FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS BEPERKEN

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS BEPERKEN"

Transcriptie

1 PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - - FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS BEPERKEN Kies materialen die weinig f geen chemische en fysische verntreinigende stffen bevatten, HVAC-installaties die weinig van die stffen uitstten, en een efficiënte ventilatie vr een gede luchtkwaliteit PRINCIPES CONTEXT Reeds in de ntwerpfase kan de materiaalkeuze gezndheidsrisic s vr de bewners scheppen f vrkmen. De materialen kunnen namelijk fysische en chemische verntreinigende stffen en/f micr-rganismen afgeven (beschreven in de fiche CSS11 "Vervuilingsbrnnen beperken: bicntaminanten"). Deze fiche beschrijft de fysische en chemische verntreinigende stffen die meestal de lucht als drager gebruiken m zich te verspreiden. Vreemd geneg is de kwaliteit van de binnenlucht vaak minder ged dan die van de buitenlucht. Dat is te wijten aan emissies dr materialen, menselijke activiteiten, de slechte werking van verbrandingstestellen en de phping in een geslten ruimte. Een langdurige bltstelling aan verntreinigende stffen kan in het beste geval de bewner slechts tijdelijk hinderen (slechte geuren, kleine allergieën). In het slechtste geval zal ze vergiftiging en zelfs de ntwikkeling van chrnische ziektes verrzaken. De afbeelding hiernaast tnt enkele vrbeelden van verntreinigende stffen in de wning. (Brn: APPA - Assciatin pur la préventin de la pllutin atmsphérique). Hieraan kan men ng andere stffen tevegen zals het ld in smmige verfsrten; biciden in detergenten; vlamvertragers in kunststffen en elektrnische cmpnenten; zware metalen (arseen); het van sigaretten afkmstig mengsel van benzeen, ethylbenzeen, tlueen en xyleen; dixines; furan en PAK s (plycyclische armatische klwaterstffen) van hutkachels, enz. Helaas herbergt de wning talrijke verntreinigende stffen die dr het grte publiek te weinig bekend zijn. BLZ. 1 VAN 13 FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS JULI 2010

2 INDICATOREN De cncentratie van verntreinigende stffen is de belangrijkste indicatr van de vuilvracht van de binnenlucht. Dat vuil kan het gevlg zijn van de keuze van materialen f hun tepassing bij de buw f renvatie van een gebuw. Veg daarbij de uitstt die gepaard gaat met het verwarmingssysteem (uitgedrukt in ppm: parts per millin f deeltjes per miljen, in µg/m³, Becquerel/m³ f Bq/m³, ). Het detecteren van een te hg verntreinigingsniveau in de lucht dr de geur is vaak niet z betruwbaar. Dr te ruiken kan men slechts bepaalde verntreinigigende stffen detecteren, en als men al iets ntwaart, is het dan vaak k meestal te laat. DOELSTELLINGEN Minimaal Vermijd, reeds in de ntwerpfase en bij de renvatie van gebuwen, brnnen van verntreinigende stffen dr een aangepaste materiaalkeuze en -uitvering en de rdeelkundige keuze van een efficiënte verwarmingsinstallatie; Vrzie een aangepaste ventilatie (zie fiche CSS07: "Gede luchtkwaliteit garanderen") zdat de verntreinigende stffen die wrden vrtgebracht dr de bewning van het gebuw (keukendamp en -rk, vchtigheid, ), kunnen wrden afgeverd. KEUZE-ELEMENTEN TECHNISCHE ASPECTEN > Chemische verntreinigende stffen De nderstaande gegevensfiches bieden een verzicht van de belangrijkste verntreinigende stffen die in buw- en renvatiematerialen aanwezig zijn f dr verwarmingsinstallaties en de bewning van een gebuw wrden vrtgebracht. Deze lijst is niet exhaustief, vr meer nuttige infrmatie kunt u terecht p de site van Leefmilieu Brussel - BIM waar u het praktische hulpmiddel PEST kunt raadplegen. Hierna enkele specifieke stffen: Waar treft men klmnxide vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit cncentratie Klmnxide CO Klmnxide kmt vrij bij de nvlledige verbranding van fssiele brandstffen in verwarmingsinstallaties (hutkachel, verwarmingsketel met stklie f gas, pen haard, ). Hfdpijn, duizeligheid, misselijkheid, enz. en zelfs ddelijke gevlgen bij hge cncentraties (1200 ppm). Een lage chrnische bltstelling verrzaakt hfdpijn, maagstrnissen, cncentratieprblemen, enz. Bij zwangerschap kan bltstelling ernstige gevlgen hebben (CO-cncentratie in de fetus, risic van een handicap, enz.). Vlgens de WGO mag het CO-gehalte van het binnenklimaat (direct gemeten, met geslten deuren en ramen) de hierna vermelde waarden niet verschrijden m te vrkmen dat het maximaal tegelaten COHbgehalte (carbxyhemglbine in het bled) van 2,5% wrdt bereikt: 5 mg/m³ (5 ppm) gedurende 24 uur 10 mg/m³ (10 ppm) gedurende 8 uur 30 mg/m³ (25 ppm) gedurende 1 uur 60 mg/m³ (50 ppm) gedurende 30 minuten 100 mg/m³ (90 ppm) gedurende 15 minuten BLZ. 2 VAN 13 FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS JULI 2010

3 Een gede bescherming, de Klmnxide CO Kies een efficiënt en hgrendement verwarmingssysteem Vermijd vr gastestellen alle cntact tussen de mgeving en de verbrandingsgassen dr de keuze van een systeem met geslten verbranding en luchtkker. Let er k p dat de ventilatie, ngeacht het systeem, de gede werking van de verbrandingstestellen niet hindert (bijvrbeeld terugslag van schrsteengassen). Laat jaarlijks het verplicht nderhud van uw stklieketel dr een dr het Gewest erkende vakman uitveren. Laat, vral in geval van twijfel, het nderhud van uw gasinstallatie dr een vakman uitveren. Laat jaarlijks de schrsteen van de pen haard f hutkachel vegen. Neem bij de buw van schrstenen en afverkkers de stedenbuwkundige vrschriften in acht. Oxiden SO 2 en NO x Waar treft men SO 2 en NO x vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit cncentratie Een gede bescherming, de Oxiden zijn verbrandingsprducten die vrijkmen in verwarmingsinstallaties. Ze irriteren de luchtwegen, vral bij gevelige persnen (kinderen en astmapatiënten). De WGO beveelt vr wnvertrekken de vlgende waarden aan: vr NO 2 : 40µg/m³ nnderbrken, <200µg/m³ gedurende 1 uur; vr SO 2 : 50µg/m³ gedurende 1 jaar en 125µg/m³ gedurende 24 uur. Kies een efficiënte en crrect afgestelde verwarmingsinstallatie m het risic van accidentele f te hge NO x -emissies te vrkmen. Gebruik brandstf met een laag zwavelgehalte (aardgas f hut) m SO 2 -emissies te beperken. Let wel dat vereenkmstig de Eurpese vereisten stklie steeds minder zwavel bevat. Gebruik de afzuigkap vr de afver van de anhydriden die een gasfrnuis vrtbrengt. Glbaal genmen is een gede ventilatie van de lkalen een vereiste. Laat jaarlijks het verplichte nderhud van uw stklieketel dr een dr het Gewest erkende vakman uitveren. Laat, vral in geval van twijfel, het nderhud van uw gasinstallatie dr een vakman uitveren. Neem bij de buw van schrstenen en afverkkers de stedenbuwkundige vrschriften in acht. BLZ. 3 VAN 13 FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS JULI 2010

4 Waar treft men ld vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit Een gede bescherming, de Ld Ld is een zwaar metaal dat vreger in waterleidingen en in de samenstelling van smmige industriële verfsrten werd tegepast. In wningen heeft de RCIB 1 vaak k ld aangetrffen in verf van muren en trapleuningen, ude deuren en raamwerk Deze ude verf is gevaarlijk wanneer ze afschilfert f herleid is tt stf. Ld verrzaakt saturnisme, bleekheid, braken, greivertraging, Er bestaat een ruim aanbd van ldvrije materialen (bijvrbeeld kunststf waterleidingen zals plyprpyleen PP en ldvrije verf). Laat bij renvatiewerken ldhudende verf dr een vakman verwijderen. Waar treft men VOS vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit cncentratie Een gede bescherming, de Tlueen, benzeen en xyleen (VOS f vluchtige rganische stffen) Deze stffen zijn vral aanwezig in plsmiddelen die tegepast wrden in verven, vernissen, verglazingsprducten, lijm, plamuur, pleisters, wassen, hutverduurzamingsliën, verduurzaamd hut, VOS zijn zeer giftig vr de lever, de luchtwegen, de nieren, het zenuwstelsel, en smmige zijn kankerverwekkend. Dus zeker te vermijden! De wekelijks gemiddelde richtwaarde van de WGO van tlueen in de wning bedraagt 260µg/m³ f 70 ppb. Vr benzeen bepaalt de Eurpese Cmmissie een waarde van 5 µg/m³ f 15 ppb in de binnenlucht. Tch klasseerde de RCIB de luchtkwaliteit als ged indien de cncentratie van benzeen minder bedraagt dan 3,6 µg/m³. Deze klassering gebeurde p basis van een uitgebreide meetpref in Brusselse wningen. Vr xyleen bedraagt de maximale richtcncentratiewaarde 870 µg/m³(0,2 ppm) in de binnenlucht. Gebruik tlueen-, benzeen- en xyleenvrije prducten zals watergedragen verf, die in de handel beschikbaar zijn. Deze prducten zijn echter niet vlledig VOS-vrij. De keuze van de geschikte hutsrt (zie fiche MAT08) f hutverduurzamingstechniek (zie fiche CSS10) kan het gebruik van hutverduurzamingsmiddelen beperken. Gebruik andere bevestigingswijzen dan met lijm (zie fiche CSS09). Zrg vr een gede ventilatie van de lkalen. 1 RCIB (Reginale Cel vr Interventie bij Binnenluchtvervuiling) BLZ. 4 VAN 13 FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS JULI 2010

