Behandeling Prostaatkanker

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Behandeling Prostaatkanker"

Transcriptie

1 Behandeling Prostaatkanker - Informatieavond 7 december 2011 VUmc Cancer Center Amsterdam André N. Vis, M.D., Ph.D., uroloog Minimaal Invasieve Urologie en Robot Urologie VUmc Amsterdam

2 Behandeling Prostaatkanker Introductie André N. Vis, uroloog Minimaal Invasieve Urologie en Robotchirurgie, VUmc Amsterdam

3 Behandeling Prostaatkanker Indeling 1. Prostaat-specifiek antigen (PSA) en prostaatkanker 2. 3.

4 de PSA test Prostaat-specifiek antigen (PSA) is een testosteron afhankelijk eiwit dat (enkel) in de prostaat wordt gemaakt

5 Chronologie 1979: Ontdekking en purificatie van PSA Wang et al. Investigative Urology 1979; 17: : Aanwezigheid van PSA in bloed van mannen met uitgezaaide prostaatkanker Papsidero et al. Cancer Res; 1980; 40: : PSA kan worden gebruikt als methode voor vroegopsporing van prostaatkanker Catalona et al. New Eng J Med. 1991; 324: Catalona et al. JAMA 1993; 270:

6 Chronologie Catalona et al. New Eng J Med. 1991; 324:

7 Chronologie De bepaling van het PSA gehalte leidt tot vroegdetectie van prostaatkanker en in een behandelbaar stadium % prostaatkanker curatief behandelbaar PSA 0 4 ng/ml <10% ± 100% 4-10 ng/ml 25% % ng/ml 50% 50% ng/ml % 25% > 50 ng/ml ± 100% <10%

8 Chronologie Normaalwaarde van PSA = 4.0 ng/ml, vastgesteld op basis van data van Hybritech Inc., San Diego, CA en klinische data in mannen jaar Catalona et al. New Eng J Med. 1991; 324:

9 Chronologie 1992 American Cancer Society (ACS) adviseert jaarlijks PSA testen bij alle mannen van 50 jaar en ouder 1993 American Urological Association (AUA) adviseert screening voor prostaatkanker middels de PSA test Jaren 90 - De meeste Europese gezondsheids-instellingen heden ontmoedigen PSA gebaseerde screening op bevolkingsniveau (NVU, EAU)

10 Incidentie van en sterfte aan prostaatkanker in USA,

11 Incidentie van en sterfte aan prostaatkanker in NL,

12 Incidentie van en sterfte aan kanker, Incidentie Mortaliteit Blaas (Endel)-Darm Long Prostaat Nier Slokdarm Bloed Incidentie Mortaliteit Borst Nieuwe gevallen Sterfte (ratio) Prostaatkanker (25%) Borstkanker (25%)

13 De meeste mannen hebben een tot de prostaat beperkt prostaatkanker Meer dan mannen per jaar (2011) Meerdere gelijkwaardige behandelingsopties

14 De meeste mannen hebben een tot de prostaat beperkt prostaatkanker Meer dan mannen per jaar (2011) Meerdere gelijkwaardige behandelingsopties De keuze voor een behandeling moet binnen 1 tot 3 weken worden gemaakt

15 . Hoe komen patiënten tot een besluit voor behandeling? Informatieverstrekking: Gesprekken met behandelend arts Folders, prostaatkanker logboek, lotgenotencontact Multimedia (internet):

16 . Hoe komen patiënten tot een besluit voor behandeling? Informatieverstrekking: Gesprekken met Folders, Multimedia (internet):

17 De beslishulp Er is dringend behoefte aan een beslishulp die mannen met een recent gestelde diagnose prostaatkanker kunnen gebruiken om tot een weloverwogen, en voor hun passend, besluit voor behandeling te kunnen komen

18 De meeste mannen hebben een tot de prostaat beperkt prostaatkanker Meer dan mannen per jaar (2011) Meerdere gelijkwaardige behandelingsopties Maar is dat wel zo? Zijn alle behandelingen voor locaal beperkt prostaatkanker gelijkwaardig?

19 De meeste mannen hebben een tot de prostaat beperkt prostaatkanker Meer dan mannen per jaar (2011) Meerdere gelijkwaardige behandelingsopties Sommige behandelingen zijn meer gelijkwaardig dan anderen

20 Vergelijken van behandeling 1. Oncologische uitkomst (is de kanker te genezen?) 2. Functionele uitkomsten (continentie en erectiele functie) 3. Registratie en transparantie 4. Financien

21 Vergelijken van behandeling Oncologische en functionele uitkomst Er zijn nauwelijks directe vergelijkende studies tussen de erkende verschillende behandelingsopties voor locaal beperkt prostaatkanker

22 Oncologische en functionele uitkomst Géén directe vergelijkende studies tussen opereren en bestralen Géén directe vergelijkende studies tussen de verschillende vormen van opereren (open, laparoscopie, robot laparoscopie)

23 Er zijn geen directe studies die de veiligheid van het gebruik van de parachute bevestigen Smith GC and Pell JP. BMJ 2003; 327:

24 Er zijn geen directe studies die de veiligheid van het gebruik van de parachute bevestigen Smith GC and Pell JP. BMJ 2003; 327:

25 Oncologische en functionele uitkomst Géén lange termijn resultaten van cryotherapie Géén lange termijn resultaten van HIFU Géén lange termijn resultaten van focale therapie (Géén lange termijn resultaten van active surveillance)

26 Registratie en transparantie De Nederlandse Vereniging voor urologie (NVU) geeft de mogelijkheid resultaten van patiënten die een radicale prostatectomie ondergaan landelijk te registreren

27 Registratie en transparantie, december 2011 n = robot geassisteerde lap. rad. prostatectomie n = 0 laparoscopische rad. prostatectomie n = 0 open rad. prostatectomie n = 0 perineale rad. prostatectomie IMRT, Brachytherapie, cryotherapie, HIFU???

