OUTLINE. Dries Van Noten. Tussen Antwerpen en Parijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OUTLINE. Dries Van Noten. Tussen Antwerpen en Parijs"

Transcriptie

1 OUTLINE ING PRIVATE BANKING MAGAZINE AUGUSTUS 2014 Dries Van Noten Tussen Antwerpen en Parijs Business: Beursnotering weer aantrekkelijk voor familiebedrijven Juridisch: De vererving van de gezinswoning in België Corporate Social Responsibility: De vrijwilliger in uw bankier

2 Edito Inhoud 8 Markten 4/ Zeer riskante uitstap uit de crisis Al sinds de zomer van 2012 adviseren wij onze cliënten om geleidelijk aan weer te investeren in de aandelenmarkten. Als we terugblikken op de afgelopen twee jaar blijkt dat aandelen toen inderdaad niet ten dode waren opgeschreven. En vandaag is ons advies niet anders. Wij blijven geloven in deze activaklasse. Aandelen blijven in relatieve termen vrij goedkoop. En het dividendrendement op aandelen blijft heel aantrekkelijk in vergelijking met de rente op staats- en bedrijfsobligaties. In de Eurozone bevelen we de aandelen van perifere landen aan (Griekenland, Italië, Portugal, Spanje en Ierland). Ontdek de visie van onze specialisten hieromtrent in Beleggen 8/ Aandelen uit de Eurozone niet ten dode opgeschreven Business 12/ Expertise: de waardering van uw bedrijf 16/ Beursnotering weer aantrekkelijk voor familiebedrijven 20/ Cardio3 BioSciences doet hart van investeerders sneller slaan Juridisch 24/ De vererving van de gezinswoning in België Corporate Social Responsibility 28/ ING steunt de verenigingen 32/ De vrijwilliger in uw bankier Reportage 36/ Dries Van Noten tussen Antwerpen en Parijs deze editie van Outline. Spreek uw Private Banker aan over hoe u uw portefeuille verder kunt diversifiëren. Geniet ondertussen van de zomermaanden, en misschien Life Style 40/ Hockeymania zien we elkaar in Knokke? ING Private Banking vertoeft ook dit jaar weer op de Royal Zoute Tennis Club en de Approach Golf. Philippe Wallez General Manager ING Private Banking Belgium WORLD FINANCE BANKING AWARDS Outline ING Private Banking magazine Augustus 2014 Redactieraad: Luc Charlier, Sandra Crokaert, Caroline De Moor, Kris Depaepe, Marie Helsmoortel, Thierry Masset, Mireille Staelens, Philippe Wallez, Jaan Wouters, Edouard Zurstrassen Hebben meegewerkt aan dit nummer: Jean-Philippe Bonte, Business Writers, Luc Charlier, Marc Coudron, Thibault de Cooman, Michèle De Smaele, Benjamin Francq, Sofie Huyghe, Patrick Jeanmart, Jaak Leenknegt, Sébastien Paulet, Julien Manceaux, Thierry Masset, Denis Pierrard, Pierre Ryckmans, Benoit Smets, Josée Rigtering, Evelyne Van De Boel, Michaël Van Eenoo, Erik Van Den Eynden, Dries Van Noten Coördinatie/Eindredactie: Sandra Crokaert Grafische vormgeving: Isabelle Van Brussel, Kris Depaepe Editing: Mireille Staelens Productie: Patrick Bataillie Illustratie: Marc Wallican, Jessica Hilltout, Belga Image, Thinkstock, Shutterstock, Luc Boegly, John Dolan, Caroline de Halleux Cover: Dries Van Noten, John Dolan Verantwoordelijke uitgever: Inge Ampe, Sint-Michielswarande 60 B-1040 Brussel Z708743N 08/14 2 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

3 Markten Julien Manceaux, Senior Economist, Economic Research, ING Belgium Zeer riskante uitstap uit de crisis Hoewel de tweede fase van de recessie in het eerste kwartaal van 2013 eindigde, moeten we toch vaststellen dat het ingezette herstel nog niet krachtig genoeg is, zeker aan deze kant van de Atlantische Oceaan. Zo lijken de Verenigde Staten en Europa economisch gezien almaar verder uit elkaar te drijven. In de Verenigde Staten beginnen de economische spelers zich al af te vragen hoe het huidige soepele monetair beleid geleidelijk kan worden teruggeschroefd, terwijl de Eurozone zich net opmaakt om het te versoepelen. Maar achter dit schijnbaar tegengestelde monetair beleid gaan wel gelijkenissen schuil. De Verenigde Staten zijn dan wel verder gevorderd in de economische cyclus dan de Eurozone (zij klimmen dus vóór ons uit de recessie), maar dat wil niet zeggen dat er geen achterstanden meer zijn. En dat is ook de FED, de Amerikaanse centrale bank, niet ontgaan. De FED blijft voorzichtig... Sinds de derde ronde van de kwantitatieve versoepeling van start ging, staat de arbeidsmarkt centraal in het Amerikaanse monetair beleid. De slappe activiteit en de nieuwe energiebronnen hielden de inflatie namelijk sinds midden 2012 onder 2%, waardoor de FED de handen vrij had voor haar tweede doelstelling: de economische groei. Eerst wou ze de werkloosheidsgraad onder 6,5% krijgen. Maar met Janet Yellen aan het hoofd van de FED, die zich haar leven lang met het thema van de werkgelegenheid heeft beziggehouden, wonnen andere werkgelegenheidsindicatoren aan belang. De klassieke indicatoren lijken het immers tamelijk goed te doen: de werkloosheidsgraad zit sinds november 2013 weer onder 7% en kwam op 6,3% uit in mei, tegenover 6,7% in maart. De 9 miljoen banen die in de Verenigde Staten in 2008 en 2009 waren gesneuveld, kwamen er sinds januari 2010 weer bij: er was dus bijna 5 jaar nodig om terug te keren naar het aantal jobs van vóór de crisis. En toch geven de banencreatie en de werkloosheidsgraad geen volledig beeld. Om te verantwoorden dat ze nog altijd activa op de markten opkoopt (momenteel 55 miljard dollar per maand, maar dat programma zal waarschijnlijk tegen het einde van het jaar worden stopgezet), gaat de FED ook uit van andere statistische gegevens, die beter aantonen dat het aantal banen wel weer hetzelfde is als in 2008, maar dat de bevolking op arbeidsleeftijd en dus ook het aantal werklozen zijn toegenomen. Zo is de arbeidsmarktparticipatie historisch laag, namelijk amper 57% voor de vrouwen en 69% voor de mannen. Het aantal personen die niet als werkloze zijn ingeschreven omdat ze geen werk zoeken (omdat ze beseffen dat ze er toch geen Federal Reserve Building, Washington DC 4 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

4 Markten Markten zullen vinden, het zijn de 'ontmoedigde werklozen') mag dan al met 30% gedaald zijn in 5 jaar, toch zijn het er nog altijd (tegenover vóór de crisis). Maar naarmate er meer jobs komen, zullen die werknemers opnieuw werk beginnen zoeken, waardoor de werkloosheidsstatistieken minder snel zullen dalen. Het herstel zal dus nog wel een tijdje op zich laten wachten. Bovendien is de gemiddelde inactiviteitsduur wel korter geworden, maar blijft deze toch nog lang: namelijk 17 weken, tegenover 10 vóór de crisis. De FED zal ongetwijfeld slechts tevreden zijn over de toestand op de arbeidsmarkt als ook dat cijfer afneemt.... maar begint haar maatregelen terug te draaien Op grond van die cijfers kan de situatie op de Amerikaanse arbeidsmarkt gerelativeerd worden. Zelfs al gaat het beter, toch is er nog altijd steun nodig, en die wil de FED graag bieden. Maar het wordt nu al duidelijk dat die doelstelling binnenkort in conflict zal komen met de inflatiedoelstelling. We zien immers nu al een toename van de uurlonen (met ongeveer 2% per jaar) en ook het herstel van de vastgoedmarkt zet de prijzen onder druk: zo komt de inflatie op 2,1% in mei, tegenover slechts 1,5% in maart. De vastgoedprijzen stijgen immers met meer dan 5% op jaarbasis sinds het begin van 2013 (12,4% in maart), wat tot uiting komt in een belangrijke component van de prijsindex: de huisvesting (41% van de index). Dat mag dan al de dynamiek van die specifieke sector weerspiegelen (zonder dat de rest van de economie er daarom al helemaal bovenop is), toch heeft dat een impact op de eerste doelstelling van de FED. De komende maanden worden dus cruciaal voor Janet Yellen, die moet jongleren met enerzijds de arbeidsmarkt die nog altijd erg lijdt onder de crisis, en anderzijds de dynamiek van één specifieke sector die de prijzen beïnvloedt. Het kan een oplossing zijn om het voorbeeld van de Zwitserse nationale bank te volgen (die mag immers haar rente niet verhogen als ze de frank boven de drempel van 1,2 wil houden tegenover de euro, maar krijgt af te rekenen met een vastgoedbubbel), namelijk de sterke toename van de hypotheekleningen als gevolg van de lage rente indijken door de banken te verplichten een hoger eigen "De komende maanden worden cruciaal voor Janet Yellen van de FED." vermogen aan te houden. Zo kan de rente voor de rest van de economie op een laag peil blijven staan, terwijl het risico op een vastgoedbubbel en een te hoge inflatie wordt vermeden. Die oplossingen hebben wel geen effect als de stijging van de inflatie eerder te wijten is aan de toename van de energieprijzen (problemen met gas in Rusland en Oekraïne en met olie door de invasie van Irak). Daar is alleen een versterking van de dollar tegen opgewassen, zoals waarschijnlijk ook het geval zal zijn tegen het einde van het jaar. In afwachting van andere maatregelen is het duidelijk dat een inflatie boven 2% niet lang comfortabel zal zijn voor de FED, zeker als het met de lonen dezelfde richting uitgaat. De afbouw van de kwantitatieve versoepeling zal dus naar verwachting niet vertragen en het programma zal vermoedelijk tegen het einde van het jaar worden stopgezet. Afgaand op de loonstijging en de positieve groei-indicatoren, mogen we verwachten dat de rente vóór de zomer 2015 zal worden opgetrokken. En ook al blijft ze nog enkele kwartalen laag en zal het ongetwijfeld nog enige tijd duren voor ze naar een normaal peil terugkeert, toch lijken de VS klaar voor een overgangsperiode met een minder soepel monetair beleid tegen het einde van het jaar, terwijl de Eurozone haar steunmaatregelen net zal uitbreiden. Terwijl de ECB haar maatregelen uitbreidt... De zwakke economische groei in het begin van het jaar en de almaar lagere inflatieprognoses deden de ECB op 5 juni uiteindelijk tot een tweeledige actie beslissen. Ten eerste wordt de forward guidance versterkt, door ervoor te zorgen dat de rente voor een langer dan verwachte periode laag blijft, wat de reële economie over 3 of 4 kwartalen waarschijnlijk ten goede zal komen. De ECB kondigde dat in twee keer aan. Eerst en vooral door de rente te verlagen. Vanaf 11 juni wordt de beleidsrente met 10 basispunten verlaagd en wordt de depositorente negatief. Zo zakten de marktrentes, van de Eonia tot de Euribor op 3 maanden, opnieuw onder 0,2%. Vervolgens door het terrein voor te bereiden voor kwantitatieve versoepeling. Als de maatregelen waartoe in juni beslist werd, niet binnen het jaar effect hebben op het herstel, kan de ECB ABS 1 opkopen op voorwaarde dat ze eenvoudig, reëel en transparant zijn (dus producten die niet complex zijn, op reële leningen, met traceerbare herkomst). Federal Reserve Bank Chairwoman Janet Yellen, Washington DC, Drew Angerer Ten tweede wil ze het transmissiemechanisme van het monetair beleid versterken en er dus voor zorgen dat de rentetarieven in de landen van de Eurozone vergelijkbaar zijn voor een bepaald risiconiveau, door de geldmarkten verder te voorzien van overvloedige liquiditeiten. Eerst en vooral dankzij nieuwe herfinancieringsoperaties op lange termijn vanaf september. Deze hebben een looptijd van 4 jaar en zijn bedoeld om de kredietverlening aan de ondernemingen in de Eurozone aan te zwengelen dankzij een lage vaste rentevoet. In september en december 2014 kunnen de Europese banken het equivalent van 7% van hun kredietportefeuille lenen (met uitsluiting van hypothecair krediet en leningen aan overheden), waarschijnlijk goed voor 400 miljard euro. De zes kwartalen daarna kunnen zij een bedrag lenen dat afhangt van de toename van hun kredieten aan ondernemingen. Hoe sterker de stijging, hoe meer liquiditeiten. Er zal een regelmatige reporting zijn. De geleende bedragen die niet worden gebruikt voor kredieten aan ondernemingen, moeten vervroegd worden terugbetaald ( september 2016). Daarnaast verlengt de ECB de gunstige voorwaarden van haar klassieke herfinancieringsoperaties minstens tot in december en nieuwe mogelijkheden uitprobeert... Op de kortetermijnrente waren de eerste effecten van die maatregelen al snel merkbaar, maar de langetermijnrente reageerde bijna niet en de euro is niet echt in waarde gedaald. Het renteverschil tussen de Eurozone en de Angelsaksische landen zal met de nieuwe liquiditeitsinjecties van de ECB in september waarschijnlijk de opwaardering van de dollar tegenover de euro versnellen. Vraag is of die maatregelen efficiënt zullen zijn om de kredietverlening weer op gang te trekken. Uiteindelijk zouden de banken dat geld kunnen lenen om opnieuw staatsbons te kopen (en ze dan na 2 jaar terug te betalen). Aangezien de vraag naar risicokrediet zwak blijft, is dat uiteindelijk weinig waarschijnlijk. Dus misschien zal de kredietactiviteit dan toch worden versterkt door de aankoop van enkele eenvoudige, reële en transparante gefinancierde producten, wat in 2015 zou kunnen leiden tot een soort Europese kwantitatieve versoepeling, nadat de Amerikaanse zal zijn stopgezet.... die niet noodzakelijk een stralende toekomst garanderen Tot besluit staan de centrale banken nog heel wat uitdagingen te wachten. Toch lijkt de Eurozone dit keer vertrokken voor een erg lange periode van zeer soepele monetaire maatregelen, terwijl deze in Amerika op hun laatste benen lopen. Vraag is nu nog altijd of die Europese behoefte aan een lage rente gewoonweg te wijten is aan de zwakke groei en de almaar verwarrender gelijkenis met de Japanse economische geschiedenis van de voorbije 15 jaar, of dat de ECB door de rente te lang laag te houden, zoals de VS in het verleden, de voorwaarden voor een nieuwe crisis schept, na een sterke monetaire versoepeling van wellicht 10 jaar. In beide gevallen schatten we het huidige herstel somber in. 1 ABS: asset-backed securities (door activa gedekt effect) 6 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