5 Waar treft men frmaldehyde vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit cncentratie Een gede bescherming, de Frmaldehyde (VOS f vluchtige rganische stffen) Frmaldehyde kmt in veel buwmaterialen vr, zals in islatieschuim, lijmen, vernissen, harsen (vb. laminaat), Frmaldehyde werkt bijznder irriterend p de gen, de luchtwegen, de huid, en zu bij smmige cncentraties kankerverwekkend kunnen zijn. Dus eveneens te vermijden! De richtwaarde van de WGO bedraagt 100µg/m³ gedurende 30 minuten (10 µg/m³ vr gevelige persnen). De Eurpese nrm EN 120 beveelt vr frmaldehydehudende materialen klasse E1 aan (8mg/100g materiaal). Er zijn vervangingsmaterialen znder frmaldehyde beschikbaar. Frmaldehyde is tegestaan vr zver van klasse E1 (Eurpese nrm EN 120: 8 mg/100 g materiaal). Opgelet, er wrdt pgemerkt dat de maximale cncentratiewaarden van frmaldehyde terug te vinden zijn in keukens en kinderkamers, want het zijn die ruimtes die meestal vernieuwd wrden vr de bewners aankmen met hun recente meubels. In kinderkamers is deze cncentratie bijznder prblematisch, want het aanbevlen maximale gehalte bedraagt 10 µg/m³ vr gevelige mensen, en dus vr kinderen. Op een ruim aantal metingen uitgeverd dr de RCIB verschrijdt slechts 20 % van de gemeten ruimtes deze waarde niet! Gebruik andere bevestigingswijzen dan met lijm f gebruik "natuurlijke" lijmen (zie fiche CSS09 Lijm en verf ). Zrg vr een gede ventilatie. Opmerking: zals uitgelegd in de verzichten supra, bestaan er verschillende srten VOS. Het is dus k belangrijk m erp te te zien dat de sm van de gemeten VOS geen maximale waarde verschrijdt. Vr Brussel definieert de RCIB verschillende verntreinigingsniveaus: PERCENTIELEN (µg/m³) 0 P20 P20 P50 P50 P70 P70 P90 P90 P95 >P >445 VOS Ttaal Uitstekend Ged Gewn Slecht Zeer slecht Verschrikkelij k slecht Figuur 1: fiche 26 van de RCIB RCIB, een instrument vr het stellen van milieudiagnses ver de binnenhuisvervuiling, als aanvulling p de medische diagnse in "De BIM-gegevens: Verbanden tussen gezndheid en leefmilieu", december Internatinaal bedraagt het maximum tegelaten niveau in de Verenigde Staten 200 µg/m³ en in Duitsland 300 µg/m³. BLZ. 5 VAN 13 FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS JULI 2010

6 Waar treft men pentachlrfenl vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit Een gede bescherming, de Organische chlrverbindingen zals pentachlrfenl (PCP) Pentachlrfenl is een hutbehandelingsmiddel met schimmelwerende werking. PCP kan irritaties en neurlgische, nier-, bt-, endcriene en andere strnissen verrzaken. Sinds een twintigtal jaar verbiedt de Eurpese regelgeving het gebruik van met PCP behandeld hut binnen gebuwen. Het aanbd bijvrbeeld van meubilair p de Eurpese markt mag dus geen PCP meer bevatten, maar in ud timmerwerk kan men ng spren van PCP aantreffen. PCP wrdt meestal vervangen dr prducten zals chinline, brax (natriumbraat), Beperk het gebruik van hutverduurzamingsmiddelen dr de geschikte hutsrt te kiezen (zie fiches CSS10 en MAT08). Niet-chemische hutverduurzamingsmiddelen zijn beschikbaar (zie fiche MAT08). Zrg vr een gede ventilatie van de lkalen. Waar treft men lindaan vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit cncentratie Een gede bescherming, de Organische chlrverbindingen zals lindaan Wrdt in hutverduurzaming als insecticide gebruikt en behrt tt de POVS (persistente rganische verntreinigende stffen). Lindaan wrdt k in leer, katenen weefsels en wl aangetrffen. Lindaan is giftig vr het zenuwstelsel en kan in bepaalde vrmen kankerverwekkend zijn. 0,5 mg/m³ vr de huid (ACGIH 1997) p berepsniveau. In België is het gebruik van lindaan, znder nadere gegevens, de fact verbden (de fabrikanten hebben geen bicidevergunning aangevraagd en de sectr heeft de cmmercialisering van lindaanhudende prducten vrijwillig stpgezet). Andere, minder giftige insecticiden zals pyrethrinïden zijn beschikbaar. De keuze van de geschikte hutsrt kan het gebruik van hutverduurzamingsmiddelen beperken (zie fiches CSS10 en MAT08). Niet-chemische hutverduurzamingsmiddelen zijn beschikbaar (zie fiche MAT08). Zrg vr een gede ventilatie van de lkalen. De hierna vlgende gegevensfiches geven een meer algemene beschrijving van drie prductfamilies die in de buw- en renvatiesectr wrden gebruikt: Chemische hutverduurzamingsmiddelen: Insecticiden, pesticiden en fungiciden Waar treft men biciden vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit Ze wrden afhankelijk van de hutsrt en de geïdentificeerde risic s in al dan niet sterke cncentraties tegepast. Alle biciden zijn ptentieel gevaarlijk. Hewel het gebruik van de meest giftige biciden zals de bvenvermelde PCP s f lindaan gereglementeerd is, BLZ. 6 VAN 13 FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS JULI 2010

7 Chemische hutverduurzamingsmiddelen: Insecticiden, pesticiden en fungiciden Een gede bescherming, de bevatten hun huidige substituten kper-, chrm-, flur- en arseenzut*, rganische esters f klwaterstffen die, behalve brzut, neurlgisch strnissen kunnen verrzaken. De fiche CSS10 behandelt hutverduurzamingstechnieken die geen gebruik maken van insecticiden, pesticiden f fungiciden. De fiche MAT08 legt uit he een hutsrt te kiezen die geen preventieve behandeling vereist. * Richtlijn 2006/139/EG van de Cmmissie van 20 december 2006 verbiedt het gebruik van arseen. In België mag met arseen behandeld hut sinds 1 januari 2004 niet meer in wningen maar enkel ng in penbare gebuwen wrden tegepast. Het behandeld hut draagt een label met de vermelding: "Uitsluitend vr prfessinele en industriële tepassingen. Bevat arseen." "Afval van dit hut met dr een daarte gemachtigde nderneming als gevaarlijk afval wrden behandeld." Waar treft men lijmen en verven vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit Een gede bescherming, de Lijmen en verven Ze wrden tegepast in binnenhuisinrichting f in de samenstelling van materialen zals spaanplaat. Behalve de hierbven beschreven VOS, bevatten deze stffen plsmiddelen (die neurlgische strnissen verrzaken) en/f pigmenten die schadelijk kunnen zijn (vb. ude ldpigmenten), evenals smmige, mgelijk allergene, "natuurlijke" bindmiddelen. De fiche CSS09 Lijmen en verven beschrijft he het gebruik van deze stffen te beperken en minder gevaarlijke prducten te kiezen. Waar treft men BFR s vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit Een gede bescherming, de Gebrmeerde vlamvertragers (BFR s) BFR s zijn teslagstffen die in de fabricage van kunststffen, schuimen f harsen wrden tegepast m het risic van brandverspreiding te beperken. Men treft BFR s nder meer aan in elektrische strmkringen (installaties, kabels), cmputerkasten, meubelstffen, gecapitnneerd meubilair, f ng thermische islatiematerialen. Van de BFR s is hexabrmcyclddecaan (HBCD) gentxisch, tetrabrmbisfenl-a (TBBP-A) en de pentabrmdiphenylethers (PBDE s) verstren de endcriene hrmnen. Bij verbranding kmen bij hun ntbinding zeer giftige dixines en furan vrij. Er bestaan zwat vijftig vlamvertragers en sinds 2006 geldt een verbd p de cmmercialisering van twee ervan (penta- en ctabrmdiphenylether: pentabde, ctabde). Er bestaan minder giftige vlamvertragers dan de BFR s, die dr bepaalde fabrikanten van elektrnische apparatuur wrden tegepast. Het "Eurpese Eclabel" regelt het gebruik van vlamvertragers in kunststffen. BLZ. 7 VAN 13 FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS JULI 2010

