28. Van leren om te lezen naar lezen om te leren

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "28. Van leren om te lezen naar lezen om te leren"

Transcriptie

1 28. Van leren om te lezen naar lezen om te leren

2 VAN LEREN LEZEN NAAR LEZEN OM TE LEREN Niki Moeken, Paula Smit,

3 PROGRAMMA 1. Samenwerkend lezen in het voortgezet onderwijs Presentatie Aan de slag 10 minuten 20 minuten 2. Implementatie in de zaakvakken Presentatie In discussie 10 minuten 20 minuten

4 1 Samenwerkend lezen in het vo Een onderzoek naar de effectiviteit van een geïntegreerde lesmethode

5 De aardkorst heeft veel verschillende mineralen. Dit zijn vaak kristallen met prachtige kleuren en vormen. Het hoofdbestanddeel van de kristallen is meestal SiO 2. Het hangt af van de elementen Cr, Ca, Mn of Fe welke kleur en kristalvorm zich heeft gevormd. Omdat de siliciumverbindingen nogal hard zijn, kunnen ze worden geslepen en gepolijst. Je vindt ze vaak in sieraden bijvoorbeeld als rozenkwarts, tijgeroog of amethist. Er zijn ook zachte mineralen, zoals het goudkleurige pyriet, FeS 2 (s). Naast zuurstof en silicium zijn het vooral metalen die in de aardkorst voorkomen, bijvoorbeeld zwavel. Pure zwavel en zwavelverbindingen kun je vinden in vulkanische gebieden. Andere niet-metalen moeten uit een delfstof worden vrijgemaakt, zoals het veelvoorkomende silicium. Het element silicium is een belangrijke grondstof voor de computerindustrie. (Bolt e.a., 2012).

6 KENMERKEN VAN ZAAKVAKTEKSTEN o Grote informatiedichtheid o Gecomprimeerde alinea s o Veel laagfrequente woorden o Veel nieuwe concepten, feiten en details Kortom: een uitdaging voor taalzwakke leerlingen

7 LEESVAARDIGHEID IN NEDERLAND 20% van de brugklasleerlingen is onvoldoende in staat om schoolteksten begrijpend te lezen (Hacquebord et al., 2004) Stagnatie in de tweede- en derde klas (Welie, 2013) Leesonderwijs bevat weinig kenmerken van wat bekend is over effectief leesonderwijs (De Milliano, 2013; Moeken et al., 2015; Welie, 2013)

8 DOELSTELLING VAN HET ONDERZOEK: TWEELEDIG Materiaal Docenten een concrete procedure te bieden die hen faciliteert bij de vormgeving van het leesonderwijs op middelbare scholen. Kennis Meer inzicht te krijgen in de effectiviteit van een dergelijke procedure en kennis te vergaren omtrent de implementatie.

9 ONDERZOEKSOPZET Wie? 186 leerlingen uit de 2e klas 94 jongens, 92 meisjes Waarvandaan? 3 scholen, 9 klassen vmbo, havo en vwo Groepen? 6 experimentele groepen 3 controlegroepen Interventie? 24 uur samenwerkend lezen 8 uur begeleiding bij Nederlands

10 Resultaten

11 DE BELANGRIJKSTE RESULTATEN Meisjes en sterkere lezers vergroten hun tekstbegrip, kennis van connectieven en metacognitieve kennis van tekststructuren en leesstrategieën. Maar: Jongens met een zwakke leesvaardigheid laten geen vooruitgang zien ten opzichte van de controlegroep.

12 IMPLICATIES VOOR DE PRAKTIJK Wees gespitst op taal- en leesproblemen in de zaakvakken Schenk ook in de zaakvakken aandacht aan leesvaardigheid (bv. met SALEVO) Start vroeg met de remediëring Geef constructieve proces- en productgerelateerde feedback

13 2 Aan de slag

14 EFFECTIEF LEESONDERWIJS Taal binnen de zaakvakken Stimulering van leesmotivatie Aandacht voor leesstrategieën Aandacht voor tekstverbanden Stimulering van gedeelde cognitie

15 SAMENWERKEND LEZEN Groepjes van 3 à 4 leerlingen Duidelijke rolverdeling Heterogene samenstelling Materialen voorzitter Rollenkaarten Strategiekaarten Werkbladen schrijver denker helper

16 3 Implementatie in de zaakvakken

17

18

19

20

21 4 In discussie

22 IN DISCUSSIE Hoe creëer je een groot draagvlak onder docenten? Hoe zorg je voor een goede training en begeleiding van docenten? Hoe zorg je voor een structurele borging binnen school?

23 Nog vragen? Stel ze gerust! Materialen mee? Noteer uw naam en adres op de lijst. Dankuwel!

24 LITERATUUR Bolt, W., Driessen, H., Rietman, W., Scholte, H., & Velzeboer, M. (2012). Chemie (6 e editie) 4 havo leerboek, Groningen/Houten: Noordhof Uitgevers bv, gedownload op van https://view.publitas.com/noordhoff- voortgezet-onderwijs-groningen/chemie-6e-editie-tweede-fase-4- havo/page/4-5. De Milliano, I. (2013). Literacy development of low-achieving adolescents. The role of engagement in academic reading and writing. Proefschrift. Ispkamp Drukkers BV: po. Hacquebord, H., Linthorst, T.R., Stellingwerf, B.P., & De Zeeuw, M. (2004). Voortgezet taalvaardig. Een onderzoek naar tekstbegrip en woordkennis en naar de taalproblemen en taalbehoeften van brugklasleerlingen in het voortgezet onderwijs in het schooljaar Groningen: Etoc. Moeken, N., Kuiken, F., Welie, C. (2015). SALEVO: Samenwerkend lezen in het voortgezet onderwijs. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam. Welie, C. (2013). Onderzoeksrapportage project OTAW. Taalvaardigheid in Amsterdam-West. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam.