28 robot versus conventionele laparoscopische chirurgie Er zijn geen directe studies die conventionele laparoscopie en robotchirurgie met elkaar vergelijken

29 robot versus conventionele laparoscopische chirurgie Institute for clinical and economic review (ICER): robot chirurgie: Unproven, but potential for net clinical benefit

30 robot versus conventionele chirurgie, incontinentie ICER, final report 2009

31 robot versus conventionele chirurgie, erectiele dysfunctie ICER, final report 2009

32 robot versus conventionele laparoscopische chirurgie Robot chirurgie: 3D visie 10 x vergroot Intuitief en nauwkeurig bedieningsysteem Educatief systeem

33 robot chirurgie Progressie van kennis en anatomische inzichten rondom prostaatchirurgie, bijvoorbeeld zenuwsparing Patel et al, Eur Urol 2012, surgery in motion

34 robot chirurgie Patel et al, Eur Urol 2012, surgery in motion

35 Prijzen zorgverzekeraars Robot AVL en VUmc: ,11 Robot Aalst, België: ,69 Robot Gronhau, Duitsland: 9.500,00 (+ eigen bijdrage ) Laparoscopie Brachytherapie IMRT Cryotherapie, HIFU, etc.??

36 robot versus conventionele laparoscopische chirurgie Conventionele laparoscopische chirurgie 28% frequent nek pijn 17% frequent schouder pijn 50% gebruikt wel eens pijnstillers Wolf S et al. Urology 2000; 55: 831-6

37 robot chirurgie

38 Da Vinci systemen (n = 18)

39 Behandeling Prostaatkanker Zorgideaal Zorg en begeleiding van patiënten (en hun partners) in een Prostate Cancer Unit

40 Behandeling Prostaatkanker Zorgideaal Beperkt (!) aantal centra in Nederland Volledige zorg en begeleiding Multiprofessioneel team Counseling over prostaatkanker screening Hoogvolume Registratie en transparantie Experimentele behandelingen enkel in klinische studies Fundamentele research

41 Prostate Cancer Units PKS Patiënt met prostaatkanker (en zijn naasten) Huisarts Uroloog Radiotherapeut Prostate Cancer Unit Multidisciplinair team Uro-patholoog Uro-radioloog Internist-oncoloog Physician assistant Sexuoloog BB Fysiotherapeut

42 DANK VOOR UW AANDACHT! André N. Vis, uroloog VUmc Stichting INURA Steun! Wetenschappelijk onderzoek afdeling urologie VUmc en wordt Donateur!

Robot geassisteerde laparoscopische radicale prostatectomie (RALP) VUmc

Robot geassisteerde laparoscopische radicale prostatectomie (RALP) VUmc Robot geassisteerde laparoscopische radicale prostatectomie (RALP) VUmc 2010-2012 Prostaatkanker, in welk stadium is de ziekte? T1-2 Lokaal beperkt T3 T4 Groei buiten orgaan Ingroei andere structuur Prostaatkanker,

Nadere informatie

Prostaatkanker, wat nu?

Prostaatkanker, wat nu? Prostate Awareness Day Dinsdag 24 september 2013 In het kader van de Europese week van de Urologie informeert de dienst Urologie van Az Damiaan over prostaataandoeningen. Prostate Awareness Day Dinsdag

Nadere informatie

Seksualiteit en Prostaatkanker

Seksualiteit en Prostaatkanker Seksualiteit en Prostaatkanker Voorlichtingsdag Prostaatkanker, Maandag 7 September 2009 Dr. André Vis, Uroloog VUmc Oncologische Urologie Minimaal Invasieve Urologie Seksualiteit en Prostaatkanker De

Nadere informatie

Brachytherapie als minimaal invasieve curatieve therapie voor gelokaliseerd prostaatcarcinoom:

Brachytherapie als minimaal invasieve curatieve therapie voor gelokaliseerd prostaatcarcinoom: Brachytherapie als minimaal invasieve curatieve therapie voor gelokaliseerd prostaatcarcinoom: Resultaten na 3 jaar ervaring in AZ Damiaan Dienst Urologie P. Mattelaer D. Ponette J. Darras prostaatkanker

Nadere informatie

Wordt u geconfronteerd met prostaatkanker? Wij vertellen u waarom da Vinci -chirurgie uw beste optie kan zijn voor de behandeling

Wordt u geconfronteerd met prostaatkanker? Wij vertellen u waarom da Vinci -chirurgie uw beste optie kan zijn voor de behandeling Wordt u geconfronteerd met prostaatkanker? Wij vertellen u waarom da Vinci -chirurgie uw beste optie kan zijn voor de behandeling De behandeling van prostaatkanker In 2002 is bij meer dan 670.000 mannen

Nadere informatie

Wordt u geconfronteerd met prostaatkanker? Wij vertellen u waarom da Vinci -chirurgie uw beste optie kan zijn voor de behandeling

Wordt u geconfronteerd met prostaatkanker? Wij vertellen u waarom da Vinci -chirurgie uw beste optie kan zijn voor de behandeling Wordt u geconfronteerd met prostaatkanker? Wij vertellen u waarom da Vinci -chirurgie uw beste optie kan zijn voor de behandeling De behandeling van prostaatkanker Prostaatkanker is een van de meest vastgestelde

Nadere informatie

PROSTAATKANKER.... Hoe nu verder? Alvast wat eerste antwoorden op uw talrijke vragen

PROSTAATKANKER.... Hoe nu verder? Alvast wat eerste antwoorden op uw talrijke vragen PROSTAATKANKER... Hoe nu verder? Alvast wat eerste antwoorden op uw talrijke vragen PROSTAATKANKER Hoe nu verder? Een korte uitleg voor mannen die te horen hebben gekregen dat ze mogelijk prostaatkanker

Nadere informatie

Actieve monitoring: gouden standaard voor low-risk tumoren?