8 Gebrmeerde vlamvertragers (BFR s) De behandeling van natuurlijke thermische islatiematerialen met brzut biedt een gede brandweerstand znder het gebruik van gevaarlijke stffen. Ten sltte is er het CO 2 dat, znder een verntreinigende stf te zijn, vaak wrdt gebruikt als indicatr van de luchtkwaliteit: Waar treft men kldixide vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit cncentratie Kldixide CO 2 CO 2 kmt vrij bij de vlledige verbranding van fssiele brandstffen (stklie, gas, hut, ). Het kmt k vrij dr de ademhaling. CO 2 is een gede indicatr van andere vervuiling als gevlg van menselijke activiteiten (geuren, bilgische uitwasemingen, enz.) en van de kwaliteit van de luchtverversing. CO 2 is pas schadelijk bij cncentraties van tt ppm (vermeidheid, ademhalingsmeilijkheden). Cncentraties van ppm kunnen ddelijke gevlgen hebben ppm is een grenswaarde waarbij 80% van de gebruikers van een lkaal lichaamsgeuren gaat waarnemen. Een gede bescherming, de Kies een efficiënte verwarmingsinstallatie m het risic van accidentele f te hge CO 2 -emissies te vrkmen (zie fiches ENE14 "Kies de beste manier m warmte te prduceren" en CSS07 "Gede luchtkwaliteit garanderen in elk lkaal" ). Laat jaarlijks het verplichte nderhud van uw stklieketel dr een vakman uitveren die dr het Gewest is erkend. Laat, vral in geval van twijfel, het nderhud van uw gasinstallatie dr een vakman uitveren. Neem bij de buw van schrstenen en afverkkers de stedenbuwkundige vrschriften in acht. Zrg vr een efficiënte ventilatie in verhuding tt de bezetting van het gebuw. Vr CO 2 is de reukzin een eerste indicatr. De indruk van een "nfrisse" mgeving wijst p CO 2 -vervuiling. De reukzin is alleen efficiënt als indicatr als men de ruimte een tijdje verlaat en dan pnieuw binnengaat. BLZ. 8 VAN 13 FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS JULI 2010

9 > Fysische verntreiniging Deze lijst is niet vlledig. Vr meer nuttige infrmatie kunt u terecht p de site van Leefmilieu Brussel - BIM waar u het praktische hulpmiddel PEST kunt raadplegen. Stfdeeltjes wrden hier niet behandeld maar wrden beschreven in de fiche CSS11 "Interne vervuilingsbrnnen beperken: bicntaminanten". Waar treft men vcht vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit cncentratie Een gede bescherming, de Vchtigheid In de materialen gedurende 1 tt 2 jaar na de vltiing van de buw (stucwerk, metselwerk) f na de uitvering van de waterdichting van daken, muren, funderingen. De bewners zelf zijn een brn van vchtigheid (40 tt 60 g/u per persn). Menselijke activiteiten zals het kken van vedsel (ngeveer 2 kg damp per dag), het nemen van een duche, het gebruik van de wasmachine, de drger, Het eerste risic is de afbraak p lange termijn van de materialen die aan vcht zijn bltgesteld. Het gevlg van persistente vchtigheid van de materialen is uiteraard de vrming van schimmels, die allergieën f andere gezndheidsprblemen kunnen verrzaken (zie de fiche ver de beperking van bicntaminanten). Een te drge mgeving kan eveneens vr heel wat ngemak zrgen: uitdrging van de huid en slijmvliezen en zelfs irritaties en cnjunctivitis. < 80 % relatieve luchtvchtigheid m het risic van schimmelvrming te vrkmen. Een relatieve luchtvchtigheid tussen 30 en 70 % waarbrgt het cmfrt van de bewners. Zrg vr een efficiënte waterdichting. Zrg vr een gede islatie van het gebuw (fiches ENE04 en ENE11). Laat de materialen crrect drgen. Vermijd kudebruggen (fiche ENE09). Zrg vr een efficiënte hygiënische ventilatie. Zrg vr een crrecte afstelling van eventuele ntvchtigingsinstallaties. In een te drge mgeving kunnen planten, dr hun transpiratie, vr een beter cmfrt zrgen. Waar treft men radn vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit cncentratie Radn Radn is een vrij hge natuurlijke radiactiviteit die men in smmige gebieden aantreft, maar gelukkig niet in Brussel. Materialen p basis van schist kunnen eveneens een hge natuurlijke radiactiviteit bevatten. Radn kan k vrijkmen uit buwmaterialen zals graniettuf, betn met aluinlei en fsfrgips (bepaalde gips-kartnplaten). Bltstelling aan radn verhgt het risic van kanker, in het bijznder lngkanker. Vlgens de Eurpese Cmmissie bedraagt de MACwaarde 400 Bq/m³. Een gede bescherming, de Vervangingsmaterialen met een laag gehalte aan BLZ. 9 VAN 13 FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS JULI 2010

10 Radn radiactieve deeltjes zijn beschikbaar, nder meer bepaalde gipsplaten. Zrg vr een gede ventilatie. Waar treft men asbest vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit cncentratie Een gede bescherming, de Asbest Asbest kan ng (nder meer) wrden aangetrffen in thermische islaties van verwarmingsleidingen, in de bedekking van gebuwen (daken, muren van asbestcement), als elektrische islatie rnd kabeldrveren, als akestische bekleding, als de islerende dichting van deuren van een verwarmingsketel,... (lijst niet vlledig!). Risic van asbestse (lngfibrse), van lngkanker en van een mesthelim (specifiek aan asbestbltstelling). Bijvrbeeld, bij een bltstelling van 100 vezels/m³ in een leven, schat de WGO het risic van een mesthelim 1 tt 4 p Een enkele bltstelling aan deze cncentratie is dus ptentieel gevaarlijk. Het pduiken van pathlgieën is dus niet te te schrijven aan lange bltstellingen, niettegenstaande dit uiteraard een factr is vr een bijkmend risic. In nieuwe materialen is de tepassing van asbest verbden. Bij renvatie kan men ng asbest aantreffen. Raadpleeg in dat geval een erkend bedrijf vr asbestverwijdering (lijst beschikbaar bij de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sciaal Overleg: Waar treft men minerale vezels vral aan? Gezndheidseffecten en invled p de levenskwaliteit. Een gede bescherming, de Andere minerale vezels Deze vezels wrden in veel islatiematerialen zals glas- en steenwl tegepast. Hewel niet even gevaarlijk als asbestvezels, kunnen minerale vezels bij inademing lngstrnissen verrzaken (vr vezels kleiner dan 3 micrn). Huid- en girritaties zijn eveneens mgelijke gevlgen. Vlg de gebruiksaanwijzing van de fabrikant, zwel bij de uitvering als bij de renvatie f verwijdering van islatiemateriaal: draag bril, masker, handschenen en ventileer de lkalen. Vermijd het cntact van dergelijk islatiemateriaal met het milieu. Men kan k materialen kiezen die uit niet-minerale vezels zijn samengesteld (bijvrbeeld islatiemateriaal van hutvezel) en die het rganisme p het eerste gezicht gemakkelijker kan verwerken, hewel hun nschadelijkheid niet is aangetnd. Overigens kan men k een vraagteken zetten bij de nschadelijkheid van eventueel tegepaste bindmiddelen en teslagstffen. MILIEUASPECTEN BLZ. 10 VAN 13 FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS JULI 2010

11 > Milieu- en energie-impact Smmige van de hierbven beschreven preventiemaatregelen hebben k andere milieueffecten: De materiaalkeuze, in nieuwbuw f in renvatie, mvat niet enkel een analyse van de aanwezigheid van chemische en fysische verntreinigende stffen in het materiaal maar k een analyse van de milieu- en energie-impact van het materiaal zelf. Met andere wrden, ngeacht de eventuele aanwezigheid van verntreinigende stffen, met het materiaal aan de duurzame ntwerp- en renvatiecriteria vlden. Hiervr verwijzen wij naar de fiches materiaalkeuze en naar de adviesgidsen "Cllectieve huisvesting" (beschikbaar p de website van Leefmilieu Brussel BIM). Vr de belangrijkste buwmaterialen stellen deze fiches eclgische alternatieven vr. Men zal bijvrbeeld watergedragen verf kiezen in plaats van verf die plsmiddel bevat (niettegenstaande watergedragen verf geen abslute garantie is vr nschadelijkheid); bij de keuze van spaanplaat zal men erp letten dat de bindmiddelen een laag frmaldehydegehalte hebben, enz. Onze aanbeveling betreffende de keuze, de crrecte uitvering, de beginafstelling en het regelmatige nderhud van de verwarmingsinstallaties m het risic van verntreinigende emissies te vrkmen, leidt eveneens tt een ratineel energiegebruik (zie fiche "De beste manier zeken m warmte te prduceren"). Zelfs indien de keuze van de materialen en installaties de heveelheid verntreinigende stffen beperkt, mag men het belang van een efficiënte ventilatie niet ver het hfd zien, rekening hudend met het feit dat de bewning van de gebuwen van nature verntreinigende stffen vrtbrengt. Bij de explitatie van het gebuw zal deze ventilatie dr het verbruik van elektrische energie verntreinigende stffen zals CO 2 vrtbrengen. Hierver vindt u meer in de fiche "Energie-efficiënte luchtverversingssystemen". IN DE PRAKTIJK In de verschillende ntwikkelings- en uitveringsfasen van het prject meten maatregelen wrden genmen: VOORONTWERP Pas bij de materiaalkeuze en -tepassing een duurzame benadering te. Vermijd brnnen van binnenluchtvervuiling dr de keuze van efficiënte en duurzame verwarmingssystemen (zie de fiche "De beste manier zeken m warmte te prduceren"). Vermijd in het bijznder testellen met pen verbranding in wnvertrekken. Beheer binnenluchtvervuiling dr het ntwerp van efficiënte hygiënische ventilatiesystemen (zie de fiches "Gede luchtkwaliteit garanderen in elk lkaal" en "Energie-efficiënte luchtverversingssystemen"). Ontwerp het gebuw zdanig dat een efficiënte hygiënische ventilatie mgelijk is. UITVOERINGSPROJECT, DOSSIER VOOR DE STEDENBOUWKUNDIGE VERGUNNING Ontwerp de wanden zdanig dat enig risic van binnen- en ppervlaktecndensatie wrdt vrkmen: ls het prbleem van kudebruggen p dr het ntwerp van de technische details; plaats de meest dampdichte materialen aan de warme kant van de wand; ver eventueel een dampscherm uit; geef de vrkeur aan bekledingsmaterialen die ten pzichte van de luchtvchtigheid een buffereffect hebben (pleisters, kalkpleisters, ). Ontwerp het hygiënische ventilatiesysteem vereenkmstig de EPB-nrm (in grte mate gebaseerd p de nrmen NBN D in wningen en EN in kantrgebuwen). BLZ. 11 VAN 13 FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS JULI 2010

