebeschrijving: probleem, doelgroep, doel, aanpak, materialen en uitvoering 1. Risico- of probleemomschrijving Geef aan wat het probleem of het risico is waarop de interventie zich richt. Beschrijf de aard, ernst, omvang en spreiding van het probleem, en de gevolgen bij niet ingrijpen. Als deze informatie er niet is, geef dat dan ook aan. Maimaal 400 woorden. Langdurig ziekteverzuim vormt een groot probleem voor de volksgezondheid en is tevens een groot economisch probleem in veel Westerse landen. Langdurig ziekteverzuim heeft vele negatieve gevolgen voor onder andere werknemers, hun families, bedrijven en ook voor de samenleving. Ondanks de afname van de prevalentie van ziekteverzuim tussen 1994 en 2010 (van 6,3% naar 4,4%) in Nederland, blijft langdurig ziekteverzuim een belangrijk probleem in termen van kosten, arbeidsparticipatie en sociale gevolgen (Kivimaki et al., 2004; Marmot, Feeney, Shipley, North, & Syme, 1995). Voor de werknemer betekent langdurig ziekteverzuim een bron van stress en sociale beperkingen, voor de werkgever en de samenleving brengt verzuim voornamelijk hoge kosten met zich mee. Vooral langdurig ziekteverzuim draagt aanzienlijk bij aan het totaal aantal werkdagen dat verloren gaat en het is met name deze relatief kleine populatie van werknemers met langdurig ziekteverzuim die verantwoordelijk is voor de meerderheid van de kosten. Aandoeningen van het bewegingsapparaat en mentale gezondheidsklachten zijn samen verantwoordelijk voor meer dan 70% van het geregistreerde ziekteverzuim in Nederland (Nederlands Centrum voor Beroepsziekten, 2009). Op dit moment vormen mentale gezondheidsklachten de belangrijkste oorzaak van ziekteverzuim in de meeste welvarende landen, vanwege de vaak zeer lange verzuimduur die gepaard gaat met mentale klachten (Shiels, Gabbay, & Ford, 2004). Depressieve klachten vormen een belangrijk aandeel van deze mentale gezondheidsklachten in de beroepsbevolking. Van depressie, maar ook van depressieve klachten is bekend dat zij geassocieerd zijn met (toekomstig) langdurig ziekteverzuim (Leis, Jansen, van Amelsvoort, van den Brandt, & Kant, 2009). 2. Doel van de interventie Wat is het doel van de interventie? Beschrijf de einddoelen en eventuele sub- of voorwaardelijke doelen zo concreet mogelijk en bij voorkeur SMART (specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden). De doelen van de preventieve interventie zijn: 1. De preventieve interventie heeft als doel het voorkomen van langdurig ziekteverzuim (afname totaal aantal verzuimdagen en proportie langdurig verzuim (>28 kalenderdagen verzuim achter elkaar)), bij werknemers die geïdentificeerd zijn met een hoog risico op toekomstig verzuim en met milde tot ernstige depressieve klachten, gemeten over een periode van 12 maanden vanaf de start van de interventie. 7

8 3. Doelgroep van de interventie 2. De preventieve interventie heeft als doel het reduceren van depressieve klachten (gemeten met de Beck Depression Inventory, een afname van minimaal 7 punten representeert een klinisch relevante afname van depressieve klachten) bij werknemers die geïdentificeerd zijn met een hoog risico op toekomstig verzuim en met milde tot ernstige depressieve klachten, gemeten over een periode van 12 maanden vanaf de start van de interventie. Wat is de einddoelgroep van de hier beschreven interventie? Noem ook een eventuele intermediaire doelgroep. Geef een zo precies mogelijke beschrijving van relevante kenmerken van de doelgroep waarop de interventie zich direct richt. Beschrijf indicatie- en contraindicatiecriteria indien van toepassing (indien van toepassing kunnen deze criteria vereist zijn voor erkenning; zie handleiding). Meld ook hoe de doelgroep wordt geselecteerd. Noem eventueel gebruikte selectie- 3.1 Voor wie is de interventie bedoeld? De doelgroep van de interventie zijn werknemers, die nog niet verzuimen, maar die geïdentificeerd zijn met een hoog risico op toekomstig ziekteverzuim en met milde tot ernstige depressieve klachten. Identificatie van de doelgroep m.b.t. het risico op langdurig verzuim kan bijvoorbeeld worden gedaan met de screeningsvragenlijst Balansmeter (Kant et al., 2009) en depressieve klachten kunnen bijvoorbeeld geïnventariseerd worden middels de depressieschaal van de Hospital Aniety and Depression Scale (HAD-D) (Zigmond & Snaith, 1983). De Balansmeter werd destijds specifiek ontwikkeld voor medewerkers werkzaam in een kantoorwerkomgeving. De effectiviteit van vroegtijdige interventie werd om deze reden dan ook allereerst binnen deze doelgroep van medewerkers werkzaam in een kantoorwerkomgeving onderzocht. De interventie zelf bevat algemene elementen gebaseerd op Probleem oplossende Therapie (PST) en Cognitieve Gedragstherapie (CGT), welke niet specifiek zijn voor medewerkers in een kantooromgeving. Om die reden kent de interventie een breder toepassingsgebied, mits de screening daarop kan worden afgestemd. Inmiddels is ook een aparte Balansmeter module ontwikkeld voor werknemers werkzaam in een industriële werkomgeving. Aangezien de Balansmetermodules voor de kantoorwerkomgeving en de industriële omgeving, zoals verwacht, andere verzuimvoorspellers kennen, is dit screeningsinstrument niet direct toepasbaar voor vroegsignalering binnen andere werkomgevingen en zal dan uitgeweken dienen te worden naar een ander instrument. Verschillende screeningsmethoden en/of afkappunten leiden tot selectie van werknemers met meer of minder risico om langdurig te gaan verzuimen. Gelijk elke screening die gevolgd wordt door een interventie zal de screening de effectiviteit alsook de kosten-effectiviteit kunnen beïnvloeden. De hiernavolgende beschreven preventieve strategie is een vorm van geindiceerde preventie, waarbij een kleine groep van werknemers met problemen wordt opgespoord (de risicodragers), aan wie vervolgens vroegtijdige interventie wordt aangeboden. Het is juist deze relatief kleine groep die op termijn langdurig verzuimt en een aanzienlijk deel van de verzuimkosten bepaalt. Daarmee is deze relatief omvangrijke screening en interventie in een relatief kleine groep werknemers zowel effectief en al snel kosten-effectief. 3.2 Indicatie- en contra-indicatiecriteria Indicatie: werknemers met een hoog risico op toekomstig verzuim en milde tot ernstige depressieve klachten. Contra-indicatie criteria zijn: werknemers die reeds verzuimen of al onder behandeling zijn voor depressie, omdat hierbij niet meer voldaan kan worden aan het primaire doel van preventie. De doelgroep, die bestaat uit werknemers met een hoog risico op toekomstig ziekteverzuim en met milde tot ernstige depressieve klachten, kan bijvoorbeeld worden geselecteerd met de screeningsvragenlijst Balansmeter (Kant, et al., 2009), in combinatie met de HAD-D. Op basis van de 8

9 instrumenten en vereiste scores. Geef aan of de interventie uitsluitend, mede of niet bedoeld is voor (specifieke) migrantengroepen en voor welke. Geef ook aan of er speciale aanpassingen of voorzieningen voor deze groepen zijn. somscores op beide vragenlijsten wordt bepaald welke werknemers tot de doelgroep behoren. Voor de Balansmeter is een apart algoritme voor mannen en vrouwen ontwikkeld om het risico op verzuim te berekenen, omdat zowel het voorkomen van verzuim als depressie verschilt tussen mannen en vrouwen. Een score boven het afkappunt betekent een hoog risico op toekomstig verzuim. Voor de HAD-D betekent een score van > 8 milde tot ernstige depressieve klachten. Indien beide scores boven het afkappunt liggen behoren werknemers tot de doelgroep van de interventie. Werknemers die slechts op één van beide scores een verhoogd risico hebben, werden in de onderzoekssetting waarin deze interventie werd bestudeerd, doorverwezen naar de bedrijfsarts van de betrokken arbodienst. Opgemerkt dient te worden dat naast het gebruik van een screeningsvragenlijst uiteraard ook voor een andere wijze van identificatie kan worden gekozen. 3.3 Toepassing bij migranten De interventie is niet speciaal ontwikkeld voor migrantengroepen. Het programma heeft geen speciale faciliteiten (zoals vertaalde schriftelijke instructies of tolken) om migrantengroepen in het bijzonder te kunnen bedienen. Meld indien niet bekend of niet van toepassing: De interventie is niet speciaal ontwikkeld voor migrantengroepen. Meld indien niet bekend of niet van toepassing: Het programma heeft geen speciale faciliteiten (zoals vertaalde schriftelijke instructies of tolken) om migrantengroepen in het bijzonder te kunnen bedienen. 4. Aanpak van de interventie Beschrijf de structuur en de opbouw van de interventie. Denk aan de gebruikelijke duur, indien van toepassing de frequentie en intensiteit van de contacten, de volgorde van de onderdelen, handelingen of stappen, en de setting waarin de interventie wordt uitgevoerd. 4.1 Opzet van de interventie De interventie is een psychologische behandeling. Het kader van de interventie bestaat uit cognitieve gedragstherapie (CGT) en er is gekozen voor de specifieke variant van probleemoplossende therapie (PST) als basis van de interventie. De interventie is opgebouwd uit twee delen: het basisdeel en het specifieke deel. Het basisdeel bestaat uit 7 sessies, waarin de stappen van probleemoplossende therapie aan bod komen, specifiek toegespitst op doelgroep van werknemers met relatief milde klachten. Het specifieke deel bestaat uit maimaal 5 etra sessies, indien de 7 basissessies niet afdoende zijn gebleken, waarin de cliënt zelf aangeeft welke onderwerpen hij / zij (nog etra of uitgebreider) aan bod wil laten komen. Voorbeelden van deze onderwerpen zijn cognitieve herstructurering en assertiviteitstraining. Aan het einde van het basisdeel en aan het einde van de interventie vindt een evaluatiesessie plaats. Elke sessie duurt gemiddeld 45 minuten (eclusief 15 minuten voorbereidings- en rapportagetijd) en sessies vinden bij voorkeur wekelijks 9