SAMEN WERKEN AAN EEN BETERE LEESVAARDIGHEID. Niki Moeken ITTA - Universiteit van Amsterdam

SAMEN WERKEN AAN EEN BETERE LEESVAARDIGHEID. Niki Moeken ITTA - Universiteit van Amsterdam SAMEN WERKEN AAN EEN BETERE LEESVAARDIGHEID Niki Moeken ITTA - Universiteit van Amsterdam 1 De aardkorst heeft veel verschillende mineralen. Dit zijn vaak kristallen met prachtige kleuren en vormen. Het

Nadere informatie

SALEVO Samenwerkend Lezen in het Voortgezet Onderwijs

SALEVO Samenwerkend Lezen in het Voortgezet Onderwijs SALEVO Samenwerkend Lezen in het Voortgezet Onderwijs Niki Moeken, Folkert Kuiken & Camille Welie Universiteit van Amsterdam, september 2015 Projectnummer: 405-14-500-033 Dankwoord Met dit onderzoek is

Nadere informatie

Tijdschrift en doelgroep

Tijdschrift en doelgroep Tijdschrift en doelgroep Jeugd in School en Wereld (JSW) is een onafhankelijk vakblad dat zich richt zich op leerkrachten in het basisonderwijs, het speciaal basisonderwijs en pabostudenten. Doel van het

Nadere informatie

SAMENWERKEND LEZEN VOORTGEZET ONDERWIJS DOCENTENHANDLEIDING Niki Moeken, Folkert Kuiken en Camille Welie Universiteit van Amsterdam, 2016

SAMENWERKEND LEZEN VOORTGEZET ONDERWIJS DOCENTENHANDLEIDING Niki Moeken, Folkert Kuiken en Camille Welie Universiteit van Amsterdam, 2016 SAMENWERKEND LEZEN VOORTGEZET ONDERWIJS DOCENTENHANDLEIDING Niki Moeken, Folkert Kuiken en Camille Welie Universiteit van Amsterdam, 2016 INHOUD DOCENTENHANDLEIDING Inleiding 1. Leesvaardigheid in het

Nadere informatie

Leescoaches in het voortgezet onderwijs

Leescoaches in het voortgezet onderwijs Femke Scheltinga (a) & Lies Alons (b) (a) Expertisecentrum Nederlands, Nijmegen (b) ITTA, Amsterdam Contact: F.Scheltinga@expertisecentrumnederlands.nl Lies.Alons@itta.uva.nl Leescoaches in het voortgezet

Nadere informatie

BLIKSEM: Begrijpend Leesinstructie Kan Strategisch én Motiverend

BLIKSEM: Begrijpend Leesinstructie Kan Strategisch én Motiverend Slavin, R.E. (1995). Cooperative learning. Theory, research and practice. Boston: Allyn and Bacon. Mienke Droop (a) & Willy van Elsäcker (b) (a) Expertisecentrum Nederlands (b) HCO Contact: M.Droop@taalonderwijs.nl

Nadere informatie

Bevordering van tekstbegrip door visualisering van tekststructuren

Bevordering van tekstbegrip door visualisering van tekststructuren Ronde 8 Maaike Pulles (a) & Dianne Bekker (b) (a) Etoc, Groningen (b) Kentalis Guyotschool voor VSO, Haren Contact: m.pulles@rug.nl d.bekkers@kentalis.nl Bevordering van tekstbegrip door visualisering

Nadere informatie

Samenwerkend lezen in het voortgezet onderwijs (SALEVO)

Samenwerkend lezen in het voortgezet onderwijs (SALEVO) Samenwerkend lezen in het voortgezet onderwijs (SALEVO) Effectiviteit voor verschillende typen leerlingen Niki Moeken, Folkert Kuiken & Camille Welie Tussen de leesvaardigheid van leerlingen in het voortgezet

Nadere informatie

Opmerking. Project: Object: Inspectiedatum: Inspecteur: Locatie Ruimte. NEN 1010 / NEN 3140-1 - Smit Opleidingen & Trainingen

Opmerking. Project: Object: Inspectiedatum: Inspecteur: Locatie Ruimte. NEN 1010 / NEN 3140-1 - Smit Opleidingen & Trainingen NEN 1010 / NEN 3140-1 - Smit Opleidingen & Trainingen NEN 1010 / NEN 3140-2 - Smit Opleidingen & Trainingen NEN 1010 / NEN 3140-3 - Smit Opleidingen & Trainingen NEN 1010 / NEN 3140-4 - Smit Opleidingen

Nadere informatie

Leesvaardigheid bevorderen

Leesvaardigheid bevorderen Leesvaardigheid bevorderen Middagconferentie over taalbeleid voor het PraktijkOnderwijs Marco van de Ven (RU) Introductie Leesvaardigheid legt het fundament voor leren (O`Shaughnessy, et al., 2002) Leerlingen

Nadere informatie

Begrijpend lezen van basisschool naar voortgezet onderwijs

Begrijpend lezen van basisschool naar voortgezet onderwijs Ronde 5 Hilde Hacquebord Rijksuniversiteit Groningen Contact: H.I.Hacquebord@rug.nl Begrijpend lezen van basisschool naar voortgezet onderwijs 1. Inleiding De onderwijsinspectie stelt in haar verslag van

Nadere informatie

MLP Stand van zaken. voor bibliotheken

MLP Stand van zaken. voor bibliotheken 1 MLP Stand van zaken Prioriteiten Borging in landelijk en lokaal beleid zwakke lezers (25% van de kinderen, 15% van de jongeren) Kennisoverdracht en kennisdeling Nadruk op doelgroep kinderen met taalachterstand

Nadere informatie

Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen. Programma. Doelen. www.hetabc.nl 1

Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen. Programma. Doelen. www.hetabc.nl 1 Professionaliseringsprogramma Passend Onderwijs, Amsterdam Zuid-Oost Werken met een ontwikkelingsperspectief begrijpend lezen Dianne Roerdink & Moniek Sanders 28 januari 2015 1 Programma Welkom Begrijpend

