DE GRAAF THOM. knowing what to do, when you re not knowing what to do

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE GRAAF THOM. knowing what to do, when you re not knowing what to do"

Transcriptie

1 30 magazine MAART 2015

2 De razendsnelle veranderingen in de wereld om ons heen maakt het moeilijk te voorspellen hoe de arbeidsmarkt van de toekomst er precies uit zal zien, en ook welke strategie het hoger onderwijs zou moeten volgen om studenten op te leiden voor functies die nu misschien nog niet eens bestaan. Hoe kijkt Thom de Graaf, voorzitter van de Vereniging Hogescholen, hier tegenaan? En wat verstaat hij zelf eigenlijk onder 21st century skills? Tekst: Edith de Wit Foto s: WIM KLUVERS Hoe waait de wind? THOM DE GRAAF knowing what to do, when you re not knowing what to do Hoofdbestanddelen De term 21st century skills is een heel breed begrip en als je niet oppast krijgt het een soort containerinhoud. Toch begrijpen we eigenlijk allemaal wel in welke richting dat begrip gaat, het zijn de vaardigheden die je helpen om met vraagstukken om te gaan, waarbij standaarden geen antwoorden meer bieden of zoals de minister van onderwijs onlangs zei, knowing what to do, when you re not knowing what to do. Dat zijn vaardigheden die te maken hebben met social skills en met het begrijpen van de ontwikkelingen in de digitale wereld, die je in staat stellen om in complexe nieuwe werelden toch patronen te herkennen. Dat zijn dus niet per se de bekende competenties, de vaardigheden die wij beroepsmatig aanleren. Naast de digitalisering vormt de internationale wereld een belangrijk bestanddeel van de 21st century skills. Je kunt geen hoger onderwijs in Nederland meer geven, waarbij je mensen alleen opleidt voor de Nederlandse samenleving, dat is namelijk een open samenleving met mondiale invloeden. Het is niet meer van elkaar te scheiden. Dus het onderwijs in internationale context, met internationale classrooms heeft allemaal te maken met die 21st century skills. magazine MAART