10 Wat gebeurt er concreet bij de uitvoering? Beschrijf hoe de onderdelen van de interventie worden ingevuld of uitgevoerd, zo nodig met enkele typerende voorbeelden. plaats, zodat de totale interventie een maimale duur van 4 maanden heeft. De interventie is voorbehouden om door gediplomeerde en ervaren psychologen, met werkervaring op CGT gebied, uit te worden gevoerd. De interventie kan worden uitgevoerd in de praktijk van de (vrijgevestigde) psycholoog of bijvoorbeeld bij een arbodienst. De meerwaarde van de interventie zit in de combinatie van vroegtijdige opsporing en behandeling. Dit vergt een vorm van screening waarmee medewerkers met milde depressieve klachten én een verhoogd risico op langdurig ziekteverzuim (de zogenaamde hoogscoorders) vroegtijdig opgespoord kunnen worden. In de onderzoekssetting werd hiervoor gebruik gemaakt van de Balansmeter m.b.t. het screenen van het risico op langdurig verzuim en de HAD-D voor het scoren van depressieve klachten. Werknemers werden middels een brief van de betrokken arbodienst en Maastricht University uitgenodigd voor vrijwillige deelname aan de preventieve strategie. Bij deze brief was de screeningsvragenlijst en retourenvelop bijgesloten. Nonrespondenten ontvingen na twee weken een reminder. De totaalscores op de vragenlijsten werden berekend door Maastricht University. Hoogscoorders, zoals geclassificeerd middels het vooraf bepaalde afkappunt, werden doorgegeven aan de arbodienst. Deze hoogscoorders werden door bedrijfsmaatschappelijk werk van de betreffende arbodienst uitgenodigd voor een gesprek, waarbij de toegeleiding naar de hier voor liggende interventie centraal stond. Opgemerkt wordt dat in de dagelijkse praktijk zowel het screeningsinstrumentarium en de toegeleiding naar de interventie ook anders kunnen worden vormgegeven. 4.2 Inhoud van de interventie Tijdens de uitvoering van het basisdeel van het protocol worden de 6 stappen van probleemoplossende therapie behandeld. Hierbij worden cognitiefgedragstherapeutische principes toegepast. Elke sessie bevat een aantal standaard elementen, zoals terugblik op de vorige sessie, bespreken van de huiswerkopdracht(en), uitleg van de nieuwe huiswerkopdracht(en) en vooruitblik naar de volgende sessie. Sessie 1 tot en met zes richten zich op de achtergrond en introductie van probleemoplossende vaardigheden. In de eerste sessie krijgen deelnemers uitleg over de rationale van de interventie en wordt een stukje bewustwording gecreëerd van het feit dat bij elke gebeurtenis die iemand mee maakt zich een fysieke reactie voordoet, er bepaalde gedachten opkomen en zich emoties voordoen en dat deze samen bepalen hoe men op de (probleem)situatie reageert. De tweede sessie bestaat uit het leren identificeren van problemen ( Welke problemen heb ik, welke zijn het meest belangrijk en waarom zijn ze eigenlijk een probleem? ). De derde sessie is gericht op het formuleren van doelen ( Wat wil ik bereiken en waarom? ). Daarna volgt de fase van het bedenken van mogelijke oplossingen, waarbij deelnemers gestimuleerd worden om vrij te denken en alle denkbare oplossingen op te noemen. In sessie vijf wordt ingegaan op het maken van een keuze voor de oplossing ( welke oplossing past het beste bij het betreffende probleem? ). De zesde sessie gaat in op de vraag hoe de gekozen oplossing vervolgens in de praktijk kan worden gebracht, dus de feitelijke oplossing van het probleem. Gedurende de sessies worden principes van cognitieve gedragstherapie, zoals de in de eerste sessie toegepaste analyse van de invloed van gedachten en gevoelens op het reageren op een bepaalde situatie, toegepast. Andere principes die hierbij aan bod komen zijn het identificeren van en leren omgaan met emotionele signalen, zoals angst, boosheid of rusteloosheid en gedragsmatige signalen, zoals klagen of teruggetrokken zijn, en het identificeren van irreële gedachten en deze leren omzetten in reële en positieve gedachten. 10

11 De zevende sessie bestaat uit een evaluatiesessie op basis waarvan drie keuzes gemaakt kunnen worden door de deelnemer in samenspraak met de psycholoog. De eerste optie is om verder te gaan met het specifieke deel van het protocol. Voor de achtste tot en met de elfde sessie kunnen deelnemers kiezen welke modules zij willen volgen die het beste aansluiten bij de persoonlijke problemen. Een van de opties is om de stappen van het basisdeel voort te zetten of te herhalen, andere modulen zijn bijvoorbeeld verdere training in cognitieve herstructurering, assertiviteitstraining of verbeteren van communicatievaardigheden. De modules bestaan uit het trainen van vaardigheden specifiek gericht op medewerkers. Voor het specifieke deel wordt aanbevolen om voor elke module minimaal twee sessies te volgen, zodat de deelnemer de mogelijkheid heeft om te oefenen met de vaardigheden, zoals het doen van huiswerkopdrachten, tussen de twee sessies en de ervaringen of vragen te bespreken met de psycholoog. De laatste sessie is gericht op terugvalpreventie, het geven van handvaten aan de deelnemer om terugval te voorkomen en bestaat uit de eindevaluatie, waarbij de inhoud en het proces van de interventie met de deelnemer worden geëvalueerd. Uit analyses blijktdat de totale preventieve strategie het meest effectief is voor de groep werknemers die eact 7 sessies hebben gevolgd. Echter, hieruit mag niet uit worden afgeleid dat een individu die na het basisdeel nog verder gaat met het specifieke deel, daar geen baat bij zou hebben. Immers, het keuzemoment na het basisdeel hangt onder andere af van de aard en ernst van de problematiek. Individuen met ernstigere klachten kunnen wel degelijk baat hebben bij het specifieke deel en zouden waarschijnlijk aanzienlijk benadeeld worden als het specifieke deel van de interventie hen protocollair onthouden. 5. Materialen en links Welke materialen zijn er en waar zijn deze verkrijgbaar? Noem ten minste de Nederlandse handleiding. Noem ook eventuele links naar relevante websites, rapporten of andere relevante bestanden. Vermeld eventueel ook of er aparte materialen zijn voor migranten en zo ja welke. De materialen behorend bij de preventieve interventie zijn het nieuw ontwikkelde protocol, het werkboek en de sessieregistratieformulieren. Deze materialen zijn verkrijgbaar via Maastricht University, bij het Programma Occupational Epidemiology, Prof. dr. IJ. Kant. Voor de ontwikkeling van het protocol zijn met name twee Nederlandse bronnen van belang. Dit zijn: Kole-Snijders AM, Geurts SM, van den Hout JH, et al. Probleemoplossende vaardigheidstraining: een groeps- en individueel programma. Handleiding voor therapeuten en werkboek voor deelnemers. Amsterdam: Boom test publishers, Bouman TK. Draaiboek Omgaan met ziektevrees, Probleem Oplossen. Intern document. Groningen: Rijks Universiteit Groningen, Afdeling Klinische Psychologie, Er zijn geen aparte materialen voor migranten. B. Onderbouwing van de interventie 6. Verantwoording: doelgroep, doelen en aanpak 11