Actieve monitoring: gouden standaard voor low-risk tumoren? Symposium State of the Art in Prostate Cancer 14-09-2016 Actieve monitoring: gouden standaard voor low-risk tumoren? Dr. Koen Slabbaert Dienst Urologie, RZ Tienen Active Surveillance : Programma Waarom

Nadere informatie

Dr E.B. Cornel, uroloog. PSA: To Screen or Not to Screen

Dr E.B. Cornel, uroloog. PSA: To Screen or Not to Screen , uroloog PSA: To Screen or Not to Screen Belangen verstrengelingen 1. wetenschappelijk onderzoek met: UMC Radboud & Erasmus Telomerix Spectrum pharmaceuticals AMS 2. www.deprostaatkliniek.nl PSA: To Screen

Nadere informatie

Het radicaal verwijderen van de prostaat

Het radicaal verwijderen van de prostaat Afdeling Urologie, locatie AZU Het radicaal verwijderen van de prostaat Robot Geassisteerde Laparoscopische Radicale Prostatectomie Onlangs werd bij u de diagnose gesteld van een kwaadaardig gezwel van

Nadere informatie

Robot Chirurgie R. van Hillegersberg

Robot Chirurgie R. van Hillegersberg Robot Chirurgie Toename incidentie slokdarm ca NL Harbers MM (RIVM), Wilk EA van der (RIVM), Wijnhoven BPL (Flinders Medical Centre, South Australia). Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Nadere informatie

ehealth in de oncologie dr Nelly van Uden-Kraan

ehealth in de oncologie dr Nelly van Uden-Kraan ehealth in de oncologie dr Nelly van Uden-Kraan Onderzoeksgroep Samen leven met kanker Kanker: incidentie en prevalentie Incidentie 100.000 nieuwe gevallen per jaar Leeftijd 70% ouder dan 60 jaar 20% tussen

Nadere informatie

Robot-geassisteerde radicale laparoscopische

Robot-geassisteerde radicale laparoscopische Robot-geassisteerde radicale laparoscopische prostatectomie (RALP) U bent patiënt bij de afdeling urologie van VU medisch centrum (VUmc). VUmc is een universitair medisch centrum waar medisch specialisten

Nadere informatie

Urologie. Richard van der Linden Thijn de Vocht

Urologie. Richard van der Linden Thijn de Vocht Urologie Richard van der Linden Thijn de Vocht Qais Niemer Laurens Donkers Richard van der Linden Thijn de Vocht 2 John Verhulst Urologie? Urologie is het vakgebied dat zich bezighoudt met ziekten in de

Nadere informatie

Screening voor prostaatkanker. Dr.K.R. Hente Dienst Urologie AZ KLINA Brasschaat

Screening voor prostaatkanker. Dr.K.R. Hente Dienst Urologie AZ KLINA Brasschaat Screening voor prostaatkanker Dr.K.R. Hente Dienst Urologie AZ KLINA Brasschaat 17 november 2010 De cijfers voor Vlaanderen en Europa Prostaatkanker is de meest voorkomende kanker bij mannen ( lifetime

Nadere informatie

Werkafspraken prostaatkanker, IKNL regionale werkgroep urologische tumoren locatie Amsterdam.

Werkafspraken prostaatkanker, IKNL regionale werkgroep urologische tumoren locatie Amsterdam. Werkafspraken prostaatkanker, IKNL regionale werkgroep urologische tumoren locatie Amsterdam. Uitgangspunt. Vaststellen kernpunten van de richtlijn prostaatcarcinoom (april 2014) en toepasbaar maken voor

Nadere informatie

Prostaat on tour Curatieve behandeling van prostaatkanker Curatieve behandeling van prostaatkanker Waakzaam afwachten Chirurgie Radiotherapie (Cryotherapie) Behandelingsmodaliteiten De behandeling wordt

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE. VERWIJDEREN VAN DE PROSTAAT Laparoscopische prostatectomie met behulp van robotchirurgie

PATIËNTENINFORMATIE. VERWIJDEREN VAN DE PROSTAAT Laparoscopische prostatectomie met behulp van robotchirurgie PATIËNTENINFORMATIE VERWIJDEREN VAN DE PROSTAAT Laparoscopische prostatectomie met behulp van robotchirurgie 2 VERWIJDEREN VAN DE PROSTAAT Laparoscopische prostatectomie met behulp van robotchirurgie Door

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel. OPERATIE (het verwijderen van de prostaat) PROSTAATKANKER Operatie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel. OPERATIE (het verwijderen van de prostaat) PROSTAATKANKER Operatie Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER onderdeel OPERATIE (het verwijderen van de prostaat) PROSTAATKANKER 2 INHOUD Inleiding... 4 De operatie... 5 Voor de operatie... 6 Na de operatie... 7 Follow

Nadere informatie

dr. Bente Felix, huisarts Antoine Engelen, radiotherapeut Jorg Oddens, uroloog

dr. Bente Felix, huisarts Antoine Engelen, radiotherapeut Jorg Oddens, uroloog dr. Bente Felix, huisarts Antoine Engelen, radiotherapeut Jorg Oddens, uroloog Bespreken van prostaatkanker en bijkomende klachten Verschillende stadia van ziekte Invalshoeken van huisarts, uroloog en

Nadere informatie

Keuzehulp voor mannen met gelokaliseerde prostaatkanker

Keuzehulp voor mannen met gelokaliseerde prostaatkanker Keuzehulp voor mannen met gelokaliseerde prostaatkanker In te vullen door de arts Mogelijke behandelingen die voor u geschikt zijn: Actief volgen Operatie Uitwendige bestraling Inwendige bestraling (=brachytherapie)

Nadere informatie

KCE Report 194 & 226 Gelokaliseerde prostaatkanker 1 1. ALGORITME

KCE Report 194 & 226 Gelokaliseerde prostaatkanker 1 1. ALGORITME KCE Report 194 & 226 Gelokaliseerde prostaatkanker 1 1. ALGORITME 2 Gelokaliseerde prostaatkanker KCE Report 194 & 226 2. AANBEVELINGEN Het wetenschappelijk rapport met meer achtergrondinformatie en de

Nadere informatie

Prostaatkanker - afwachtend beleid

Prostaatkanker - afwachtend beleid Patiënteninformatie Prostaatkanker - afwachtend beleid rkz.nl Inleiding Bij oudere Nederlandse mannen is prostaatkanker de meest voorkomende vorm van kanker. Echter niet elke man bij wie prostaatkanker

Nadere informatie

Screening op prostaatkanker

Screening op prostaatkanker Screening op prostaatkanker Informatie voor mannen die een PSA-test overwegen of aanvragen. Wat we weten en wat we niet weten: zaken om over na te denken alvorens te besluiten een PSA-test te laten uitvoeren.