12 TOEZICHT OP DE BOUWPLAATS Ver de werkzaamheden uit vlgens de regels van ged vakmanschap inzake de uitstt van verntreinigende stffen p termijn (bijvrbeeld een niet-rkdichte schrsteen die verbrandingsgassen in de wnmgeving kan uitstten). Laat de materialen crrect drgen (schimmelvrming p termijn). Zie te p de kwaliteit van de uitvering van dampschermen en luchtdichtingen m het risic van cndensatie te vrkmen. Let p de gede plssing van kudebruggen. OPLEVERING EN INGEBRUIKNEMING Preventie van binnenluchtvervuiling: Inbedrijfstelling van de verwarmingsinstallaties vlgens de regels van ged vakmanschap vr een ptimaal verbrandingsrendement en de beperking van de uitstt van verntreinigende stffen. Infrmatie van de bewners ver het belang van de hygiënische ventilatie en ver het beheer van de luchtverversing. ONDERHOUD Vermijd brnnen van binnenluchtvervuiling: Onderhud regelmatig de verwarmingsinstallaties. Onderhud de ventilatiefilters en het ventilatiesysteem. Laat de schrstenen jaarlijks vegen. Gebruik huishudelijke en industriële nderhudsprducten (verf, vernis, ) znder verntreinigende teslagstffen. Vermijd de pslag van gevaarlijke chemische prducten in bewnde lkalen. BLZ. 12 VAN 13 FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS JULI 2010

13 AANVULLENDE INFORMATIE ANDERE AANDACHTSPUNTEN Inffiches die met de luchtkwaliteit verband huden: ENE04 - Een ged geïsleerd gebuw buwen ENE09 - Beperking van kudebruggen ENE11 - Bij renvatie: de wanden isleren ENE14 - De beste manier zeken m warmte te prduceren ENE23 - Energie-efficiënte luchtverversingssystemen CSS07 - Gede luchtkwaliteit garanderen in elk lkaal CSS10 - Hutbehandelingen: aandacht schenken aan de gevlgen vr de gezndheid CSS11 - Interne vervuilingsbrnnen beperken: bicntaminanten CSS12 - Interne vervuilingsbrnnen beperken: magnetische verntreiniging Inffiches die de keuze van buwmaterialen betreffen: MAT06 - Bekleding van binnenmuren en plafnds: geznde en eclgische materialen kiezen MAT07 - Vlerbekleding: geznde materialen met een gunstige milieubalans kiezen MAT08 - Een hutsrt kiezen vlgend de aard en de tepassing MAT10 - Niet-dragende muren en tussenwanden: geznde materialen met een gunstige milieubalans kiezen CSS09 - Lijm en verf: aandacht schenken aan hun invled p gezndheid en milieu CSS10 - Hutbehandelingen: aandacht schenken aan de gevlgen vr de gezndheid BIBLIOGRAFIE Algemene infrmatie ver luchtkwaliteit: F.Simn, JM.Hauglustaine, "La ventilatin et l énergie - guide pratique pur les architectes", Ministerie van het Waalse Gewest, 2001 Energie+: Algemene infrmatie ver gezndheid en de wning: De website van Leefmilieu Brussel - BIM: Het praktische hulpmiddel PEST, p Activiteitenverslagen en dcumenten uitgegeven dr de cel RCIB p (pagina s "Milieu-gezndheid") C.A.Rulet, "Santé et qualité de l envirnnement intérieur dans les bâtiments", Presses Plytechniques et Universitaires Rmandes, Lausanne, 2004 S. en P.Déux, "Le guide de l habitat sain", Mediec Editins, Andrra, 2004 Inter-Envirnnement Wallnie, "La santé dans la maisn", p Infrmatie ver radiactieve stffen: WTCB, "TV 211 Vrkmen en bestrijden van radn in wningen", maart 1999 Specifieke aanspreekpunten in het Brussels Hfdstedelijk Gewest: Na een medische diagnse: de RCIB (Reginale Cel vr Interventie bij Binnenluchtvervuiling), via de dienst van de Grene Ambulance: De vzw Wning en gezndheid begt een betere levenskwaliteit vr bewners, dr de preventie van gezndheidsprblemen die verband huden met de wning: Algemene infrmatie ver duurzaam buwen: Architecture et Climat UCL, Adviesgids Cllectieve huisvesting - Duurzaam en energievriendelijk buwen, Leefmilieu Brussel - BIM, december 2005 BLZ. 13 VAN 13 FYSISCHE EN CHEMISCHE VERONTREINIGING BINNENSHUIS JULI 2010

EEN GOEDE LUCHTKWALITEIT VERZEKEREN

EEN GOEDE LUCHTKWALITEIT VERZEKEREN EEN GOEDE LUCHTKWALITEIT VERZEKEREN Verntreinigende stffen vermijden en zrgen vr vldende luchtverversing m de luchtkwaliteit te garanderen PRINCIPES BENADERING De luchtkwaliteit in gebuwen is vaak slechter

Nadere informatie

DE "MANUELE VENTILATIE" OPTIMAAL ORGANISEREN

DE MANUELE VENTILATIE OPTIMAAL ORGANISEREN - - DE "MANUELE VENTILATIE" OPTIMAAL ORGANISEREN Wanneer en he lang meten kamers verlucht wrden wanneer er geen installatie vr hygiënische ventilatie aanwezig is? PRINCIPES CONTEXT De luchtkwaliteit hangt

Nadere informatie

INTERNE VERVUILINGSBRONNEN BEPERKEN: BIOCONTAMINANTEN

INTERNE VERVUILINGSBRONNEN BEPERKEN: BIOCONTAMINANTEN PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - - INTERNE VERVUILINGSBRONNEN BEPERKEN: BIOCONTAMINANTEN Vermijd permanent vcht in f aan de ppervlakte van materialen, de

Nadere informatie

HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN

HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN - - HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN Het algemeen rendement van de verwarmingsinstallatie verbeteren dr te zrgen vr een efficiënte verdeling van de energie PRINCIPES BENADERING Naast

Nadere informatie

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN KOUDEBRUGGEN BEPERKEN Details ntwerpen die de cntinuïteit van de thermische islatie garanderen, een crrecte tepassing p de werf garanderen en de bestaande kudebruggen pheffen PRINCIPES BENADERING Kudebruggen

Nadere informatie

ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE

ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE Zware materialen kiezen en ze in rechtstreeks cntact laten met de mgeving van het lkaal, m te beschikken ver een gede thermische buffer PRINCIPES BENADERING Om tijdens de

Nadere informatie

EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN

EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN - - EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN PRINCIPES BENADERING Een efficiënt en vrdelig systeem kiezen m warmte uit te stralen Naast de prductiewijze, een kwaliteitsvlle verdeling en een efficiënte regeling,

Nadere informatie

EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN

EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN PRINCIPES BENADERING Wintercmfrt gegarandeerd tegen een z laag mgelijk energieverbruik Als je een gebuw buwt f renveert, wil je cmfrt bieden, zwel tijdens de winter als

Nadere informatie

MATERIALEN IN BOUW EN RENOVATIE

MATERIALEN IN BOUW EN RENOVATIE - ALGEMENE PROBLEMATIEK MAT00 - MATERIALEN IN BOUW EN RENOVATIE Het belang van de keuze van materialen en buwtechnieken in het Brussels Hfdstedelijk Gewest BENADERING De keuze van materialen en buwtechnieken

Nadere informatie

Veiligheidsinstructie voor opslag van gevaarlijke producten in recipiënten

Veiligheidsinstructie voor opslag van gevaarlijke producten in recipiënten Interne Dienst vr Preventie en Bescherming p het Werk Afdeling Risicbeheer Veiligheidsinstructie vr pslag van gevaarlijke prducten in recipiënten Datum 20 januari 2011 Inleiding Opslag wrdt gedefinieerd

Nadere informatie

HOUTBEHANDELINGEN: AANDACHT SCHENKEN AAN DE GEVOLGEN VOOR DE GEZONDHEID

HOUTBEHANDELINGEN: AANDACHT SCHENKEN AAN DE GEVOLGEN VOOR DE GEZONDHEID PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - - HOUTBEHANDELINGEN: AANDACHT SCHENKEN AAN DE GEVOLGEN VOOR DE GEZONDHEID PRINCIPES CONTEXT Vermijd hutverduurzamingsprducten

Nadere informatie

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN KOUDEBRUGGEN BEPERKEN Details ntwerpen die de cntinuïteit van de thermische islatie garanderen, een crrecte tepassing p de werf garanderen en de bestaande kudebruggen pheffen PRINCIPES BENADERING Kudebruggen

Nadere informatie

DE BINNENHUISVERONTREINIGING BEPERKEN: DE ELEKTROMAGNETISCHE VERONTREINIGING

DE BINNENHUISVERONTREINIGING BEPERKEN: DE ELEKTROMAGNETISCHE VERONTREINIGING PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - - DE BINNENHUISVERONTREINIGING BEPERKEN: DE ELEKTROMAGNETISCHE VERONTREINIGING PRINCIPES CONTEXT Externe en interne brnnen

Nadere informatie

LIJM EN VERF: HUN INVLOED OP GEZONDHEID EN MILIEU

LIJM EN VERF: HUN INVLOED OP GEZONDHEID EN MILIEU PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - LIJM EN VERF: HUN INVLOED OP GEZONDHEID EN MILIEU Vermijd het gebruik van lijmen en verven f kies vr de minst schadelijke.