3 Klassieke Bildung en 21st century skills Ik vind het interessant om na te denken over de vraag, of de 21st century skills eigenlijk ook iets zeggen over de verdieping die je in het hoger onderwijs moet geven, en die wij met een klassiek woord Bildung noemen, omdat ook dat ermee kan samenhangen. Wat verstaat de Graaf onder Bildung? Ik zou het formuleren zoals de onderwijsfilosoof Biesta dat zegt, subject worden; jonge mensen krijgen op een instelling van hoger onderwijs kennisoverdracht, vaardigheden en inzichten aangeboden en ze krijgen ook handreikingen om zich te ontwikkelen tot volwaardige participant van de samenleving. Bildung is helemaal niet nieuw, maar gelukkig hebben we de discussie daarover hernomen, het was wat weggezakt. Het leek wel of we onze onderwijsinstellingen moesten zien als instellingen waar mensen doorheen werden gejaagd, om te zorgen dat ze op tijd klaar waren en over een aantal harde beroepsmatige vaardigheden beschikten, maar het onderwijs is meer dan dat. wij hebben ook een verantwoordelijkheid om de student op te leiden tot kritische burgers. En dat verbind ik dus enerzijds aan dat oude bildungsideaal en anderzijds aan die 21st century skills. Opleiden voor een bestaande functie of voor de toekomst? Hoe kijkt de Graaf aan tegen de arbeidsmarkt van de toekomst en hoe kan het hoger onderwijs studenten daarvoor zo goed mogelijk toerusten? Ten eerste is er het vraagstuk of we nog moeten opleiden voor de banen van vandaag, die misschien over vijf jaar niet meer bestaan. Het bedrijfsleven wil enerzijds dat wij innovatief denkende, zelfstandige professionals afleveren die in de zich snel ontwikkelende samenleving overeind kunnen blijven. Anderzijds hebben ze behoefte aan die ingenieur die nu kan, wat ze nu nodig hebben. Daar zit spanning tussen, ga je opleiden met het oog op de functie die er nu is, of wil je mensen afleveren die niet alleen voor die functies zijn opgeleid, maar die met hun vaardigheden ook gemakkelijk in nieuwe functies kunnen gaan werken? IT en crossovers Het tweede punt ten aanzien de arbeidsmarkt is dat IT steeds meer onderdeel moeten gaan uitmaken van onderwijs, want IT wordt steeds belangrijker en niet alleen in de klassieke IT- industrie. Om hierbij aan te sluiten moeten we breed opleiden en je ziet al bredere bachelors ontstaan, bijvoorbeeld crossovers van IT en zorg en IT en economische beroepen. We zullen in de opleiding ook steeds meer rekening moeten houden met het feit dat mensen niet meer in een vaste banen structuur terecht komen, maar dat ze vaak deels in een vast beroep en deels als zelfstandige zullen gaan werken. In de kunstsectoren, toneelscholen, conservatoria, worden steeds meer minors gecreëerd met aandacht voor ondernemerschap. Onderzoek Naast het belang van IT en crossovers krijgt ook onderzoek ook steeds een belangrijkere plek in opleidingen volgend de Graaf. Onderzoek is niet alleen belangrijk omdat maatschappelijke sectoren en bedrijven daarbij gebaat zijn, maar ook omdat studenten door onderzoek leren om kennis toe te passen, en leren waar ze deze kennis moeten zoeken. Dat ze data kunnen vinden die helpen om het antwoord te geven. Dus knowing what to do, when you re not knowing what to do. Je kweekt met onderzoek een innoverende houding. Een paar jaar geleden heb ik al gezegd: Eigenlijk moeten wij jonge mensen afleveren die als ze de werkvloer opkomen, niet zeggen hier moet ik dus gaan werken, maar die zeggen hier valt nog wel iets te doen, iets te verbeteren. Dat is wat je eigenlijk wilt. Centers of Expertise Het besef dat deze ontwikkelingen noodzakelijk zijn is er zeker binnen het hoger onderwijs en er zijn goede ontwikkelingen gaande, waarbij hogescholen steeds meer de samenwerking opzoeken met het beroepsveld. De Graaf: In het hoger onderwijs zie je dat docenten, niet alleen werkzaam zijn in het onderwijs. Daar liggen verbindingen met het bedrijfsleven en met de maatschappelijke instellingen. Ook als ze wel fulltime in dienst zijn bij het hoger onderwijs liggen die verbindingen er, door de onderzoekslectoraten. We hebben de Centers of Expertise waarin hogescholen samenwerken met het bedrijfsleven en de maatschappelijke instellingen en waarbij studenten ook worden ingeschakeld. Het zijn vormen van public/private partnerships, geïnitieerd door de hogescholen en meestal gedeeltelijk gesubsidieerd door het ministerie. In deze Centers of Expertise is directe interactie tussen onderzoekers, docenten, studenten, (mkb-) bedrijven en maatschappelijke instellingen. De thema s variëren van persoonlijk meesterschap, healthy ageing tot energy. Topsectorenbeleid De Centers of Expertise staan in verband met het topsectorenbeleid van de overheid, dat erop gericht is om de Nederlandse kenniseconomie te stimuleren. De Graaf: De hogescholen spelen daar een steeds relevantere rol in en dat is ook nodig, want een van de doelstellingen van het topsectorenbeleid is om ervoor zorgen, dat studenten zo goed mogelijk worden opgeleid voor die uitdagingen van de toekomst. Als je je realiseert dat tweederde van de ingenieurs hbo-opgeleid is, dan snap je de enorme relevantie die vernieuwing van het hbo onderwijs heeft voor de industrie, voor de chemie en al die maatschappelijke sectoren. 32 magazine maart 2015

4 magazine MAART Hoe waait de wind?