12 Geef aan hoe probleemanalyse, doel, doelgroep en methodiek op elkaar aansluiten. In uw betoog moet antwoord gegeven zijn op de volgende vragen (zie ook de handleiding bij dit werkblad): Probleemanalyse Wat zijn de factoren (determinanten) die het probleem beïnvloeden? Onderbouw dit met theorieën en/of onderzoeksliteratuur, een redenering (ratio) of een visie. Als u hiervoor gebruik maakt van een algemene theorie over gedragsverandering, maak dan aannemelijk dat deze van toepassing is op het probleem. Geef aan hoe deze factoren met elkaar samenhangen. Noem oorzakelijke, risico-, instandhoudende, verzachtende en /of beschermende factoren. Beïnvloedbare factoren Welke factoren zijn beïnvloedbaar? Laat dit alles zien met theorie/ studies of voorbeelden. Op welke veranderbare factoren richt de interventie zich? Verbinding probleemanalyse, doel, doelgroep en aanpak Kan het doel met de gekozen aanpak worden bereikt? Maak dit aannemelijk aan de hand van studies en /of ervaringen. Laat zien dat de doelgroep aansluit bij de probleemanalyse. Werkzame factoren /mechanismen Wat zijn de werkzame factoren /mechanismen? Welke elementen mogen bij aanpassing van de interventie niet ontbreken? Verantwoording Voor de verantwoording kan gebruik worden gemaakt van Nederlands en /of internationaal onderzoek naar de theorie achter de interventie, naar onderdelen van de interventie en /of naar soortgelijke interventies, en van onderzoek naar buitenlandse versies van de interventie. Langdurig ziekteverzuim vormt een groot probleem voor de volksgezondheid en is tevens een groot economisch probleem in veel Westerse landen. Op dit moment vormen mentale gezondheidsklachten de belangrijkste oorzaak van ziekteverzuim in de meeste welvarende landen, vanwege de vaak zeer lange verzuimduur die gepaard gaat met mentale klachten (Shiels, et al., 2004). Depressieve klachten vormen een belangrijk aandeel van deze mentale gezondheidsklachten in de beroepsbevolking. Van depressie, maar ook van depressieve klachten is bekend dat zij geassocieerd zijn met (toekomstig) langdurig ziekteverzuim (Leis, et al., 2009). De effecten van behandeling en re-integratie van werknemers die met ziekteverzuim zijn vanwege mentale gezondheidsklachten, inclusief depressieve klachten, zijn echter nog altijd beperkt. Dit komt doordat een afname van de symptomen niet automatisch werkhervatting hoeft te betekenen (Blank, Peters, Pickvance, Wilford, & Macdonald, 2008). Een preventieve benadering die zich richt op preventie van langdurig ziekteverzuim en depressie wordt daarom verondersteld effectiever te zijn dan behandeling en re-integratie van werknemers die reeds aan het verzuimen zijn. De doelgroep bestaat daarom uit werknemers met een hoog risico op toekomstig ziekteverzuim en met milde tot ernstige depressieve klachten. Voor de selectie van de doelgroep m.b.t. het risico op langdurig ziekteverzuim is in eerder onderzoek de screeningsvragenlijst Balansmeter ontwikkeld en intern en etern gevalideerd (Kant, et al., 2009). Voor het inventariseren van depressieve klachten wordt de HAD-D gebruikt. Tevens is gebleken dat vroegtijdige interventie, voordat verzuim optreedt, effectief is in het voorkomen van toekomstig langdurig verzuim (Kant, Jansen, van Amelsvoort, van Leusden, & Berkouwer, 2008). Het hoge risico op verzuim en de milde tot ernstige depressieve klachten kunnen beïnvloed worden met een psychologische behandeling, bestaande uit cognitieve gedragstherapie en probleemoplossende therapie. Er is veel onderzoek en literatuur beschikbaar over het effect van cognitieve gedragtherapie op depressie. Cognitieve gedragstherapie is werkzaam bij milde maar ook bij ernstige vormen van depressie en heeft een bewezen langdurig effect (Beck, 2005; Hollon, Stewart, & Strunk, 2006). Cognitieve gedragstherapie blijkt werkzaam voor vele doelgroepen, leeftijden etc. Ook het effect van probleemoplossende therapie op depressie is bewezen (Mynors-Wallis, Gath, Day, & Baker, 2000). Tevens is er een studie bekend waarbij gebleken is dat probleemoplossende therapie een positief effect heeft op ziekteverzuim (van den Hout, Vlaeyen, Heuts, Zijlema, & Wijnen, 2003). Langdurig ziekteverzuim kan gezien worden als een coping strategie die ingezet op het moment dat werknemers geen andere coping strategieën meer over hebben of wanneer deze ontoereikend zijn. De interventie is erop gericht de probleemoplossende vaardigheden van werknemers te vergroten en de eigen controle weer terug te geven. Depressieve klachten kunnen bijvoorbeeld sombere gedachten, vermoeidheid inhouden waardoor mensen niet meer in staat zijn om zelf hun problemen, bijvoorbeeld gerelateerd aan de werk- of privésituatie, op te lossen. Bij werkgerelateerde problemen kan men bijvoorbeeld denken aan de heersende bedrijfscultuur (veilig, competitief, collectief, individualistisch), de aard van het eigen werk (o.a. regelmogelijkheden), de eigen plaats in de hiërarchie, en/of concrete problemen of conflicten op het werk. Door het vergroten van de probleemoplossende vaardigheden en verbeteren van het psychische welbevinden wordt beoogd langdurig ziekteverzuim en depressie te voorkomen. De voorliggende interventie vormt een aanpassing van 12

13 cognitieve gedragstherapie en probleemoplossende therapie in die zin dat deze specifiek ontwikkeld en toegespitst werd op het diffuse patroon van milde klachten bij de betreffende doelgroep. Het vernieuwende zit daarmee ook in de timing van de interventie (d.w.z. begeleiding alvorens ziekteverzuim optreedt). Aangezien de doelgroep van de interventie werknemers betreft, zijn de in de interventie gehanteerde voorbeeldsituaties ook specifiek toegespitst op de werkomgeving. Zoals eerder aangegeven betreft het hier een vorm van geindiceerde preventie. Als gevolg hiervan hoeft het hoog risico op verzuim, zoals bij de screening gebleken, nog niet per definitie overeen te komen met het hulpzoekend gedrag en/of (h)erkenning van een probleem bij de betreffende werknemer. Dit vormt een beperking van de bereidheid tot deelname en heeft ook invloed op de compliance aan het interventieprotocol. Mogelijkheden om de screeningsuptake en deelname aan de interventie te optimaliseren worden momenteel in vervolgstudies onderzocht. 7. Samenvatting onderbouwing Beschrijf in één tot drie zinnen het verband tussen probleem, doelgroep, doel en methode. Re-integratie van werknemers die verzuimen vanwege psychische klachten, waarvan depressieve klachten een aanzienlijk onderdeel zijn, blijkt nog altijd moeizaam te zijn, omdat afname van de symptomen niet automatisch gepaard gaat met werkhervatting. Een preventieve benadering, gericht op het opsporen en vroegtijdig behandelen van werknemers met een verhoogd risico om langdurig te gaan verzuimen en met milde depressieve klachten, lijkt een effectieve aanpak om langdurig verzuim en depressie te voorkomen. Daarom werd een specifiek ontwikkelde interventie, bestaande uit elementen van PST en CGT, waarbij het milde diffuse klachtenpatroon en de timing van de interventie centraal staan, geëvalueerd middels een RCT (Leis et al., 2011). C. Overdraagbaarheid 8. Randvoorwaarden voor uitvoering en kwaliteitsbewaking Welke eisen zijn er ten aanzien van opleiding, training, certificering, licenties en/of supervisie van de uitvoerend werkers? Beschrijf deze randvoorwaarden voor de toepassing. Meld indien van toepassing: Er zijn geen specifieke eisen voor de uitvoering en begeleiding van de uitvoerend werkers. Is er voor de overdracht van de interventie een handleiding of protocol? Zijn er eerdere ervaringen waaruit blijkt dat de 8.1 Eisen ten aanzien van opleiding De uitvoering van de interventie is voorbehouden aan gediplomeerde psychologen met werkervaring op CGT gebied. Het volgen van een aanvullend opleidingstraject door psychologen die de interventie willen gebruiken is noodzakelijk en vereist, omdat deze specifiek ontwikkeld is voor het toepassen van een preventieve benadering. Dit opleidingstraject wordt aangeboden door Maastricht University, Programma Occupational Epidemiology, Prof. dr. IJ. Kant. Wanneer men het opleidingstraject gevolgd heeft, ontvangt men een licentie voor het gebruik van de interventie voor een vastgestelde periode. 8.2 Eisen ten aanzien van overdracht en implementatie Bij de uitvoering van de interventie is een nauwe samenwerking met de arbodienst van de organisatie/het bedrijf waar de werknemer werkzaam is, onontbeerlijk. Belangrijkste reden hiervoor is dat zowel de screening, toeleiding, alsmede de interventie, onder medisch geheim dienen te vallen, 13