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Diataal: Diatekst, Diawoord, Diafoon (en Diaplus) 1 Algemene gegevens

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Diataal: Diatekst, Diawoord, Diafoon (en Diaplus) 1 Algemene gegevens Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Diataal: Diatekst, Diawoord, Diafoon (en Diaplus) 28 september 2011 Review 1: E. Oosterlinck, N. Ramakers Review 2: M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene

Nadere informatie

Doesjka Nijdeken Trinitas College Heerhugowaard Woudschoten Chemie Conferentie 2011

Doesjka Nijdeken Trinitas College Heerhugowaard Woudschoten Chemie Conferentie 2011 Doesjka Nijdeken Trinitas College Heerhugowaard Woudschoten Chemie Conferentie 2011 Hoe je het onderbuikgevoel zichtbaar maakt voor leerlingen (en jezelf) Wat bedoel ik met determineren? Hoe doe je dat

Nadere informatie

STREVEN NAAR FUNCTIONELE GELETTERDHEID: ZINVOL EN HAALBAAR. 1. De ontwikkeling van leesvaardigheid in het vo

STREVEN NAAR FUNCTIONELE GELETTERDHEID: ZINVOL EN HAALBAAR. 1. De ontwikkeling van leesvaardigheid in het vo STREVEN NAAR FUNCTIONELE GELETTERDHEID: ZINVOL EN HAALBAAR 1. De ontwikkeling van leesvaardigheid in het vo Marco van de Ven, Esther Steenbeek-Planting, Cindy Teunissen, Ludo Verhoeven In hoeverre vindt

Nadere informatie

Lezen in het voortgezet onderwijs (2): Improving Adolescent Literacy

Lezen in het voortgezet onderwijs (2): Improving Adolescent Literacy Lezen in het voortgezet onderwijs (2): Improving Adolescent Literacy Algemeen Dit artikel gaat in op het rapport Improving Adolescent Literacy: Effective Classroom and Intervention Practices. De publicatie

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Een goede doorgaande leesvaardigheid PO-VO PO/VO. Goed kunnen lezen is cruciaal voor alle vakken. Aansluiting

KWALITEITSKAART. Een goede doorgaande leesvaardigheid PO-VO PO/VO. Goed kunnen lezen is cruciaal voor alle vakken. Aansluiting KWALITEITSKAART Aansluiting Een goede doorgaande leesvaardigheid PO-VO PO/VO Een goede leesvaardigheid is voor alle leerlingen nodig, want goede leesvaardigheid is belangrijk voor een goed verloop van

Nadere informatie

Informatieve teksten leren lezen in de middenbouw van het basisonderwijs; effecten van een ontwikkelingsgerichte benadering

Informatieve teksten leren lezen in de middenbouw van het basisonderwijs; effecten van een ontwikkelingsgerichte benadering Informatieve teksten leren lezen in de middenbouw van het basisonderwijs; effecten van een ontwikkelingsgerichte benadering promotieonderzoek Yvonne van Rijk Prof. dr. Monique Volman Prof. dr. Bert van

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

VLIR- Seminar 28 mei 2013

VLIR- Seminar 28 mei 2013 VLIR- Seminar 28 mei 2013 Tweeledige focus (1) Upgrading Curriculum uitbreiding/ aanpassing van logopedische opleidingsonderdelen cruciaal t.a.v. betere hulpverlening binnen Surinaamse maatschappij m.n.

Nadere informatie

Leesbevordering en leesvaardigheid in het vmbo: noodzaak en kansen

Leesbevordering en leesvaardigheid in het vmbo: noodzaak en kansen Leesbevordering en leesvaardigheid in het vmbo: noodzaak en kansen Deze publicatie is te downloaden via www.lezen.nl Colofon Stichting Lezen Nieuwe Prinsengracht 89 1018 VR Amsterdam 020-6230566 www.lezen.nl

Nadere informatie

Hypertekst schrijven en observerend leren als aanvullende didactiek 1

Hypertekst schrijven en observerend leren als aanvullende didactiek 1 Ronde 2 Martine Braaksma & Gert Rijlaarsdam Interfacultaire Lerarenopleidingen, Universiteit van Amsterdam Contact: braaksma@uva.nl Hypertekst schrijven en observerend leren als aanvullende didactiek 1

Nadere informatie

STREVEN NAAR FUNCTIONELE GELETTERDHEID: ZINVOL EN HAALBAAR. 2. Het verbeteren van Nederlandse leesvaardigheid bij zwakke lezers in het vo

STREVEN NAAR FUNCTIONELE GELETTERDHEID: ZINVOL EN HAALBAAR. 2. Het verbeteren van Nederlandse leesvaardigheid bij zwakke lezers in het vo STREVEN NAAR FUNCTIONELE GELETTERDHEID: ZINVOL EN HAALBAAR 2. Het verbeteren van Nederlandse leesvaardigheid bij zwakke lezers in het vo Marco van de Ven, Esther Steenbeek-Planting, Hedwig de Krosse, Ria

Nadere informatie

Diataal en de referentieniveaus taal... toetsing en Onderwijsadvies

Diataal en de referentieniveaus taal... toetsing en Onderwijsadvies Diataal en de referentieniveaus taal... dia.taal toetsing en Onderwijsadvies Diataal en de referentieniveaus taal Met het Referentiekader Taal heeft de overheid vastgelegd wat het gewenste taalvaardigheidsniveau

Nadere informatie

PRIJSLIJST METHODELICENTIE EXACT 2014 versie 10 Methode Omschrijving prijs

PRIJSLIJST METHODELICENTIE EXACT 2014 versie 10 Methode Omschrijving prijs PRIJSLIJST METHODELICENTIE EXACT 2014 versie 10 Methode Omschrijving prijs Getal & Ruimte Rekenen Leerjaar 1 8717927061244 Getal & Ruimte Rekenen vmbo-bk 1 methodelicentie 17,35 8717927061251 Getal & Ruimte

Nadere informatie

LEZEN EN DYSLEXIE 19-5-2016. Nicole Verkerk

LEZEN EN DYSLEXIE 19-5-2016. Nicole Verkerk LEZEN EN DYSLEXIE 19-5-2016 Nicole Verkerk Dyslexie en lezen. 1 is geen lekkere combinatie: Weinig dyslecten lezen voor hun plezier Lezen kost veel moeite: leestempo laag, vaak stukken overlezen, snel

Nadere informatie

Heel goed geleerd en toch gezakt?