5 Beleggen Luc Charlier Investment Specialist ING Belgium, Private Banking, Investment Office ECB in actie De inspanningen van de voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB), Mario Draghi, om de Eurozone uit de crisis te halen, werpen hun vruchten af. Sinds Mario Draghi in november 2011 aan het hoofd kwam van de ECB, verlaagde hij de richtinggevende rente van de instelling tot een historisch laag peil (0,15% voor de herfinancieringsrente en -0,10% voor de depositorente) en beloofde hij "dat hij alles zou doen wat in zijn macht lag om de stabiliteit van de eurolanden te vrijwaren". Een belofte die haar uitwerking niet miste, want de kapitaalinstroom in Europa is sinds eind 2012 opnieuw positief, terwijl beleggers van 2007 tot begin 2009 voor 100 miljard dollar kapitaal aan aandelen uit de zone weghaalden. Maar er dreigt wel nog altijd een deflatiespiraal in de EU (zie grafiek 2), en dan vooral in de rand. En daarom maakt de ECB zich op om vernieuwende niet-conventionele maatregelen te treffen. Grafiek 1 De Europese beurzen verwachten nog altijd een herstel van de winstgroei Aandelen uit de Eurozone niet ten dode opgeschreven Ondanks de geopolitieke instabiliteit in Oost-Europa duwen de beleggers de aandelen uit de Eurozone naar hoogtepunten die ze sinds 2008 niet meer hadden gehaald, aangemoedigd door het optimisme over het economische herstel. Zowel de activiteit in de verwerkende nijverheid als het ondernemers- en consumentenvertrouwen in de Europese Unie staan op een peil dat we in geen drie jaar meer hebben gezien. De stress door de staatsschuldencrisis in 2008 is verminderd, wat de lidstaten van de Europese ruimte ten goede komt, zoals blijkt uit de kredietvoorwaarden die nog nooit zo gunstig voor hen waren. Op de beurs mikken beleggers nog altijd op een herstel van de winstgroei in de Eurozone, hopend dat de verbetering van de economische omstandigheden vroeg of laat tot een toename van de bedrijfswinsten zal leiden. En er is zeker speelruimte, afgaand op de winstprognoses van de analisten, die zowat 40% onder hun piek van 2007 blijven. Onze economen verwachten dat de Eurozone niet snel een groei van meer dan 1,5% zal laten optekenen, maar de groei zal op zijn minst wel stabiel blijven. Volgens de ramingen van de analysten is dit voldoende opdat de winsten van de 600 grootste Europese bedrijven (opgenomen in de DJ Stoxx 600-index) dit jaar de grootste vooruitgang zouden boeken sinds 2007 (+13% over een periode van twaalf maanden). Nu de vrees voor een recessie is geweken, kunnen de aandelen uit de Eurozone dus mogelijk in waarde stijgen. Het Oude Continent heeft wel nog niet alle wonden gelikt na de financiële reddingsacties voor Griekenland, Ierland en Portugal. Dit blijkt onder meer uit de werkloosheidsgraad, die volgens de prognoses tot in 2015 rond 12% zal bedragen. Maar het is misschien allemaal niet zo erg als lange tijd werd gedacht. En de herwaardering waarvan de Europese aandelen sinds het einde van het derde kwartaal 2011 profiteren (de Euro Stoxx 50-index is met haast 70% gestegen, dividenden herbelegd), lijkt zich te kunnen doorzetten. In vergelijking met zijn piek van 2007 hinkt de Europese benchmark nog altijd bijna 25% achterop! Euro Stoxx 50-index (linkerschaal) Winstprognoses voor de Euro Stoxx 50-index (rechterschaal 1) 200 Index van het consumentenvertrouwen in de Eurozone (rechterschaal 2) SX5E Index (EURO STOXX 50 Price EUR) Euro Earnings Break FR Daily 03JAN J Copyright 2014 Bloomberg Finance L.P. 06-Jun :04:42 Depositorente van de ECB (%) Herfinancieringsrente van de ECB (%) Inflatiedoel van de ECB (%, tegenover dezelfde periode van vorig jaar) Grafiek 2 De ECB introduceert een negatieve depositorente ter bestrijding van de deflatierisico's... Basisindex van de consumptieprijzen in de Eurozone (%, tegenover dezelfde periode van vorig jaar) Index van de consumptieprijzen in de Eurozone (%, tegenover dezelfde periode van vorig jaar)... en de zwakke groei van de geldhoeveelheid en de leningen aan de privésector Bankleningen aan de privésector (%, tegenover dezelfde periode van vorig jaar) Geldaanbod M3 (%, tegenover dezelfde periode van vorig jaar) EURR002W Index (ECB Main Refinancing Rate) txbce infl pret M3 FR Daily 12NOV200 Copyright 2014 Bloomberg Finance L.P. 06-Jun :03: o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

6 Beleggen the German stock exchange in Frankfurt/Main, Germany, 05 June 2014, Mehmet Kaman Grafiek 3 De aandelen uit de periferie zullen waarschijnlijk de outperformance van de perifere staatsobligaties volgen. De herfinancieringsverrichtingen op lange termijn en de opkoop van activa zoals gepland door Mario Draghi om de kredieten aan kleine en middel grote ondernemingen (kmo's) uit te breiden, blijken efficiënter dan de eerder genomen maatregelen om de versnippering van de kredietmarkt in de Eurozone tegen te gaan (meer uitleg daarover in het artikel over de markten). De kmo's vlotter toegang geven tot kredieten is een prioriteit voor de ECB. Op deze manier wil zij het herstel op gang trekken en het deflatierisico als gevolg van de duurder wordende euro de kop indrukken. In 2012 waren de Europese kmo's immers goed voor 67% van de werkgelegenheid en 58% van de bruto toegevoegde waarde in de niet-financiële privésector. De kmo's in de Eurozone genieten trouwens verschillende financiële voorwaarden naargelang het land waarin ze zijn gevestigd, en dat ondanks het gemeenschappelijke monetair beleid. Terwijl Duitsland en Spanje zich nu gemakkelijker kunnen financieren, lijkt dat net moeilijker te worden in Frankrijk en Italië. Het percentage kmo's met een banklening steeg tot 82% in Duitsland en tot 61% in Spanje, tegenover respectievelijk 69% en 52% in In Frankrijk en Italië zakte dat percentage van respectievelijk 75% en 64% naar 69% en 57%. Als de ECB zich aan een kwantitatieve monetaire versoepeling waagt, zal het spookbeeld van de deflatie in de Eurozone (de ECB verwacht een inflatie van amper 0,7% voor dit jaar en van 1,1% voor volgend jaar) waarschijnlijk geleidelijk aan afnemen. Traditioneel loopt de inflatie immers drie tot vier kwartalen achter op de groei. En aangezien die groei midden vorig jaar opnieuw begon te stijgen, mogen we dus verwachten dat de inflatie de komende twee kwartalen stabiel zal worden. Aangezien de exporteurs waarschijnlijk zullen profiteren van de zwakkere euro, als reactie op het almaar soepelere beleid van de ECB, lijkt de opwaardering van de aandelen uit de Eurozone nog niet voorbij. Een waardedaling van de euro met 10% heeft hetzelfde effect als een renteverlaging van 0,5% tot 1%. Almaar aantrekkelijker dividendrendement Als kers op de taart pleit het verschil in waardering tussen aandelen en obligaties nog altijd meer in het voordeel van continentale aandelen dan van wereldwijde aandelen. In de Eurozone bieden de aandelen nog altijd een hoog dividendrendement in vergelijking met het gemiddelde rendement van de staatsobligaties en obligaties van bedrijven met een goede kredietkwaliteit ( investment grade ). Volgens de door Bloomberg gecompileerde ramingen van de analisten draait "Onze economen verwachten dat de Eurozone niet snel een groei van meer dan 1,5% zal laten optekenen, maar de groei zal op zijn minst wel stabiel blijven." het dividendrendement van de bedrijven in de DJ Stoxx 600 rond 3,50% (tegenover 1,90% voor de S&P 500 of 1,60% voor de Nikkei). Ter vergelijking: de Duitse Bunds op tien jaar boeken een rendement van 1,40% en de obligaties van Europese investment grade en high yield ondernemingen (met een lage kredietrating) laten een gemiddeld rendement (alle looptijden) optekenen van respectievelijk 1,45% en 3,40%. Bijna de helft van de Europese aandelen boekt nog altijd een dividendrendement dat hoger is dan het rendement van de Europese bedrijfsobligaties. Gewoonlijk heeft het rendement van bedrijfsobligaties de neiging lager te zijn dan het rendement van beursdividenden, omdat die laatste schommelen volgens de verwachte groei van de bedrijven, terwijl de coupons van de obligaties vastliggen. Om het rendementsoverschot van de aandelen ten opzichte van de obligaties te laten terugkeren naar zijn historische gemiddelde, moet het gemiddelde rendement van de Europese obligaties met een goede kredietkwaliteit van 1,4% naar 3,6% klimmen! Europese bedrijfsleiders verkiezen nog altijd hun aandeelhouders te belonen in plaats van in hun activiteiten te investeren. De bedrijven in de DJ Stoxx 600-index hebben momenteel een overvloed aan liquiditeiten (2.040 miljard dollar) en zullen volgens de consensus van Bloomberg dit jaar hun hoogste dividend per aandeel uitkeren sinds Verschil tussen de Spaanse en Duitse tienjaarsrente (linkerschaal, %) Verschil tussen de Italiaanse en Duitse tienjaarsrente (linkerschaal, %) IBEX Index (IBEX 35 Index) sp it taux act FR Daily 30NOV JUN2014 Copyright 2014 Bloomberg Finance L.P. 06-Jun :43:58 De perifere landen verkiezen boven de harde kern Binnen de Eurozone gaat onze voorkeur uit naar de aandelen uit de perifere landen (en meer bepaald Italië en Spanje), die de outperformance van de staatsobligaties nog niet hebben geëvenaard. We denken dat de inkrimping van de risicopremies op de obligaties uit de perifere landen op de beurzen tot uiting kan komen in een sterkere herwaardering van de aandelen uit de GIPSI -landen dan voor de aandelen uit de harde kern van de Eurozone. De eerste fase van de schuldencrisis in de Eurozone die rond de betalingsbalans draaide, loopt duidelijk ten einde: tal van perifere landen hebben veel minder behoefte aan externe financieringen. Ierland en Portugal hebben zelfs opnieuw hun intrede gedaan op de obligatiemarkt, waar ze weer kapitalen kunnen ophalen. De stabilisering van de bankdeposito's in verschillende perifere landen van de Eurozone bewijst dat de voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB), Mario Draghi, erin geslaagd is om de financiële versnippering van de Monetaire Unie tegen te houden. Volgens de prognoses van onze economen, zullen de economieën uit de rand van de Eurozone dit jaar het grootste groeiverschil laten optekenen: Spanje (+0,7% tegenover Relatieve prestatie van de IBEX-index tegenover de DAX-index (rechterschaal) Relatieve prestatie van de FTSE MIB-index tegenover de DAX-index (rechterschaal) ,2% in 2013), Italië (+0,6% tegenover -1,9%), Ierland (+1,3% tegenover +0,1%) Met een potentiële winstgroei in het vooruitzicht. De indexen voor de activiteit in de verwerkende nijverheid en het consumentenvertrouwen in die landen staan weer op hun hoogste peil sinds de recessie van De lopende rekeningen lieten op het dieptepunt van de crisis een tekort van haast 10% optekenen en staan nu weer in het groen in alle perifere landen. Doordat de activiteit fors is teruggevallen, wat tot uiting kwam in de 20 tot 30% daling van de industrieproductie tegenover het hoogtepunt van de cyclus, hebben ze een groot stijgingspotentieel. Zeker omdat de arbeidskosten per eenheid in al die landen fors gedaald zijn. Zo zijn de arbeidskosten per eenheid in Griekenland bijvoorbeeld met 20% gedaald tussen 2009 en De ratio s zoals de koers-boekwaardeverhouding (P/B) en de koers-winstverhouding (P/E) aangepast aan de voortgang van de economische cyclus doen vermoeden dat de perifere landen momenteel een korting van 15% tot 20% laten optekenen tegenover de landen uit de harde kern van de Eurozone. Als we uitgaan van de historische correlatie met de risicopremies (spreads) van de overheidsobligaties, kunnen de aandelen uit de perifere landen nog 20% winnen op de aandelen uit de harde kern. 10 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

7 Business Jean-Philippe Bonte, Head of M&A Midcorporates ING Private Banking Sébastien Paulet, Manager M&A Midcorporates ING Private Banking Expertise De waardering van uw bedrijf Het M&A Midcorporates team begeleidt de aandeelhouders en het management van familiale bedrijven bij overdrachten binnen de familie of bij een verkoop aan derden. Maar welke methodes passen de experts van ING toe om de waarde van een bedrijf te berekenen? Bij bedrijfsovernames is maar één ding zeker: de prijs is deze die de markt bereid is te betalen. Tussen nu en 2020 zullen heel wat ondernemers van de babyboomgeneratie de pensioenleeftijd hebben bereikt of zelfs overschreden. In België zijn bijna 40% van de ondernemers ouder dan 50 en wanneer we uitgaan van een jaarlijks percentage van 3% 1 zijn er elk jaar bedrijven waarvoor een overnemer moet worden gezocht. Toch is de overnamemarkt veel minder groot dan deze statistieken doen vermoeden. Na het uitsluiten van de eenmansbedrijven, de slecht draaiende zaken en de handelszaken allerhande, blijven er nog maar weinig interessante bedrijven met een reëel groeipotentieel over. Zeldzaam betekent dus vast en zeker duur? U kunt zich best niet te snel in de handen wrijven, waarschuwt Jean-Philippe Bonte, Head of M&A Midcorporates van ING Private Banking. Bij iedere bedrijfsoverdracht moet u zeer pragmatisch te werk gaan. Er is maar één ding dat zeker is: de prijs is deze die de markt bereid is te betalen. Waarde en verkoopprijs: twee verschillende begrippen Het M&A Midcorporates team begeleidt de aandeelhouders en het management van familiale bedrijven bij overdrachten, zowel binnen de familie als bij een verkoop aan derden, ongeacht of dit het ( niet-familiale ) management (via een management buyout), een industriële overnemer of een financiële investeerder is. Alleen of samen met partners begeleidt het team een tiental operaties per jaar. Het meest recente dossier werd afgesloten na 358 dagen, een goed gemiddelde, vernemen we van Sébastien Paulet, M&A Manager Midcorporates. Het is een langzaam proces, met als eerste en onmisbare stap de waardering van het over te dragen bedrijf. De waarde is niet hetzelfde als de prijs, zo verduidelijkt Jean-Philippe Bonte. De waarde is het resultaat van gespecialiseerde berekeningen terwijl de overnameprijs het resultaat is van de onderhandeling tussen de overdrager en de overnemer, maar ook de beïnvloeding door de markt. Bepaalde sectoren doen het goed, bijvoorbeeld seniorenzorg. Anderen staan veel minder in de kijker, ik denk daarbij bijvoorbeeld aan niet-gespecialiseerde transportbedrijven of drukkerijen. Dit bepaalt het aantal potentiële overnemers en de onderhandelingsmarge. Drie grote waarderingsmethodes Men zou bibliotheken kunnen vullen met werken gewijd aan de waardering van bedrijven. En hoewel er uiteindelijk evenveel berekeningsformules als bedrijven zijn, bestaan er drie waarderingsmethodes die door professionals vaak worden gebruikt: > > een waardering op basis van het geherwaardeerd netto-actief; > > een waardering door een actualisering van de toekomstige kasstromen (of discounted cash flows); > > een waardering op basis van marktmultiples of transactiemultiples (zie kader). 1 Mapping van de bedrijfsoverdracht in België: Realiteit en perspectief in 7 indicatoren, Kenniscentrum voor Financiering van KMO (KeFiK), o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