5 Doorstromingsproblemen De samenwerking tussen het hoger onderwijs en het bedrijfsleven lijkt zich dus goed te ontwikkelen, maar hoe staat het met de samenwerking tussen onderwijsinstellingen onderling? De problemen waar wij mee te maken hebben, zijn doorstromingsproblemen. Van MBO naar HBO en van HBO naar WO. Het is nu te ingewikkeld, te moeilijk om soepele overgangen te creëren, tussen mbo 4 en hbo. Dat is echt een probleem. We hebben in Nederland twee routes naar het hoger onderwijs. Vanuit het voortgezet onderwijs, havo en vwo, kun je door naar hbo of wo of je hebt de beroepsrichting: het MBO.En aan die tweede route kunnen we nog meer aandacht besteden. De overgang tussen mbo vier en hbo is niet goed genoeg, de uitval is gemiddeld 21 procent, dat is te veel. Daar moeten we veel meer in investeren en dat kan door betere begeleiding, door de grenzen wat te laten vervagen, zorgen dat je als hogeschool bij de mbo 4 opleiding al wat kunt doen. Associate degree Een ander manier om de overgang te verbeteren is volgens de Graaf om meer te gaan doen met de zg. associate degree. Dit is een aparte opleiding (niveau 5) van twee jaar, die binnen de hogescholen wordt gegeven. Het is een tussenniveau tussen mbo 4 en een bachelor (niveau 6). Dat tussenniveau hebben we in Nederland niet goed gedefinieerd en zouden we nog veel meer moeten profileren. Dat is een aparte groep voor de arbeidsmarkt maar zou ook heel goed kunnen werken om de overgang van mbo naar hbo te verbeteren. Je ziet ook wel dat er bij hbo opleidingen en roc s het besef ontstaat dat dit belangrijk is. Een mooi voorbeeld is Rotterdam. Hogeschool Rotterdam is samen met de roc s in Rotterdam, gestart met een Associate degree opleiding, in één setting, in één gebouw en daar Rotterdam Academy van gemaakt. Het blijkt dat dit een van de weinige steden in Nederland is waar die AD-sector groeit. Het gaat erom hoe je dat positioneert, hoe je ervoor zorgt dat de samenwerking goed is en dat hogescholen hierin investeren. Professionele masters Het probleem is niet alleen de overgang tussen mbo en hbo, maar ook tussen hbo en wo. Ik vind het zelf ridicuul dat hbo afgestudeerden een schakeljaar nodig hebben voordat ze een master kunnen volgen. Twee opmerkingen: De hogescholen hebben ook masters. Dit zijn professionele Masters met dezelfde kwalificaties als een WO master maar meer op de professie gericht. Dat is een gebied dat nog veel verder kan worden ontgonnen. Deze masters zijn bedoeld voor studenten die echt hoogwaardige professionals willen worden. Daarnaast heb je studenten die een sterke academische belangstelling hebben en een academische master zouden kunnen doen. Die overgangen zou je veel organischer moeten maken. De titulatuur wordt geleidelijk aan al gelijkgetrokken. De wetgeving is onlangs aangepast waardoor het ook mogelijk wordt om via een hbo-masteropleiding de titel Master of Science of Master of Art te verkrijgen. Voorheen was dat niet mogelijk. Bureaucratische hindernissen De Graaf pleit voor het ontregelen van het onderwijs. Waarom is dat noodzakelijk volgens hem? In de eerste plaats omdat hogescholen en universiteiten een beetje gek worden van alle regels. Er wordt heel veel gecontroleerd, er wordt heel veel regelgeving gedaan en er zijn heel veel instellingen die zich daarmee bezighouden. Iedereen hangt om het hoger onderwijs heen en dat is ook goed bedoeld, maar het is wel veel. Afgezien daarvan moeten we ons als instellingen ook afvragen of we het voor onszelf niet te ingewikkeld maken. We hebben de nodige incidenten gehad en daardoor zijn instellingen risicomijdend geworden; alles moet worden geborgd, alles moet worden gecontroleerd. Daarmee neemt het risico af, maar regelt een instelling zichzelf ook helemaal dicht. Ik pleit voor meer regelruimte voor de instellingen, voor meer experimenteerruimte, meer mogelijkheden om samen te werken. De huidige regels staan de samenwerking tussen hbo en universiteiten in de weg. Toekomststrategie De Graaf: Er spelen ontzettend veel zaken in de samenleving, radicalisering, jihadisme. Instellingen zullen moeten openstaan voor maatschappelijke ontwikkelingen. Wat betekenen deze ontwikkelingen, hoe moeten wij deze vraagstukken met de studenten bespreken? - ook in het kader van die Bildung en van die 21st century skills. Dat vraagt om differentiatie. Een hogeschool in grote steden heeft een andere studentenpopulatie, heeft andere sociale omstandigheden, en leidt op voor andere arbeidsmarkten dan in Limburg of in Groningen. Dat betekent dus dat ook als je dezelfde opleiding aanbiedt, deze toch anders zal zijn. We zoeken als Vereniging Hogescholen naar een strategie voor de hele sector, we doen dat met zijn allen, de voorzitters zitten bij elkaar, de colleges van bestuur komen bij elkaar, we organiseren congressen en symposia. Het is een kwestie van het debat hierover met elkaar aangaan. Wat we zien en horen geven we weer terug aan de minister en we agenderen ook onderwerpen. Een mooi voorbeeld zijn die associate degrees waar ik het net over had, dat loopt onvoldoende lekker. We gaan dan met een paar mensen bij elkaar zitten om te bespreken hoe we daar iets aan kunnen doen. Hogescholen nemen het initiatief om met verschillende partijen; het bedrijfsleven, het ministerie en de mbo-raad, samen tot verbetering te komen. Het onderwijs is een mooie sector en er zit beweging in, maar wel het soort beweging waarbij je niet van tevoren weet waar je uitkomt. De ontwikkelingen gaan altijd sneller dan we denken. Dat is het probleem en de uitdaging. 34 magazine maart 2015