14 interventie overdraagbaar is? Meld indien van toepassing: Er is geen handleiding of protocol voor overdracht of implementatie. om zodanig de privacy van de betreffende werknemer te garanderen en de deelname aan de (vrijwillige) interventie te verhogen. Voor de overdracht en implementatie van de interventie is naast de gewenste vooropleiding een opleidingstraject vereist. Dit opleidingstraject betreft een tweedaagse training, gevolgd door een boostertraining na vier maanden, alsmede positieve beoordeling van therapiesessies door deelnemers in de praktijk verzorgd. In de tweedaagse training wordt een introductie in de specifieke variant van de interventie, bestaande uit CGT en probleemoplossende therapie gegeven, alsmede instructie in het gebruik van het protocol en de werkboeken, en het oefenen met cases door middel van rollenspelen. Na deze training krijgen de deelnemers de beschikking over het protocol en de bijbehorende werkboeken om de training in de praktijk te gaan gebruiken. Na vier maanden is voorzien in een boostertraining. Deze dient enerzijds als opfrissing van de tweedaagse training, maar dient tevens als klankbord voor problemen waartegen de deelnemers in de praktijk tegen aanlopen. Aftekening van het opleidingstraject gebeurt op basis van de beoordeling van video-opnames van drie therapiesessies die hebben plaatsgevonden tussen de tweedaagse training en de boostertraining na vier maanden. De beoordeling van deze therapiesessies zal plaatsvinden door de ontwerpers van de interventie. Het totale opleidingstraject bedraagt circa zes maanden. Bij een positieve aftekening van het opleidingstraject komt de deelnemer in aanmerking voor het gebruik van de interventie. Een en ander gebeurt aan de hand van een licentieverstrekking voor bepaalde tijd. Aan het opleidingstraject en de licentieverstrekking zijn kosten verbonden. Het opleidingstraject is gebaseerd op het opleidingstraject van de therapeuten tijdens het eerder beschreven wetenschappelijk onderzoek. De ervaringen opgedaan tijdens het onderzoek hebben laten zien dat het aanleren van het toepassen van het protocol en de bijbehorende ontwikkelde werkboeken voor de cliënten goed mogelijk is met de hiervoor ontwikkelde training. De ervaringen van de psychologen met de training waren zeer positief. Psychologen die de interventie willen uitvoeren of voor vragen kunnen contact opnemen met Maastricht University, Programma Occupational Epidemiology, Prof. dr. IJ. Kant, of / 2442 (secretariaat mevr. P. Hendriks-Brouns) Hoe wordt de kwaliteit van de interventie beoordeeld en bewaakt? Denk bijvoorbeeld aan registratie van activiteiten en resultaten. Meld indien niet bekend of niet van toepassing: De wijze van kwaliteitsbewaking wordt bepaald door de uitvoerder. Wat zijn de kosten van de uitvoering? Noem zo mogelijk kosten van licentie, materiaal, 8.3 Eisen ten aanzien van kwaliteitsbewaking De kwaliteit van de interventie is onderzocht in het onderzoek naar de effectiviteit van de preventieve interventie. De resultaten van het onderzoek laten zien dat de interventie effectief is in het voorkomen van langdurig ziekteverzuim en het reduceren van depressieve klachten. Psychologen hebben tijdens het onderzoek gebruik gemaakt en kunnen in de toekomst gebruik maken van de ontwikkelde sessieregistratieformulieren, waarop men per sessie kan registreren welke onderdelen van de interventie behandeld zijn (per sessie staat aangegeven welke onderdelen aan bod dienen te komen) en wat er inhoudelijk besproken is in iedere sessie. 8.4 Kosten van de interventie De kosten van de interventie hebben met name betrekking op de kosten voor interventie uitgevoerd door de psycholoog. 14

15 trainingen, kwaliteitsbewaking, Vermeld het jaartal waarvoor de prijzen gelden. Noem ook de tijdinvestering van betrokken professionals (uitvoering en coördinatie). Meld indien van toepassing: Er zijn bij deze interventie geen gegevens bekend over de kosten en /of de tijdsinvestering van professionals. De interventie kan variëren van 7 tot maimaal 12 sessies per cliënt. Elke sessie duurt 1 uur (45 minuten behandeling, 15 minuten voorbereidings- en rapportagetijd). De kosten voor een psychologische behandeling worden, afhankelijk van de ziektekostenverzekering van de betreffende werknemers, (deels) vergoed door de zorgverzekeraar. De selectie van de werknemers voor de interventie als ook de toegeleiding naar de interventie is een taak van de arbodienst (bedrijfsartsen / bedrijfsmaatschappelijk werkers). Na afronding van de interventie dient er een terugkoppeling plaats te vinden naar de betreffende arbodienst. Indien de werknemer de preventieve interventie in werktijd mag volgen, dient men rekening te houden met etra kosten voor de werkgever ten gevolge van loonderving. Bovenop genoemde kosten komen de kosten van het opleidingstraject en kosten voor licentieverstrekking (zie paragraaf 8.2). 9. Onderzoek naar de uitvoering van de interventie Is er onderzoek gedaan naar de uitvoering van de interventie? Beschrijf doel, type onderzoek (bijvoorbeeld procesevaluatie, behoefteanalyse, nul-meting, haalbaarheidonderzoek, tevredenheidmeting etc.), methode en relevante uitkomsten. Geef aan wat het bereik is, de succes- en faalfactoren en waardering door de doelgroep. Geef ook aan hoe de interventie, indien noodzakelijk, wordt aangepast. Meld indien van toepassing: Er is geen onderzoek gedaan naar de uitvoering van de interventie. Naast effectonderzoek is er onderzoek uitgevoerd de tevredenheid van de deelnemers met de interventie. Daarnaast heeft een procesevaluatie plaatsgevonden, met de betrokken partijen bij het onderzoek. 1. Tevredenheidsonderzoek bij de deelnemers aan de interventie Een maand nadat de deelnemers aan het onderzoek de laatste follow-up vragenlijst hebben ontvangen, hebben de deelnemers nog een korte tevredenheidsvragenlijst gekregen. Hiermee werd geïnventariseerd of de deelnemers die de interventie daadwerkelijk gevolgd hebben, tevreden waren met het resultaat en de voorwaarden onder welke de interventie werd uitgevoerd, zoals volgen van de interventie tijdens / na werktijd, reistijd etc. Ook werd er naar een totaaloordeel gevraagd aan de hand van een score tussen op een schaal van 0 tot en met 10 (waarbij 10 = helemaal tevreden). Deelnemers die het basisdeel van de interventie hebben voltooid, rapporteerden een gemiddelde tevredenheidsscore van 7.4 en gaven allemaal aan dat de interventie had opgeleverd wat ze er van tevoren van verwacht hadden. Deelnemers die de interventie op eigen verzoek vroegtijdig beëindigden rapporteerden een tevredenheidsscore van 6.1. Deelnemers die na het basisdeel van de interventie nog deelnamen aan additionele sessies rapporteerden een tevredenheidsscore van Procesevaluatie Het doel van de procesevaluatie was om het perspectief van alle betrokken partijen, oftewel stakeholders, (deelnemers aan de interventie, psychologen, de betrokken psychologenorganisatie, bedrijfsartsen, maatschappelijk werk, en management van de betrokken arbodienst) aangaande de preventieve interventie te inventariseren, inclusief belemmerende en bevorderende factoren, om de implementatie van de preventieve strategie, bestaande uit de screeningsvragenlijst en de preventieve interventie zo goed mogelijk vorm te kunnen geven. Om een goed beeld te krijgen van de perceptie, houding en barrières ten aanzien van screenen en vroegtijdige interventie is ervoor gekozen vragenlijsten en interviews als onderzoeksmethoden te gebruiken voor de procesevaluatie. In de vragenlijsten en interviews stond de trial naar het screenen op toekomstig langdurig verzuim en depressieve klachten en de speciaal daarvoor ontwikkelde vroege interventie centraal. Daarnaast is ook 15