8 Business Business Maar welk van deze methodes moet u kiezen? Dit is inderdaad het moeilijkste punt van de hele oefening. Een vastgoedonder neming met veel materiële activa zal meestal worden gewaardeerd door gebruik te maken van de vermogenswaarde, terwijl de waarde van een biotechbedrijf of een IT-firma, met veel immateriële activa, eerder zal worden geraamd op basis van de geactualiseerde toekomstige kasstromen. Juiste perceptie Indien onze waarderingsvork lager ligt dan de overnameprijs waarop de ondernemer had gehoopt, moeten we hem vooral overtuigen van het feit dat het rendement van het bedrijf het belangrijkste element is. Voor de koper primeren de toekomstige resultaten op deze uit het verleden, en deze zijn ook veel belangrijker dan de vermogenswaarde, beklemtoont Sébastien Paulet. Waarderingsmethodes onder de loep Gecorrigeerd netto-actief Multiples Discounted cashflow (toekomstige kasstromen) Maar uiteraard is een waardering geen exacte wetenschap! Wij kijken soms met grote ogen naar de verslagen van bepaalde professionals die de waarde van een bedrijf tot op de euro nauwkeurig bepalen. De prospectieve methode, op basis van de toekomstige cashflows, is a priori de meest relevante. Maar deze is niet altijd haalbaar omdat je over een businessplan op vijf of zeven jaar moet kunnen beschikken. Veel bedrijven binnen het segment waarin wij actief zijn, beschikken niet over een dergelijk plan: de uitwerking ervan vergt een grote investering aan tijd en de aandeelhouders zien er niet noodzakelijk het nut van in. Meestal hanteren we daarom een meer conservatieve aanpak op basis van de historische groei en een projectie in de toekomst van cashflowratio s, waarna we deze resultaten vergelijken met die van andere benaderingen. Ons team vergelijkt immers meerdere waarderingsmethodes zodat we een range kunnen bepalen tussen de minimale overnameprijs en een zeer goede prijs, verduidelijkt Jean-Philippe Bonte. 3 gouden tips Voor de koper primeert het toekomstige rendement op de resultaten uit het verleden. Eén van de misvattingen van bepaalde bedrijfsleiders van familiebedrijven is dat ze de vermogenswaarde en de rendementswaarde van hun bedrijf optellen. Dat is uiteraard betwistbaar omdat de activa juist ten dienste staan van het rendement. Er is dus geen cumul mogelijk, tenzij voor de niet-operationele activa die niet direct bijdragen tot het rendement van het bedrijf, licht Jean-Philippe Bonte toe. Een voorbeeld zijn industriële terreinen die een uitbreiding van het bedrijf mogelijk maken. Veel voorkomend is ook dat men in de verwachte prijs bepaalde luxe uitgaven opneemt (bijvoorbeeld een sportwagen) of een bezoldiging van de bedrijfsleider die gevoelig hoger ligt dan het gemiddelde. Dat is de reden waarom we binnen het segment van de kmo s vaak werken met een zogeheten genormaliseerde EBITDA, wat erop neerkomt dat men de boekhoudkundige EBITDA corrigeert om uiteindelijk te komen tot een realistisch en recurrent rendement. Dat is niet altijd de boodschap die de verkoper wil horen, maar niemand is er bij gebaat dat we een overnamedossier opstarten op basis van ramingen die niet relevant zijn, besluiten de experts van M&A Midcorporates. Hoe werkt het? + Deze methode gaat uit van het boekhoudkundig netto-actief van de onderneming. Dit wordt vermeerderd of verminderd met de latente meer- en minderwaarden (zonder belastingen) op de activa en passiva van de onderneming, in het bijzonder immateriële (octrooien, merken) en materiële (gebouwen, machines) vaste activa, alsook de vlottende activa (voorraden, handelsschulden) en passiva (leveranciersschulden). > > Geeft de historische prestaties van het bedrijf weer. > > Nuttig voor het bepalen van de bodemwaarde waartegen de onder neming kan worden verkocht. Bij deze methode kiest men ofwel een selectie beursgenoteerde bedrijven die vergelijkbaar zijn en werkzaam binnen de sector van het te waarderen bedrijf (marktmultiples-methode) ofwel een selectie transacties die eerder binnen deze sector plaatsvonden (transactiemultiples-methode). Op basis van deze selectie berekent de expert een reeks multiplicatorcoëfficiënten voor verschillende posten van de resultatenrekening, zoals de EBITDA (bruto operationeel resultaat, vóór rentelasten, belastingen, afwaarderingen en afschrijvingen) de EBIT (netto operationeel resultaat vóór intresten en belastingen), of zelfs de omzet. > > Geeft de perceptie van de markt weer. > > Snel realiseerbaar, als alternatief voor de discounted cashflowmethode. Deze methode is gebaseerd op de toekomstige rendementen van het bedrijf, iets waarin vooral de overnemer geïnteresseerd zal zijn. Voor deze methode bepaalt men de volgende elementen: de te verwachten inkomsten, de disconteringsvoet (gewogen gemiddelde kost van het kapitaal), de prognoseperiode en de restwaarde van de onderneming na deze prognoseperiode. Deze methode is enkel bruikbaar indien de onderneming beschikt over een businessplan waarmee men meerdere jaren vooruit kan plannen. > > Geeft alle value drivers van de onderneming weer. > > Houdt rekening met langetermijnvooruitzichten. > > Zorg voor een resultatenrekening die de bedrijfsactiviteit zo precies mogelijk weergeeft, en transparante klanten- en leveranciersrekeningen (met eventuele waardeverminderingen verwerkt). > > Stel een businessplan op 5 of 7 jaar op voor een betere beoordeling van de toekomstige rendementen, dit draagt bij tot een potentieel hogere verkoopprijs. > > Doe een beroep op een professional voor een objectieve bepaling van de waarde van de onderneming en voor het volledige overnameproces. - > > Statische aanpak die geen rekening houdt met groeivooruitzichten. > > Niet alle activa worden opgenomen in de rekeningen. De herwaardering van de activa kan veel tijd in beslag nemen en moeilijk zijn. > > Hangt af van fiscale en boekhoudkundige voorschriften. > > Enkel van toepassing op bedrijven die actief zijn binnen een traditionele en stabiele omgeving. > > Moeilijkheid om vergelijkbare bedrijven te vinden (omvang, kenmerken). > > Vatbaar voor boekhoudkundige verschillen. > > Er moet een businessplan worden opgesteld. > > Vatbaar voor beoordelingsfouten en afhankelijk van de gekozen parameters. > > Moet worden gevalideerd via andere waarderingsmethodes (in het bijzonder de waardering op basis van multiples). = Boekwaarde Marktwaarde Rendementswaarde 14 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

9 Business Michaël Van Eenoo, Head of Corporate Finance ING Commercial Banking Beursnotering weer aantrekkelijk voor familiebedrijven 2014 wordt wereldwijd een jaar waarin heel wat ondernemingen naar de beurs zullen gaan. De economie trekt immers weer aan, de beleggers staan open voor nieuwe investerings kansen en wereldwijd stegen de aandelenkoersen in 2013 naar recordhoogten. Ook voor Belgische familiale ondernemingen is een beursnotering terug een optie. Hoe verloopt het in de praktijk? De voorbije jaren waren er in België heel weinig beursintroducties. Maar sinds enkele maanden lijkt het sentiment gekeerd en volgt de ene aankondiging na de andere. Vooral in de ons omringende landen maar ook in eigen land. Een beursintroductie kan heel wat voordelen bieden aan een familiale onderneming: > > Vers kapitaal. Dit is zonder twijfel de belangrijkste reden om de stap naar de beurs te zetten. De onderneming haalt kapitaal op om de organische groei te financieren, schulden terug te betalen of overnames te betalen. En na de beursnotering kan het bedrijf steeds terugkeren naar de aandelenmarkten om bijkomende middelen op te halen. > > Liquiditeit van de aandelen. De familiale aandeelhouders kunnen zowel bij de beursnotering als daarna een deel van hun aandelen te gelde maken. > > Oplossing voor opvolging en familiale discussies. Een beursnotering kan ook een oplossing bieden voor een opvolgingsproblematiek of dankzij de objectieve beurskoers een prijsdiscussie tussen familieleden beëindigen. > > De familie behoudt de controle. Het openstellen van het kapitaal of een gedeeltelijke verkoop van aandelen leidt bij een beursintroductie zelden tot een totale uitstap van de familie. De familie zal in heel wat gevallen een cruciale stempel blijven drukken op de strategie van het bedrijf. Ze kan het bedrijf blijven beheren, de grootste aandeelhouder blijven, haar zitje in de raad van bestuur en het management behouden en in belangrijke mate de controle over het bedrijf handhaven uiteraard met het in acht nemen van de regels van deugdelijk bestuur. > > Een betere naamsbekendheid. Dankzij de beursnotering verhoogt de zichtbaarheid en de geloofwaardigheid van het bedrijf en haar producten bij de verschillende partners leveranciers, klanten, toekomstige medewerkers, financiële instellingen, In sommige gevallen creëert het ook de mogelijkheid om beter gekwalificeerde mensen aan te trekken. > > Financiering van overnames. Een beursgenoteerd bedrijf en zijn familiale aandeelhouder kunnen gemakkelijker overnames financieren met aandelen. Deze zijn immers liquide en worden verhandeld aan een vastgestelde prijs. Belgian stock exchange building in Brussels, Joris Van Ostaeyen 16 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

10 Business Een familiale onderneming kan ver schillende redenen hebben om naar de beurs te stappen. Maar de interesse van investeerders hangt op de eerste plaats af van de kwaliteit van het verhaal en de aantrekkelijkheid van de waardering. De keerzijde van de medaille Naast de hierboven beschreven voordelen stelt een beurs notering een onderneming ook voor een aantal uitdagingen. Michaël Van Eenoo, Head of Corporate Finance bij ING Commercial Banking: Een beursnotering is een vrij cruciale stap voor de onderneming, zodat dit enkel weggelegd is voor bedrijven die voorbereid zijn, een bepaalde kritische massa hebben en een zeker groeipotentieel kennen. Want een beursnotering brengt ook heel wat met zich mee. De keerzijde van de medaille: > > Rapportering en transparantie. Een beursgenoteerd bedrijf moet op regelmatige basis zowel zakelijke als financiële informatie geven aan de markt, en dus ook aan de concurrenten. Verder moet het bedrijf zijn regels voor deugdelijk bestuur bekend maken, alle koersgevoelige informatie meedelen, aandelentransacties van referentieaandeelhouders en top management melden en informatie verschaffen over de remuneratie van het topmanagement. > > De regelmatige communicatie met de buitenwereld zal heel wat tijd vergen van het management. Niet alleen in de voorbereidende fase van de beursnotering. Ook na de beursnotering moet de onderneming blijven communiceren: met investeerders, met analisten, met officiële instanties zoals het FSMA, met de pers, en met zowel haar particuliere als institutionele investeerders > > Beïnvloeding van managementbeslissingen. Het gevaar bestaat dat het management zijn beslissingen laat leiden door de evolutie van de koers van het aandeel, door verwachtingen van analisten, door een te sterke focus op de korte termijn voordelen in plaats van op een lange termijn strategie. > > De onderneming staat te kijk. Na een beursnotering volgen analisten en de nationale en internationale pers het bedrijf veel meer op dan vroeger. Mogelijke problemen met de onderneming krijgen daardoor een grotere impact. Ook de speculaties rond bijvoorbeeld overnames nemen toe. > > Een beursnotering is niet goedkoop. Geld ophalen via de beurs wordt beschouwd als een duurdere vorm van bedrijfsfinanciering. Proces van verschillende maanden Hoe verloopt een beursnotering in de praktijk? Michaël Van Eenoo: Het is een complex proces dat gemiddeld verschillende maanden duurt. Een beursnotering bestaat ruwweg uit vijf cruciale fasen: Amsterdam-dealingroom-ING, Lex van Lieshout 1. Onderzoek van de boeken (due diligence) Net zoals bij de overname van een andere onderneming start ook de beursnotering met een grondig onderzoek van de boeken. In deze fase wordt de beurskandidaat volledig doorgelicht, zowel financieel, zakelijk als juridisch. Dit om te vermijden dat achteraf bepaalde gebreken of onterechte aanspraken van de onderneming (bijvoorbeeld wij zijn marktleider ) ontmaskerd worden en de hele beursnotering ondermijnen. 2. Voorbereiding van prospectus en argumentatie, onderzoek van de markt Een beursnotering is het ultieme verkoopproces. Men verkoopt letterlijk zijn onderneming aan investeerders. Men moet dus ook zijn verhaal klaar hebben: de argumenten oplijsten, het prospectus en promotiemateriaal aanmaken (in verschillende talen), al deze documenten voorleggen aan het FSMA, de partijen die het bedrijf naar de markt brengen op één rij krijgen, een lijst van potentiële institutionele en private investeerders opstellen Ondertussen wordt ook de public relations campagne voorbereid. De bedoeling van public relations is via de pers de vraag naar het aandeel te ondersteunen bij het grote publiek. In de voorbereidende fase wordt ook dit verhaal uitgewerkt en indien nodig een communicatie bureau geselecteerd en gebriefd. 3. Premarketing In deze fase van enkele weken, voorafgaand aan de officiële aankondiging van de beursintroductie, gaat men het momentum opbouwen. De prijsvork waartegen men het bedrijf naar de markt zou willen brengen, wordt verfijnd. De onderzoeksanalist van de bank en commerciële medewerkers contacteren institutionele investeerders om het bedrijf voor te stellen en naar de interesse te peilen. Na de goedkeuring door het FSMA wordt ook gestart met de perscampagne gericht naar privé-beleggers. 4. Roadshow en prijsvorming En dan is het tijd om letterlijk het bedrijf te verkopen aan de investeerders en analisten. Een intens proces van een tweetal weken vol afspraken. Het management van de onderneming doorgaans de CEO en de CFO geeft presentaties in binnen- en buitenland. Voorafgaand geeft het management een persconferentie om de ambities en beursplannen breed bekend te maken. Om van de roadshow een succes te maken moet het management zich ter dege voorbereiden. Vooral de mogelijke vragen die men kan krijgen en wat men daarop zal antwoorden. Op basis van de feedback uit de premarketingfase bezoekt men de institutionele investeerders in de belangrijkste Europese steden en eventueel ook in de VS. Na elke afspraak blijft men het contact warm houden en beantwoordt men vragen. Op die manier legt men ook een database aan van investeerders waarmee men ook na de beursnotering contact blijft houden. Deze gesprekken met institutionele beleggers resulteren in inschrijvingen van deze investeerders waarbij zowel informatie dient te worden gegeven over het aantal aandelen als de prijs waaraan ze aandelen wenst te verwerven. De consolidatie van al die orders biedt de nodige informatie om de finale prijs te bepalen "Een beursnotering is een complex proces dat gemiddeld verschillende maanden duurt." en de aandelen toe te wijzen aan deelnemende investeerders. Het hele proces van de prijsvorming neemt 1 tot 2 maanden in beslag. Wegens de complexiteit van dit proces zou het te ver leiden om het in dit artikel te behandelen. 5. Stabilisatie en aftermarket Na de beursnotering volgt nog een periode van 30 dagen waarin men actief de koers blijft ondersteunen om de liquiditeit en stabiliteit van het aandeel te garanderen. Als de vraag naar het aandeel groter is dan het aanbod, kan men beslissen om meer aandelen uit te reiken (de zogenaamde greenshoe ). Verder blijft men actief communiceren naar institutionele investeerders (investor relations) en het brede publiek (via de pers en public relations). Trouwens ook na die periode van 30 dagen na de beursnotering is communiceren met de buiten wereld een blijvende opdracht. 18 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

11 Business Cardio3 BioSciences is op Enternext de beste IPO performer van alle bedrijven die naar de beurs gingen sinds 2013 (bron: Euronext). Cardio3 BioSciences doet hart van investeerders sneller slaan Een ziek hart genezen De markt voor deze therapie is ongetwijfeld enorm: na 40 jaar ontwikkelt één persoon op vijf hartfalen, met een groot risico dat men binnen het jaar na de diagnose overlijdt. Cardio3 BioSciences raamt het aantal patiënten met hartfalen wereldwijd op 117 miljoen! Er bestaan bepaalde therapieën, van het nemen van medicijnen tot een defibrillator of een orgaantransplantatie, maar geen enkele slaagt erin om het zieke myocard te regenereren. Meerdere medische teams, in de vier hoeken van de wereld, focussen daarom op alternatieve oplossingen, maar Cardio3 BioSciences behoudt een lengte voorsprong dankzij de mondiale licentie op de technologie van de Mayo Clinic. Hiervoor neemt men stamcellen uit het beenmerg van de zieke die vervolgens in vitro worden geherprogrammeerd aan de hand van propriëtaire groeifactoren van Cardio3 BioSciences. Deze stamcellen ontwikkelen zich tot hartvoorlopercellen. Deze cardioreparatieve cellen worden geïnjecteerd in de hartspier zodat deze kan regenereren en het zieke hart dus genezen. Cardio3 BioSciences ontwikkelde s werelds meest vooruitstrevende oplossing om een ziek hart een nieuw leven te schenken. Na zes jaar onderzoek en nog geen enkele euro omzet ging het bedrijf op 5 juli 2013 naar de beurs, waar het in Brussel en Parijs samen 26,5 miljoen euro ophaalde. Hoe geraakt een dergelijk innovatief biotechbedrijf aan financiering? Antwoorden van Patrick Jeanmart, Chief Financial Officer van Cardio3 BioSciences. Cardio3 BioSciences, gevestigd in het Waals-Brabantse Mont- Saint-Guibert, werd in 2007 opgericht op initiatief van een groep cardiologen van het Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis van Aalst dat onderzoek doet voor het ontwikkelen van een unieke regeneratieve therapie voor de behandeling van hartfalen. Een team van de Mayo Clinic van Rochester (Minnesota, VS) doet onderzoek dat vergelijkbaar is met dat van het Hartcentrum OLV van Aalst en medio 2007 beslisten de beide instellingen om hun inspanningen te bundelen. De Mayo Clinic bracht het resultaat in van zeven jaar onderzoek, in de vorm van een exclusieve licentie op zijn octrooien binnen dit domein, en kreeg hiervoor toen 39% van het kapitaal van de start-up. Het saldo van het kapitaal werd werd destijds verdeeld over de groep cardiologen van Aalst (22%), private investeerders en het management van Cardio3, geleid door Christian Homsy en Michel Lussier. Sindsdien haalde het biotechbedrijf meerdere keren middelen op bij de historische aandeelhouders en bij nieuwe private en publieke investeerders. Er waren vier kapitaalrondes, in , 2008, 2010 en 2013, voor een totaal van 42 miljoen euro. Deze werden aangevuld met financieringen die het aandelenkapitaal niet verder verwateren, in het bijzonder subsidies en recupereerbare voorschotten van het Waalse Gewest, voor een totaal van 18 miljoen euro. Deze moeten worden terugbetaald vanaf het moment dat de onderneming inkomsten heeft uit gesubsidieerde onderzoeksprojecten, verduidelijkt Patrick Jeanmart, CFO van Cardio3 BioSciences. Nog voor onze beursgang slaagden we er dus in om 60 miljoen euro op te halen, maar we hadden nog 25 miljoen euro tekort voor het voltooien van de Fase III klinische studie (nvdr, grootschalige studie bij een groep patiënten die representatief is voor de patiënten populatie waarvoor de behandeling bestemd is en een laatste stap voor het aanvragen van toelatingen om het product op de markt te brengen). Wij hadden geen andere oplossing dan een beursgang. Had u vóór de beursgang moeite om investeerders te verleiden? Patrick Jeanmart: Wij hebben het geluk dat we in België goede netwerken van business angels hebben, met andere woorden, private investeerders die een deel van hun fortuin investeren in vernieuwende bedrijven. Er zijn immers steeds minder durfkapitaalverstrekkers én hun beschikbare hoeveelheid middelen neemt af. Hun rentabiliteit is laag, wat dakfondsen ontmoedigt om erin te blijven investeren. En aangezien projecten tot relatief ver in hun 1 Christian Homsy, William Wyns en Michiel Hussier alle drie lid van de raad van bestuur van Cardio3 hadden in 2005 een eerste bedrijf opgestart met een technologisch octrooi van Harvard, maar het project leverde niet de verhoopte resultaten op. Ze hebben dan contact gezocht met de Mayo Clinic. 20 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