Nadere informatie

Medische Publieksacademie

Medische Publieksacademie 24 november 2015 Welkom #mclmpa Prostaatkanker, robot en nieuwe ontwikkelingen Tommy Speel, uroloog Roos van Rijn, internist haematoloog-oncoloog Hans Willems, redacteur gezondheidszorg LC, moderator 1

Nadere informatie

Persoonlijk Informatie Dossier. Prostaatkanker: behandelingen

Persoonlijk Informatie Dossier. Prostaatkanker: behandelingen Persoonlijk Informatie Dossier Prostaatkanker: behandelingen 17358 (2 januari 2016 5. Uw behandeling Actief volgen bij prostaatkanker Operatief verwijderen van de prostaat met behulp van Da Vincirobot

Nadere informatie

Heeft chirurgie of radiotherapie nog zin bij uitgezaaide prostaatkanker?

Heeft chirurgie of radiotherapie nog zin bij uitgezaaide prostaatkanker? Heeft chirurgie of radiotherapie nog zin bij uitgezaaide prostaatkanker? Wouter Everaerts Dienst urologie, Uzleuven @EveraertsW 16 september 2017 Natuurlijke evolutie van prostaatkanker PIN Gelokaliseerd

Nadere informatie

Prostaatkanker. 07 september 2011. De Prostaat

Prostaatkanker. 07 september 2011. De Prostaat Prostaatkanker 07 september 2011 De Prostaat Prostaat Veranderingen aan de prostaat Prostaat wordt groter Soms plasklachten. Goedaardige of kwaadaardig veranderingen. Prostaatvergroting Prostaatkanker

Nadere informatie

Nico Mensing van Charante Lezing 2014. Grenzen aan de Geneeskunde

Nico Mensing van Charante Lezing 2014. Grenzen aan de Geneeskunde Nico Mensing van Charante Lezing 2014 Grenzen aan de Geneeskunde Hermitage Amsterdam, Vrijdag 17 januari 2014 Deel 1: Grenzen aan de diagnostiek prof dr Patrick Bindels, huisarts Deel 2: Grenzen aan de

Nadere informatie

Kwaadaardige prostaatgezwellen

Kwaadaardige prostaatgezwellen Kwaadaardige prostaatgezwellen 1 Wanneer aan denken? Vanaf 50 jaar Vanaf 40 jaar als er familie is met prostaatkanker 2 Wat moet ik doen? Ga jaarlijks op raadpleging wij uw huisarts. Deze zal een prostaatonderzoek

Nadere informatie

Participatieve ontwikkeling van een keuzehulp voor prostaatkankerpatiënten

Participatieve ontwikkeling van een keuzehulp voor prostaatkankerpatiënten Participatieve ontwikkeling van een keuzehulp voor prostaatkankerpatiënten NVPO Congres 2014 Hoda H.M. Al-Itejawi Vumc Amsterdam Urologie Samen leven met Kanker Behandeling lokaal beperkt prostaatkanker

Nadere informatie

OBA rapportage Nummer 1 - Oktober 2012

OBA rapportage Nummer 1 - Oktober 2012 OBA rapportage Nummer 1 - Oktober 2012 1 Inleiding: Een paar maanden na de oprichting van de De Prostaatkliniek (DPK) in 2009 kreeg oud wereldkampioen schaatsen Harm Kuipers een agressieve vorm van prostaatkanker.

Nadere informatie

Evolutie Oncologie voorbije 10 jaar - Prostaatkanker. Dirk Schrijvers, MD, PhD Dienst Medische Oncologie ZNA-Middelheim

Evolutie Oncologie voorbije 10 jaar - Prostaatkanker. Dirk Schrijvers, MD, PhD Dienst Medische Oncologie ZNA-Middelheim Evolutie Oncologie voorbije 10 jaar - Prostaatkanker Dirk Schrijvers, MD, PhD Dienst Medische Oncologie ZNA-Middelheim Evolutie Behandeling Prostaatkanker 1563 1864 1920 1930 1940 1941 1950 1960 1960-80

Nadere informatie

Bijscholing Heelkunde. St-Jozefkliniek 16 oktober 2014

Bijscholing Heelkunde. St-Jozefkliniek 16 oktober 2014 Bijscholing Heelkunde St-Jozefkliniek 16 oktober 2014 Bijscholing Heelkunde Bornem 16 oktober 2014 Prostaatkanker Dr Van Tichelen Philippe-Uroloog Prostaatkanker! Dr.Philippe Van Tichelen Uroloog Okt 2014

Nadere informatie

Komt een man bij de dokter

Komt een man bij de dokter Komt een man bij de dokter Over PSA en mictieklachten 11 november 2014 Prostaat Specifiek Antigeen eiwit geproduceerd door prostaatepitheel verhoogd bij afwijkingen van de prostaat prostaatontsteking

Nadere informatie

Symposium Zorg voor Uitkomst 17 april 2015

Symposium Zorg voor Uitkomst 17 april 2015 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Het PSA dilemma: wel of niet bepalen?