Nadere informatie

Preventie tegen chemische risico s in carrosseriebedrijven

Preventie tegen chemische risico s in carrosseriebedrijven Preventie tegen chemische risic s in carrsseriebedrijven Eind 2010 werd k een inspectiecampagne gehuden bij de carrsseriebedrijven. De campagne kaderde in een Eurpese SLIC-campagne Chemische agentia p

Nadere informatie

Fabels in isolatieland Wat waar is of niet waar

Fabels in isolatieland Wat waar is of niet waar Fabels in islatieland Wat waar is f niet waar Fabels verleven de tijden. Sms is dat ged. Maar het kan k verkeerd uitpakken. Eind jaren '70 bracht Sven (Stichting vrlichting energiebesparing nederland)

Nadere informatie

EEN NIEUWE DEFINITIE GEVEN AAN HET THERMISCH COMFORT

EEN NIEUWE DEFINITIE GEVEN AAN HET THERMISCH COMFORT - PRAKTISCHE AANBEVELING CSS13 - EEN NIEUWE DEFINITIE GEVEN AAN HET THERMISCH COMFORT Ons gedrag ten pzichte van verwarmings- en kelingsinstallaties in vraag stellen PRINCIPES Het thermisch cmfrt is waarschijnlijk

Nadere informatie

NIET-DRAGENDE BINNENMUREN EN TUSSENWANDEN: GEZONDE MATERIALEN MET EEN GUNSTIGE MILIEUBALANS KIEZEN

NIET-DRAGENDE BINNENMUREN EN TUSSENWANDEN: GEZONDE MATERIALEN MET EEN GUNSTIGE MILIEUBALANS KIEZEN PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN NIET-DRAGENDE BINNENMUREN EN TUSSENWANDEN: GEZONDE MATERIALEN MET EEN GUNSTIGE MILIEUBALANS KIEZEN Ver eclgische binnenwanden

Nadere informatie

THERMISCHE ISOLATIE: KIES GEZONDE EN ECOLOGISCHE MATERIALEN

THERMISCHE ISOLATIE: KIES GEZONDE EN ECOLOGISCHE MATERIALEN PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN THERMISCHE ISOLATIE: KIES GEZONDE EN ECOLOGISCHE MATERIALEN Kies hernieuwbare, recycleerbare en gerecycleerde materialen f

Nadere informatie

MEDEDELING AAN DE LEDEN

MEDEDELING AAN DE LEDEN EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Cmmissie verzekschriften 22.4.2010 MEDEDELING AAN DE LEDEN Betreft: Verzekschrift 959/2006, ingediend dr Michael Zammit (Maltezer natinaliteit), ver de activiteiten van de

Nadere informatie

EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE

EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE - - EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE Een ged geregeld verwarmingssysteem zrgt vr een ideaal evenwicht tussen de behefte aan energie en de werkelijk geprduceerde heveelheid warmte PRINCIPES

Nadere informatie

DE VLOERBEKLEDING: GEZONDE MATERIALEN MET EEN GUNSTIGE MILIEUBALANS KIEZEN

DE VLOERBEKLEDING: GEZONDE MATERIALEN MET EEN GUNSTIGE MILIEUBALANS KIEZEN - - DE VLOERBEKLEDING: GEZONDE MATERIALEN MET EEN GUNSTIGE MILIEUBALANS KIEZEN Kiezen vr een geschikte eclgische plssing die zwel het gebruik als de ruimte in aanmerking neemt PRINCIPES CONTEXT Het is

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

Gezondheid, veiligheid en het voorkomen van ongevallen bij het lassen - Lasrook

Gezondheid, veiligheid en het voorkomen van ongevallen bij het lassen - Lasrook Laskennis pgefrist (nr. 13) Gezndheid, veiligheid en het vrkmen van ngevallen bij het lassen - Lasrk In deze aflevering van Laskennis pgefrist wrden de belangrijkste gezndheid- en veiligheidsaspecten van

Nadere informatie

4.1. Therapeutische indicaties

4.1. Therapeutische indicaties 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Sfta-Man 45% / 18%, plssing vr cutaan gebruik. 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING 100 ml plssing bevatten: Ethanl 96 %, 47,90 g Prpylalchl 18,00 g. Vr de vlledige

Nadere informatie

Les Hernieuwbare energie

Les Hernieuwbare energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Hernieuwbare energie Werkblad Les Hernieuwbare energie Werkblad "100% duurzaam", "Hllandse wind", "Kies bigas!": wie de reclames van energiebedrijven bekijkt zu bijna denken

Nadere informatie

VEILIGHEIDSVOORSCHRIFT. Gebruik en opslag gevaarlijke stoffen

VEILIGHEIDSVOORSCHRIFT. Gebruik en opslag gevaarlijke stoffen 1 DOEL... 2 2 TOEPASSINGSGEBIED... 2 3 DEFINITIES... 2 4 VOORSCHRIFT... 2 4.1 Eisen bij het gebruik van gevaarlijke stffen... 2 4.2 (Tijdelijke) Opslag van gevaarlijke stffen... 6 4.2.1 Definitie van pslag/pslagplaats...

Nadere informatie

TOELATINGSAKTE Classificatie volgens CLP-GHS Gelet op de aanvraag ingediend op 29/04/2014. De Minister van Leefmilieu beslist:

TOELATINGSAKTE Classificatie volgens CLP-GHS Gelet op de aanvraag ingediend op 29/04/2014. De Minister van Leefmilieu beslist: TOELATINGSAKTE Classificatie vlgens CLP-GHS Gelet p de aanvraag ingediend p 29/04/2014 De Minister van Leefmilieu beslist: 1.Het bicide: Vermikill antiparasiet halsband vr hnden is tegelaten in vereenstemming

Nadere informatie

SPREEKBEURT DWERGPAPEGAAI

SPREEKBEURT DWERGPAPEGAAI l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT DWERGPAPEGAAI VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE DWERGPAPEGAAI

Nadere informatie

EEN ZONNEBOILER OVERWEGEN

EEN ZONNEBOILER OVERWEGEN - - EEN ZONNEBOILER OVERWEGEN Een deel van het warm water verwarmen met een znneverwarmingsinstallatie PRINCIPES BENADERING Het energieverbruik m sanitair water p te warmen kan met meer dan 75% wrden verminderd

Nadere informatie

OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT

OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT - OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT De vrm en de ppervlakte van de peningen bepalen, evenals de binnenhuisinrichting, vr ptimaal lichtcmfrt en gebruik van natuurlijk licht PRINCIPES BENADERING Het

Nadere informatie

De opbouw van de Machinerichtlijn

De opbouw van de Machinerichtlijn De pbuw van de Machinerichtlijn Vrafgaand aan de fficiële tekst van de richtlijn zijn de verwegingen van de Raad van de Eurpese Gemeenschappen pgenmen. Deze verwegingen geven aan welke uitgangspunten hebben

Nadere informatie

Asbestbeleidsplan. Beleid en beheer asbest

Asbestbeleidsplan. Beleid en beheer asbest Asbestbeleidsplan Beleid en beheer asbest Dcumenttitel. Asbestbeleidsplan Status. Cncept Definitief Versie. 1.1 Datum. 22-03-2014 Organisatie. Wningcrpratie Rentree Opstellers. Wningcrpratie Rentree i.s.m.