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

De waarde(n) van weten

De waarde(n) van weten De waarde(n) van weten STRATEGISCHE AGENDA HOGER ONDERWIJS 2015-2025 9 oktober 2015 De HO tour Waarom veranderen? Leven en werken in een in toenemende mate onvoorspelbare, complexe en geglobaliseerde wereld.

Nadere informatie

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Naar transparanter hoger onderwijs Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Samenvatting van het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk hoger onderwijs Toegang vanuit [1] Eerste cyclus Tweede

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants

Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Registeraccountant worden Accountant is een beschermde titel. In Nederland mogen alleen registeraccountants (RA s) en Accountant-Administratieconsulenten

Nadere informatie

Instellingstoets: vloek of zegen?

Instellingstoets: vloek of zegen? Instellingstoets: vloek of zegen? VLOHRA-congres Hogescholen in beweging 10 februari 2014 De Hanzehogeschool Groningen Achtergrond De oudste (1798) multisectorale hogeschool van Nederland Centrale waarden:

Nadere informatie

HOGER BEDRIJFSDIPLOMA

HOGER BEDRIJFSDIPLOMA HOGER BEDRIJFSDIPLOMA 7 APRIL 2016 HANS DAALE LEIDO WAT VOORBIJ KAN GAAN KOMEN Doelstellingen van deze bijeenkomst Kaders HBd (wat is een HBd) Recente, relevante ontwikkelingen (nationaal en internationaal)

Nadere informatie

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour In deze bijlage zijn feiten en cijfers opgenomen over het hoger onderwijs die illustratief kunnen zijn voor de discussies in de

Nadere informatie

Zoek het uit! Studiekeuze123

Zoek het uit! Studiekeuze123 Zoek het uit! Opdrachten Studiekeuze123 Naam: Klas: Wat denk je zelf? Het maken van een studiekeuze is belangrijk, maar kan best lastig zijn. Er zijn ruim 1.700 bacheloropleidingen waaruit je kunt kiezen