16 gevraagd naar de ervaring met screenen en vroege interventie in de huidige zorgpraktijk. De interviews zijn gehouden met psychologen die de interventie in het onderzoek hadden uitgevoerd (N=2), het management van de betreffende psychologenorganisatie (N=1), een aantal bedrijfsartsen van de betrokken arbodienst (N=5), enkele company counselors van de betrokken arbodienst (N=2) en het management van de betrokken arbodienst (N=2). Daarnaast zijn er vragenlijsten verstuurd naar alle betrokken psychologen (N=10) en alle betrokken bedrijfsartsen van de betreffende arbodienst (N=25). Hiervoor zijn interviewschema s per stakeholder ontwikkeld en vragenlijsten opgesteld. Van 33 deelnemers aan de vroege interventie zoals aangeboden tijdens de hierboven genoemde trial, zijn evaluatievragenlijsten beschikbaar waarin naar perceptie van effecten, randvoorwaarden voor deelname, reden voor vroegtijdige beëindiging en suggesties voor verbetering wordt gevraagd (respons =48%). Zowel de interviews als de vragenlijsten zijn afgenomen na het voltooien van het project. Er is dus sprake van een summatieve procesevaluatie, waarvan de resultaten gebruikt kunnen worden voor het optimaliseren van de implementatie van zowel het screenen en de vroege interventie in de bedrijfsgeneeskunde in de nabije toekomst. Naar aanleiding van de vragenlijsten en de interviews kan geconcludeerd worden dat de psychologen positief staan tegenover het aanbieden van een vroege interventie bij milde depressieve klachten en andere milde problemen, maar dat het omgaan met cliënten zonder hulpvraag als lastig wordt ervaren. Vooral de communicatie vaardigheden om cliënten zonder hulpvraag te motiveren, worden gezien als noodzakelijke competentie bij pro-actief werken. Voor u verder gaat Check met behulp van onderstaande lijst of u de vereiste informatie op het werkblad kunt invullen. De vraagnummers corresponderen met de desbetreffende onderdelen van de beschrijving op dit werkblad en met de criteria voor erkenning op Niveau II en III. Op de sites van het Nederlands Jeugdinstituut en van RIVM kunt u een meer uitgebreide lijst van de criteria voor erkenning en een toelichting daarop vinden. Neem bij twijfel contact op met het Nederlands Jeugdinstituut of RIVM (zie voorblad). Criteria voor erkenning op Niveau II-III: waarschijnlijk of bewezen effectief Vraag 10.1 Is de interventie via Nederlandse studies met een matige tot sterke bewijskracht onderzocht en maken deze studies het aannemelijk dat de interventie de gestelde doelen bij de doelgroep daadwerkelijk bereikt? (Voor een overzicht van de bewijskracht van onderzoek, zie de handleiding bij dit werkblad.) X Ja Nee Vraag 11 Is er onderzoek naar buitenlandse versies van de interventies Ja X Nee LET OP Indien vraag 10 met ja beantwoord wordt, vul dan ook Bijlage 1 in: Beschrijving kenmerken en resultaten onderzoek. 16

17 Indien vraag 10 en 11 met nee beantwoord moeten worden, komt uw interventie niet in aanmerking voor een beoordeling op niveau II of III. Vul in dat geval paragraaf 10.1 en 11 op de gevraagde manier in en ga verder met paragraaf 12 onder Overige informatie. Vergeet niet het logboek in te vullen aan het einde van dit werkblad. Beschrijving voor erkenning op niveau II-III: waarschijnlijk of bewezen effectief D. Effectiviteit 10. Nederlandse effectstudies Wat zijn de kenmerken en uitkomsten van onderzoek naar het effect van de interventie in Nederland? Noem per studie auteur(s) en publicatiejaar, onderzochte (primaire) doelen van de interventie, onderzoeksgroep, onderzoeksdesign en resultaten. Vermeld effectgroottes d of ES, of de gegevens om deze te berekenen (zie de handleiding bij dit werkblad). Beschrijf ook de kenmerken en resultaten van reviews en metaanalyses over de effectiviteit van de interventie in Nederland. Meld indien van toepassing: Er is geen Nederlands onderzoek naar de effectiviteit van de interventie Studies naar de effectiviteit van de interventie in Nederland In 2007 en 2008 werd een grootschalig onderzoek uitgevoerd naar de effectiviteit van de preventieve strategie bij werknemers van ABN AMRO Bank in Nederland. Deze preventieve strategie bestaat uit een screeningsfase en een interventiefase. De effectiviteit van zowel het screeningsinstrument (screeningsvragenlijst bestaande uit de Balansmeter (Kant, et al., 2009) en de depressieschaal van de Hospital Aniety and Depression Scale (Zigmond & Snaith, 1983)) en de preventieve interventie werden onderzocht in een gerandomiseerd gecontroleerd eperiment (RCT). De resultaten van het totale onderzoek staan beschreven in het proefschrift van Monique Leis (Leis, 2011). De studie naar de effecten van de preventieve interventie is onderdeel van het bovengenoemde proefschrift en de resultaten staan beschreven in een internationale publicatie (Leis, et al., 2011). De primaire doelen van de preventieve interventie zijn: 1) het voorkomen van langdurig ziekteverzuim en 2) het voorkomen van (major) depressie. De onderzoeksgroep bestond uit werknemers die aan de hand van de screeningsvragenlijst geïdentificeerd waren met een hoog risico op toekomstig ziekteverzuim en met milde tot ernstige depressieve klachten. Het studiedesign betrof een gerandomiseerd gecontroleerd eperiment. In 2007 ontvingen in totaal medewerkers een screeningsvragenlijst op hun thuisadres. In de uitnodigingsbrief werd de medewerkers om toestemming gevraagd voor het onderzoek ( informed consent ). Hieronder viel het gebruik van de vragenlijstgegevens, de verzuimgegevens en de mogelijkheid om uitgenodigd te worden voor deelname aan het eperiment. In totaal hebben medewerkers (38.2%) de vragenlijst teruggestuurd. Hiervan bleken vragenlijsten geschikt voor de analyses. Medewerkers die geïdentificeerd werden met milde depressieve klachten en een hoog risico op toekomstig verzuim (n=211) ontvingen vervolgens de basisvragenlijst. Eclusiecriteria voor deelname waren: 1) het volledig of gedeeltelijk met ziekteverzuim zijn, 2) zwangere vrouwen of met vrouwen met zwangerschaps / ouderschapsverlof, of 3) het al onder behandeling zijn bij een psychiater of psycholoog op het moment van invullen van de screeningsvragenlijst. Medewerkers die de basisvragenlijst retourneerden (n=150) en die nog steeds aan de inclusiecriteria voldeden (n=139) werden vervolgens gerandomiseerd in de interventie (n=69) of de controlegroep 17

18 (n=70)., De interventiegroep ontving de nieuw ontwikkelde preventieve interventie. De controlegroep kreeg geen interventie, maar zij ontvingen de standaard zorg van de arbodienst in het geval van verzuim of wanneer zij zelf om hulp vroegen bij de arbodienst. De resultaten van het onderzoek laten een substantieel en statistisch significant verschil zien tussen het totaal aantal verzuimdagen in de interventiegroep (27,5 dagen) en de controlegroep (50,8 dagen)( p=0.017) na 12 maanden follow-up. Na 18 maanden is het verschil tussen de groepen nog aanzienlijk (45,0 dagen in de interventiegroep en 62,6 dagen in de controlegroep, echter niet statistisch significant (p=0.150). De proportie langdurig ziekteverzuim is circa 40% lager in de interventiegroep dan in de controlegroep na 12 en 18 maanden follow-up. Dit is nog 5% meer verlaging dan de 35% die in de powercalculatie werd aangenomen. Met betrekking tot de uitkomst depressie is gebleken dat de depressieve klachten, gemeten met de Beck Depression Inventory, een statistisch significant en klinisch relevante afname hebben laten zien, na zowel 6 als 12 maanden follow-up (met baselinecorrectie, p=0.001 na 6 en p=0.005 na 12 maanden). De klinische relevantie van de reductie van de depressieve klachten is bepaald met behulp van de Reliable Change Inde, ontwikkeld door Jacobson en Trua (1991). Depressieve klachten in de interventiegroep namen af van 17,0 punten op baseline naar 12,4 punten na 12 maanden. In de controlegroep namen de depressieve klachten toe van 14,8 op baseline tot 16,7 punten na 12 maanden. Vat elke studie in telegramstijl samen. Kies bij Bewijskracht voor: 1 zeer zwak; 2 zwak; 3 matig; 4 redelijk; 5 vrij sterk; 6 sterk; 7 zeer sterk. Kies bij Effectiviteit voor: 1 positieve resultaten 2 effectiviteit niet vastgesteld; 3 negatieve resultaten; 4. positieve en negatieve resultaten; of 5 effectiviteit onduidelijk of onbekend Samenvatting Nederlandse effectstudies Studie 1: effectiviteit preventieve interventie Auteurs: Leis MAS, Jansen NWH, Huibers MJH, van Amelsvoort LGPM, Berkouwer A, Tjin A Ton G, van den Brandt PA, Kant IJ. Jaar: 2011 Onderzoekstype: RCT Belangrijkste resultaten: Bewijskracht van het onderzoek: Zeer sterk Resultaten effectiviteit: positieve resultaten (Zie de handleiding bij dit werkblad.) 11. Buitenlandse effectstudies Wat zijn de kenmerken en uitkomsten van effectstudies, reviews of meta-analyses naar de effectiviteit van buitenlandse versies van de interventie? Er zijn geen studies die de effectiviteit van buitenlandse versies van de interventie aantonen. Noem per studie auteur(s) en publicatiejaar, onderzochte doelen van de interventie, methode en resultaten. Vermeld 18