Heel goed geleerd en toch gezakt? Heel goed geleerd en toch gezakt? Hoe komt het dat de taal steeds vaker een struikelblok vormt bij de schriftelijke eindexamens? Stand van zaken recent wetenschappelijk onderzoek Illustere School, Mastercourse

Nadere informatie

Doen meisjes het slechter bij gym dan jongens?

Doen meisjes het slechter bij gym dan jongens? Doen meisjes het slechter bij gym dan jongens? Sinds het verschijnen van het Basisdocument VO is er nauwelijks onderzoek gedaan naar de mate waarin de daarin beschreven deelnameniveaus door de leerlingen

Nadere informatie

Reading and Writing Development of Low-achieving Adolescents. The Roles of Linguistic Knowledge, Fluency, and Metacognitive Knowledge M.J.W.

Reading and Writing Development of Low-achieving Adolescents. The Roles of Linguistic Knowledge, Fluency, and Metacognitive Knowledge M.J.W. Reading and Writing Development of Low-achieving Adolescents. The Roles of Linguistic Knowledge, Fluency, and Metacognitive Knowledge M.J.W. Trapman 1 Reading and writing development of low-achieving adolescents

Nadere informatie

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak.

Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is gericht op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Doelgroepen Strategisch Lezen Muiswerk Strategisch Lezen is

Nadere informatie

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Leeshuis Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren. Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013

Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren. Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013 Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013 Programma Mbo ers met dyslexie Goed taalonderwijs Specifieke begeleiding

Nadere informatie

Kijken naar lezende leerlingen Het leesproces van vmbo ers gefilmd

Kijken naar lezende leerlingen Het leesproces van vmbo ers gefilmd Even voorstellen Kijken naar lezende leerlingen Het leesproces van vmbo ers gefilmd Mirjam de Bruijne (m.debruijne@cedgroep.nl) Studie: toegepaste taalwetenschap, Universiteit van Tilburg Informatie uit

Nadere informatie

Modelleren van schoolloopbaankansen van leerlingen

Modelleren van schoolloopbaankansen van leerlingen Modelleren van schoolloopbaankansen van leerlingen Onderwijs Research Dagen Antwerpen, 29 juni 2017 in het voortgezet onderwijs voortgezet onderwijs (vo) systeem is dynamisch brugklasniveaus: selectie

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.122886

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.122886 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.122886 File ID Filename Version uvapub:122886 Nederlandse samenvatting unknown

Nadere informatie

Onderzoeksrapportage project OTAW: Taalvaardigheid in Amsterdam-West.

Onderzoeksrapportage project OTAW: Taalvaardigheid in Amsterdam-West. Onderzoeksrapportage project OTAW okt. 2013 Onderzoeksrapportage project OTAW: Taalvaardigheid in Amsterdam-West. Een analyse van leerlingachtergrond, taalonderwijs en lessen Nederlands Camille Welie,

Nadere informatie

Taalproblemen en taalbehoeften in het voortgezet onderwijs

Taalproblemen en taalbehoeften in het voortgezet onderwijs Taalproblemen en taalbehoeften in het voortgezet onderwijs Leerlingen- en docentenvragenlijsten als instrumenten voor taalbeleid Hilde Hacquebord Op 19 scholen voor voortgezet onderwijs, van vmbo tot havo/vwo,

Nadere informatie

Lichamelijke Opvoeding Niveau mavo. Jaar Toetsnaam Type Omschrijving Afnamemoment Weegfactor Herkansbaar 10 handelingsdeel 1 handelingsdeel

Lichamelijke Opvoeding Niveau mavo. Jaar Toetsnaam Type Omschrijving Afnamemoment Weegfactor Herkansbaar 10 handelingsdeel 1 handelingsdeel Opvoeding Niveau mavo 1) Leerlingen die hun absentie niet op orde hebben dienen dit in te halen door lessen te volgen van andere klassen. Dit gaat in samenspraak met de betreffende docent. medische redenen,

Nadere informatie

Presentatie Bouw! Plein013

Presentatie Bouw! Plein013 Presentatie Bouw! Plein013 Presentatie Bouw! Plein013 27 september 2016 Programma 15:00-15:30 Inloop met koffie en thee 15:30-15:45 Welkom en inleiding - Henri Smit, Consultant Passend Onderwijs 15:45-16:30

Nadere informatie

IN HET VMBO HET BELANG VAN INSTRUCTIE OP MAAT

IN HET VMBO HET BELANG VAN INSTRUCTIE OP MAAT IN HET VMBO HET BELANG VAN INSTRUCTIE OP MAAT Mariska Okkinga ACHTERGROND BELEX BELEX = BEgrijpend Lezen EXperiment Implementatiestudie naar het gebruik van Nieuwsbegrip in de onderbouw van vmbo bb/kb

Nadere informatie

Presentatie Bouw! PPO Regio Leiden. Presentatie Bouw!

Presentatie Bouw! PPO Regio Leiden. Presentatie Bouw! Presentatie Bouw! PPO Regio Leiden Presentatie Bouw! 15 november 2016 Programma 10:00-10:30 Inloop met koffie en thee 10:30-10:45 Welkom en inleiding 10:45-11:20 Ernstige leesproblemen voorkomen met het

Nadere informatie

Weerzin tegen lezen of weer zin om te lezen?