Het PSA dilemma: wel of niet bepalen? Het PSA dilemma: wel of niet bepalen? Bin Kroon Uroloog Rijnstate 1 Achtergrond prostaatkanker Jaarlijks 9000 nieuwe gevallen Jaarlijks 3000 doden Gevorderde ziekte niet te cureren PSA: vroegdetectie Screenen

Nadere informatie

Prostaatkanker: algemene info

Prostaatkanker: algemene info Prostaatkanker: algemene info Vernemen van de diagnose Op het moment dat u deze informatie in handen krijgt heeft je arts je de vermoedelijke diagnose van kanker of een kwaadaardig proces in de prostaat

Nadere informatie

Richtlijnen voor vroegdiagnostiek van prostaatkanker

Richtlijnen voor vroegdiagnostiek van prostaatkanker Klinische les Richtlijnen voor vroegdiagnostiek van prostaatkanker Arnout R. Alberts, Leonard P. Bokhorst en Monique J. Roobol Dames en Heren, Zowel bij de vroege diagnose van prostaatkanker als bij de

Nadere informatie

PSA-screening To do or not to do? Dr. Ludo Vanden Bussche uroloog

PSA-screening To do or not to do? Dr. Ludo Vanden Bussche uroloog PSA-screening To do or not to do? Dr. Ludo Vanden Bussche uroloog CIJFERS VLAANDEREN 2010 - MANNEN AANTAL STERFTE OVERLEVING 5 JAAR STERFTE > 80 JAAR PROSTAAT 5651 916 93% 54% LONG 3348 2937 14% 25,6%

Nadere informatie

Informatieavond borstkanker ism Borstkliniek Voorkempen, LOGO Antwerpen-Noord, en de gemeenten Malle en Zoersel

Informatieavond borstkanker ism Borstkliniek Voorkempen, LOGO Antwerpen-Noord, en de gemeenten Malle en Zoersel Borstkliniek Voorkempen Informatieavond borstkanker ism Borstkliniek Voorkempen, LOGO Antwerpen-Noord, en de gemeenten Malle en Zoersel Dr. Didier Verhoeven 9-12-2008 1 Programma Waarom borstklinieken?

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Verwijderen van niertumoren

PATIËNTEN INFORMATIE. Verwijderen van niertumoren PATIËNTEN INFORMATIE Verwijderen van niertumoren 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over de behandeling van niertumoren. Wij adviseren

Nadere informatie

Afwachten bij prostaatkanker

Afwachten bij prostaatkanker Afwachten bij prostaatkanker Inleiding De arts heeft met u besproken dat u prostaatkanker heeft. In dat gesprek is ook gesproken over de verschillende manieren waarop we prostaatkanker kunnen behandelen.

Nadere informatie

PROSTAATKANKER. Welke behandeling past het best bij u?

PROSTAATKANKER. Welke behandeling past het best bij u? PROSTAATKANKER Welke behandeling past het best bij u? Inhoud Waarom dit boekje?... 2 1. Wat is lokaal beperkte prostaatkanker?... 3 2. Welke behandelopties zijn er?... 4-8 3. Bijwerkingen en risico s...

Nadere informatie

Landelijke contactdag Vereniging Waterloop. Dr. J.L. Boormans Uroloog Erasmus MC Kanker Instituut

Landelijke contactdag Vereniging Waterloop. Dr. J.L. Boormans Uroloog Erasmus MC Kanker Instituut Landelijke contactdag Vereniging Waterloop Dr. J.L. Boormans Uroloog Erasmus MC Kanker Instituut Blaascarcinoom! 5e maligniteit bij mannen en 9e bij vrouwen! Sterfte in Ned ± 1300 / jaar = 25 / week!!

Nadere informatie

Het opsporen van prostaatkanker

Het opsporen van prostaatkanker Het opsporen van prostaatkanker Welke informatie moet men de patiënt verschaffen alvorens een PSA-bepaling of een rectaal toucher uit te voeren? Prostaatkanker : natuurlijke evolutie kanker. Enkel een

Nadere informatie

Behandelingen bij prostaatkanker

Behandelingen bij prostaatkanker Behandelingen bij prostaatkanker Deze folder geeft u informatie over mogelijke behandelingen bij prostaatkanker in het Antoni van Leeuwenhoek. Deze folder dient als ondersteuning en aanvulling op mondelinge

Nadere informatie

Urologie Hematurie en PSA

Urologie Hematurie en PSA Urologie Hematurie en PSA Marina Hovius en George van Andel, urologen Susanne van Laatum, huisarts 15 januari 2016 Casus 1 Vrouw van 63 jaar, blanco VG, 2 vaginale bevallingen heeft recidiverend urineweginfecties

Nadere informatie

MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op

MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op Prostaatkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker bij mannen. Een op de zes mannen krijgt er last van. Maar het is ook een erg lastig op te sporen

Nadere informatie

> Robot-gestuurde precisiechirurgie in de behandeling van prostaatkanker

> Robot-gestuurde precisiechirurgie in de behandeling van prostaatkanker www.azstlucas.be > Robot-gestuurde precisiechirurgie in de behandeling van prostaatkanker Dienst urologie, andrologie en steenkliniek 2007-A5 brochure.1 1 23/08/2007 14:55:43 Robot-gestuurde precisiechirurgie

Nadere informatie

Het radicaal verwijderen van de prostaat. Afdeling Urologie

Het radicaal verwijderen van de prostaat. Afdeling Urologie Het radicaal verwijderen van de prostaat Afdeling Urologie Het radicaal verwijderen van de prostaat Robot geassisteerde Laparoscopische Radicale Prostatectomie Onlangs werd bij u de diagnose prostaatkanker

Nadere informatie

Kernpunten en kwaliteitscriteria

Kernpunten en kwaliteitscriteria ISIE Kernpunten en kwaliteitscriteria voor goede prostaatkankerzorg in Nederland November 2013 Het doel van onze kernpunten en kwaliteitscriteria: 2 zorgverleners en ziekenhuizen een beeld geven van de

Nadere informatie

MOGELIJKE BEHANDELINGEN

MOGELIJKE BEHANDELINGEN Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER onderdeel MOGELIJKE BEHANDELINGEN PROSTAATKANKER 2 Inhoud Behandelingen bij prostaatkanker... 4 Curatieve behandelingen... 4 Active surveillance... 4 Operatie...