12 Business ontwikkeling moeten worden begeleid om het bedrijf te kunnen verkopen of op de beurs te brengen, komen deze durfkapitalisten op een bepaald moment in een moeilijke situatie: enerzijds moeten ze blijven investeren in hun participaties zodat deze bedrijven kunnen voortwerken, maar anderzijds beschikken ze over steeds minder kapitaal. Ze kunnen dus maar een beperkt aantal nieuwe projecten aanvaarden, en indien ze dat doen, kiezen ze kleinere projecten, die sneller een eindpunt zullen naderen en minder risico s inhouden. Onze solide Belgische netwerken van business angels compenseren deze terughoudendheid. En daarnaast zijn er nog de Gewesten die steun verlenen door de inbreng van kapitaal of via subsidies. En het mag gerust gezegd dat de sector van de vernieuwende therapieën in Wallonië bijzonder goed ondersteund wordt. Mét ook een retour voor het Gewest omdat we er al ruim vijftig mensen hebben aangeworven. Waarom koos u voor een dubbele notering, zowel in Brussel als Parijs? Wij zijn het eerste biotechbedrijf dat voor een dubbele notering koos. De belangrijkste doelstelling was om zoveel mogelijk beleggers te bereiken, dankzij de consolidatie van de orders: met andere woorden, je kunt in Parijs verkopen en in Brussel een koper vinden. Daarbij komt nog dat er in Frankrijk heel wat particulieren erg actief zijn op de beurs, terwijl de Belg eerder blijft vasthouden aan goedehuisvaderbeleggingen. Ten slotte hadden we op deze manier toegang tot Franse beleggingsfondsen die om fiscale redenen enkel op hun eigen markt mogen investeren. Elk bedrijf heeft nood aan een mix van beleggers voor de korte, middellange en lange termijn. Hoe werd de waarde van het bedrijf geraamd, en bijgevolg de introductiekoers vastgelegd? Voor het waarderen van bedrijven zoals het onze, die nog geen kasstromen hebben, gebruikt men gewoonlijk de discounted cashflow-methode (DCF). Deze methode bestaat in een actualisering van de netto toekomstige kasstromen van de onderneming, gecorrigeerd met een factor die aangeeft met welke waarschijnlijkheid de verschillende ontwikkelingsstadia succesvol zullen zijn. Bij onze beursgang waardeerden de banken ons project tussen de 90 en 140 miljoen euro. Uit voorzichtigheid opteerden we voor een eerder lage waardering, van iets meer dan 100 miljoen euro. Op dit moment worden we door de markt op 230 miljoen euro 2 gewaardeerd. De introductiekoers bedroeg 16,65 euro, op een bepaald moment ging deze over de kaap van de 50 euro, om vervolgens terug te zakken onder de 38 euro 2. Moeten we het Cardio3 aandeel als speculatief zien? Mijn belangrijkste advies aan de kleine belegger aangaande waarden als de onze, die men a priori als speculatief kan zien, is om niet te speculeren. Het moet een investering op minstens zes maanden zijn, idealiter zelfs meer. Biotechbeleggingen moet je altijd zien op lange termijn, en je handelt best met kennis van zaken. Patrick Jeanmart, CFO Cardio3 BioSciences Mijn belangrijkste advies aan de kleine belegger voor waarden als de onze is om niet te speculeren, maar om op middellange of lange termijn te investeren. Ik verwacht dat het aandeel zich min of meer gestabiliseerd heeft, in afwachting van een volgende koersstijging waarvan de timing zal afhangen van meerdere factoren: ons vermogen om onze engagementen na te komen, maar ook de marktomstandigheden. Een bedrijf als het onze heeft drie soorten risico s: wetenschappelijke, financiële en operationele. Ondertussen zijn de onzekerheden over het wetenschappelijke risico min of meer weggewerkt, met op dit moment een grote waarschijnlijkheid tot slagen. Daarnaast ligt ook het financiële risico gedeeltelijk achter ons. Blijft nog het operationele risico, dat is het vermogen van het management om het project te laten voortgaan. Al onze energie concentreert zich momenteel op de rekrutering van de patiënten voor de lopende klinische studie binnen het aangekondigde tijdsbestek en op een gezond kasbeheer in het licht van deze ontwikkelingen. We mogen niet te veel middelen benutten, maar ook niet te weinig, want dat laatste zou kunnen betekenen dat we onvoldoende opschieten. Tot wanneer kunt u met de opgehaalde 26,5 miljoen euro in uw behoeften voorzien? We wilden de financiering van het bedrijf veilig stellen tot na afloop van de Fase III klinische studie. Des te verder we staan in de ontwikkeling, des te groter de behoefte aan kasmiddelen. Op dit moment wordt van dat bedrag ongeveer 1 miljoen euro per maand gebruikt. Dit kan een groot bedrag lijken, maar toch worden we 2 Dit interview vond begin mei 2014 plaats. gezien als een bedrijf dat relatief weinig kasmiddelen verbruikt rekening houdende met ons stadium van ontwikkeling. Men vergelijkt daarbij in het bijzonder met Amerikaanse biotechbedrijven. Na de zeer bemoedigende resultaten van onze Fase II klinische studie, zowel voor de verbetering van de hartfunctie als de structuur van het hart bij de gevolgde patiënten, startten we met de eerste mondiale Fase III klinische studie voor dat type therapie. We hebben de bedoeling om de 240 patiënten voor deze klinische studie, in meerdere landen, te rekruteren tegen eind De globale resultaten worden verwacht tegen eind Voor ons was het dan weer zeer bemoedigend dat alle artsen die deelnamen aan de Fase II, zich ook bereid hebben verklaard om deel te nemen aan de Fase III. We blijven echter voorzichtig en discreet omdat onze behandeling, binnen het gebied van de regeneratieve geneeskunde, immense verwachtingen creëert bij patiënten met hartfalen. Wanneer denkt u te kunnen starten met de commercialisering van de therapie? Deze vraag is altijd moeilijk te beantwoorden. Een bedrijf dat in Fase III overtuigende resultaten behaalt, dient een dossier in bij het Europees Geneesmiddelenbureau. Dan duurt het doorgaans een jaar voor deze procedure is afgerond, met in ons geval een commercialisering begin Wordt uw toekomstige succes mee bepaald door een terugbetaling van de behandeling door de sociale zekerheid? Uiteraard financiert op dit moment Cardio3 alles voor de patiënten die deelnemen aan de klinische studies. Op termijn menen we dat de sociale zekerheid zal tussenkomen want alle patiënten met hartfalen die medicijnen nemen of afhangen van medische apparatuur genieten nu een terugbetaling van hun behandeling. De onderhandelingen met de terugbetalingsinstellingen gebeuren op basis van farmaco-economische gegevens die worden verkregen uit de lopende klinische studies. Bij de beursintroductie gaf u 25% nieuwe aandelen uit. Willen de historische aandeelhouders een minimale participatiedrempel behouden? Neen, niet dat ik weet. Door aanzienlijke middelen uit ons privévermogen te investeren, hebben we allemaal sterk bijgedragen aan de ontwikkeling van het bedrijf. Ieder van ons is ervan overtuigd dat het bedrijf morgen veel meer waard kan zijn dan vandaag, maar we blijven pragmatisch. Nu en ook in de toekomst zal er nog behoefte zijn aan heel wat bijkomende financiering. Ons project blijft aan belangstelling winnen, maar het is niet de bedoeling om te verkopen. Of anders gezegd, alles hangt af van het bedrag op de cheque Welke zijn de groeimogelijkheden van Cardio3 BioSciences? De mondiale licentie die we op de technologie van de Mayo Clinic hebben, is veel ruimer dan de behandeling van hartfalen door een hartinfarct. Hartfalen is een degeneratieve ziekte die buiten een hartinfarct nog andere oorzaken kan hebben: een beroerte, hoge bloeddruk, een virus enz. Zodra we de waarde van de technologie voor één therapeutische indicatie hebben aangetoond, willen de aandeelhouders en de raad van bestuur voortbouwen op dit succes en met dezelfde technologie nog andere richtingen verkennen. Onze belangrijkste ambitie bestaat erin om op basis van een eerste succes een duurzaam bedrijf uit te bouwen. We onderzoeken ook andere technologieën, die werden ontwikkeld door andere groepen, en waarvoor we onze expertise op het vlak van cardiologie en celbiologie zouden kunnen inbrengen. Hoe vaak per dag bekijkt u de beurskoers? Ik probeer daaraan te weerstaan (lacht). Wanneer ik op verplaatsing ben, kijk ik s morgen en s avonds. In het begin ben je natuurlijk erg blij wanneer de koers met 5% stijgt, omdat er dan over wordt gepraat en dat geeft een positieve wedijver. We zullen in de toekomst zeker nog moeilijke momenten kennen, maar op dit moment genieten we er met volle teugen van! Benjamin Francq - Head of ING Private Banking Zone Zuid (Wallonië) Begeleiden van onze klantenondernemers Een van de opdrachten van ING Private Banking is het begeleiden van klanten-ondernemers, van bij het ontstaan van hun projecten tot aan de verwezenlijking ervan. Cardio3 BioSciences is daar een mooi voorbeeld van. De ondersteuning door ING startte bij de financiering van de onderneming, via het engagement van het departement Midcorporates. Op dit moment adviseert de Private Bank de aandeelhouders. 22 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

13 Juridisch Evelyn Van de Boel, adviseur Wealth Analysis and Planning, ING Private Banking De vererving van de gezinswoning in België Een stand van zaken in de drie Gewesten In het Vlaams Gewest is de vererving van de gezinswoning vrijgesteld van successierechten voor de langstlevende echtgeno(o)t(e) en de samenwonende partner. In het Brussels Hoofdstedelijk en het Waalse Gewest kunnen bepaalde erfgenamen onder zekere voorwaarden beroep doen op een gunsttarief voor de vererving van de gezinswoning. Recent heeft het Brussels Hoofdstedelijk Gewest daarenboven een vrijstelling van successierechten voor de langstlevende echtgeno(o)t(e) en de wettelijk samenwonende partner ingevoerd. Ook het Waalse Gewest heeft onlangs een decreet aangenomen dat een - weliswaar geplafonneerde - vrijstelling voor de vererving van de gezinswoning voorziet voor de langstlevende echtgeno(o)t(e) en de wettelijk samenwonende partner. Vlaams Gewest Sinds 2007 moet de langstlevende partner geen successierechten meer betalen op het aandeel in de gezinswoning dat hij erft. Het gaat hier over de echtgeno(o)t(e), de wettelijk samenwonende partner en de feitelijk samenwonende partner die bij het overlijden al meer dan 3 jaar samenwoonde met de erflater. De vrijstelling geldt voor de netto-waarde van het verkregen aandeel in de gezinswoning, ongeacht de waarde ervan en ongeacht of de partner dan wel de hele gezinswoning of een deel ervan verkrijgt. Er is even min progressievoorbehoud. Dit wil zeggen dat de nettowaarde van het vererfde aandeel in de gezinswoning niet fictief wordt opgeteld bij de andere onroerende goederen die de partner erft om het toepasselijk tarief te bepalen voor die andere goederen (geen opduweffect ). De gezinswoning is de woning waar de partners gewoonlijk samenleefden op het ogenblik van het overlijden. Indien er geen samenwoning meer mogelijk was bij het overlijden (door overmacht, de opname in een rust- of verzorgingstehuis van een partner of door de feitelijke scheiding van de echtgenoten of wettelijk samenwonenden), wordt de laatste gezamenlijke verblijfplaats in aanmerking genomen. Maar niet alle samenwonenden kunnen van deze vrijstelling genieten: bloedverwanten in rechte lijn (ouders, grootouders, kinderen, kleinkinderen, ) die samenwoonden met de erflater bij zijn over lijden, zijn uitgesloten van deze vrijstelling. Indien bijvoorbeeld mevrouw Ickx bij haar overlijden al 5 jaar samenwoonde met haar dochter An, dan zal de dochter niet van de vrijstelling kunnen genieten. 24 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