Weerzin tegen lezen of weer zin om te lezen? Weerzin tegen lezen of weer zin om te lezen? Roel van Steensel Vrije Universiteit Amsterdam Erasmus Universiteit Rotterdam Deze lezing Waar komt de motivatie om te lezen vandaan? Hoe hangt motivatie samen

Nadere informatie

PIRLS-2011. Het leesniveau in Nederland. Ludo Verhoeven. In samenwerking met Andrea Netten en Mienke Droop

PIRLS-2011. Het leesniveau in Nederland. Ludo Verhoeven. In samenwerking met Andrea Netten en Mienke Droop PIRLS-2011 Het leesniveau in Nederland Ludo Verhoeven In samenwerking met Andrea Netten en Mienke Droop Presentatie PIRLS-feiten Internationale ranglijst Leesdoelen, begripsprocessen en referentiepunten

Nadere informatie

Welke methode verbetert leesvaardigheid het meest?

Welke methode verbetert leesvaardigheid het meest? Welke methode verbetert leesvaardigheid het meest? Een vergelijkend onderzoek naar vier lesmethoden in 4 vwo In dit artikel wordt verslag gedaan van een onderzoek waarin werd gekeken welke lesmethode leesvaardigheid

Nadere informatie

Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4

Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4 Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4 OnderwijsBewijs-programma Femke Scheltinga Maud van Druenen Karin van Usen Waarom dit onderzoek? De aanleiding - Grote verschillen

Nadere informatie

Organisatievormen van begrijpend leesonderwijs bij anderstalige leerlingen

Organisatievormen van begrijpend leesonderwijs bij anderstalige leerlingen Organisatievormen van begrijpend leesonderwijs bij anderstalige leerlingen Een onderzoek naar de effecten van gedifferentieerd en klassikaal begrijpend leesonderwijs in kopklassen Student: A.J. Nysingh

Nadere informatie

CREATIEF VERMOGEN. Andrea Jetten, Hester Stubbé

CREATIEF VERMOGEN. Andrea Jetten, Hester Stubbé CREATIEF VERMOGEN Andrea Jetten, Hester Stubbé OPDRACHT Creativitief vermogen meetbaar maken zodat de ontwikkeling ervan gestimuleerd kan worden bij leerlingen. 21st century skills Het uitgangspunt is

Nadere informatie

ACHTERSTANDBESTRIJDING EN REFERENTIENIVEAUS voor taal en rekenen in het VO. Wat staat scholen te doen?

ACHTERSTANDBESTRIJDING EN REFERENTIENIVEAUS voor taal en rekenen in het VO. Wat staat scholen te doen? ACHTERSTANDBESTRIJDING EN REFERENTIENIVEAUS voor taal en rekenen in het VO Wat staat scholen te doen? Flitspresentaties september / oktober 2012 t.b.v. Steunpunt taal en rekenen VO Overzicht presentatie

Nadere informatie

"De grenzen van mijn taal zijn de grenzen van mijn wereld" (Wittgenstein)

De grenzen van mijn taal zijn de grenzen van mijn wereld (Wittgenstein) Vocabulairkennis bij taalzwakke leerlingen in het voortgezet onderwijs Hilde Hacquebord Roelien Linthorst Berend Stellingwerf "De grenzen van mijn taal zijn de grenzen van mijn wereld" (Wittgenstein) Abstract

Nadere informatie

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS DYSLEXIEMONITOR

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS DYSLEXIEMONITOR VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS DYSLEXIEMONITOR INHOUDSOPGAVE Zorgniveau 1: Goed lees- en spellingonderwijs Stap 1: Leestijd blz. 3 Kwaliteit instructiegedrag blz. 3 Klassenmanagement blz. 4 Stap 2: Juist

Nadere informatie

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Goed Gelezen versie 2

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Goed Gelezen versie 2 VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Goed Gelezen versie 2 Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Nieuwsbegrip Masterclasses Verbeter het begrijpend leesonderwijs op uw school

Nieuwsbegrip Masterclasses Verbeter het begrijpend leesonderwijs op uw school Nieuwsbegrip Masterclasses Verbeter het begrijpend leesonderwijs op uw school Wat is nu eigenlijk goed begrijpend leesonderwijs? Hoe ga ik om met verschillende leesniveaus? En hoe model ik begrijpend lezen

Nadere informatie

Muiswerk: Taal en rekenen op z n best!

Muiswerk: Taal en rekenen op z n best! Artikel 7 Door: Eric Robbers en Stefan Robbers Muiswerk: Taal en rekenen op z n best! 1.Inleiding Er zijn zorgen over het niveau van het onderwijs, zowel binnen het onderwijs als ook daarbuiten. Binnen

Nadere informatie

Leerlingen en studenten naar onderwijssoort per 1-10 en woongemeente Lingewaard

Leerlingen en studenten naar onderwijssoort per 1-10 en woongemeente Lingewaard Leerlingen en studenten naar onderwijssoort per 1-10 en woongemeente Lingewaard 2010/'11 2011/'12* Onderwijssoorten Leeftijd Lingewaard Lingewaard Totaal voortgezet onderwijs Leeftijd totaal 2751 2853

Nadere informatie

Vrij lezen groep 4. Doelen eind groep 4

Vrij lezen groep 4. Doelen eind groep 4 Vrij lezen groep 4 Doelen eind groep 4 Leerlingen hebben plezier in voorgelezen worden hebben plezier in lezen en voorlezen hebben belangstelling voor verhalende teksten (waaronder poëzie) en informatieve

Nadere informatie

Voorstel taal- en rekenbeleid [school]

Voorstel taal- en rekenbeleid [school] Inleiding Landelijk Op 27 april 2010 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel 'Referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen' aangenomen. Het wetsvoorstel treedt op 1 augustus 2010 in werking. De kern van

Nadere informatie

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops Conferentie: 23 mei 2012 Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u Overzicht workshops Workshops Workshopleider Organisatie Titel workshop 1. Dr. Margot

Nadere informatie

Effectiviteit van leesmotivatie bevorderende interventies: Uitkomsten van een meta-analyse

Effectiviteit van leesmotivatie bevorderende interventies: Uitkomsten van een meta-analyse Effectiviteit van leesmotivatie bevorderende interventies: Uitkomsten van een meta-analyse Lisa van der Sande, Roel van Steensel, Wichor Bramer & Lidia Arends Congres Stichting lezen: 10 november 2016

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016 VWO 6. St.Ned.Middelb.Onderw. Curaçao (Vespucci College)

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016 VWO 6. St.Ned.Middelb.Onderw. Curaçao (Vespucci College) Schooljaar 2015-2016 VWO 6 St.Ned.Middelb.Onderw. Curaçao (Vespucci College) Vak: Nederlands T61.1 schrijfvaardigheid (betoog) T S periode 1 150 min T61.2 literatuur (verhaalanalyse) T S periode 1 50 min.