Nadere informatie

Prostaatkanker U kreeg van uw uroloog de diagnose van prostaatkanker. De informatie die de arts u mondeling gegeven heeft, wordt in deze brochure herhaald en aangevuld. U vindt hier meer informatie over

Nadere informatie

Robot-geassisteerde radicale prostatectomie (RALP)

Robot-geassisteerde radicale prostatectomie (RALP) Robot-geassisteerde radicale prostatectomie (RALP) U bent patiënt bij de afdeling urologie van VU medisch centrum (VUmc). VUmc is een universitair medisch centrum waar medisch specialisten worden opgeleid.

Nadere informatie

Goedaardige Prostaatvergroting

Goedaardige Prostaatvergroting Prostate Awareness Day Dinsdag 24 september 2013 Prostate Awareness Day Dinsdag 24 september 2013 In het kader van de Europese week van de Urologie informeert de dienst Urologie van Az Damiaan over prostaataandoeningen.

Nadere informatie

Plasklachten bij mannen

Plasklachten bij mannen Plasklachten bij mannen Plasklachten komen frequent voor. Ze worden ook wel aangeduid met de verzamelnaam mictieklachten. Dit complex van klachten omvat de volgende symptomen: klachten bij het urineren,

Nadere informatie

Verwijderen van de prostaat bij prostaatkanker

Verwijderen van de prostaat bij prostaatkanker Verwijderen van de prostaat bij prostaatkanker Hoofddorp U heeft een kwaadaardige prostaattumor (prostaatkanker) zonder uitzaaiingen. Uw uroloog heeft de verschillende behandelingen met u besproken. Met

Nadere informatie

Leefregels na prostaatverwijdering. Robot-geassisteerde radicale prostatectomie (RARP)

Leefregels na prostaatverwijdering. Robot-geassisteerde radicale prostatectomie (RARP) Leefregels na prostaatverwijdering met de robot Robot-geassisteerde radicale prostatectomie (RARP) 2 U heeft een robot geassisteerde radicale prostatectomie (RARP) ondergaan. In deze folder krijgt u uitleg

Nadere informatie

ROBOT- GEASSISTEERDE RADICALE PROSTATECTOMIE

ROBOT- GEASSISTEERDE RADICALE PROSTATECTOMIE ROBOT- GEASSISTEERDE RADICALE PROSTATECTOMIE CENTRUM VOOR MINIMAAL INVASIEVE TECHNIEKEN IN DE UROLOGIE Robot-01.indd 1 18/11/13 17:16 Robot-01.indd 2 18/11/13 17:16 Onlangs werd bij U de diagnose gesteld

Nadere informatie

PSA en het verschil met 10 jaar geleden. DUO dagen 2017.

PSA en het verschil met 10 jaar geleden. DUO dagen 2017. PSA en het verschil met 10 jaar geleden. DUO dagen 2017. Berend Rikken, uroloog Vragen? brikken@ysl.nl Hans de Ronde, huisarts Met dank ook aan Erasmus Mc Monique Roobol voor dia's over prostaatwijzer

Nadere informatie

Behandelingen bij prostaatkanker

Behandelingen bij prostaatkanker Behandelingen bij prostaatkanker Deze folder geeft u informatie over mogelijke behandelingen bij prostaatkanker in het Antoni van Leeuwenhoek. Deze informatie dient als ondersteuning en aanvulling op de

Nadere informatie

oorspronkelijk chirurgisch vakgebied M. Lieburg: steensnijders mei 1552 protospecialist

oorspronkelijk chirurgisch vakgebied M. Lieburg: steensnijders mei 1552 protospecialist 340 BC Herophilus : naam prostaat beschreven. Urologie: oorspronkelijk chirurgisch vakgebied M. Lieburg: steensnijders mei 1552 protospecialist 1840 J. Civiale : catheteraanwending i.g.v. pisopstopping

Nadere informatie

Prostaatkanker. Supplement informatiewijzer oncologie. Inhoudsopgave. 1. Wat is prostaatkanker? 2. Behandelingsmogelijkheden

Prostaatkanker. Supplement informatiewijzer oncologie. Inhoudsopgave. 1. Wat is prostaatkanker? 2. Behandelingsmogelijkheden Supplement informatiewijzer oncologie Prostaatkanker Inhoudsopgave 1. Wat is prostaatkanker? 2. Behandelingsmogelijkheden 3. Prostaatkanker en seksualiteit 4. Meer informatie over prostaatkanker Deze informatie

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Beslissingswijzer. bij niet uitgezaaide prostaatkanker. Urologie Bestemd voor mannen met prostaatkanker

PATIËNTEN INFORMATIE. Beslissingswijzer. bij niet uitgezaaide prostaatkanker. Urologie Bestemd voor mannen met prostaatkanker PATIËNTEN INFORMATIE Beslissingswijzer bij niet uitgezaaide prostaatkanker Urologie Bestemd voor mannen met prostaatkanker Inhoud Inleiding... 5 Algemeen... 5 Hoofdstuk I: Prostaatkanker... 7 1.1 De prostaat...

Nadere informatie

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker INDICATOR B1 Proportie van patiënten gediagnosticeerd met invasieve borstkanker bij wie een systeembehandeling voorafgegaan werd door ER/PR-

Nadere informatie

Prostaatkanker, informatie over de behandeling

Prostaatkanker, informatie over de behandeling Afdeling: Onderwerp: Urologie Prostaatkanker, informatie over de behandeling 1 Informatie over de behandeling van prostaatkanker De meest toegepaste behandelingen bij prostaatkanker zijn: waakzaam wachten;

Nadere informatie

Inschatting van het risico op uitzaaiingen van prostaatkanker

Inschatting van het risico op uitzaaiingen van prostaatkanker Inschatting van het risico op uitzaaiingen van prostaatkanker 2 Uw uroloog heeft met u besproken dat de resultaten van de onderzoeken helaas bevestigen dat u prostaatkanker heeft. Ook is besproken of er

Nadere informatie

Kanker: klinisch beeld,

Kanker: klinisch beeld, Kanker: klinisch beeld, epidemiologie, biologie en pathofysiologie Prof. Patrick Schöffski, M.D., M.P.H. Dienst Algemene Medische Oncologie Universitair Ziekenhuis Gasthuisberg Leuvens Kanker Instituut

Nadere informatie

PCA3. www.urologischcentrum.be

PCA3. www.urologischcentrum.be PCA3 www.urologischcentrum.be De PCA3 test, een eenvoudige urinetest die kan helpen bij de diagnose van prostaatkanker en de keuze van therapie. Over prostaatkanker Prostaatkanker is één van de meest voorkomende

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse samenvatting Longkanker is een ziekte waaraan jaarlijks in Nederland ongeveer evenveel mensen overlijden als borst-, prostaat- en darmkanker bij elkaar. Ondanks de

Nadere informatie

Soms kan er iets tussen u en uw partner in komen te staan.