Nadere informatie

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een basisschool

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een basisschool Energie besparen dr een crrecte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvrbeeld in een basisschl 1. INLEIDING Veel verwarmingsinstallaties in schlgebuwen draaien p vlle teren, k wanneer er geen

Nadere informatie

HET IDEALE MATERIAAL KIEZEN VOOR BUITENSCHRIJNWERK

HET IDEALE MATERIAAL KIEZEN VOOR BUITENSCHRIJNWERK PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - - HET IDEALE MATERIAAL KIEZEN VOOR BUITENSCHRIJNWERK Hernieuwbare materialen gebruiken f materialen die vldende aanwezig

Nadere informatie

Resultaten van de inspectiecampagne over gebruik van chemische agentia bij formulatoren

Resultaten van de inspectiecampagne over gebruik van chemische agentia bij formulatoren Resultaten van de inspectiecampagne ver gebruik van chemische agentia bij frmulatren 1. Del van de campagne Nagaan van het tepassen van de regelgeving betreffende de bltstelling aan chemische agentia nagaan

Nadere informatie

Elektrische warmhoudplaat

Elektrische warmhoudplaat Elektrische warmhudplaat 114.360 114.361 114.362 V1/1209 NL/B 1. Algemeen 74 1.1 Infrmatie ver de gebruiksaanwijzing 74 1.2 Symblverklaring 74 1.3 Aansprakelijkheid en vrijwaring 75 1.4 Auteursrecht 75

Nadere informatie

BIJ RENOVATIE: DE WANDEN ISOLEREN

BIJ RENOVATIE: DE WANDEN ISOLEREN - - BIJ RENOVATIE: DE WANDEN ISOLEREN Bij renvatie de beste manier zeken m de islatie van de wanden te versterken PRINCIPES BENADERING Bij renvatie bieden islatie, luchtdichte wanden en efficiëntere verwarmings-

Nadere informatie

TOELATINGSAKTE Verlenging post-annex I en classificatie volgens CLP-GHS. Gelet op de aanvraag ingediend op: 13/06/2016

TOELATINGSAKTE Verlenging post-annex I en classificatie volgens CLP-GHS. Gelet op de aanvraag ingediend op: 13/06/2016 TOELATINGSAKTE Verlenging pst-annex I en classificatie vlgens CLP-GHS Gelet p de aanvraag ingediend p: 13/06/2016 De Minister van Leefmilieu beslist: 1.Het bicide : EULAN SPA 01 is tegelaten in vereenstemming

Nadere informatie

DE TECHNISCHE INSTALLATIES OPTIMAAL DIMENSIONEREN

DE TECHNISCHE INSTALLATIES OPTIMAAL DIMENSIONEREN Om nline kennis te maken met de nieuwe versie 2016 van de Gids Duurzame Gebuwen, surft u naar: http://www.gidsduurzamegebuwen.brussels PRAKTISCHE AANBEVELING ENE18 - DE TECHNISCHE INSTALLATIES OPTIMAAL

Nadere informatie

Project Claes Luc - BPC

Project Claes Luc - BPC X-ECO Ing. Gert Vanden Ber Lenard Meesstraat 16 3970 Lepldsburg 0472-32.20.98 www.x-ec.net Prject Claes Luc - BPC EPB ENERGIE PRESTATIE EN BINNENKLIMAAT Nieuwbuwwning Ligging: Steenweg 273, 3570 Alken

Nadere informatie

Biomerkerfiches: korte beschrijving van polluenten

Biomerkerfiches: korte beschrijving van polluenten Bimerkerfiches: krte beschrijving van plluenten Per plluent wrdt een beschrijving gegeven van: de vrnaamste brnnen van de plluent in de mgeving; de bltstellingsrutes bij de mens (veding, lucht, water,

Nadere informatie

TEST INHOUD: HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? 1. Onderzoek het eetgedrag van uw kind. 2. In welke fase zit mijn kind nu?

TEST INHOUD: HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? 1. Onderzoek het eetgedrag van uw kind. 2. In welke fase zit mijn kind nu? TEST HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? INHOUD: 1. Onderzek het eetgedrag van uw kind 2. In welke fase zit mijn kind nu? 3. Heeft mijn kind een geznd BMI? 4. Tips vr uders www.mijnkindheefteeneetstrnis.nl

Nadere informatie

TOELATINGSAKTE Classificatie volgens CLP-GHS Gelet op de aanvraag ingediend op 07/11/2013. De Minister van Leefmilieu beslist:

TOELATINGSAKTE Classificatie volgens CLP-GHS Gelet op de aanvraag ingediend op 07/11/2013. De Minister van Leefmilieu beslist: Directraat-generaal Leefmilieu EUROSTATION? Blc II Victr Hrtaplein, 40 bus 15 TOELATINGSAKTE Classificatie vlgens CLP-GHS Gelet p de aanvraag ingediend p 07/11/2013 De Minister van Leefmilieu beslist:

Nadere informatie

DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER VERBETEREN

DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER VERBETEREN PRAKTISCHE GIDS VOOR DE RENOVATIE EN DE DUURZAME CONSTRUCTIE VAN KLEINE GEBOUWEN DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER VERBETEREN Sanitair warm water verwarmen, verdelen en aftappen, rekening hudend met

Nadere informatie

TOELATINGSAKTE Classificatie volgens CLP-GHS. Gelet op de aanvraag ingediend op 10/10/2013. De Minister van Leefmilieu beslist:

TOELATINGSAKTE Classificatie volgens CLP-GHS. Gelet op de aanvraag ingediend op 10/10/2013. De Minister van Leefmilieu beslist: TOELATINGSAKTE Classificatie vlgens CLP-GHS Gelet p de aanvraag ingediend p 10/10/2013 De Minister van Leefmilieu beslist: 1.Het bicide: Zerx One Sht is tegelaten in vereenstemming met het artikel 9 van

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap vr de Veiligheid van de Vedselketen Omzendbrief betreffende de cntrle van de identiteit van paarden en de uitsluiting vr de slacht vr menselijke cnsumptie van buiten de wettelijke termijn

Nadere informatie

In uitvoering van het K.B. van 02/06/2006 betreffende de bescherming van de stagiairs

In uitvoering van het K.B. van 02/06/2006 betreffende de bescherming van de stagiairs Mariaziekenhuis vzw Maesensveld 1 B-3900 Overpelt Tel. + 32 11 826 000 Fax + 32 11 826 001 www.mariaziekenhuis.be inf@mznl.be WERKPOSTFICHE VOOR STAGIARES In uitvering van het K.B. van 02/06/2006 betreffende

Nadere informatie

KIES DE BESTE MANIER OM WARMTE TE PRODUCEREN

KIES DE BESTE MANIER OM WARMTE TE PRODUCEREN - KIES DE BESTE MANIER OM WARMTE TE PRODUCEREN Een manier kiezen m warmte te prduceren die een ged energierendement cmbineert met een geringe invled p het milieu PRINCIPES BENADERING Samen met de kwaliteit

Nadere informatie

PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - PRAKTISCHE AANBEVELING ENE13 - DE JUISTE ZONWERING

PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - PRAKTISCHE AANBEVELING ENE13 - DE JUISTE ZONWERING - - DE JUISTE ZONWERING Het binnenkmend znlicht tijdens de zmer beperken en prfiteren van de warmte tijdens de winter PRINCIPES BENADERING Het znlicht dat binnenkmt in een gebuw mag dan wel het verwarmingsverbruik

Nadere informatie

De voorraad fossiele brandstoffen is eindig. Op termijn zullen we andere bronnen voor onze energievoorziening moeten gebruiken.

De voorraad fossiele brandstoffen is eindig. Op termijn zullen we andere bronnen voor onze energievoorziening moeten gebruiken. 5.2.7 Energie Wat is het thema en waarm is het belangrijk? Het thema energie gaat ver het gebruik van energie in de gebuwde mgeving vr verwarming, keling, verlichting en industriële en agrarische prcessen.

Nadere informatie

TOELATINGSAKTE Classificatie volgens CLP-GHS Gelet op de aanvraag ingediend op 08/11/2013. De Minister van Leefmilieu beslist:

TOELATINGSAKTE Classificatie volgens CLP-GHS Gelet op de aanvraag ingediend op 08/11/2013. De Minister van Leefmilieu beslist: TOELATINGSAKTE Classificatie vlgens CLP-GHS Gelet p de aanvraag ingediend p 08/11/2013 De Minister van Leefmilieu beslist: 1.Het bicide: Open Air Spray is tegelaten in vereenstemming met het artikel 9

Nadere informatie

Openwerf Scheldehoek 10A

Openwerf Scheldehoek 10A Openwerf Scheldehek 10A Het gebuw Deze halfpen bel etage BEN-wning bestaat uit 3 verdiepingen, met de leefruimte en keuken p de eerste verdieping. Grte glaspartijen p Westen en Nrden geven een practig

Nadere informatie

Kantines tegen voedselverspilling

Kantines tegen voedselverspilling Kantines tegen vedselverspilling Principe: zwel klanten als kantinepersneel aanspren m vedselverspilling te verminderen Kantines van administraties, ng's, schlen f bedrijven zijn plekken waar grte heveelheden

Nadere informatie

Voorbeeldvragen Methodiek NEN 2767

Voorbeeldvragen Methodiek NEN 2767 Nb. Per vraag kunnen er meerdere gede antwrden zijn 1. Welke van de nderstaande bewering is juist? NEN 2767 is een: methdiek vr de bepaling van achterstallig nderhud bjectieve methdiek vr de bepaling van

Nadere informatie

TOELATINGSAKTE Wederzijdse erkenning van toelating / Identiek product Gelet op de aanvraag ingediend op 05/03/2013

TOELATINGSAKTE Wederzijdse erkenning van toelating / Identiek product Gelet op de aanvraag ingediend op 05/03/2013 TOELATINGSAKTE Wederzijdse erkenning van telating / Identiek prduct Gelet p de aanvraag ingediend p 05/03/2013 De Minister van Leefmilieu beslist: 1.Het bicide: Xyladecr Tuinhutbeschermer BP is tegelaten

Nadere informatie

AKOESTIEK IN HET VOORONTWERP

AKOESTIEK IN HET VOORONTWERP AKOESTIEK IN HET VOORONTWERP Inleiding PS-Acustics BVBA Alle rechten vrbehuden. Niets uit deze uitgave mag wrden vermenigvuldigd en/f penbaar gemaakt wrden dr middel van druk, ftkpie, micrfilm, elektrnisch