19 effectgroottes d of ES, of de gegevens om deze te berekenen (zie de handleiding bij dit werkblad). Gebruik per onderzoek niet meer dan 150 woorden. Meld indien van toepassing: Er zijn geen studies die de effectiviteit van buitenlandse versies van de interventie aantonen. E. Overige informatie 12. Toelichting op de naam van de interventie Is de naam van de interventie helder? Noem de herkomst of diepere betekenis. Is de interventie bekend onder een andere naam? Noem de naam van de eventuele buitenlandse versie van de interventie. Meldt indien van toepassing: Over de naam van de interventie zijn geen bijzonderheden te vermelden. Preventieve interventie ter voorkoming van langdurig ziekteverzuim en depressie bij werknemers met een hoog risico De nieuwe ontwikkelde interventie heeft als doel het voorkomen van langdurig ziekteverzuim en depressie bij werknemers met een hoog risico op toekomstig verzuim en met milde tot ernstige depressieve klachten. De interventie bestaat uit elementen van cognitieve gedragstherapie en probleemoplossende therapie. 13. Uitvoering (uitvoerende en of ondersteunende organisaties en partners) Waar, door welk soort organisaties en op welke schaal wordt de interventie toegepast? Beschrijf op welke locatie de interventie wordt uitgevoerd. Noem eventueel lokale en/of regionale varianten. Noem eventueel ook samenwerkingspartners in de uitvoering. Meld indien van toepassing: De locatie waar de interventie dient te worden uitgevoerd is niet aangegeven. Er zijn geen gegevens over de uitvoerende organisatie bekend. De interventie werd tijdens de wetenschappelijke studie uitgevoerd door psychologen van de organisatie Cenzo BV die meegewerkt hebben aan het onderzoek. Zij ontvangen een licentie voor het gebruik van de interventie. De psychologen aangesloten bij Cenzo BV zijn vrijgevestigde psychologen die de interventie in hun eigen praktijk uitvoeren en zijn gevestigd landelijk, door heel Nederland. In het kader van het onderzoek hebben deze psychologen het opleidingstraject zoals beschreven in paragraaf 8.2 met succes gevolgd. Aan deze psychologen werd licentie verstrekt. De interventie kan worden uitgebreid naar andere psychologen werkzaam in / voor de bedrijfsgezondheidszorg. Deze psychologen dienen dan wel het opleidingstraject voor het leren toepassen van het protocol van de preventieve interventie in de praktijk met succes gevolgd te hebben. Als men dit traject heeft voltooid ontvangt men een licentie voor een bepaalde periode en mag men de interventie uitvoeren in de eigen praktijk of bijvoorbeeld bij de arbodienst waar men in dienst is (zie ook paragraaf 8.2). Er zijn geen lokale of regionale varianten, er is een variant beschikbaar voor toepassing in de Nederlandse contet. 14. Overeenkomsten met andere interventies 19

20 Zijn er soortgelijke interventies? Noem relevante en in het oog springende overeenkomsten en /of verschillen; beperk dit tot sterk vergelijkbare interventies. Meld indien van toepassing: Er zijn geen gegevens over soortgelijke interventies. De preventieve interventie is gebaseerd op met name twee Nederlandse bronnen, te weten: Bouman TK. Draaiboek Omgaan met ziektevrees, Probleem Oplossen. Intern document. Groningen: Rijks Universiteit Groningen, Afdeling Klinische Psychologie, Kole-Snijders AM, Geurts SM, van den Hout JH, et al. Probleemoplossende vaardigheidstraining: een groeps- en individueel programma. Handleiding voor therapeuten en werkboek voor deelnemers. Amsterdam: Boom test publishers, Deze laatste bron is een soortgelijke interventie, echter deze is oorspronkelijk ontwikkeld voor stressgerelateerde aandoeningen. Daarnaast is deze interventie effectief gebleken bij andere aandoeningen, zoals depressie, vermoeidheid, etc. Cognitieve gedragstherapie is het kader van de interventie, met Probleemoplossende therapie als specifieke variant. De interventie bestaat uit twee onderdelen, waarvan het eerste, het basisdeel, de zes stappen van probleemoplossende therapie bevat. Het tweede deel, het specifieke deel, bestaat uit een meerdere onderwerpen waaruit de deelnemers kan kiezen, zoals cognitieve herstructurering, assertiviteitstraining etc. Gedurende de hele interventie worden cognitief-gedragsmatige principes toegepast, zoals de herkenning van irreële gedachten en de herstructurering hiervan in reële gedachten. Het meest relevante verschil met de preventieve interventie is dat het doel van de interventie preventief en niet curatief is, dus het voorkomen van depressie. De doelgroep bestaat dan ook uit werknemers met relatief milde depressieve klachten, waarop de inhoud en omvang van de interventie is aangepast. Daarnaast is de preventieve interventie toegespitst op de doelgroep van werknemers, er wordt met name aandacht besteed aan de mogelijke werkgerelateerdheid van de problematiek, en heeft als primair doel langdurig ziekteverzuim en depressie te voorkomen. Aangehaalde literatuur 20

Handleiding voor het beschrijven van interventies

Handleiding voor het beschrijven van interventies Handleiding voor het beschrijven van interventies Gebruik deze handleiding bij het Werkblad beschrijving interventie (www.nji.nl/jeugdinterventies/beschrijven of www.loketgezondleven.nl/kwaliteit-van-interventies/beoordeling)

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Families First Deelcommissie: 1 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 11 april 2014 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie De commissie

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Taallijn Deelcommissie: 3 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 8 oktober 2015 / 2 juni 2016 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Nadere informatie

Titel interventie. Werkblad beschrijving interventie. Gebruik de HANDLEIDING bij dit werkblad

Titel interventie. Werkblad beschrijving interventie. Gebruik de HANDLEIDING bij dit werkblad Titel interventie Werkblad beschrijving interventie Gebruik de HANDLEIDING bij dit werkblad Colofon Ontwikkelaar / licentiehouder van de interventie Organisatie Contactpersoon Adres Postcode Plaats E-mail

Nadere informatie

SAMENVATTING Depressie en verzuim Voorspellers voor verzuim en werkhervatting hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

SAMENVATTING Depressie en verzuim Voorspellers voor verzuim en werkhervatting hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Depressie en verzuim Ongeveer 15% van de Nederlandse bevolking krijgt eens in zijn of haar leven een depressie. Het hebben van een depressie beïnvloedt het leven

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie

Prediction and early intervention in employees at risk for sickness absence due to psychosocial health complaints

Prediction and early intervention in employees at risk for sickness absence due to psychosocial health complaints Prediction and early intervention in employees at risk for sickness absence due to psychosocial health complaints Dr. Saskia Duijts Dr. IJmert Kant Dr. Gerard Swaen Prof. dr. Piet van den Brandt Effectiviteit

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Erkenning van interventies. Criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2015-2018

Erkenning van interventies. Criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2015-2018 Erkenning van interventies Criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2015-2018 1 Algemeen De erkenningscommissie kan een interventie op de volgende niveaus erkennen: 1. Goed onderbouwd 2.1 Effectief

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 SAMENVATTING Dit proefschrift is gewijd aan Bouwen aan Gezondheid : een onderzoek naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor werknemers in de bouwnijverheid met een verhoogd risico op hart

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

Beoordeling Goed Onderbouwd en Effectief

Beoordeling Goed Onderbouwd en Effectief Beoordeling Goed Onderbouwd en Effectief Criteria en procedure Datum Movisie Utrecht, maart 2015, versie 1.1 Utrecht, maart 2015, versie 1.1 * Beoordeling Goed Onderbouwd en Effectief, Criteria en procedure

Nadere informatie

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 115 Kanker en behandelingen voor kanker kunnen grote invloed hebben op de lichamelijke gezondheid en het psychisch functioneren van mensen. Er is veel onderzoek gedaan naar de effectiviteit

Nadere informatie

Werkblad beschrijving interventie

Werkblad beschrijving interventie Werkblad beschrijving interventie Preventieve Ondersteuning Mantelzorgers Gebruik de handleiding bij dit werkblad www.nji.nl/jeugdinterventies/beschrijven of www.loketgezondleven.nl/kwaliteit-van-interventies/beoordeling

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Nederlandse samenvatting INLEIDING Mensen met een mogelijk verhoogde kans op kanker kunnen zich

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Samenvatting (summary in Dutch)

Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting (summary in Dutch) Één van de meest voorkomende en slopende ziektes is depressie. De impact op het dagelijks functioneren en op de samenleving is enorm,

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijnklachten van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s.