Soms kan er iets tussen u en uw partner in komen te staan. Soms kan er iets tussen u en uw partner in komen te staan. Heeft u last van een erectiestoornis (ED) of van symptomen van een vergrote prostaat (BPH)?* Lees dan verder. * BPH, of benigne prostaathyperplasie,

Nadere informatie

Behandelingsopties voor urologische aandoeningen. Infobrochure SAP 14590

Behandelingsopties voor urologische aandoeningen. Infobrochure SAP 14590 Behandelingsopties voor urologische aandoeningen Infobrochure SAP 14590 Intuitive Surgical, 2015. Az Damiaan vzw, september 2016. Niets uit deze brochure mag worden overgenomen zonder uitdrukkelijke toestemming.

Nadere informatie

Adjuvante systeemtherapie Patiënte: DM type 2

Adjuvante systeemtherapie Patiënte: DM type 2 Take home messages Een 59 jarige vrouw met mammacarcinoom en diabetes. An Reyners Internist-oncoloog UMCG Kankerbehandeling: houd rekening met bijwerkingen op korte en langere termijn Stem af wie waarvoor

Nadere informatie

Robot-geassisteerde radicale prostatectomie

Robot-geassisteerde radicale prostatectomie Robot-geassisteerde radicale prostatectomie Robot-geassisteerde radicale prostatectomie Onlangs werd bij u de diagnose gesteld van een kwaadaardig gezwel van de prostaat. U hebt de verschillende behandelingsmogelijkheden

Nadere informatie

Samen komen we verder. Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA

Samen komen we verder. Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA Samen komen we verder Draag bij aan onderzoek naar kanker, steun stichting VUmc CCA Uw bijdrage zorgt voor vooruitgang Juan Garcia, onderzoeker bij VUmc CCA: Ik studeerde geneeskunde omdat ik mensen wilde

Nadere informatie

Informatiebrochure: urologisch consult bij Andros Mannenkliniek

Informatiebrochure: urologisch consult bij Andros Mannenkliniek Informatiebrochure: urologisch consult bij Andros Mannenkliniek U heeft zich voor onderzoek aangemeld bij Andros Mannenkliniek. Mogelijk heeft u klachten of vragen op urologisch of seksueel gebied (prostaat,

Nadere informatie

Verwijderen van de prostaat

Verwijderen van de prostaat Verwijderen van de prostaat bij prostaatkanker U heeft een kwaadaardige prostaattumor (prostaatkanker) zonder uitzaaiingen. Uw uroloog heeft de verschillende behandelingen met u besproken. Met deze kennis

Nadere informatie

Verwijderen van de prostaat met operatierobot. Urologie

Verwijderen van de prostaat met operatierobot. Urologie Verwijderen van de prostaat met operatierobot Urologie Inhoudsopgave 1. Inleiding Pagina 1.1 Prostaat 3 1.2 Prostaatkanker 3 1.3 Prostatectomie 3 2. Operatie 3 2.1 Mogelijkheden 3 2.2 Ingreep 3 2.3 Voordelen

Nadere informatie

Prostaatkankerscreening zinvol? Stand van zaken B. Spinnewijn

Prostaatkankerscreening zinvol? Stand van zaken B. Spinnewijn Prostaatkankerscreening zinvol? Stand van zaken 2009 B. Spinnewijn De onenigheid tussen de verschillende aanbevelingen rond prostaatkankerscreening blijft bestaan, ondanks de voorlopige resultaten van

Nadere informatie

Gezamenlijke besluitvorming. Dr. Arwen Pieterse Afdeling Medische Besliskunde Leids Universitair Medisch Centrum

Gezamenlijke besluitvorming. Dr. Arwen Pieterse Afdeling Medische Besliskunde Leids Universitair Medisch Centrum Gezamenlijke besluitvorming Dr. Arwen Pieterse Afdeling Medische Besliskunde Leids Universitair Medisch Centrum Overzicht Geschiedenis Noodzaak Definitie Effect van gezamenlijke besluitvorming Geschiedenis

Nadere informatie

PSA Vlaanderen vzw. psavlaanderen@hotmail.com www.psa-vlaanderen.be. Prostaatkanker. Omdat weten belangrijk is!

PSA Vlaanderen vzw. psavlaanderen@hotmail.com www.psa-vlaanderen.be. Prostaatkanker. Omdat weten belangrijk is! PSA Vlaanderen vzw psavlaanderen@hotmail.com www.psa-vlaanderen.be Prostaatkanker Omdat weten belangrijk is! Informatie over de prostaat Informatie over de prostaat Wat is de prostaat? De prostaat is

Nadere informatie

08.30-10.15 Continentiemechanisme/soorten incontinentie/ Prof. Dr. D. De Ridder medicatiebeleid Diagnosestelling in de praktijk

08.30-10.15 Continentiemechanisme/soorten incontinentie/ Prof. Dr. D. De Ridder medicatiebeleid Diagnosestelling in de praktijk Bijzondere Bekwaamheid Pelvische reëducatie en Perinatale Kinesitherapie 2012 2013 Programma Leuven: Gasthuisberg Eerste cursusdag van de opleiding Pelvische Reëducatie en Perinatale Kinesitherapie is

Nadere informatie

Visie op toekomst voor nierkankerzorg in Nederland

Visie op toekomst voor nierkankerzorg in Nederland Visie op toekomst voor nierkankerzorg in Nederland Inleiding De zorg voor nierkankerpatiënten vindt momenteel plaats in vrijwel alle ziekenhuizen. Patiëntenorganisatie Leven met blaas- of nierkanker vindt

Nadere informatie

Prostaatdiagnostiek. Prostaatdiagnostiek

Prostaatdiagnostiek. Prostaatdiagnostiek Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Prostaatdiagnostiek Prostaatdiagnostiek Toelichting Toelichting Pagina 1 Pagina 1 Aanleiding Aanleiding

Nadere informatie

Prestatie-indicatoren NVRO V3.1

Prestatie-indicatoren NVRO V3.1 Prestatie-indicatoren NVRO V3.1 Onderstaand treft u de vragen die gesteld worden in het online invoerformulier. De vragen geven u inzicht in de benodigde informatie. Gelieve dus niet dit formulier te retourneren!