14 Juridisch In het Vlaams Gewest is geen gunstregeling (noch vrijstelling, noch verminderd tarief) voorzien voor de andere erfgenamen dan de langstlevende partner. Dit heeft als gevolg dat bijvoorbeeld de kinderen van de erflater volgens de gewone tarieven belast worden op het aandeel dat zij erven in de gezinswoning. Brussels Hoofdstedelijk Gewest Vrijstelling In navolging van het Vlaams Gewest, kan nu ook in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest de langstlevende partner rekenen op een vrijstelling van successierechten op de gezinswoning. De vrijstelling geldt voor de langstlevende echtgeno(o)t(e) en (enkel) de wettelijk samenwonende partner. Maar de wettelijk samenwonende partner die tegelijk een bloedverwant in rechte lijn (bijvoorbeeld ouder of kind) of een broer of zus, oom of tante, neef of nicht is van de erflater, komt niet in aanmerking voor de vrijstelling. Indien er door overmacht of feitelijke scheiding geen samenwoning meer was op het ogenblik van het overlijden, dan komt ook de laatste gemeenschappelijke verblijfplaats in aanmerking als gezinswoning. De vrijstelling geldt (zoals in Vlaanderen) voor de netto-waarde van het verkregen aandeel in de gezinswoning en ongeacht de omvang van het aandeel. Er is evenmin progressievoorbehoud. Deze vrijstelling geldt voor alle overlijdens vanaf 1 januari Verminderd tarief De bestaande gunstige tariefregeling voor de vererving van de gezinswoning blijft behouden voor: > > de erfgenamen in rechte lijn; > > de uitgesloten wettelijk samenwonenden (nl. de wettelijk samenwonenden die tegelijk erfgenaam in rechte lijn, broer of zus, oom of tante, neef of nicht zijn van de erflater waar ze mee samenwoonden). In het kader van de toepassing van het verminderd tarief is er wel progressievoorbehoud. Indien het kind bijvoorbeeld een aandeel van erft in de gezinswoning en daarnaast nog andere goederen, dan wordt het verminderd tarief toegepast op de het netto-aandeel in de gezinswoning. Maar daarnaast zal men de netto-waarde van het aandeel in de gezinswoning fictief optellen bij de andere goederen, zodat de andere goederen belast worden aan 8%. De eerste schijf van die belastbaar is aan 3% wordt nu opgeslorpt door de waarde van de gezinswoning. De gezinswoning wordt geen tweede keer belast, maar het toepasselijk tarief voor de andere goederen wordt als het ware omhooggeduwd. Successierechten in het Vlaams Gewest ing.be/privatebanking Private Banking 1 Merk op dat de feitelijk samenwonende partner niet in aanmerking komt, noch voor de vrijstelling, noch voor de gunstregeling. In het kader van de vrijstelling, gaat het om de gezamenlijke hoofdverblijfplaats van de erflater en de overlevende echtgeno(o)t(e) of wettelijk samenwonende partner op het ogenblik van het overlijden. In het kader van het gunsttarief, gaat het om het gebouw dat de erflater op het ogenblik van zijn overlijden tenminste vijf jaar als hoofdverblijfplaats gebruikte. Waalse Gewest In het Waalse Gewest bestaat al enkele jaren een gunsttarief voor de vererving van de gezinswoning door de echtgeno(o)t(e) of wettelijk samenwonende partner en de erfgenamen in rechte lijn ( ouders, grootouders, kinderen, kleinkinderen, ). Als gezinswoning wordt in aanmerking genomen het gebouw dat de erflater op het ogenblik van zijn overlijden tenminste vijf jaar als hoofdverblijfplaats gebruikte. Het voordeel blijft behouden indien de erflater door overmacht of een dwingende reden van medische, familiale, beroeps- of maatschappelijke aard, zijn hoofdverblijfplaats niet heeft kunnen handhaven in de gezinswoning. Het Waalse Parlement heeft recent een Decreet aangenomen dat erin voorziet de successierechten op de gezinswoning te verminderen voor de langstlevende echtgeno(o)t(e) en (enkel) de wettelijk samenwonende partner. Wat betreft de gezinswoning zal de langstlevende echtgeno(o)t(e) of de wettelijk samenwonende partner geen successierechten meer moeten betalen op zijn erfdeel in die woning ten belope van een maximumbedrag van Alles wat hoger is dan Vergelijkende tabel: Voor wie? Vlaams Gewest > > Echtgeno(o)t(e) > > Wettelijk samenwonende > > Feitelijk samenwonende > 3 jaar > > Uitgesloten: samenwonenden in rechte lijn Vrijstelling , wordt vervolgens belast volgens de bestaande gunsttarieven. Het Waalse Gewest kiest dus voor een gedeeltelijke vrijstelling van de successierechten voor de langstlevende partner terwijl het in Vlaanderen en Brussel om een volledige vrijstelling gaat. Anders dan in het Vlaams en Brussels Hoofdstedelijk Gewest, zijn er geen uitsluitingen van bepaalde categorieën wettelijk samenwonenden. Een vererving van de gezinswoning tussen een ouder en het kind waarmee die ouder wettelijk samenwoonde bij zijn overlijden, komt in aanmerking voor de gedeeltelijke vrijstelling en (desgevallend) het gunsttarief voor het aandeel boven Daarnaast is er, zowel voor de vrijstelling als voor het verminderd tarief, een progressievoorbehoud voorzien, dat het toepasselijk successietarief voor de andere goederen van de nalatenschap omhoog duwt. Deze vrijstelling geldt voor alle overlijdens vanaf 1 juni Dat stemt overeen met een totale waarde van het gebouw van maximum als de woning in bezit is van beide partners, elk voor de helft. Brussels Hoofdstedelijk Gewest > > Echtgeno(o)t(e) > > Wettelijk samenwonende > > Uitgesloten: wettelijk samenwonenden in rechte lijn, broer/zus, oom/tante, neef/nicht Waalse Gewest > > Echtgeno(o)t(e) > > Wettelijk samenwonende > > Geen uitgesloten samenwonenden Omvang Netto-erfdeel (onbeperkt) Netto-erfdeel (onbeperkt) Beperkt tot Progressievoorbehoud Neen Neen Ja Voor wie? nvt Verminderd tarief > > Erfgenamen rechte lijn > > Wettelijk samenwonenden die van vrijstelling zijn uitgesloten Progressievoorbehoud nvt Ja Ja > > Erfgenamen rechte lijn > > Echtgeno(o)t(e)/wettelijk samenwonende voor aandeel > o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

15 Corporate Social Responsibility dat was de vraag die Outline stelde aan de verantwoordelijken van de verkozen organisaties: Born in Africa, Straatverplegers vzw en Soleil-Espoir. ING steunt de verenigingen De ING Solidarity Award, een initiatief dat in 2013 werd gelanceerd, steunt de dagelijkse werking van Belgische caritatieve verenigingen. Het principe is eenvoudig: u stemt voor de vereniging die uw voorkeur wegdraagt en ING steunt deze financieel. Daarnaast beloont de ING-jury een aantal specifieke projecten. Wij rekenen alvast op uw stemmen bij de tweede editie van dit initiatief in oktober! Geboren in Afrika en zonder toekomstperspectief De organisatie Born in Africa wil kinderen uit de Zuid-Afrikaanse townships op sociaal en educatief vlak begeleiden zodat ze later binnen hun gemeenschap als opgeleide en verantwoordelijke volwassenen kunnen fungeren als rolmodel voor de volgende generatie. Elk van hen heeft in België, Nederland of Noorwegen (de organisatie werd opgericht in België maar is nu actief in de drie landen) een peter of meter die deze globale begeleiding financiert. In tien jaar tijd konden 425 kinderen hun lagere school afronden en een aantal startten of voltooien hun secundaire studies, deze keer gesteund door meerdere peters of meters. en opvolging van de patiënten binnen de vzw Straatverplegers, een tweede organisatie die vorig jaar werd onderscheiden door de ING-jury. Door de prijs ( euro) die we vorig jaar hebben gewonnen, durfden we ineens ook rechtstreeks andere grote bedrijven contacteren voor financiële steun, vertelt Jaak Leenknegt die sinds zijn pensioen als vrijwilliger actief is bij de vzw Born in Africa. Hij zorgt binnen deze vereniging, die ondertussen precies tien jaar bestaat, voor de fondsenwerving waarmee Zuid-Afrikaanse kinderen uit achtergestelde wijken sociaal-educatieve ondersteuning krijgen. Zoals de meeste verenigingen rekent Born in Africa op de generositeit van particulieren en bedrijven om zijn werking voort te zetten en te ontwikkelen. Wij willen ons aandeel private giften verhogen om minder afhankelijk te zijn van overheidssubsidies, die nu twee derde van ons budget vertegenwoordigen. Een beter evenwicht tussen de financieringsbronnen zou ons beschermen tegen eventuele wijzigingen in het beleid van overheden, vernemen we ook van dokter Pierre Ryckmans, verantwoordelijke voor de medische coördinatie Bijna internetstemmen In totaal namen eind 2013 niet minder dan verenigingen, dat is bijna 10% van de vzw s die in België actief zijn, deel aan het ING Solidarity Award initiatief. Deze actie kadert in het beleid voor maatschappelijk verantwoord ondernemen van de bank dat onder meer een bijdrage wil leveren voor de ontplooiing en ontwikkeling van de samenleving. Particulieren zowel klanten als niet-klanten van de bank - stemden online voor hun favoriete vereniging en de 55 verenigingen met het meeste stemmen werden beloond met een cheque van euro. Allemaal samen haalden de organisaties actief op het vlak van humanitaire hulp, milieu, de begeleiding van mindervaliden, sport, hulp aan jongeren in moeilijkheden of gezondheidszorgen bijna stemmen binnen, na een vriendschappelijke maar intense strijd op het internet. Met uw hulp kunnen we dit aantal dit jaar misschien nog overtreffen? De tweede editie van de ING Solidarity Award start in oktober, volgens hetzelfde principe als vorig jaar: u stemt voor de vereniging die uw voorkeur wegdraagt en ING steunt deze financieel. We willen de verenigingen in de eerste plaats meer zichtbaarheid geven. Door het publiek te laten kiezen welke organisaties hun steun krijgen, blijven we zowel transparant als objectief, beklemtoont Joke Van Hoye, Head of Corporate Social Responsibility bij ING. Parallel met de stemmen van het grote publiek kent de ING-jury (met 3 verantwoordelijken van de bank en 4 prominenten van buiten de bank) prijzen toe die gaan van tot euro voor organisaties die financiële steun voor een specifiek project vragen. Vorig jaar onderzochten de leden van de jury niet minder dan 659 projecten en selecteerden ze er 15, waarvan er drie goed waren voor elk euro. Waarvoor werd dit geld concreet gebruikt, 28 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

16 Corporate Social Responsibility de ING Solidarity Award verzekeren we de continuïteit van ons dagelijkse werk in 2014 en kunnen we tegelijkertijd werken aan de opleiding van medisch personeel, sociaal werkers en zelfs veiligheidsagenten (trein- en metrostations) die in contact staan met een kwetsbaar publiek, en dat zowel in Brussel als in andere steden van het land. Tot op heden bleef de opvolging van patiënten tot aan hun duurzame re-integratie in een woning immers beperkt tot hier in Brussel, verduidelijkt dokter Pierre Ryckmans. En ook nadat de persoon opnieuw een dak boven zijn hoofd heeft, blijft de begeleiding door de organisatie doorlopen: omkadering door een medisch en sociaal netwerk, aangevuld met regelmatige bezoeken door vrijwilligers van Straatverplegers. Vijfentwintig leerlingen willen nu hogere of universitaire studies starten. Om hen deze kans te geven, hebben we in 2014 zelfs euro extra budget nodig, verklaart Jaak Leenknegt, Corporate Fundraiser van de vereniging. Alle kosten (inschrijving, huisvesting, voeding, transport ) worden gedragen door Born in Africa. In ruil tekent de jongere een charter waarin hij zich engageert om na afloop van zijn studies bij te dragen tot de ontwikkeling van zijn land en zelf een kind uit een achtergestelde wijk te steunen. Dit fonds met studiebeurzen kreeg de steun van ING. De euro van de publieksprijs werd in de eerste plaats besteed aan de ontwikkeling van communicatiemateriaal waarin al deze jongeren met een mooi potentieel worden voorgesteld. Hiermee gaan we op zoek naar de steun van andere bedrijven in het kader van hun maatschappelijk engagement. Er restte ons nog een derde van het bedrag en dat werd besteed aan de modernisering van ons administratieve programma, met de hulp van studenten, verduidelijkt Jaak Leenknegt. De euro van de juryprijs werd rechtstreeks gestort in het Fonds en zal worden gebruikt voor de universitaire studies van tweede studenten, een van hen start studies journalistiek, de andere rechten. Duurzame re-integratie van daklozen De vzw Straatverplegers herstelt de banden tussen daklozen en de psychische, medische en sociale diensten. Het team van professionals, hoofdzakelijk uit de medische sector, volgde in 2013 ongeveer 150 mensen. Het werkte met hen op het vlak van hygiëne en basisgezondheidszorgen en begeleidde mensen tijdens afspraken bij sociale structuren of gezondheidsdiensten. Met het geld van Gemiddeld slagen we er met onze actie in om elk jaar een tiental mensen de straat de rug te laten toekeren en hebben we goede hoop dat dit aantal geleidelijk zal stijgen. Sinds anderhalf jaar zamelen we giften in bij particulieren, bedrijven en stichtingen. Dankzij de ING-prijs verbeterden we onze zichtbaarheid bij potentiële schenkers, voegt de medische coördinator van de vereniging nog toe. Een beetje zon in hun hart Met 25 jaar is Laure Naveau jonger dan de vereniging waar ze voorzitster van is, een dimensie die volgens haar bijdraagt tot de rijkdom van het project. Jongeren die zich inzetten voor andere jongeren met een fysieke en/of mentale handicap, dat is het engagement van de vzw Soleil-Espoir. Sinds ruim dertig jaar organiseert de vereniging zomerkampen en activiteitendagen en -weekends voor kinderen en jongeren met een handicap. Het project dat bij de ING-jury werd ingediend bestond uit een integratiekamp met 17 kinderen met een handicap (tussen 8 en 18 jaar) en een tiental kinderen zonder handicap (tussen 6 en 12 jaar), samen met een 30-tal monitoren, allemaal vrijwilligers. Bij de activiteiten die we organiseren zien we telkens opnieuw dat het anders-zijn van kinderen en jongeren met een berperking angst blijft inboezemen. Om komaf te maken met deze gevoelens, is een gedragswijziging nodig bij de volwassenen van morgen, met andere woorden de jongeren van vandaag... Anderzijds zien we als organisator van vakantiekampen in welke mate dit unieke ervaringen zijn die onze gedachten en gedragingen veranderen. Door diversiteit te beleven leer je deze te aanvaarden en kunnen barrières wegvallen, becommentarieert Laure Naveau. Het Arc-en-Ciel-kamp vond plaats van 21 tot 31 juli 2013, in de omgeving van Huy. Voor de jonge deelnemers waren dit onvergetelijke momenten! Voor ons was het een grote eer dat ons project door de jury werd uitgekozen, besluit de jonge vrouw. Lees er meer over: https://promo.ing.be/solidarityaward/index.aspx Een duurzaam engagement > > Sinds 2005: ING België steunt elk jaar ruim 60 projecten via het Mecenaatsfonds ING dat door de Koning Boudewijnstichting wordt beheerd. De bank ondersteunt eveneens de werking van UNICEF. > > 2010: Lancering van de ING Solidarity Award ten voordele van verenigingen die worden ondersteund door medewerkers van de bank. > > 2011: Oproep voor noodhulp binnen de volledige groep, voor de hongersnood in de Hoorn van Afrika. > > 2012: Vrijwilligerswerk door personeelsleden van ING België in het kader van de Belgium Special Olympics. Deelname aan de ING Run voor UNICEF, georganiseerd door ING Group. > > 2013: Lancering van de ING Solidary Award ten voordele van alle Belgische verenigingen. 30 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

17 Corporate Social Responsibility De vrijwilliger in uw bankier Sinds dit jaar kunnen alle medewerkers van ING België jaarlijks een werkdag omzetten in vrijwilligerswerk. Binnen de bank waren er echter al heel wat medewerkers die bij diverse organisaties onbezoldigd het beste van zichzelf geven. We ontmoetten vier medewerkers van ING Private Banking die openhartig vertelden over hun engagement tijdens hun vrije uren. Hoe het begon Ik geef toe dat mijn twee zonen mij een duidelijke duw in de rug hebben gegeven. Ze waren nog geen tien toen ze me bleven verwijten dat ik onvoldoende genereus was, omdat ik nooit geld gaf aan de daklozen die we op straat tegenkwamen. Ze bleven vragen stellen, zowel aan mij als aan mijn echtgenote. Tot op de dag dat we ons engageerden in Soupière Sans Abri, een organisatie die in 1996 werd opgericht door een groep vrienden uit Wezembeek-Oppem. Deze vereniging, die ondertussen een officiële afdeling is van de vzw Thermos, bereidt en serveert elke maand twee maaltijden voor de daklozen bij het Centraal Station van Brussel. In de loop der tijd zijn mijn echtgenote en ikzelf er de verantwoordelijken van geworden, vertelt Thibault de Cooman, Regional Manager van ING Private Banking. Later sloten nog twee bevriende koppels zich aan bij de vereniging. een 40-tal zieken. Voor hen wordt in Lourdes zelfs een volledige ziekenhuisverdieping afgehuurd en reizen er hospitalières mee, vrijwilligers die mee instaan voor de verzorging van de zieken. Sofie Huyghe is al een paar jaar van de partij. Dankzij mijn engagement als vrijwilliger slaag ik erin om de dingen veel meer te relativeren, en meer oog te hebben voor wat echt telt in het leven. Sofie Huyghe Thibault de Cooman Sofie Huyghe Door mijn tijd te geven en concreet een engagement aan te gaan, heb ik echt het gevoel dat ik een steentje bijdraag. Thibault de Cooman Bij een maatschappelijk engagement bekleedt het relationele vaak een belangrijke plaats. Aangespoord door het enthousiasme van de moeder van een goede vriend die al ruim 20 jaar vrijwilliger is bij de organisatie Nationale Belgische Bedevaart, besloot Sofie Huyghe, fiscaal jurist bij ING Private Banking zone West, enkele jaren geleden om als vrijwilliger mee op Lourdes-reis te gaan. Al sinds 1874 organiseert deze organisatie reizen met zieken naar Lourdes. Ieder jaar nemen er een 200-tal bedevaarders aan deel, waarvan Ik ben altijd sterk sociaal bewogen geweest, getuigt ze. Voor ik naar Lourdes meeging, werkte ik als vrijwilliger voor een organisatie die activiteiten organiseerde of betaalde voor minderbedeelde jongeren. Naast het persoonlijke engagement is er ook de financiële expertise van de medewerkers van ING, een extra troef voor heel wat verenigingen. Dat was in ieder geval de reden waarom Benoît Smets, directeur Private Banking, acht jaar geleden voorzitter van Handicap International België werd. Dit mandaat is een voortvloeisel van mijn deelname aan een galadiner van Handicap International, samen met onze huidige CEO, Rik Vandenberghe. En om eerlijk te zijn, ik was in eerste instantie enorm trots toen men mij voorstelde om voorzitter te worden... maar al snel ondervond ik wat daarvan de gevolgen zouden zijn in termen van tijd (lacht). Maar blijkbaar heeft het me niet kunnen ontmoedigen want ondertussen ben ik penningmeester van twee dag- en opvangcentra voor volwassen gehandicapten in Antwerpen (Fondatie Terninck) en in Brussel (Facere). Josée Rigtering Benoît Smets 32 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