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Een effectiviteitsanalyse van de

Een effectiviteitsanalyse van de Verzuimende werknemers Een effectiviteitsanalyse van de verzuimbegeleiding door Top-Care Onderzoek naar de effectiviteit van de verzuimspecifieke aanpak van Top-Care Esther Hilbers 1 In deze rapportage

Nadere informatie

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 SAMENVATTING MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 ALIFE@WORK DE EFFECTEN VAN EEN LEEFSTIJLPROGRAMMA MET BEGELEIDING OP AFSTAND VOOR GEWICHTSCONTROLE BIJ WERKNEMERS ACHTERGROND Overgewicht, waarvan

Nadere informatie

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Autismespectrumstoornissen: ADASS Achtergrond ADASS Veelvuldig voorkomen van

Nadere informatie

Samenvatting. Werkhervatting bij werknemers met stressgerelateerde klachten Kosteneffectiviteit van de participatieve werkaanpassing

Samenvatting. Werkhervatting bij werknemers met stressgerelateerde klachten Kosteneffectiviteit van de participatieve werkaanpassing Samenvatting Werkhervatting bij werknemers met stressgerelateerde klachten Kosteneffectiviteit van de participatieve werkaanpassing Psychische klachten komen vaak voor in Nederland. De meeste psychische

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20846 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Knittle, Keegan Title: Motivation, self-regulation and physical activity among

Nadere informatie

Deel I Het startpunt van het Vital@Work onderzoek

Deel I Het startpunt van het Vital@Work onderzoek De babyboomer generatie, een langere levensverwachting en lagere geboortecijfers hebben als gevolg dat de samenleving vergrijst. Om de gevolgen van de vergrijzende samenleving, zowel vanuit bedrijfs- als

Nadere informatie

Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche

Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche Dr Karen Nieuwenhuijsen Dr Paul Kuijer Coronel Instituut, Academisch Medisch Centrum Amsterdam Programma

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

Return@Work. E-health voor de verzuimende werknemer met psychische en lichamelijke klachten. Improving Mental Health by Sharing Knowledge

Return@Work. E-health voor de verzuimende werknemer met psychische en lichamelijke klachten. Improving Mental Health by Sharing Knowledge Improving Mental Health by Sharing Knowledge Return@Work E-health voor de verzuimende werknemer met psychische en lichamelijke klachten Danielle Volker, Trimbos-instituut Moniek Zijlstra, Trimbos-instituut

Nadere informatie

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Karin Proper Afdeling Sociale Geneeskunde, EMGO+ Instituut, VUmc, Amsterdam Body@Work, Onderzoekscentrum Bewegen, Arbeid en Gezondheid

Nadere informatie

Duurzame Re-integratie

Duurzame Re-integratie Duurzame Re-integratie van mensen met aanhoudende vermoeidheidsklachten Margot Joosen Monique Frings-Dresen Judith Sluiter Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid Academisch Medisch Centrum, Amsterdam

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijn van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s. Er is meer

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games.

Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games. Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games. 2015 Nederlands Jeugdinstituut Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel

Nadere informatie

Het belangrijkste doel van dit onderzoeksproject was de interventie-studie van Nezu et

Het belangrijkste doel van dit onderzoeksproject was de interventie-studie van Nezu et Ondanks grote medische vooruitgang in de herkenning en behandeling van de ziekte kanker ervaren patiënten die de diagnose krijgen vaak negatieve emoties als angst, somberheid, en onzekerheid. Bij sommige

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie

Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 3 Cognitieve gedragstherapie Een effectieve psychotherapie In deze brochure kunt u lezen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

NVAB-richtlijn blijkt effectief

NVAB-richtlijn blijkt effectief NVAB-richtlijn blijkt effectief Nieuwenhuijsen onderzocht de kwaliteit van de sociaal-medische begeleiding door bedrijfsartsen van werknemers die verzuimen vanwege overspannenheid, burn-out, depressies

Nadere informatie

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest.

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest. Samenvatting 152 Samenvatting Ieder jaar krijgen in Nederland 16.000 mensen een hartstilstand. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrond van dit proefschrift. De kans om een hartstilstand te overleven is met

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding... 5. Behandeling in de verzekerde zorg...7. (Neuro)psychologisch onderzoek...7. Psychiatrisch consult...7. Coaching...

Inhoudsopgave. Inleiding... 5. Behandeling in de verzekerde zorg...7. (Neuro)psychologisch onderzoek...7. Psychiatrisch consult...7. Coaching... Aanbod ViA 2016 Inhoudsopgave Inleiding... 5 Behandeling in de verzekerde zorg...7 (Neuro)psychologisch onderzoek...7 Psychiatrisch consult...7 Coaching...8 Re-integratie begeleiding...8 Mediation...8

Nadere informatie

Participatieve werkaanpassing bij stressgerelateerde klachten

Participatieve werkaanpassing bij stressgerelateerde klachten Participatieve werkaanpassing bij stressgerelateerde klachten NVAB Kring Den Haag/Leiden 11 maart 2008 Sandra van Oostrom EMGO-instituut VU Medisch Centrum 1 Achtergrond Protocol Participatieve Werkaanpassing

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Kosten en baten van Bedrijfsgezondheidszorg

Kosten en baten van Bedrijfsgezondheidszorg Kosten en baten van Bedrijfsgezondheidszorg Allard van der Beek Hoogleraar Epidemiologie van Arbeid & Gezondheid Afdeling Sociale Geneeskunde, EMGO + Instituut VU medisch centrum, Amsterdam Disclosure

Nadere informatie

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 182 Depressie komt veel voor en is een van de meest invaliderende aandoeningen met een negatieve invloed op vele

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

Dutch Summary - Nederlandse Samenvatting

Dutch Summary - Nederlandse Samenvatting 119 Hoofdstuk 1 - Algemene inleiding Hoofdstuk 1 bevat algemene informatie over type 2 diabetes, waarin onderwerpen aan bod komen zoals: risicofactoren voor het ontwikkelen van type 2 diabetes, de gevolgen

Nadere informatie

Jaarrapport Het Voorbeeld BV 2007

Jaarrapport Het Voorbeeld BV 2007 Jaarrapport Het Voorbeeld BV 2007 Copyright Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Cenzo worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt. Voor het gebruik van

Nadere informatie

Werkblad beschrijving interventie

Werkblad beschrijving interventie Werkblad beschrijving interventie Op verhaal komen Gebruik de handleiding bij dit werkblad www.nji.nl/jeugdinterventies/ of www.loketgezondleven.nl/interventies/ Contact NJi Contact NCJ Contact RIVM Gert

Nadere informatie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Prof Dr Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Gezondheid van uitkeringsgerechtigden

Nadere informatie

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch werker Volwassenen en ouderen mensenkennis Van onze klinisch psycholoog heb ik een groep cliënten overgenomen, bij wie ik de instrumenten uit de opleiding

Nadere informatie

Kleur je Leven Algemene voorstelling

Kleur je Leven Algemene voorstelling Algemene voorstelling van Kleur je Leven Kleur je Leven Algemene voorstelling Leven met plezier, de toekomst positief zien en met zelfvertrouwen zaken aanpakken Soms valt dat niet mee. Zeker niet voor

Nadere informatie

Werkblad beschrijving interventie

Werkblad beschrijving interventie Werkblad beschrijving interventie Gebruik de handleiding bij dit werkblad www.nji.nl/jeugdinterventies/ of www.loketgezondleven.nl/interventies/ Contact NJi Contact NCJ Contact RIVM Gert van den Berg Trudy

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Langdurig ziekteverzuim is een erkend sociaal-economisch en sociaal-geneeskundig probleem op nationaal en internationaal niveau. Verschillende landen hebben wettelijke maatregelen genomen

Nadere informatie

Werkblad beschrijving interventie

Werkblad beschrijving interventie Werkblad beschrijving interventie Kleur je Leven Gebruik de handleiding bij dit werkblad www.nji.nl/jeugdinterventies/beschrijven of www.loketgezondleven.nl/kwaliteit-van-interventies/beoordeling Contact

Nadere informatie

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Praktijkvoorbeeld Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Samenvatting Door de samenwerking en het gezamenlijk geven van de cursus Positief Opvoeden volgens Triple P door verschillende disciplines

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 4 Groep Tieners biedt deelnemers een goede basis voor het kunnen organiseren en begeleiden van een vaardigheidstraining

Nadere informatie

Bronnen van stress Persoonlijkheidskenmerken en coping (= wijze van omgaan met of reageren op stress) Effecten van stress

Bronnen van stress Persoonlijkheidskenmerken en coping (= wijze van omgaan met of reageren op stress) Effecten van stress WORK EXPERIENCE SCAN VANDERHEK METHODOLOGISCH ADVIESBUREAU Voor elk bedrijf is het van belang de oorzaken van stresserende factoren zo snel mogelijk te herkennen om vervolgens het beleid hierop af te kunnen

Nadere informatie

Jaarrapport Cenzo totaal 2013

Jaarrapport Cenzo totaal 2013 Jaarrapport Cenzo totaal 2013 Copyright Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Cenzo worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt. Voor het gebruik van de informatie

Nadere informatie

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Hoe vergelijk je methodieken op basis van welke criteria? Marjolein Oudhof Mariska van der Steege 23 april 2009 Inhoud workshop Werken

Nadere informatie

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie en angstklachten tijdens de zwangerschap komen regelmatig voor. Toch wordt dit onderwerp nog vaak als taboe ervaren en is niet duidelijk welke

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

arbo 42 11-10-2013 17:27:30

arbo 42 11-10-2013 17:27:30 arbo 42 11-10-2013 17:27:30 e brengen een hoge werkdruk vaak in verband met een breed scala aan gezondheids- en veiligheidsrisico s, variërend van vermoeidheid en fysieke klachten tot hartziekten of ongelukken

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Chapter 9. Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Chapter 9 Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Samenvatting Samenvatting Depressie en angst klachten bij Nederlandse patiënten met een chronische nierziekte Het onderwerp van dit proefschrift is depressieve

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 s Samenvatting Door de hogere participatiegraad van oudere werknemers en de afname van de aanwas van jongere werknemers door daling van het geboortecijfer (ontgroening) vergrijst de beroepsbevolking.