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Samenvatting (Dutch summary) Lezen is een essentiële vaardigheid om goed te kunnen functioneren in onze maatschappij. Eén van de belangrijkste taken van het basisonderwijs is dan ook om alle kinderen te

Nadere informatie

Recht op geletterd(heid)!

Recht op geletterd(heid)! Recht op geletterd(heid)! Basisvaardigheden Taal in het voortgezet onderwijs in Nederland Jan Rijkers voorzitter Centrale Directie Het Hooghuis scholengroep voortgezet onderwijs, Oss, NL CTO, Met recht

Nadere informatie

Tekst versus beeld Een experimenteel onderzoek naar het effect van instructie op tekstbegrip

Tekst versus beeld Een experimenteel onderzoek naar het effect van instructie op tekstbegrip Tekst versus beeld Een experimenteel onderzoek naar het effect van instructie op tekstbegrip 07-07- 2015 Eindwerkstuk Communicatie- en Informatiewetenschappen Universiteit Utrecht Quirine de Planque 3703991

Nadere informatie

Lezen om te schrijven en schrijven om te lezen; samenhang met behulp van de onderwijsleercyclus

Lezen om te schrijven en schrijven om te lezen; samenhang met behulp van de onderwijsleercyclus Ronde 1 Bart van der Leeuw & Theun Meestringa Nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Contact: b.vanderleeuw@slo.nl t.meestringa@slo.nl Lezen om te schrijven en schrijven om te

Nadere informatie

PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK DOORLOPENDE LEERLIJNEN LEZEN

PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK DOORLOPENDE LEERLIJNEN LEZEN AANSLUITING PO-VO ONTWIKKELING/ DIFFERENTIATIE PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK DOORLOPENDE LEERLIJNEN LEZEN Dit document bevat uitwerkingen van onderzoeksplannen die de leergemeenschap taal uit de ketenverbinding

Nadere informatie

Schrijven om te leren bij Nederlands, Geschiedenis en Science

Schrijven om te leren bij Nederlands, Geschiedenis en Science 4. En nu? Regina Mundi heeft van het taalbeleid een van haar troeven gemaakt en kiest hier bewust voor omwille van de sociaaleconomische noodzaak. Het taalbeleid focust op competentieontwikkeling van de

Nadere informatie

Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet onderwijs belicht

Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet onderwijs belicht 2. Taalonderwijs van 12-18 Ronde 5 Regine Bots CED-Groep, Unit VO-BVE, Rotterdam Contact: r.bots@cedgroep.nl 2 Een doorlopende leeslijn voor elke leerling. Alle facetten van leesontwikkeling in het voortgezet

Nadere informatie

Meer lezen, beter in taal Het belang van vrij(etijds)lezen voor de taalontwikkeling 30 november 2017

Meer lezen, beter in taal Het belang van vrij(etijds)lezen voor de taalontwikkeling 30 november 2017 Meer lezen, beter in taal Het belang van vrij(etijds)lezen voor de taalontwikkeling 30 november 2017 Kees Broekhof Frank Schaafsma Programma Effecten van vrij(etijds)lezen op de taalontwikkeling Vmbo:

Nadere informatie

Toets HAVO 4 Chemie Hfdst. 2 Schatkamer aarde

Toets HAVO 4 Chemie Hfdst. 2 Schatkamer aarde Toets HAVO 4 Chemie Hfdst. 2 Schatkamer aarde Opgave 1 Op het etiket van een pot pindakaas staat als een van de ingrediënten magnesium genoemd. Scheikundig is dit niet juist. Pindakaas bevat geen magnesium

Nadere informatie

Lezers onder de loep studies naar leesgedrag, MLP en 4You! Cedric Stalpers

Lezers onder de loep studies naar leesgedrag, MLP en 4You! Cedric Stalpers Lezers onder de loep studies naar leesgedrag, MLP en 4You! Cedric Stalpers 1 Onderwerpen Waarom lezen kinderen en tieners? Waarom lezen ze niet? Wat kan de bibliotheek nu en in de toekomst verbeteren?

Nadere informatie

Drentse Onderwijsmonitor 2014

Drentse Onderwijsmonitor 2014 Drentse Onderwijsmonitor 2014 9 de editie Imke Oosting CMO Groningen Wat is de Drentse onderwijsmonitor? In beeld brengen van onderwijspositie en prestaties van Drentse leerlingen Van basisschool tot en

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE VISIEONTWIKKELING OP LEESONDERWIJS

GEMEENSCHAPPELIJKE VISIEONTWIKKELING OP LEESONDERWIJS AANSLUITING PO-VO ONTWIKKELING/ DIFFERENTIATIE GEMEENSCHAPPELIJKE VISIEONTWIKKELING OP LEESONDERWIJS Dit document bevat de procesbeschrijving van de leergemeenschap taal uit de ketenverbinding van Openbaar

Nadere informatie

EFFECTIEF OMGAAN MET ZWAKKE LEZERS IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS. Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Nieuwegein 29 november 2012

EFFECTIEF OMGAAN MET ZWAKKE LEZERS IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS. Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Nieuwegein 29 november 2012 EFFECTIEF OMGAAN MET ZWAKKE LEZERS IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS Dr. Kees Vernooy Lector hogeschool Edith Stein Nieuwegein 29 november 2012 William S. Gray Lezen is cruciaal voor elk vak Elke leerkracht