18 Corporate Social Responsibility Ook Josée Rigtering, Private Banker bij ING, werd vanuit haar financiële achtergrond gevraagd om binnen de protestantse kerk waar ze lid van is, penningmeester te worden. Daarnaast verzorgde ze de financiën van een vzw van de Kerk. Alle erkende kerkbesturen moeten rapporteren aan de overheid, met meerjarenplannen en een jaarrekening. Gedurende negen jaar heb ik die taak op me genomen en ook nu nog zetel ik in het bestuur. Haar tweede engagement neemt ze op met het hele gezin. Elke eerste zaterdag van juni organiseren alle Belgische afdelingen van de internationale serviceclub Fifty One in de zoo van Planckendael de Dag van de Zoo. Ieder jaar bezoeken gehandicapten en hun begeleiders gratis de zoo en zorgen de medewerkers van de serviceclubs voor een broodmaaltijd en gidsen we door het park. Een overvloed aan ervaringen Sofie Huyghe moet voor haar taak als hospitalière al vroeg uit de veren. Elke ochtend zorgen wij ervoor dat de zieken worden aangekleed en gewassen, dat ze op tijd ontbijten en nadien kunnen deelnemen aan de uitstap. Het duwen van de rolstoelen in Lourdes gebeurt door de brancardiers, meestal sterkere mannen, maar s avonds en eigenlijk vaak ook tussendoor staan wij opnieuw in voor de zieken. Voor zijn taak als vrijwilliger moet Thibault de Cooman vooral zijn organisatietalent en koelbloedigheid aanspreken. Het enorme engagement van de mensen die in al deze organisaties werken, voor beduidend lagere lonen dan in de privésector, dwingt bij mij respect af. Benoît Smets Eén keer per maand verdelen Thibault, zijn vrouw en twaalf andere vrijwilligers onder elkaar de boodschappen en nadien de bereiding en verdeling van de maaltijden, telkens een zaterdag- en zondagavond, aan ruim honderd daklozen. Dat is lang niet altijd evident. Soms is er wat geduw en getrek, gebroken glas Velen hebben in de loop van de dag al heel wat alcohol op en dan durven de gemoederen wel eens verhitten. Amaury en Guillaume de Cooman, ondertussen beiden aan de universiteit, blijven hun ouders helpen waar mogelijk. Op een dag kruiste Philippe, een dakloze die we al jaren kennen, Guillaume en twee vriendinnen in een metrostation. Hij sprak de meisjes aan en zei, daarbij naar Guillaume wijzend: Die jongen heeft een hart van goud. Je kunt je wel inbeelden hoe verbaasd ze waren! Door het schenken van tijd en concreet een engagement aan te gaan, heb je echt het gevoel dat je een steentje bijdraagt, voegt Thibault de Cooman nog toe. En tijd, dat is wat elke vrijwilliger geeft vaak zelfs in overvloed. Vanuit zijn mandaat als voorzitter neemt Benoît Smets deel aan heel wat vergaderingen en publieke evenementen. Het enorme engagement van de mensen die in al deze organisaties werken, voor beduidend lagere lonen dan in de privésector, dwingt bij mij respect af. Dat maakt dat ik ook voor mezelf geen half engagement wil. Zo besliste Facere, een van de organisaties waarin ik actief ben, enige tijd geleden om de tuin van het rusthuis helemaal in orde te brengen om de senioren een aangenamere omgeving te bezorgen. Iedereen heeft toen de handen uit de mouwen gestoken! Een van de voordelen van enthousiasme is dat het erg besmettelijk is, voegt Josée Rigtering toe. ING vraagt elk jaar vrijwilligers om een handje te helpen bij de Special Olympics (nvdr, de bank is sinds 2012 partner van deze organisatie die sport toegankelijk wil maken voor iedereen met een mentale beperking door mogelijkheden te bieden om te trainen en deel te nemen aan aangepaste competities). Een aantal collega s met wie ik toen in het team zat, helpen ondertussen ook mee bij de jaarlijkse dag van de serviceclub Fifty One in Planckendael. Je krijgt dan een heel team met naast het gezin ook vrienden en collega s. Onze vriendschapsbanden worden er alleen maar sterker van. Een verrijking In het begin wisten veel mensen uit mijn omgeving niet wat ze moesten denken van mijn engagement, vertelt Sofie Huyghe. Temeer omdat ik zowel de reis als het verblijf zelf betaal, elk jaar toch zo n 500 euro, én er verlofdagen voor moeten opnemen. Ondertussen weten ze met welke energie ik terugkom van de jaarlijkse reis naar Lourdes en krijg ik vooral geïnteresseerde vragen. En terecht, want telkens opnieuw besef ik dat ik vertrek met de intentie om te geven, maar dat ik wederom meer heb teruggekregen. Minstens een maand na elke reis slaag ik erin om de dingen allemaal veel meer te relativeren, en extra dankbaar te zijn voor wat echt telt in het dagelijkse leven: een goede gezondheid, fijne kinderen en een toffe job met fantastische collega s. Vrijwilligerswerk is over de hele lijn een verrijking, beaamt Josée Rigtering. Het gebeurt ook regelmatig dat een van mijn cliënten spontaan vertelt over een project waar hij of zij zich voor inzet. Wanneer cliënten weten dat jij er ook voor openstaat, beginnen ze er vaak enthousiast over te vertellen en dat levert telkens weer boeiende gesprekken op. Zo migreerde de zoon De handen uit de mouwen We zijn meer dan enkel een financiële instelling, we moeten ook onze rol binnen de samenleving opnemen en voor ons is het belangrijk dat deze visie wordt gedeeld door al onze medewerkers, vertelt Rik Vandenberghe, CEO van ING België. Onze ontmoeting, op 2 mei, vond plaats op een ongewone plaats: De Foyer in de Brusselse Bodeghemstraat, een van de Brusselse opvangcentra van het Leger des Heils. Dit centrum biedt huisvesting aan een 70-tal daklozen en migranten tijdens hun regularisatieprocedure. Rik Vandenberghe steekt er letterlijk de handen uit de mouwen: samen met Erik Van Den Eynden, General Manager Midcorps & Institutionals, en Sonja Noben, General Manager ITS, mengt hij de ingrediënten waarmee men binnen enkele uren honderden wafels voor de opendeurdag van de organisatie zal bakken. Niemand kan ontkennen dat het deeg wat te zout is, maar het werd met hart en ziel bereid. In een andere ruimte wordt Steven De Meyer, General Manager Retail Sales, bij een spelletje tafeltennis in de pan gehakt door Patrice, een 50-jarige Togolees die twee maanden geleden in België aankwam op zoek naar een beter leven. Tafeltennis is een van de manieren voor het verjagen van de verveling bij een 20-tal vluchtelingen wiens lot mogelijk bij ons in België zal kantelen. Met dit soort ervaring ontdek je hoe relatief alles is, stelt Rik Vandenberghe, die zich op zijn beurt voorbereidt op een nederlaag met 2-21, maar met zijn uitspraak aangeeft waar het hier echt om draait. De Foyer biedt uiteenlopende Enthousiasme is erg besmettelijk. Josée Rigtering van een van mijn cliënten uit idealisme naar Zuid-Amerika om er zich in te zetten voor de lokale gemeenschap. De vader is heel wat minder avontuurlijk aangelegd, maar steunt het project in de mate van het mogelijke financieel. Telkens we elkaar zien, weet hij dat ik uitkijk naar zijn nieuwste verhalen. Ook voor Benoît Smets zijn de relaties met een aantal cliënten intenser geworden. Door mijn bevoorrechte contacten met de Koning Boudewijnstichting kan ik met een cliënt gemakkelijker praten over de oprichting van een stichting waarmee hij een steentje kan bijdragen om bepaalde maatschappelijke problemen te verlichten, bijvoorbeeld op het vlak van gezondheid, iets wat verder gaat dan het persoonlijke belang en dat van de familie. Ik denk dat het bedrijfsleven en al deze organisaties elkaar wederzijds kunnen inspireren, omdat beiden goede ideeën hebben die men van elkaar kan overnemen. opvang, voor sommigen is het een tijdelijke oplossing terwijl andere daklozen er dag in dag uit verblijven, soms al jarenlang. Voor hen is dit hun thuis geworden... Rik Vandenberghe en zijn team openen symbolisch de weg voor andere, vergelijkbare acties. Vanaf dit jaar kunnen immers alle werknemers van ING België een werkdag omzetten in een dag vrijwilligerswerk, een initiatief dat binnen het Belgische bedrijfsleven helaas nog maar beperkt ingeburgerd is. De bank werkt voor dit project samen met Time4Society, dat de brug vormt tussen de bedrijven en de verenigingen en organisaties. Deze actie is een onderdeel van ons programma voor maatschappelijk verantwoord ondernemen en biedt het antwoord op een vraag die leefde bij de medewerkers van de bank. Velen onder hen zetten zich tijdens hun vrije tijd immers in als vrijwilliger. En ook nieuw aangeworven medewerkers vragen ons wat ze via de bank kunnen betekenen voor de samenleving en wat de bank zelf op maatschappelijk vlak onderneemt, besluit Joke Van Hoye, Head of Corporate Social Responsibility bij ING. 34 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

19 Reportage Als iets binnen de normen is, dan vind ik het meestal saai. Daarom wil ik telkens opnieuw deze schoonheid en de normen doorbreken. Dries Van Noten Tussen Antwerpen en Parijs In 1985 opende Dries Van Noten zijn eerste boetiek in een winkel galerij in Antwerpen. Volgend jaar zal hij dus dertig jaar actief zijn binnen de internationale modewereld. Hij legde al die tijd een bijzonder parcours af, zonder toegiften of valse schijn. En vanaf februari 2015 kunnen we zijn inspiratiebronnen ontdekken dankzij een prachtige tentoonstelling in het ModeMuseum van Antwerpen. De man is discreet, bijna zwijgzaam. Een spaarzaamheid aan woorden die in contrast staat met de exuberantie van zijn stijl die van zijn creaties wel te verstaan, want in zijn eigen kleding staat soberheid voorop. Dries Van Noten nodigde ons voor dit interview uit in zijn hoofdkantoor, een robuust havenpand aan de Godefriduskaai, op het Eilandje in Antwerpen. Toen de stille ontwerper, met een al even bescheiden handdruk en glimlach, zich lang geleden in deze wijk vestigde, was deze allesbehalve trendy. Vandaag tekent het imposante MAS zich af aan de overkant van de straat. Helemaal bovenaan, net onder het panoramaterras, zit het tweesterrenrestaurant t Zilte. In de ooit zo rustige, verlaten buurt is het nu een drukte van jewelste zodat men onder de kaai zelfs een openbare parking heeft moeten aanleggen. Hierdoor werd zijn tuin in Lier meer dan ooit de belangrijkste bron van evenwicht voor de meest emblematische van de Antwerpse Zes 1. Een tuin die tot aan de publicatie van zijn boek een goed bewaard geheim bleef. Dries Van Noten, foto John Dolan Dries Van Noten maakt zijn keuzes intuïtief, maar stelt weloverwogen vragen 2, zo schrijft Pamela Golbin, algemeen conservator van de hedendaagse collecties mode en textiel in het Parijse musée des Arts Décoratifs. Hier loopt nog tot 31 augustus de expo Dries Van Noten, Inspirations. De pitch van deze tentoonstelling op vierkante meter? De ontwerpen van Dries Van Noten samenbrengen met de historische stukken van het museum en andere werken die zijn mode hebben beïnvloed, van de film The Piano van Jane Campion en de muziek van de Sex Pistols tot een schilderij van Francis Bacon. Een verzameling van spiegelingen en contrasten, die iconoclastische allures aanneemt wanneer een Vlaamse 16 e -eeuwse schilder plotseling dialogeert met de bijzondere kunsttaal van een Damien Hirst. Van 13 februari tot 19 juli 2015 komt de tentoonstelling naar het ModeMuseum van Antwerpen, in een aangepaste versie. ING, die altijd de Belgische mode heeft ondersteund (lees kader) is partner van dit evenement. Omdat we niet dezelfde en ook niet alle kunstwerken kunnen tentoonstellen als in Parijs en de ruimte bovendien kleiner is, beginnen we het verhaal opnieuw te vertellen, met bepaalde stukken van het MoMu en andere stukken van onze collecties, vertelt Dries Van Noten. Outline sprak aan de hand van vijf sleutelwoorden met deze ontwerper, die in zijn boek wordt omschreven als een verzame laar die steeds op zoek is naar verwantschappen tussen eclectische elementen uit alle hoeken van de wereld 2. Zelfanalyse De vraag van het Parijse musée des Arts Décoratifs was voor mij een verrassing. Het was nog niet echt in mijn gedachten opgekomen om een tentoonstelling te maken. Maar zodra ik had begrepen dat het geen klassieke retrospectieve over mijn werk zou zijn, maar in de eerste plaats zou gaan over creativiteit en inspiratie, werd het plots een heel interessant avontuur. Het was voor mij ook een soort analyse van de manier waarop ik werk. Met vier collecties per jaar (twee voor vrouwen en twee voor heren) en de druk van de defilés, wordt je manier van werken haast een automatisme. Bij zo n tentoonstelling moet je voor jezelf terugblikken, en het hoe en waarom analyseren. Dat is heel boeiend. We werkten bijna twee jaar aan dit project. Zodra het concept vast lag, zijn we in de archieven van het museum gedoken. Geen sinecure want deze bevatten 1,2 miljoen werken! We maakten een eerste selectie en dan gingen we meer in detail. Je moet nagaan welke stukken je kunt tentoonstellen, rekening houdende met hun toestand en het verhaal dat je er mee kunt vertellen. Een aantal werken komen ook van andere musea of private collecties. 1 De Antwerpse Zes: de bakermat van de Antwerpse mode begin jaren 80: Walter Van Beirendonck, Dirk Bikkembergs, Ann Demeulemeester, Dries Van Noten, Dirk Van Saene en Marina Yee. Ze behaalden allen een diploma modesectie aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen, waarvan Walter Van Beirendonck op heden directeur is. 2 Dries Van Noten, Lannoo, 308 blz, Les Arts Décoratifs, Musée de la Mode, exposition «Dries Van Noten - Inspirations», 2014, foto Luc Boegly 36 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