Nadere informatie

TOELATINGSAKTE Overdracht Gelet op de aanvraag ingediend op 13/08/2015. De Minister van Leefmilieu beslist:

TOELATINGSAKTE Overdracht Gelet op de aanvraag ingediend op 13/08/2015. De Minister van Leefmilieu beslist: FOD Vlksgezndheid, Veiligheid van de Vedselketen en Leefmilieu Directraat-generaal Leefmilieu EUROSTATION? Blc II Victr Hrtaplein, 40 bus 15 TOELATINGSAKTE Overdracht Gelet p de aanvraag ingediend p 13/08/2015

Nadere informatie

TOELATINGSAKTE Overdracht Gelet op de aanvraag ingediend op 19/01/2017. De Minister van Leefmilieu beslist:

TOELATINGSAKTE Overdracht Gelet op de aanvraag ingediend op 19/01/2017. De Minister van Leefmilieu beslist: TOELATINGSAKTE Overdracht Gelet p de aanvraag ingediend p 19/01/2017 De Minister van Leefmilieu beslist: 1.Het bicide: Eur-O-Tabs - chlrtabletten vr zwembaden is tegelaten in vereenstemming met het artikel

Nadere informatie

DE COMBINATIE VAN EEN KOUDE DIESELMOTOR EN DRUK STADSVERKEER IS EEN DRAMA OP VLAK VAN VERBRUIK EN UITSTOOT.

DE COMBINATIE VAN EEN KOUDE DIESELMOTOR EN DRUK STADSVERKEER IS EEN DRAMA OP VLAK VAN VERBRUIK EN UITSTOOT. Maarten Matienk 23 maart 2011 DE COMBINATIE VAN EEN KOUDE DIESELMOTOR EN DRUK STADSVERKEER IS EEN DRAMA OP VLAK VAN VERBRUIK EN UITSTOOT. Nieuw nderzek stelt prbleem van verdieselijking vr Brussel en Antwerpen

Nadere informatie

OPLOSSINGENBOEK TANK- SILOVERVOER TRANSPORT EN LOGISTIEK

OPLOSSINGENBOEK TANK- SILOVERVOER TRANSPORT EN LOGISTIEK OPLOSSINGENBOEK TANK- SILOVERVOER TRANSPORT EN LOGISTIEK Wettelijke grndslag - Vrlichting en nderricht Arbwet Artikel 8 - Persnlijke Beschermingsmiddelen Arbbesluit - Fysische factren Arbbesluit - Fysieke

Nadere informatie

ack-aquaconcept.com, concept GmbH en Microdyn-Nadir Nadir,, Slotgrachtstraat 25, 9940 Telephone: +32 (0)9 3445176, Fax: +32 (0)9 3445176

ack-aquaconcept.com, concept GmbH en Microdyn-Nadir Nadir,, Slotgrachtstraat 25, 9940 Telephone: +32 (0)9 3445176, Fax: +32 (0)9 3445176 Kwaliteitsverbetering in prductieprcessen dr tepassing van aangepaste UV desinfectiemethdes en geavanceerde UV xidatie. Van Daele Drine. 1, www.dvd-technlgy.be www.ack-aquacncept.cm aquacncept.cm. 1 a.c.k.

Nadere informatie

Nieuwe Vlaamse renovatiepremie vanaf 1 november 2015!

Nieuwe Vlaamse renovatiepremie vanaf 1 november 2015! Nieuwe Vlaamse renvatiepremie vanaf 1 nvember 2015! Hebt u plannen m uw wning te renveren? Dan kunt u misschien rekenen p de steun van de vernieuwde Vlaamse renvatiepremie. Vanaf 1 nvember 2015 kunt u

Nadere informatie

ADAPTIL HALSBAND. ADAPTIL HALSBAND (niet geneesmiddel) Ceva Santé Animale. Samenstelling

ADAPTIL HALSBAND. ADAPTIL HALSBAND (niet geneesmiddel) Ceva Santé Animale. Samenstelling ADAPTIL HALSBAND ADAPTIL HALSBAND (niet geneesmiddel) Ceva Santé Animale 17 Samenstelling Analg van geruststellend fermn van de hnd:...5% Excipients q.s.p. 1 halsband:...100% Farmaceutische vrm Halsband

Nadere informatie

Ids Veiligheidscoördinatie

Ids Veiligheidscoördinatie Ids Veiligheidscördinatie 1 / 5 IDS-1119 - AG Vespa - Viletstraat 39-2060 Antwerpen - Ontwerpanalyse 01 COÖRDINATIEDAGBOEK Datum: 19-7-2005 Aanwezige partijen: COO: Jhan De Kninck Inf vr: BH AR Karlien.Vanmerhaeghe@vespa.antwerpen.

Nadere informatie

HITTEGOLVEN EN OZONPIEKEN

HITTEGOLVEN EN OZONPIEKEN / infrmatiebrchure HITTEGOLVEN EN OZONPIEKEN Infrmatie bestemd vr gezndheids- en welzijnswerkers werkzaam met bejaarden 3.05.2016 Hitteglven en znpieken - Infrmatie bestemd vr gezndheids- en welzijnswerkers

Nadere informatie

VRAGEN EN ANTWOORDEN LAGE EMISSIEZONE

VRAGEN EN ANTWOORDEN LAGE EMISSIEZONE VRAGEN EN ANTWOORDEN LAGE EMISSIEZONE We willen vanaf 4 januari 2016 een lage emissiezne inveren in Antwerpen. Dat wil zeggen dat vertuigen vanaf dan aan bepaalde milieuvrwaarden meten vlden vraleer ze

Nadere informatie

TOELATINGSAKTE Nieuwe toelating Gelet op de aanvraag ingediend op 06/07/2016. De Minister van Leefmilieu beslist:

TOELATINGSAKTE Nieuwe toelating Gelet op de aanvraag ingediend op 06/07/2016. De Minister van Leefmilieu beslist: TOELATINGSAKTE Nieuwe telating Gelet p de aanvraag ingediend p 06/07/2016 De Minister van Leefmilieu beslist: 1.Het bicide: VC Offshre EU is tegelaten in vereenstemming met het artikel 9 van het kninklijk

Nadere informatie

AKOESTIEK IN HET VOORONTWERP

AKOESTIEK IN HET VOORONTWERP AKOESTIEK IN HET VOORONTWERP Inleiding PS-Acustics BVBA Alle rechten vrbehuden. Niets uit deze uitgave mag wrden vermenigvuldigd en/f penbaar gemaakt wrden dr middel van druk, ftkpie, micrfilm, elektrnisch

Nadere informatie

TOELATINGSAKTE Wijziging van de producent van de product Gelet op de aanvraag ingediend op 08/02/2017. De Minister van Leefmilieu beslist:

TOELATINGSAKTE Wijziging van de producent van de product Gelet op de aanvraag ingediend op 08/02/2017. De Minister van Leefmilieu beslist: TOELATINGSAKTE Wijziging van de prducent van de prduct Gelet p de aanvraag ingediend p 08/02/2017 De Minister van Leefmilieu beslist: 1.Het bicide: Vapna Anti-Mug Tablet is tegelaten in vereenstemming

Nadere informatie

ENERGIE-EFFICIËNTE LUCHTVERVERSINGSYSTEMEN

ENERGIE-EFFICIËNTE LUCHTVERVERSINGSYSTEMEN - - ENERGIE-EFFICIËNTE LUCHTVERVERSINGSYSTEMEN Zrgen vr een gede luchtkwaliteit met een z beperkt mgelijke energiekst PRINCIPES BENADERING Om luchtkwaliteit te kunnen garanderen, met er wrden gezrgd vr

Nadere informatie

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone Schade prtcl Zuiderpark Stadswalzne Gemeente s-hertgenbsch december 2012 Schadeprtcl Zuiderpark - Stadswalzne In dit dcument staat he de gemeente s-hertgenbsch mgaat met schadeclaims. Het is er p gericht

Nadere informatie

De Belgische cementindustrie. Standpunt

De Belgische cementindustrie. Standpunt De Belgische cementindustrie Standpunt 1. Eén van de pijlers van het Waalse ecnmische landschap. De cementindustrie is één van de "pijlers" van het Belgische industriële landschap en van het Waalse in

Nadere informatie

Ter voorbereiding op uw aanvraag vindt u in dit document de vragenlijst voor het themacertificaat Milieu en natuur.