Nadere informatie

Een vernieuwende leestraining voor adolescenten ter bevordering van de leescultuur vanuit het persoonlijk belang van boeken

Een vernieuwende leestraining voor adolescenten ter bevordering van de leescultuur vanuit het persoonlijk belang van boeken Jurgen Tijms & Kaarmia van den Boorn IWAL & Rudolf Berlin Center, Universiteit van Amsterdam Contact: jurgentijms@iwal.nl Een vernieuwende leestraining voor adolescenten ter bevordering van de leescultuur

Nadere informatie

Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven

Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven Wilma van der Westen Project Docenten aan zet bij taal in alle vakken Utrecht 7 november 2012 Even voorstellen: Bestuurslid Het Schoolvak Nederlands HSN

Nadere informatie

Interactieve fictie voor talen

Interactieve fictie voor talen Interactieve fictie voor talen Ineke Verheul, Game Onderwijs Onderzoek Mienke Droop, RU Karly van Gorp, RU Conferentie Gamedidactiek Utrecht Interactieve fictie in het VO Aanleiding: vragen van de vo-scholen

Nadere informatie

VWO Inleveren van de boeken VWO. Lees deze brief goed door, volg de instructies nauwkeurig op en voorkom onnodig lang wachten.

VWO Inleveren van de boeken VWO. Lees deze brief goed door, volg de instructies nauwkeurig op en voorkom onnodig lang wachten. VWO Inleveren van de boeken VWO Het inleveren vindt plaats op: maandag 27 juni a.s. in lokaal B 2.10 12.30 13.00 u A t/m H 13.30 14.00 u I t/m R 14.30 15.00 u S t/m Z VMBO Inleveren van de boeken VMBO

Nadere informatie

Voor SE-3 (in de derde SE-periode van het jaar) schrijf je een uiteenzetting aan de hand van documentatie die door de docent is gebundeld.

Voor SE-3 (in de derde SE-periode van het jaar) schrijf je een uiteenzetting aan de hand van documentatie die door de docent is gebundeld. PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 2015-2018 Vak: Nederlandse taal en literatuur 2 f vwo Inleiding Voor het vak Nederlands ben je bezig met de onderdelen taalvaardigheid, taalkunde en literatuuronderwijs.

Nadere informatie

Literatuuronderwijs in de mvt-les

Literatuuronderwijs in de mvt-les Literatuuronderwijs in de mvt-les Elisabeth Lehrner-te Lindert 2 juni 2017 Programma 1 Presentatie onderzoek 2 Wat is literaire competentie? 3 Eigen praktijk: Hoe tevreden ben je met je eigen lessen? Hoe

Nadere informatie

Praktijkonderzoek. Joke van Adrichem & Toos van der Smit

Praktijkonderzoek. Joke van Adrichem & Toos van der Smit Praktijkonderzoek Joke van Adrichem & Toos van der Smit W A T I S H E T E F F E C T V A N D E S O R T E E R T A A K O P H E T T E K S T B E G R I P V A N L E E R L I N G E N U I T 4 V W O V A N H E T H

Nadere informatie

Taalbeleid op het Petrus Canisius College

Taalbeleid op het Petrus Canisius College Taalbeleid op het Petrus Canisius College Lisa Oskamp Studentnummer 0212 Lisa.Oskamp@student.uva.nl Onderzoeksverslag profiel organisator Begeleider ILO: Femke Boesenkool Begeleider PCC: Marleen Rolie

Nadere informatie

Naar een referentieniveau Nederlandse taal voor het primair onderwijs

Naar een referentieniveau Nederlandse taal voor het primair onderwijs Ronde 2 Harry Paus & Anita Oosterloo SLO, Enschede Contact: H.Paus@slo.nl A.Oosterloo@slo.nl Naar een referentieniveau Nederlandse taal voor het primair onderwijs 1. Inleiding De commissie Meijerink heeft

Nadere informatie

De Taalbrug: 2F van vmbo naar mbo. De doorlopende leerlijn Nederlands

De Taalbrug: 2F van vmbo naar mbo. De doorlopende leerlijn Nederlands Hoe motiveer je docenten om mee te doen? Hoe beoordeel je de vaardigheden? Hoe maak je de beschrijvingen van het rapport Over de drempels met taal werkbaar? Hoe zorg je ervoor dat leerlingen betrokken

Nadere informatie

Taalbeleid Sint-Janslyceum

Taalbeleid Sint-Janslyceum Taalbeleid Sint-Janslyceum Inhoud 1 Voorwoord... 1 2 Visie / doelen... 2 3 Evaluatie van de huidige situatie... 3 4 Beleidsvoornemens voor 2016... 3 4.1 Referentieniveaus... 3 4.2 Boek in je tas... 4 4.3

Nadere informatie

9e klassen vmbo-tl. Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2014-2015. Rudolf Steiner College

9e klassen vmbo-tl. Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2014-2015. Rudolf Steiner College Vrije School voor voortgezet onderwijs vwo, havo, vmbo-tl Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2014-2015 9e klassen vmbo-tl Rudolf Steiner College Vak:geschiedenis en Verzameltoets juni 2015

Nadere informatie

Academische vaardigheden in WO en VWO

Academische vaardigheden in WO en VWO Academische vaardigheden in WO en VWO Netwerkmiddag VO-WO 17 november 2016 Dr. Claudy Oomen Onderwijsadvies & Training Universiteit Utrecht C.C.E.Oomen@uu.nl Opwarmer Schrijf op je whiteboard (GROOT en

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Reitdiep College Kamerlingh Onnes HAVO VWO

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING. Reitdiep College Kamerlingh Onnes HAVO VWO ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING Reitdiep College Kamerlingh Onnes HAVO VWO Plaats : Groningen BRIN nummer : 13ZU C1 BRIN nummer : 13ZU 00 HAVO BRIN nummer : 13ZU 00 VWO Onderzoeksnummer : 290077 Datum