20 Reportage Zo zijn er ongelooflijke werken van het Musée d Orsay, waaronder de Comte Montesquiou van Giovanni Boldini. Dit schilderij werkt ook fantastisch omdat het naast een portret van Elizabeth Peyton, de Silver Bosie, hangt. Deze confrontatie leek me een verrijking. Vanuit die logica was het voor mij belangrijk om voor deze tentoonstelling niet zomaar een werk van bijvoorbeeld Damien Hirst of Yves Klein te hebben, maar wel een specifiek werk. Van Damien Hirst koos ik het werk met de vlinders. Een haai op sterk water of een doorgesneden koe zou niet hetzelfde verhaal verteld hebben... Terwijl bij een klassieke kunsttentoonstelling de naam van de artiest soms belangrijker is dan het werk zelf. Wij zijn volledig omgekeerd tewerk gegaan. Ontwerpen De modewereld is natuurlijk veranderd sinds ik in 1977 startte aan de Academie van Antwerpen. Niet alleen de technieken zijn anders, ook het productieritme en de tools waarover we beschikken, om te beginnen natuurlijk het internet. Mijn bedrijf is geëvolueerd, maar het ontwerpproces blijft hetzelfde: Je start steeds met een stuk stof waarmee je een menselijk lichaam omhult. Dit is de reden waarom ik zo enthousiast blijf. Hoewel ik me omringd heb met efficiënte teams, vind ik het belangrijk dat ik betrokken blijf bij alle beslissingen. In veel modehuizen wordt er een creatief directeur aangesteld. Ik werk anders, voor mij is het noodzakelijk dat een product mijn eigen ding is. Het zou jammer zijn om enkel nog vergaderingen te moeten bijwonen en dan de richtlijnen aan te geven. Ontwerpen blijft het meest boeiende aspect in de hele cyclus van een kledingstuk en ik blijf nog heel sterk betrokken bij het creatieve proces. Het creatief bureau bestaat uit een twintigtal mensen van over de hele wereld. Om die reden is onze voertaal het Engels. Sommigen zijn meer technisch bezig, bijvoorbeeld met patronen. Je hebt er die aan de accessoires werken (schoenen en tassen), tricot of uitsluitend de imprimés. Iedereen heeft een duidelijke rol. Elke nieuwe collectie moet beter zijn dan de vorige. Maar ons doel is niet om een winkel te openen in elke wereldstad, daar heb ik niet zo n nood aan. We moeten ons natuurlijk wel blijven ontwikkelen, een firma die niet groeit is niet gezond. We moeten dus zien dat we het ieder seizoen meer en beter doen. Onze collecties worden momenteel verkocht in een 500-tal verkooppunten, waarvan een twintigtal eigen winkels. De andere zijn multilabel stores en corners in department stores zoals Barneys in New York. Schoonheid Iets perfect mooi kan ook heel saai zijn. Een perfect mooie vrouw, die haar perfectie dankt aan esthetische chirurgie, boeit me minder dan een vrouw met een haakneus of een vreemde kin, of een gezicht of een lichaam dat je twee keer moet bekijken om het volledig tot je te laten doordringen. Dat is ook de filosofie achter mijn collecties: als iets binnen de normen is, dan vind ik het meestal saai. Daarom wil ik schoonheid en normen doorbreken, met verwachtingen spelen. Ik wil voortdurend dingen in vraag stellen en mensen blijven verrassen. Mijn creaties zijn geen fast fashion, misschien zelfs geen echt modeproduct. Ik probeer kleding te maken die een langer leven kunnen hebben. Ik denk dat dit de kledingstukken zijn waar mensen echt in geïnteresseerd zijn, vooral in moeilijke tijden. De bezoekers aan de tentoonstelling in Parijs waren trouwens verbaasd hoe moeilijk het is om op mijn creaties een datum te plakken. Zowel de stukken uit de jaren 90 als die van nu worden gekenmerkt door een soort van tijdloosheid, het is geen vluchtige mode. Je ziet dat er één visie achter zit, en het is dat wat telt. Overdracht Ik probeer voortdurend om mijn passie en kennis door te geven. In de eerste plaats binnen mijn bedrijf, maar ook bij studenten. Enkele weken geleden nodigden we de studenten van het vierde jaar van de Academie van Antwerpen een volledige dag uit. Ik legde hun mijn manier van werken uit en zij kregen de kans om heel wat over het vak te ontdekken. Voor mij is het contact met jonge mensen belangrijk. Ik heb graag het gevoel dat mijn manier van mode maken zal blijven bestaan. Continuïteit is belangrijk, ook binnen het bedrijf zelf. Ik ben er 55 en indien ik om de een of andere reden zes maanden buiten strijd ben, moeten de zaken voortlopen. Wist u dat we bijvoorbeeld in India alleen al een kleine 3000 mensen hebben die voor ons werken, aan borduurwerk? Niemand heeft het eeuwige leven en je kunt ziek worden of het slachtoffer zijn van een ongeval. Ik zorg dat ik een goed team rond mij heb, dat indien nodig bepaalde beslissingen kan nemen. Geld Voor mij is geld een beetje een bijkomstigheid. Ik weet dat financiële middelen belangrijk zijn, maar ik wil vooral doen wat ik graag wil doen. Ik wil de kleren kunnen maken die ik wil maken, ik wil me omringen met de dingen die ik mooi vind en die ik nodig heb om creatief te zijn. Voor het beheer van mijn vermogen, zowel privé als zakelijk, ben ik omringd door een hele goede ploeg. Ik ben in de eerste plaats een goede ontwerper en daarnaast misschien ook een goede tuinman. Het overige vertrouw ik toe aan mensen met de nodige competenties. Mijn relaties met ING gaan al ver terug. ING was de eerste bank die geloofde in de Antwerpse mode. Je had indertijd het bankfiliaal BBL Haven. Hier werkte bankier Erik Van Den Eynden, een man met een bijzonder open geest. En dat was nodig: de mode die wij maakten vertegenwoordigde toen een volledig nieuw concept. De Antwerpse ontwerpers helpen om hun carrière een hoge vlucht te laten nemen, was niet zonder risico s, maar hij geloofde in ons. Persoonlijk ben ik trouw gebleven aan ING. Les Arts Décoratifs, Musée de la Mode, exposition «Dries Van Noten - Inspirations», 2014, foto's Luc Boegly Dries Van Noten - Inspirations > > Tot 2 november 2014 in het musée des Arts Décoratifs in Parijs Rue de Rivoli 107, Paris > > Van 13 februari tot 19 juli 2015 in het ModeMuseum in Antwerpen - Nationalestraat 28, 2000 Antwerpen Vertrouwen en financiële orthodoxie met elkaar verzoenen In zijn bankierspak valt er maar weinig extravagantie te ontdekken, en toch Erik Van Den Eynden, tegenwoordig General Manager Midcorps & Institutionals bij ING België, leidde aan het begin van de jaren 90 het kantoor BBL Haven in Antwerpen. Dat was vóór de overname van de Bank Brussel Lambert door ING. Dit kantoor dicht bij de haven telde onder zijn klanten uiteraard veel maritieme bedrijven die vanuit Antwerpen opereerden. Op een dag stapte niet een reder maar een modeontwerper het kantoor binnen. Dat was Dries Van Noten, herinnert zich Erik Van Den Eynden. Met in zijn kielzog A.F. Vandevorst, Walter Van Beirendonck, Veronique Branquinho, Raf Simons, Jurgi Persoons en alle anderen. Ik kende niets van de sector. Ik begeleidde daarom Dries bij een van zijn defilés in Parijs. Daar ontmoette ik ook verschillende spelers uit de hele modeketen, in een poging om de werking van elk van de raderen in het proces te begrijpen. Een bedrijf doorgronden, de ondernemer vertrouwen en dit combineren met een goede financiële orthodoxie, dat is de essentie van ons vak als bankier. Samen werkten we een methode uit om de Belgische ontwerpers de nodige financiering te geven en tegelijkertijd de risico s voor de bank te beperken. We zetten ook een ecosysteem op dat voor iedereen gelijk was: zelfde bankier, zelfde bedrijfsrevisor, zelfde persattaché enz. Voor hen was deze wereld immers al even nieuw. Soms was ik zelfs een beetje leraar economie wanneer ik hen de methodes en hulpmiddelen voor de financiering van de internationale handel toelichtte. Dries was de first mover, hij combineerde een groot creatief talent met de vaardigheden van een ondernemer. Hij had ook een neus voor ander talent, voor mensen die uit de band springen. Het was hij die ons adviseerde om de nodige financiering te verstrekken aan Raf Simons, op dit moment artistiek directeur bij Dior. Maar toch wil ik hier niet de indruk wekken dat het in de Belgische mode allemaal rozengeur en maneschijn is. Ik weet dat de meeste ontwerpers het door de crisis lastig hebben om een goed financieel model te vinden, en dat sommigen moeite hebben om het hoofd boven water te houden 38 o u t l i n e / A U G U S T U S o u t l i n e / A U G U S T U S

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 Werkloosheid Verenigde Staten - Fed blijft op toneel Rusland eist rol op, p.1. - Aandelen meest kansrijk in 2014, p.2. - Obligaties winnen in Q1 - weinig potentie, p.2.

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/15 Macro & Markten, strategie 1. Rente en conjunctuur : EUROPA De Europese rentevoeten zijn historisch laag, zowel op het korte als op het lange einde, en geven de

Nadere informatie

ING, partner van familiale ondernemers

ING, partner van familiale ondernemers ING, partner van familiale ondernemers Familiebedrijven, de motor van de economie Leidt u een familiebedrijf? Familiebedrijven professionaliseren In België vertegenwoordigen familiebedrijven maar liefst

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Gedurende het slotkwartaal van 2013 heeft de ECB ervoor gekozen om het monetaire beleid verder te verruimen. De reden hiervoor was onder meer een verrassend lage

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Halfjaarbericht Interim report 2003. Retail

Halfjaarbericht Interim report 2003. Retail Halfjaarbericht Interim report 2003 Retail Profiel VastNed Groep De VastNed Groep bestaat uit twee gespecialiseerde onroerendgoedbeleggingsmaatschappijen met veranderlijk kapitaal: VastNed Retail N.V.

Nadere informatie

Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven. 24 september 2013 1 1

Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven. 24 september 2013 1 1 Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven 24 september 2013 1 1 1 Inhoud Alternatieve vormen van financiering Een Europese Private Placement? Financiering van NPEX Contact: Victor Meijer (victor.meijer@nibc.com)

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

juni MARKTCOMMENTAAR

juni MARKTCOMMENTAAR juni 2014 MARKTCOMMENTAAR INLEIDING Opnieuw heeft de Europese Centrale Bank een sleutelrol gespeeld in de evolutie van de financiële markten tijdens de maand juni. De omvang van de aangekondigde monetaire

Nadere informatie

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer Op zoek naar rendement? Zoek niet langer High-yield en opkomende markten Juni 2014 Uitsluitend voor professionele beleggers De rente op staatsobligaties blijft nog lang laag. In het nauw gedreven door

Nadere informatie

In de eurozone concentreerde de activiteit zich op de korte looptijden in de kernlanden en op de lange looptijden in de perifere landen

In de eurozone concentreerde de activiteit zich op de korte looptijden in de kernlanden en op de lange looptijden in de perifere landen De forse verlaging van de rente in de laatste versoepelingscyclus van de monetaire autoriteiten deed de overheidsrente in heel wat belangrijke landen, waaronder Duitsland, Frankrijk, Zweden, Denemarken

Nadere informatie

een verhoogde participatie van institutionele en particuliere beleggers in risicovolle activa (en dus meer handelsvolume),

een verhoogde participatie van institutionele en particuliere beleggers in risicovolle activa (en dus meer handelsvolume), We onderwegen de aandelenposities in alle regio's en overwegen tactisch cash. Terwijl de Europese schuldencrisis het risico van een recessie doet toenemen, vertonen de bedrijven in de eurozone geen tekenen

Nadere informatie

T T A M. Vandaag lijken aandelen volgens TreeTop Asset Management absoluut en relatief goedkoop.

T T A M. Vandaag lijken aandelen volgens TreeTop Asset Management absoluut en relatief goedkoop. T T A M Een vermogen 249 keer verhogen sinds 1900 Ondanks twee wereldconflicten en de grote crisis van de jaren dertig, verhoogde de reële waarde (na inflatie) van een globale aandelenportefeuille 249

Nadere informatie

Het 1 e kwartaal van 2015.

Het 1 e kwartaal van 2015. 1 Het 1 e kwartaal van 2015. Achteraf bezien was het eerste kwartaal van 2015, vooral in Europa, uiterst vriendelijk voor beleggers. Hoewel door Invest4You, ondanks de jubelverhalen in de pers een zekere

Nadere informatie

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs.

Grafiek 1: Evolutie van de voornaamste aandelenindices in de VS, Eurozone, China en de groeilanden in vergelijking met de evolutie van de goudprijs. BEHEERSVERSLAG 31/3/2015 Macro & Markten, strategie Na de forse klim van de aandelenmarkten in 2014 zetten vooral de Zuidoost Aziatische en Europese aandelenmarkten deze trend in 2015 verder. Meer en meer

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG Active Multi Allocation Fund september 2015

BEHEERSVERSLAG Active Multi Allocation Fund september 2015 BEHEERSVERSLAG Active Multi Allocation Fund september 2015 Beleggingsdoelstelling Het BIF Active Multi Allocation Fund streeft naar een rendement gelijk aan of hoger dan zijn benchmark. Het investeringsproces

Nadere informatie

november MARKTCOMMENTAAR

november MARKTCOMMENTAAR november 2014 MARKTCOMMENTAAR INHOUDSOPGAVE Inleiding 2 In het kort 3 Marktcontext in Europa 4 Marktcontext in de Verenigde Staten 5 INLEIDING De rentevoeten daalden zoals tijdens 10 van de voorbije 11

Nadere informatie

Update april 2015 Beleggen

Update april 2015 Beleggen Update april 2015 Beleggen Laag, lager, laagst In mijn vorige column schreef ik over de actie van de ECB, die 22 januari jongstleden werd aangekondigd, om maandelijks 60 miljard Euro aan obligaties op

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen April 2015

Maandbericht Beleggen April 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 22 april 2015 Maandbericht Beleggen April 2015 maart april + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Noord-Amerika

Nadere informatie

Nieuwe gewaarborgde rentevoeten voor de pensioenplannen die afgesloten worden door een onderneming Vragen & Antwoorden

Nieuwe gewaarborgde rentevoeten voor de pensioenplannen die afgesloten worden door een onderneming Vragen & Antwoorden Nieuwe gewaarborgde rentevoeten voor de pensioenplannen die afgesloten worden door een onderneming Vragen & Antwoorden Employee Benefits Institute 1. Welke zijn de nieuwe rentevoeten die AXA Belgium waarborgt

Nadere informatie

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Europese Commissie - Persbericht Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Brussel, 05 mei 2015 De economie in de Europese Unie profiteert dit jaar van een

Nadere informatie

juni MARKTCOMMENTAAR

juni MARKTCOMMENTAAR 2015 juni MARKTCOMMENTAAR INHOUDSOPGAVE INLEIDING Terwijl een grote meerderheid een gunstige afloop verwachte van de onderhandelingen tussen Griekenland en zijn schuldeisers, werden deze onderhandelingen

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Op de financiële markten keerde de rust enigszins terug in het vierde kwartaal. In de VS hield de zogenoemde fiscal cliff de beleggers nog wel geruime tijd in haar

Nadere informatie

Duvel Moortgat : courante netto winst +16%

Duvel Moortgat : courante netto winst +16% 15 Maart 2000 Duvel Moortgat : courante netto winst +16% Markante feiten van 1999 Beursintroductie: Duvel Moortgat werd begin juni geïntroduceerd op de Beurs van Brussel. Participatie in Noord Amerikaanse

Nadere informatie

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven Koen De Leus Senior Economist KBC Group Agenda Constructiefouten EMU en oplossingen Beleggingsalternatieven Obligaties Aandelen Vastgoed 2 19 oktober 2012

Nadere informatie

Beleggingsstrategie. Zeer defensief. ingsstrategie

Beleggingsstrategie. Zeer defensief. ingsstrategie Zeer defensief ingsstrategie Beleggingsklimaat Ontwikkeling en vooruitzichten beleidsrente VS 1,5 EMU 0,5 12-2010 12-2011 12-2012 12-2013 12-2014 12-2015 Ontwikkeling en vooruitzichten tienjaarsrente 5,0

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V.

HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V. HALFJAARBERICHT 2015 BNG VERMOGENSBEHEER B.V. Inhoud 1 Profiel 1 2 Directieverslag 2 2.1 Beheerd vermogen 2 2.2 Financieel resultaat 2 2.3 Financiële markten 2 2.4 Personeel en organisatie 2 3 Financiële

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2. Lancering : 14 september tot en met 30 oktober 2015* *Behoudens vervroegde afsluiting

AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2. Lancering : 14 september tot en met 30 oktober 2015* *Behoudens vervroegde afsluiting AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2 Lancering : 14 september tot en met 30 oktober 2015* *Behoudens vervroegde afsluiting 1 21/08/2015 Waarom AG Protect + Risk Control Europe 90 / 2? Volgende reeks

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Sterke stijging Ebitda en netto resultaat Verhoging dividend

Sterke stijging Ebitda en netto resultaat Verhoging dividend Jaarresultaten 2013 Opgesteld door gedelegeerd bestuurders Dirk De Cuyper en Peter De Cuyper. Wetteren, België 17 maart 2014. Sterke stijging Ebitda en netto resultaat Verhoging dividend Kerncijfers 2013

Nadere informatie

Belfius Pension Fund Maandelijkse Reporting Mei 2014

Belfius Pension Fund Maandelijkse Reporting Mei 2014 Belfius Pension Fund Maandelijkse Reporting Mei 2014 112 110 104 98 96 94 Rendement sinds 31/12/2013 (% verandering in EUR) MSCI Europe MSCI EMU MSCI United Kingdom ( ) MSCI World ex-europe ( ) MSCI EMU

Nadere informatie

Economische opleving, een zegen voor de aandelenmarkt?

Economische opleving, een zegen voor de aandelenmarkt? Economische opleving, een zegen voor de aandelenmarkt? Frank Lierman Chief Economist Dexia Bank België Quest Investor Club Osterriethhuis, Antwerpen 11.2.2 1 1. Verenigde Staten: een te snelle expansie?