Ter voorbereiding op uw aanvraag vindt u in dit document de vragenlijst voor het themacertificaat Milieu en natuur. Vragenlijst themacertificaat Milieu en natuur Primair nderwijs Ter vrbereiding p uw aanvraag vindt u in dit dcument de vragenlijst vr het themacertificaat Milieu en natuur. De vragenlijst is gebaseerd

Nadere informatie

Bouwbedrijf Beneens. Stadsestraat 43 2250 Olen

Bouwbedrijf Beneens. Stadsestraat 43 2250 Olen Buwbedrijf Beneens Stadsestraat 43 2250 Olen 1 Alles heeft een levensduur. Alles dient vervangen te wrden. Bill McDnnuch C2C Livespan f Materials 2 3 Renvatie in de Praktijk 4 Renvatie in de Praktijk 5

Nadere informatie

In uitvoering van het K.B. van 02/06/2006 betreffende de bescherming van de stagiairs ORGNANISATIEONDERSTEUNENDE EENHEDEN (OOE)

In uitvoering van het K.B. van 02/06/2006 betreffende de bescherming van de stagiairs ORGNANISATIEONDERSTEUNENDE EENHEDEN (OOE) Mariaziekenhuis vzw Maesensveld 1 B-3900 Overpelt Tel. + 32 11 826 000 Fax + 32 11 826 001 www.mariaziekenhuis.be inf@mznl.be WERKPOSTFICHE VOOR STAGIARES In uitvering van het K.B. van 02/06/2006 betreffende

Nadere informatie

EEN KOUDESTRATEGIE ONTWIKKELEN

EEN KOUDESTRATEGIE ONTWIKKELEN PRINCIPES BENADERING EEN KOUDESTRATEGIE ONTWIKKELEN Gegarandeerd zmercmfrt met een z laag mgelijk energieverbruik De terugkerende hitteglven van de afgelpen jaren heeft ervr gezrgd dat het zmercmfrt een

Nadere informatie

Huisbereiding in de kijker

Huisbereiding in de kijker NIEUWSBRIEF NUMMER 5 JANUARI 2010 P1 In dit nummer 1 Inleiding 2 Huisbereiding in de kijker 2 Stppen met rken 4 Zelftest 5 Vrdelen van stppen met rken Inleiding Beste nieuwslezer, 2009 det zijn uittrede,

Nadere informatie

Biomerkerfiches: korte beschrijving van polluenten

Biomerkerfiches: korte beschrijving van polluenten Bimerkerfiches: krte beschrijving van plluenten Per plluent wrdt een beschrijving gegeven van: de vrnaamste brnnen van de plluent in de mgeving; de bltstellingsrutes bij de mens (veding, lucht, water,

Nadere informatie

TOELATINGSAKTE Verlenging post-annex I. Gelet op de aanvraag ingediend op: 07/07/2016. De Minister van Leefmilieu beslist:

TOELATINGSAKTE Verlenging post-annex I. Gelet op de aanvraag ingediend op: 07/07/2016. De Minister van Leefmilieu beslist: FOD Vlksgezndheid, Veiligheid van de Vedselketen en Leefmilieu Directraat-generaal Leefmilieu TOELATINGSAKTE Verlenging pst-annex I Gelet p de aanvraag ingediend p: 07/07/2016 De Minister van Leefmilieu

Nadere informatie

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020.

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020. Handleiding Handleiding Cmmunicatie vr Prmtren Eurpees Fnds vr Reginale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020 1 Eurpese Unie Inhud 1 Inleiding... 1 2 De minimale cmmunicatieverplichtingen... 1 a) Weergave

Nadere informatie

Verandertrajecten voor individuele medewerkers

Verandertrajecten voor individuele medewerkers Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Verandertrajecten vr individuele medewerkers Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek

Nadere informatie

A. ADR REGLEMENT. A1. Vervoerdocument. A2. Schriftelijke richtlijnen

A. ADR REGLEMENT. A1. Vervoerdocument. A2. Schriftelijke richtlijnen A. ADR REGLEMENT A1. Ververdcument Artikel 5.4.1 van het ADR bepaalt de gegevens die in het ververdcument meten wrden pgenmen. Artikel 5.4.1.1 mvat de algemene gegevens en artikel 5.4.1.2.5 mvat de bijkmende

Nadere informatie

.::r. rt-.. -...D. '-û. Onderwerp: nb. RAB. ja of nee?

.::r. rt-.. -...D. '-û. Onderwerp: nb. RAB. ja of nee? Nummer 11 Onderwerp: nb. RAB. ja f nee? Omschrijving: TTB is de afkrting vr: Thermische terugslagbeveiliging RAB is een dr Fast beschermde afkrting vr: Rkgasafverbeveiliging Met beide aanduidingen wrdt

Nadere informatie

Algemene v((rwaarden ten beh(eve van het schildersbedrijf

Algemene v((rwaarden ten beh(eve van het schildersbedrijf Algemene v((rwaarden ten beh(eve van het schildersbedrijf 1. Definities In deze algemene v++rwaarden w+rdt verstaan +nder: Opdrachtnemer: het schildersbedrijf Opdrachtgever: Degene met wie +pdrachtnemer

Nadere informatie

THERMISCHE ISOLATIE: KIES GEZONDE EN ECOLOGISCHE MATERIALEN

THERMISCHE ISOLATIE: KIES GEZONDE EN ECOLOGISCHE MATERIALEN THERMISCHE ISOLATIE: KIES GEZONDE EN ECOLOGISCHE MATERIALEN Kies hernieuwbare, recycleerbare en gerecycleerde materialen f materialen die in vervled in de natuur aanwezig zijn, rekening hudend met hun

Nadere informatie

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes Samengevat 2011 Guidea - Kenniscentrum vr Terisme en Hreca vzw Deze infrmatie werd met de grtste zrg samengesteld.

Nadere informatie

Instructie voor het gebruik van klemmen bij het plaatsen van welfsels (breedte = 600 mm).

Instructie voor het gebruik van klemmen bij het plaatsen van welfsels (breedte = 600 mm). Instructie vr het gebruik van klemmen bij het plaatsen van welfsels (breedte = 600 mm). 1. Algemene veiligheidsvrschriften Er mgen enkel klemmen van FINGO gebruikt wrden, vr het leggen van FINGO-welfsels.

Nadere informatie

AKOESTISCHE ISOLATIE: GEZONDE MATERIALEN MET EEN GUNSTIGE MILIEUBALANS

AKOESTISCHE ISOLATIE: GEZONDE MATERIALEN MET EEN GUNSTIGE MILIEUBALANS - - PRINCIPES BENADERING AKOESTISCHE ISOLATIE: GEZONDE MATERIALEN MET EEN GUNSTIGE MILIEUBALANS Beperk de milieueffecten van akestische islatiematerialen Akestisch cmfrt is een element van de binnenruimten

Nadere informatie

Technische en bouwkundige voorschriften voor meterlokalen

Technische en bouwkundige voorschriften voor meterlokalen Technische en buwkundige vrschriften vr meterlkalen Referentie: SIB10 CCLB 110 Datum:22/10/2010 Pagina 1/9 Inhudstafel 1 INLEIDING... 3 2 AFKORTINGEN... 3 3 TOEGANKELIJKHEID INSTALLATIES... 3 4 LOKAAL...

Nadere informatie

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen Effectenberdeling inzake parkeerplaatsen Basisstructuur van het dcument vr de parkings die 3 tt 10 'vertllige' parkeerplaatsen bevatten ten pzichte van de vrschriften van art. 2.3.54, 1 en 2 van het BWLKE

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Blk 3 Pakket 2 Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking tt de keuken.

Nadere informatie

RIJDENDE MELKONTVANGST (RMO)

RIJDENDE MELKONTVANGST (RMO) RIJDENDE MELKONTVANGST (RMO) Wettelijke grndslag De maatregelen beschrijven p welke wijze werkgevers en werknemers invulling kunnen geven aan de wettelijke bepalingen uit de Arbwet. - Fysieke belasting

Nadere informatie

Werken met uitzendkrachten

Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten-Werken met uitzendkrachten-telichting 1/8 Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten zijn werknemers die vallen nder twee srten werkgevers. Enerzijds heeft men de werkgever van de uitzendkracht

Nadere informatie

Basis inspectiemodule

Basis inspectiemodule Basis inspectiemdule Arbeidsmiddelen deelmdule: Algemeen Deze Basis Inspectie Mdule (BIM) is pgesteld aan de hand van de stand van de techniek en is geschreven vr intern gebruik bij de Inspectie SZW. Verder

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden. Artikel 1 Definities

Algemene Voorwaarden. Artikel 1 Definities Algemene Vrwaarden Dit zijn de Algemene Vrwaarden van Fiets Clinics Nederland, gevestigd: Waalbandijk 20, 6541AJ Nijmegen. Op alle prducten van Fiets Clinics Nederland zijn deze Algemene Vrwaarden van

Nadere informatie

HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER

HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER 1 JUNI 2015 HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER SEYS VEERLE PROVINCIEBESTUUR WEST-VLAANDEREN Hug Verriesstraat 22 8800 ROESELARE Vrwrd Sinds 1971 ndersteunt de prvincie

Nadere informatie

Vooraf Om een elektronische aanvraag te kunnen doen is het belangrijk om de volgende gegevens van de persoon bij de hand te hebben:

Vooraf Om een elektronische aanvraag te kunnen doen is het belangrijk om de volgende gegevens van de persoon bij de hand te hebben: Overzicht van vragen myhandicap.belgium.be THAB Opgelet: deze vragenlijst is bedeld als hulpmiddel vr sciaal werkers. Het papieren frmulier geldt niet als aanvraag. Een aanvraag kan enkel elektrnisch drgestuurd

Nadere informatie

OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS

OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS De ptimale glasppervlakte vinden vereenkmstig de riëntaties en het srt lkaal, en de adequate srt beglazing kiezen vr een ptimaal lichtcmfrt en akestisch cmfrt PRINCIPES

Nadere informatie

Certificatieschema VIAG-VP G-meterkast

Certificatieschema VIAG-VP G-meterkast Pagina 1 van 7 Stichting Persnscertificatie Energietechniek Alle rechten vrbehuden. Niets uit deze uitgave mag wrden verveelvudigd, pgeslagen in een geautmatiseerd gegevensbestand, f penbaar gemaakt, in

Nadere informatie