Nadere informatie

De keuze maken. Beslissingshulp voor mannen met vragen over vroegtijdige opsporing van prostaatkanker

De keuze maken. Beslissingshulp voor mannen met vragen over vroegtijdige opsporing van prostaatkanker De keuze maken Beslissingshulp voor mannen met vragen over vroegtijdige opsporing van prostaatkanker Annelies Engelen dr. Joke Vanderhaegen prof. dr. Chantal Van Audenhove Voor wie? Deze beslissingshulp

Nadere informatie

Invasief blaascarcinoom

Invasief blaascarcinoom Invasief blaascarcinoom U bent patiënt bij de afdeling urologie van VU medisch centrum (VUmc). VU medisch centrum is een universitair medisch centrum waar medisch specialisten worden opgeleid. Zij doen

Nadere informatie

Patiënteninformatie Focal One HIFU Robot. Behandeling van gelokaliseerde prostaatkanker HIFU ROBOT

Patiënteninformatie Focal One HIFU Robot. Behandeling van gelokaliseerde prostaatkanker HIFU ROBOT Patiënteninformatie Focal One HIFU Robot Behandeling van gelokaliseerde prostaatkanker HIFU ROBOT Inhoudsopgave Introductie 3 De prostaat 3 Wat is kanker? 4 Prostaatkanker 5 Onderzoek en diagnose 6 Stadia

Nadere informatie

ACTIVE SURVEILLANCE PAGINA 34t/m40

ACTIVE SURVEILLANCE PAGINA 34t/m40 ACTIVE SURVEILLANCE PAGINA 34t/m40 Bij een prostaatkanker die alleen ín de prostaat groeit (een gelokaliseerde tumor noemt de dokter dat) duurt het doorgaans nog vijf tot tien jaar voordat de tumor door

Nadere informatie

Pagina 1 van 7 PATIENTENINFORMATIE. Titel van het onderzoek:

Pagina 1 van 7 PATIENTENINFORMATIE. Titel van het onderzoek: Pagina 1 van 7 PATIENTENINFORMATIE Titel van het onderzoek: Een prospectieve gerandomiseerde vergelijkende studie naar het effect op de overlevingsduur van hormonale behandeling versus hormonale behandeling

Nadere informatie

Een multidisciplinaire poliklinische aanpak, van woorden naar daden. Willem de Blok, MANP Verpleegkundig specialist uro-oncologie

Een multidisciplinaire poliklinische aanpak, van woorden naar daden. Willem de Blok, MANP Verpleegkundig specialist uro-oncologie Een multidisciplinaire poliklinische aanpak, van woorden naar daden Willem de Blok, MANP Verpleegkundig specialist uro-oncologie Multidisciplinair overleg OF????? Multidisciplinaire polikliniek Wat is

Nadere informatie

Indicatorenset In opzet curatieve behandeling prostaatcarcinoom

Indicatorenset In opzet curatieve behandeling prostaatcarcinoom Indicatorenset In opzet curatieve behandeling prostaatcarcinoom Uitvraag ziekenhuizen/zbc s over verslagjaar 2018 Versie oktober 2017 vastgesteld door ZiNL Colofon Internet: OmniQ (portaal van DHD) voor

Nadere informatie

Verwijderen van de prostaat

Verwijderen van de prostaat 00 Verwijderen van de prostaat via een kijkoperatie Poli Urologie Inleiding Bij u is prostaatkanker vastgesteld en aanvullend onderzoek heeft geen uitzaaiingen aangetoond. Dat betekent dat er sprake is

Nadere informatie

Patiënteninformatie Focal One HIFU Robot. Behandeling van gelokaliseerde prostaatkanker HIFU ROBOT

Patiënteninformatie Focal One HIFU Robot. Behandeling van gelokaliseerde prostaatkanker HIFU ROBOT Patiënteninformatie Focal One HIFU Robot Behandeling van gelokaliseerde prostaatkanker HIFU ROBOT Inhoudsopgave Introductie 3 De prostaat 3 Wat is kanker? 4 Prostaatkanker 5 Onderzoek en diagnose 6 Stadia

Nadere informatie

Is er nog seks na prostaatkankerchirurgie? De resultaten na een robotgeassisteerde prostaatkankeroperatie zijn alvast zeer bevredigend.

Is er nog seks na prostaatkankerchirurgie? De resultaten na een robotgeassisteerde prostaatkankeroperatie zijn alvast zeer bevredigend. Is er nog seks na prostaatkankerchirurgie? De resultaten na een robotgeassisteerde prostaatkankeroperatie zijn alvast zeer bevredigend. Dr. Peter Van Oyen Diensthoofd-uroloog Urologisch Centrum AZ Sint-Jan

Nadere informatie

Visie op de toekomst van prostaatkankerzorg in Nederland

Visie op de toekomst van prostaatkankerzorg in Nederland Visie op de toekomst van prostaatkankerzorg in Nederland ProstaatKankerStichting.nl, juni 2017 Inleiding PKS vindt dat alle prostaatkankerpatiënten gelijkwaardige toegang moeten hebben tot de state-ofthe-art-prostaatkankerzorg

Nadere informatie