Nadere informatie

notarisbarometer 2012 : meer vastgoedtransacties in België Vastgoedactiviteit in België www.notaris.be 106,4 106,8 101,6 99,2 100 99,2 99,8

notarisbarometer 2012 : meer vastgoedtransacties in België Vastgoedactiviteit in België www.notaris.be 106,4 106,8 101,6 99,2 100 99,2 99,8 notarisbarometer Vastgoed, vennootschappen, familie www.notaris.be A B C D E n 15 Oktober - december Trimester 4 - Vastgoedactiviteit in België Prijsevolutie Registratierechten Vennootschappen De familie

Nadere informatie

Thenergo levert sterke groei en stijgende recurrente EBITDA marge in eerste half jaar 2008

Thenergo levert sterke groei en stijgende recurrente EBITDA marge in eerste half jaar 2008 PERSBERICHT Thenergo levert sterke groei en stijgende recurrente EBITDA marge in eerste half jaar 2008 28 augustus 2008 18u00 CET Gereguleerde informatie Antwerpen Thenergo (Euronext Brussels: THEB en

Nadere informatie

februari MARKTCOMMENTAAR

februari MARKTCOMMENTAAR februari 2015 MARKTCOMMENTAAR INHOUDSOPGAVE INLEIDING Een maand na de aankondiging van de Quantitative Easing door de Europese Centrale Bank zijn de rentemarkten ongeveer gestagneerd terwijl de rendementen

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

TUSSENTIJDSE MANAGEMENTVERKLARING VOOR DE PERIODE

TUSSENTIJDSE MANAGEMENTVERKLARING VOOR DE PERIODE VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 SEPTEMBER 2011 Gezien de verkoop van Avis Europe, die op 3 oktober 2011 van kracht werd, heeft deze mededeling enkel betrekking op de voortgezette activiteiten. SAMENVATTING

Nadere informatie

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 1. Derde kwartaal 2012

ABN AMRO. verzekeringen. Marktontwikkelingen & vooruitzichten. Portefeuilleverdeling & fondsselectie. Rendement. Profielfonds 1. Derde kwartaal 2012 ABN AMRO verzekeringen Profielfonds 1 Derde kwartaal 2012 Marktontwikkelingen & vooruitzichten De plannen van de ECB hebben hun uitwerking op de financiële markten niet gemist. De rente op de obligatiemarkten

Nadere informatie

Update juli 2014 Beleggen

Update juli 2014 Beleggen Update juli 2014 Beleggen Waar is de Europese Centrale Bank (ECB) mee bezig? Op 5 juni heeft de Europese Centrale Bank (vanaf nu afgekort naar ECB) opnieuw drastische maatregelen aangekondigd. De rente

Nadere informatie

Obligatie. helpdesk SANDRA CROWL OLAF VAN DEN HEUVEL LARS DIJKSTRA SANDOR STEVERINK TRENDS

Obligatie. helpdesk SANDRA CROWL OLAF VAN DEN HEUVEL LARS DIJKSTRA SANDOR STEVERINK TRENDS Obligatie helpdesk Ze zijn de hoeksteen van vrijwel iedere beleggingsportefeuille: obligaties. Terecht, want vastrentende beleggingen hebben een fantastische bullmarkt beleefd. Maar wat gebeurt er met

Nadere informatie

Het aandeel Telenet. telenet // jaarverslag 2009 : activiteitenverslag

Het aandeel Telenet. telenet // jaarverslag 2009 : activiteitenverslag 6 Het aandeel Telenet 82 ± 83 P 6 het aandeel telenet ID van het aandeel Telenet Markt Ticker ISIN code Bloomberg code Thomson code Euronext Brussel TNET BE0003826436 TNET BB TNET-BT Investor Relations

Nadere informatie

april MARKTCOMMENTAAR

april MARKTCOMMENTAAR april 2015 MARKTCOMMENTAAR INHOUDSOPGAVE Inleiding 2 In het kort 3 INLEIDING Zelfs al is de situatie ongewoon, het is uiteindelijk niet verwonderlijk dat er bepaalde onvoorziene bewegingen worden waargenomen.

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

Waarom u nu goudmijnaandelen moet kopen?

Waarom u nu goudmijnaandelen moet kopen? Waarom u nu goudmijnaandelen moet kopen? Het komt eigenlijk op het volgende neer: goud wint aan populariteit, maar de onderliggende aandelen doen dat helemaal niet! De goudprijs staat bijna 2000 USD per

Nadere informatie

KAPITAALVERHOGING COFINIMMO: VAAK GESTELDE VRAGEN

KAPITAALVERHOGING COFINIMMO: VAAK GESTELDE VRAGEN KAPITAALVERHOGING COFINIMMO: VAAK GESTELDE VRAGEN INSCHRIJVEN OP HET AANBOD Q1: Wat is het doel van het Aanbod? Ervan uitgaand dat er volledig wordt op ingeschreven, zullen de netto opbrengsten van de

Nadere informatie

Special Report Op weg naar een nieuwe seculaire stierenmarkt?

Special Report Op weg naar een nieuwe seculaire stierenmarkt? Augustus 2012 Special Report Op weg naar een nieuwe seculaire stierenmarkt? Ondanks zwakke macro-economische cijfers, een teleurstellend resultatenseizoen en een voortdurende crisis in de Eurozone, houden

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG Transparantinvest Portfolio Fund juli 2015

BEHEERSVERSLAG Transparantinvest Portfolio Fund juli 2015 BEHEERSVERSLAG Transparantinvest Portfolio Fund juli 015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : Europa Griekenland heeft een akkoord kunnen bereiken met zijn schuldeisers waardoor de rentevoeten in

Nadere informatie

Verantwoord krediet voor de autofinanciering. Brussel, 9 januari 2013

Verantwoord krediet voor de autofinanciering. Brussel, 9 januari 2013 Verantwoord krediet voor de autofinanciering Brussel, 9 januari 2013 Overzicht 1. Autofinanciering voor particulieren in 2012 2.1 De automarkt in België 2.2 De markt van het consumentenkrediet in België

Nadere informatie

Vastgoed financieren. In een commerciële omgeving. Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013

Vastgoed financieren. In een commerciële omgeving. Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013 Vastgoed financieren In een commerciële omgeving Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013 Welkom in de commerciële bancaire wereld Businessplannen Bancaire normen Business plan Focus aanbrengen

Nadere informatie

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen

ING Dynamic Mix Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen ING Fondsen Vol vertrouwen aan uw vermogen bouwen Zoekt u een aantrekkelijke manier voor vermogensopbouw zonder veel omkijken? Dan zijn de ING Fondsen wellicht iets voor u. ING Fondsen als een moderne,

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

Halfjaarbericht Interim report 2003. Offices/Industrial

Halfjaarbericht Interim report 2003. Offices/Industrial Halfjaarbericht Interim report 2003 Offices/Industrial Profiel VastNed Groep De VastNed Groep bestaat uit twee gespecialiseerde onroerendgoedbeleggingsmaatschappijen met veranderlijk kapitaal: VastNed

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Advanced Battery Tech Inc.

Advanced Battery Tech Inc. TIP 1: Advanced Battery Tech Inc. Beurs Land Ticker Symbol ISIN Code Sector Nasdaq Verenigde Staten ABAT US00752H1023 Industrial Electrical Equipment Advanced Batteries (ABAT) ontwikkelt, fabriceert en

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Jaarbericht ABC 2013

Jaarbericht ABC 2013 Jaarbericht ABC 2013 Terugblik De wereldeconomie maakte zich in 2013 op voor de tweede fase van groeiherstel na de crisis van 2008-2010. De groei van de wereldeconomie bedroeg over 2013 circa 3%, vergelijkbaar

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Visie Van Lanschot 2012. BeterBusiness. Haarlem, 19 april 2012

Visie Van Lanschot 2012. BeterBusiness. Haarlem, 19 april 2012 Visie Van Lanschot 2012 BeterBusiness Haarlem, 19 april 2012 Welkom Frank Olde Agterhuis Directeur Van Lanschot Bankiers Haarlem Programma 16.40 tot 17.30 uur Visie Van Lanschot 2012 Slechte economie,

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

De opbrengsten voor 2014 bedragen 239.6 miljoen euro, een stijging van 8.2% tegenover vorig jaar

De opbrengsten voor 2014 bedragen 239.6 miljoen euro, een stijging van 8.2% tegenover vorig jaar Onder Embargo tot 04/03/2015-17.45 CET Geregelementeerde informatie Persbericht Record resultaat dank zij record omzet + e vere Hoogtepunten 2014 De opbrengsten voor 2014 bedragen 239.6 miljoen euro, een

Nadere informatie

(Euronext Brussel) Emakina Group : 50% groei van de semesteriële verkoop

(Euronext Brussel) Emakina Group : 50% groei van de semesteriële verkoop FOR IMMEDIATE RELEASE (Euronext Brussel) Emakina Group : 50% groei van de semesteriële verkoop BRUSSEL, 25 SEPTEMBER 2007 Emakina Group publiceert vandaag de resultaten voor het eerste semester van 2007.

Nadere informatie

Business Valuation : groeiend belang

Business Valuation : groeiend belang Business Valuation : groeiend belang Inleiding Vandaag de dag worden we steeds vaker geconfronteerd met de vraag hoeveel een onderneming waard is en of ze gelet op de huidige crisis financieel gezond is.

Nadere informatie

Maandbericht Beleggen Maart 2015

Maandbericht Beleggen Maart 2015 ING Investment Office Publicatiedatum: 25 maart 2015 Maandbericht Beleggen Maart 2015 februari maart + Assetallocatie Aandelen Vastgoed Grondstoffen Alternatieve beleggingen Obligaties Regioallocatie Ongewijzigde

Nadere informatie

BETERE ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN VOOR 2013 ONDERSTEUNEN VOORKEUR VOOR AANDELEN

BETERE ECONOMISCHE VOORUITZICHTEN VOOR 2013 ONDERSTEUNEN VOORKEUR VOOR AANDELEN Persbericht Bank of America Merrill Lynch Financieel Centrum 2 King Edward Street Londen EC1A 1HQ Neem voor meer informatie voor de media contact op met: Carolien Pors Media Relaties Nederland Merrill

Nadere informatie

Titel Concept Active Stock Selection. Actief inspelen op een uitdagende markt

Titel Concept Active Stock Selection. Actief inspelen op een uitdagende markt Titel Concept Active Stock Selection Actief inspelen op een uitdagende markt Sinds 2008 is de beweeglijkheid op de financiële markten sterk toegenomen Dat verhoogt de risico s van aandelenbeleggingen,

Nadere informatie

Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen

Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen Onderzoek over de planning van de bedrijfsoverdracht uitgevoerd met de steun van Agentschap Ondernemen: Executive summary Prof. dr. Tensie Steijvers drs. Ine Umans Universiteit

Nadere informatie

Omzet 148,6 miljoen (+1%) Toegevoegde waarde 37,2 miljoen (+10%) Bruto bedrijfskasstroom (EBITDA) 20,2 miljoen (+12%)

Omzet 148,6 miljoen (+1%) Toegevoegde waarde 37,2 miljoen (+10%) Bruto bedrijfskasstroom (EBITDA) 20,2 miljoen (+12%) Hogere volumes zorgen voor stijging toegevoegde waarde en ebitda met meer dan 10% Resultaat Resilux na belasting stijgt met meer dan 25% Resultaat JV Airolux blijft voorlopig nog negatief Kerncijfers eerste

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Fundamental Analyser (Bron: Reuters)

Fundamental Analyser (Bron: Reuters) (Bron: Reuters) Deze informatie is afkomstig van derden in de zin van artikel 24.8 en 24.9 van de Algemene Voorwaarden van BinckBank en is dus niet afkomstig van BinckBank. Deze informatie is indicatief

Nadere informatie

PERSBERICHT HALFJAARRESULTATEN. IMMOBEL kondigt sterke resultaten aan voor het eerste halfjaar van 2014.

PERSBERICHT HALFJAARRESULTATEN. IMMOBEL kondigt sterke resultaten aan voor het eerste halfjaar van 2014. Brussel, 28 augustus 2014 17u40 Gereglementeerde informatie PERSBERICHT HALFJAARRESULTATEN IMMOBEL kondigt sterke resultaten aan voor het eerste halfjaar van 2014. Geconsolideerd nettoresultaat van 22,3

Nadere informatie

PERSBERICHT - AANKONDIGING JAARRESULTATEN 2014. Gereglementeerde informatie. Embargo tot 17 maart 2015, 17h40. The innovative packaging company

PERSBERICHT - AANKONDIGING JAARRESULTATEN 2014. Gereglementeerde informatie. Embargo tot 17 maart 2015, 17h40. The innovative packaging company PERSBERICHT - AANKONDIGING JAARRESULTATEN 2014 Gereglementeerde informatie Embargo tot 17 maart 2015, 17h40 The innovative packaging company Stijging van de operationele resultaten en de netto winst Verhoging

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk april 2016

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk april 2016 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk april 2016 Welkom! Wij heten u van harte welkom 2 Programma 19.00 uur - Ontvangst 19.30 uur - Opening 19.40 uur - Impact lage olieprijs 20.00 uur - Pauze 20.10

Nadere informatie

Oerend hard. 16 juni 2015

Oerend hard. 16 juni 2015 16 juni 2015 Oerend hard De laatste weken is de obligatierente in Europa en de VS hard op weg naar normaal. De lage rentegevoeligheid van de portefeuilles heeft de verliezen van obligaties beperkt gehouden

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant...

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... De Pensioenkrant Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... Het probleem Levensstandaard behouden wordt moeilijker Uit cijfers van het nationaal instituut voor statistiek

Nadere informatie

Technology Semiconductor Integrated Circuits

Technology Semiconductor Integrated Circuits TIP 1: Amkor Technology Beurs Land Ticker Symbol ISIN Code Sector Nasdaq Verenigde Staten AMKR US0316521006 Technology Semiconductor Integrated Circuits Amkor Technology (AMKR) is het op één na grootste

Nadere informatie

juli & augustus MARKTCOMMENTAAR

juli & augustus MARKTCOMMENTAAR juli & augustus 2014 MARKTCOMMENTAAR INLEIDING Als de evolutie van de rentemarkten tijdens de vakantiemaanden in één woord zou moeten worden samengevat dan zou dit «capitulatie» zijn. Niet alleen bleven

Nadere informatie

GROEP SPADEL: HALFJAARRESULTATEN 2013

GROEP SPADEL: HALFJAARRESULTATEN 2013 Gereglementeerde informatie 27 augustus 2013 16.30 u CET GROEP SPADEL: HALFJAARRESULTATEN 2013 Stabilisering van de omzet Het operationele resultaat (EBIT) stijgt 28 % dankzij het kostenbeheer in het kader

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

2. Aandelen. Dossier. 2.1.1. Omschrijving. 2.1.2. Het rendement. Dividend. Koerswinst - koersverlies. Rendement

2. Aandelen. Dossier. 2.1.1. Omschrijving. 2.1.2. Het rendement. Dividend. Koerswinst - koersverlies. Rendement 2. Aandelen 2.1. Enkele algemeenheden 2.1.1. Omschrijving Aandelen zijn risicokapitaal. Wie een aandeel koopt, is voor een klein deel mede-eigenaar van het bedrijf. De aandeelhouder profiteert mee wanneer

Nadere informatie

TREVI VASTGOEDINDEX OP 30/06/2012: Voorspellers kunnen zich vergissen. Cijfers liegen nooit.

TREVI VASTGOEDINDEX OP 30/06/2012: Voorspellers kunnen zich vergissen. Cijfers liegen nooit. PERSBERICHT 09 juli 2012 TREVI Group J. Hazardstraat 35 1180 Brussel Tel. +32 2 343 22 40 / Fax +32 2 343 67 02 TREVI VASTGOEDINDEX OP 30/06/2012: Voorspellers kunnen zich vergissen. Cijfers liegen nooit.

Nadere informatie

HUNTER DOUGLAS RESULTATEN EERSTE HALFJAAR 2015

HUNTER DOUGLAS RESULTATEN EERSTE HALFJAAR 2015 Voor publicatie: 5 augustus 2015 08.00 uur HUNTER DOUGLAS RESULTATEN EERSTE HALFJAAR 2015 Rotterdam, 5 augustus 2015 - Hunter Douglas, wereldmarktleider in raambekleding (Luxaflex ) en een vooraanstaand

Nadere informatie