Nadere informatie

Diatoetsen op HNL: Een compleet leerlingvolgsysteem voor de onderbouw

Diatoetsen op HNL: Een compleet leerlingvolgsysteem voor de onderbouw juni, 2016 Diatoetsen op HNL: Een compleet leerlingvolgsysteem voor de onderbouw In het basisonderwijs is een cognitief leerlingvolgsysteem (cito in veel gevallen) een bekend verschijnsel bij leerlingen,

Nadere informatie

Kenmerken van jongeren met en zonder sportief zelfbeeld

Kenmerken van jongeren met en zonder sportief zelfbeeld Dag van het Sportonderzoek 7 oktober 2010 Kenmerken van jongeren met en zonder sportief zelfbeeld Kirsten Verkooijen Gezondheid en Maatschappij Onderzoeksvraag Welke persoonlijke en demografische variabelen

Nadere informatie

De effectiviteit van technologie op verbetering van de leesprestaties: een meta-analyse Samenvatting voor onderwijsgevenden

De effectiviteit van technologie op verbetering van de leesprestaties: een meta-analyse Samenvatting voor onderwijsgevenden De effectiviteit van technologie op verbetering van de leesprestaties: een meta-analyse Samenvatting voor onderwijsgevenden Mei 2011 Nederlandse samenvatting door TIER op 28 juni 2011 Dit overzicht beoordeelt

Nadere informatie

Scores en referentieniveaus.. Scores per leerjaar per toets.. Streefscores klas 1 blz.3. Streefscores klas 2 blz.5. Streefscores klas 3 blz.

Scores en referentieniveaus.. Scores per leerjaar per toets.. Streefscores klas 1 blz.3. Streefscores klas 2 blz.5. Streefscores klas 3 blz. Diataal- leeswijzer Scores en referentieniveaus.. Scores per leerjaar per toets.. blz.2 blz.3 Streefscores klas 1 blz.3 Streefscores klas 2 blz.5 Streefscores klas 3 blz.6 Verband tussen streefscore en

Nadere informatie

Workshop Gebruik stappenplannen ERWD VO en MBO

Workshop Gebruik stappenplannen ERWD VO en MBO Workshop Gebruik stappenplannen ERWD VO en MBO Conferentie VO-MBO Rondom Rekenen 14 december 2016 Arjan Clijsen Met welke pet op bent u hier? Wie is werkzaam in het voortgezet onderwijs? Wie is werkzaam

Nadere informatie

VRAGENLIJST VOORTGEZET ONDERWIJS QUICKSCAN

VRAGENLIJST VOORTGEZET ONDERWIJS QUICKSCAN VRAGENLIJST VOORTGEZET ONDERWIJS QUICKSCAN De opzet van de vragenlijst De stellingen hebben betrekking op de verschillende zorgniveaus zoals in het onderwijscontinuüm omschreven (CED groep: Struiksma &

Nadere informatie

Pubers kunnen niet plannen Rijden zonder helm. Definities. Het Puberbrein: Brein, leefstijl en leren. Definities. Definities.

Pubers kunnen niet plannen Rijden zonder helm. Definities. Het Puberbrein: Brein, leefstijl en leren. Definities. Definities. Het Puberbrein: Brein, leefstijl en leren Dr. Renate de Groot Welten Institute Research Centre for Learning, Teaching and Technologies Open Universiteit Adolescentie overgangsperiode tussen puberteit en

Nadere informatie

vormgeven van rekenen in het VO

vormgeven van rekenen in het VO vormgeven van rekenen in het VO Martin van Reeuwijk,, Susanne Spiele, Madeleine Vliegenthart, Peter van Wijk Allen werkzaam bij APS, versie 21 Februari 2013 vooraf Dit is een voorpublicatie, en zal als

Nadere informatie

Nieuwsbrief Nr. 03 10 november 2015

Nieuwsbrief Nr. 03 10 november 2015 Nieuwsbrief Nr. 03 10 november 2015 AVICENNA COLLEGE BESTAAT TWEE JAAR Op 3 november jl. bestond onze school 2 jaar. Begonnen op 3 november 2013 als de Opperd onder de vleugels van CVO Melanchton. Per

Nadere informatie

Samen basketballen is basketballen met teamafspraken? Ivo v.d. Spek Hogeschooldocent HALO

Samen basketballen is basketballen met teamafspraken? Ivo v.d. Spek Hogeschooldocent HALO Samen basketballen is basketballen met teamafspraken? Ivo v.d. Spek Hogeschooldocent HALO Onderzoek in het kader van het Lectoraat Gezonde Leefstijl in een Stimulerende Omgeving (Lector Sanne de Vries)

Nadere informatie

DOCENT HANDLEIDING. Energie uit gft-afval R. HEINEN N.N. VAN HERP A.H. PEUSHER P.J. SMITS ENSCHEDE UNIVERSITEIT TWENTE JUNI 2008.

DOCENT HANDLEIDING. Energie uit gft-afval R. HEINEN N.N. VAN HERP A.H. PEUSHER P.J. SMITS ENSCHEDE UNIVERSITEIT TWENTE JUNI 2008. DOCENT HANDLEIDING WebQuest Energie uit gft-afval R. HEINEN N.N. VAN HERP A.H. PEUSHER P.J. SMITS ENSCHEDE UNIVERSITEIT TWENTE JUNI 2008 Pagina 1 van 5 INHOUD Een WebQuest Doel Doelgroep Voorkennis Organisatie

Nadere informatie

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Estafette

VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Estafette VOORTGEZET TECHNISCH LEZEN Estafette Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN 1 = zeer oneens 2 = oneens 3 = eens 4 = zeer eens Zorgniveau 1 Leestijd 1. Leerkrachten in groep 1 en 2 besteden minimaal 5 uur per week aan doelgerichte taalactiviteiten

Nadere informatie