Nadere informatie

Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014

Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014 Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014 De situatie in Nederland, 2000-2015 Paul Rijnders Emergis, Goes Zeeland Iets specifiek, bijvoorbeeld mosselen / mossel boot Overzicht:

Nadere informatie

Psychologische expertise Maarsingh & van Steijn

Psychologische expertise Maarsingh & van Steijn Psychologische expertise Veel verzuim op het werk wordt veroorzaakt door psychische problemen. Maarsingh & van Steijn heeft zich gespecialiseerd in de diagnostiek en behandeling van problemen op het vlak

Nadere informatie

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Een verpleegkundige in Engeland die is gespecialiseerd in patiënten met multiple sclerose / MS voerde een informele studie uit waarbij

Nadere informatie

Waarom is het nuttig en prettig gezinsleden te betrekken bij uw behandeling?

Waarom is het nuttig en prettig gezinsleden te betrekken bij uw behandeling? Waarom is het nuttig en prettig gezinsleden te betrekken bij uw behandeling? Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Waarom is het nuttig en prettig gezinsleden te betrekken bij uw behandeling?

Nadere informatie

Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland

Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland Mei 2014 Aanleiding Het CVZ beschrijft in het Rapport geneeskundige GGZ deel 2 de begrenzing

Nadere informatie

Samenvatting. Grip Op Je Dip

Samenvatting. Grip Op Je Dip Samenvatting Grip Op Je Dip Online depressie-interventie voor adolescenten en jongvolwassenen: effectiviteit, veranderingsmechanismen, en taalgebruik als psychologische marker 163 Hoofdstuk 1 is de algemene

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 4 Standaard Tieners biedt deelnemers een goede basis voor het uitvoeren van intensieve individuele Triple

Nadere informatie

Doen bij Depressie. Module 2 voor cognitief beperkte cliënten Fase 4 - Behandelen

Doen bij Depressie. Module 2 voor cognitief beperkte cliënten Fase 4 - Behandelen Bijlage 7 Doen bij Depressie Module 2 voor cognitief beperkte cliënten Fase 4 - Behandelen Leidraad voor individuele ondersteuning en mediatieve therapie bij depressieve cliënten met ernstige cognitieve

Nadere informatie

Interapy Online Psychotherapie 10 jaar Onderzoek & Praktijk. Bart Schrieken

Interapy Online Psychotherapie 10 jaar Onderzoek & Praktijk. Bart Schrieken Interapy Online Psychotherapie 10 jaar Onderzoek & Praktijk Bart Schrieken Presentatie Soorten e-mental health Onderzoek Voorbeelden praktijk Conclusies & aanbevelingen Online aanbod door GGZ in Nederland

Nadere informatie

Arbeidsrevalidatie. Huizen en Almere

Arbeidsrevalidatie. Huizen en Almere Arbeidsrevalidatie Huizen en Almere Arbeidstraining bij De Trappenberg is voor werknemers met chronische pijnklachten aan het houdings- en bewegingsapparaat zonder duidelijke oorzaak, al dan niet gecombineerd

Nadere informatie

Kosten-baten analyse met behulp van health impact assessment

Kosten-baten analyse met behulp van health impact assessment Kosten-baten analyse met behulp van health impact assessment Effectiviteit van beheersmaatregelen ter verlaging van gezondheidsklachten onder bakkers Birgit van Duuren 2 Inhoud van deze presentatie Waarom

Nadere informatie

Niet meer depressief

Niet meer depressief Niet meer depressief Dit boek, Niet meer depressief; Werkboek voor de cliënt, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks Protocollen voor de

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG

MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG Medinello is een nieuw ZBC, een zelfstandig behandelcentrum, voor poliklinische revalidatie in Amersfoort. Een multidisciplinair team behandelt hier cliënten met

Nadere informatie

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MARION SPIJKERMAN VGCT CONGRES, 13 NOVEMBER 2015 OVERZICHT Introductie Methode Resultaten Discussie Mindfulness en ACT interventies als ehealth:

Nadere informatie

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP)

Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) Integrated treatment for Substance abuse and Partner violence (I-StoP) De effectiviteit van een gecombineerde behandeling gericht op problematisch middelengebruik en partnergeweld bij plegers van partnergeweld

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting Samenvatting SAMENVATTING PSYCHOMETRISCHE EIGENSCHAPPEN VAN ADL- EN WERK- GERELATEERDE MEETINSTRUMENTEN VOOR HET METEN VAN BEPERKINGEN BIJ PATIËNTEN MET CHRONISCHE LAGE RUGPIJN. Chronische lage rugpijn

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) SAMENVATTING Jaarlijks wordt 8% van alle kinderen in Nederland prematuur geboren. Ernstige prematuriteit heeft consequenties voor zowel het kind als de ouder. Premature

Nadere informatie

RZO-advies nr. 10. Onderzoeksvoorstel Plasticiteit van aversieve herinneringen, ingediend door prof. dr. I. M. Engelhard, Universiteit Utrecht

RZO-advies nr. 10. Onderzoeksvoorstel Plasticiteit van aversieve herinneringen, ingediend door prof. dr. I. M. Engelhard, Universiteit Utrecht RZO-advies nr. 10. Onderzoeksvoorstel Plasticiteit van aversieve herinneringen, ingediend door prof. dr. I. M. Engelhard, Universiteit Utrecht Relevante feiten Met een sterke mondeling toelichting presenteert

Nadere informatie

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14 Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25761 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general

Nadere informatie

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES Mentale veerkracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES In de (top)sport is het een vast gegeven; wil je succesvol zijn als sporter dan investeer je in techniek en conditie, maar ook in mentale

Nadere informatie

Duurzame Re-integratie

Duurzame Re-integratie Duurzame Re-integratie van mensen met aanhoudende vermoeidheidsklachten Margot Joosen Monique Frings-Dresen Judith Sluiter Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid Academisch Medisch Centrum, Amsterdam

Nadere informatie

Sport- en beweegaanbod

Sport- en beweegaanbod Coach Organisatie: Centrum voor Beweging en Onderzoek Groningen Contactpersoon: mevrouw Siska Sprenger Contactpersoon 2: mevrouw Brechje Houet Erkenningen: Goed beschreven Sport- en beweegaanbod Achtergrond

Nadere informatie

STA STERK OP JE WERK

STA STERK OP JE WERK STA STERK OP JE WERK Training/modules op maat Thema-bijeenkomsten Werknemers in deze tijd worden meer en anders belast dan vroeger. Dit geldt helemaal voor werknemers in de zorg. Gedurende enkele decennia

Nadere informatie

Online en offline begeleiding bij leefstijlverandering: ervaringen en aanbevelingen

Online en offline begeleiding bij leefstijlverandering: ervaringen en aanbevelingen Online en offline begeleiding bij leefstijlverandering: ervaringen en aanbevelingen Marieke van Wier, Caroline Dekkers, Ingrid Hendriksen, Tjabe Smid, Willem van Mechelen Het stenen tijdperk: 2003 ALIFE@Work

Nadere informatie

E-health depressiepreventie Lekker in je Vel. Maria Naus & Lieke-Peters-Greijn Indigo Brabant

E-health depressiepreventie Lekker in je Vel. Maria Naus & Lieke-Peters-Greijn Indigo Brabant E-health depressiepreventie Lekker in je Vel Maria Naus & Lieke-Peters-Greijn Indigo Brabant STUDIEDAG DEPRESSIEPREVENTIE BIJ ADOLESCENTEN / 27-11-2015 Programma in hoofdlijnen Welkom Doel van de workshop

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender SAMENVATTING Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender In de jaren negentig werd duidelijk dat steeds meer werknemers in Nederland, waaronder in

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD TRIPLE P Tieners Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 4 Standaard Tieners biedt deelnemers een goede basis voor het uitvoeren van intensieve individuele Triple

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Vraag en antwoord: Veel gestelde verloskundige vragen.

Vraag en antwoord: Veel gestelde verloskundige vragen. Vraag en antwoord: Veel gestelde verloskundige vragen. Als verloskundige vindt u het welzijn van de zwangere vrouw en haar (ongeboren) kindje natuurlijk erg belangrijk. De Stop or Go studie wil bijdrage

Nadere informatie