Nadere informatie

Subsector pedagogische opleidingen

Subsector pedagogische opleidingen Samenvatting... 2 Gemiddeld in aantal en inschrijvingen... 2 Meeste instroom in hbo-... 3 Weinig uitval... 3 Relatief minder switchers... 3 Hoog rendement in hbo-bachelor en wo-master... 3 Accreditatie-uitkomsten:

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 400 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2013 Nr. 132 BRIEF

Nadere informatie

hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde

hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde De beste manier om aan goed opgeleid hbo personeel te komen! Informatie en aanvragen Onno Niessen, Programmamanager Vanessa Fleuren, Start People M: 06 13

Nadere informatie

Datum 2 april 2013 Betreft Beleidsreactie op de evaluatie van de islam- en imamopleidingen in Nederland

Datum 2 april 2013 Betreft Beleidsreactie op de evaluatie van de islam- en imamopleidingen in Nederland a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Analyse competenties knelpuntberoepen

Analyse competenties knelpuntberoepen Analyse competenties knelpuntberoepen Onderzoek in 2014 uitgevoerd door wes research & strategy in opdracht van Euregio Scheldemond 4 Inhoud presentatie Doel Methodologie Selectie knelpuntberoepen Vergelijking

Nadere informatie

Studiekeuze123. Thora Arnadottir en Daphne Selhorst. Studiekeuze123: Een overzicht van alle opleidingen van hogescholen en universiteiten

Studiekeuze123. Thora Arnadottir en Daphne Selhorst. Studiekeuze123: Een overzicht van alle opleidingen van hogescholen en universiteiten Studiekeuze123 Thora Arnadottir en Daphne Selhorst Wat is Studiekeuze123? Zelfstandige Stichting: samenwerkingsverband koepels hoger onderwijs (ISO, LSVb, HBO-raad, NRTO en VSNU) Financiering door ministerie

Nadere informatie

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen 22 november 2011 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordeling van het bijzonder kenmerk ondernemen 5 2.1 Uitgangspunten voor de beoordeling van het bijzonder

Nadere informatie

Factsheet persbericht

Factsheet persbericht Factsheet persbericht Nut vakbonden onbekend bij jongeren 30 november 2011 Inleiding Van oktober 2011 tot november 2011 hield Zoekbijbaan.nl het Nationale Bijbanen Onderzoek. Aan het onderzoek deden 2464

Nadere informatie

Subsector politicologie en bestuurskundige opleidingen

Subsector politicologie en bestuurskundige opleidingen Subsector politicologie en bestuurskundige Samenvatting... 2 Weinig deeltijd... 2 Wo-instroom... 3 Weinig uitval iets toegenomen... 3 Veel switch... 3 Vier in herstel... 3 Veel studenten raden opleiding

Nadere informatie

Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam. Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman

Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam. Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman Hoger beroepsonderwijs Het ongedelfde goud Twitter: @Ronbormans1 Mail: Ron.Bormans@HR.nl Nederland

Nadere informatie

Wat is het Heerbeeck International College?

Wat is het Heerbeeck International College? Wat is het Heerbeeck International College? Het HIC is een onderwijsstroom in ons havo en vwo waarin we leerlingen voorbereiden op studeren, leven en werken in een internationaal georiënteerde wereld.

Nadere informatie

Nieuw krachtenveld rond de Hogeschool Inleiding Werkconferentie Beroepsonderwijs in de Versnelling Haagse Hogeschool 23 februari 2006

Nieuw krachtenveld rond de Hogeschool Inleiding Werkconferentie Beroepsonderwijs in de Versnelling Haagse Hogeschool 23 februari 2006 Nieuw krachtenveld rond de Hogeschool Inleiding Werkconferentie Beroepsonderwijs in de Versnelling Haagse Hogeschool 23 februari 2006 A.M.L. van Wieringen Inhoudsopgave Naar 50% in de beroepsbevolking

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten?

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Deadline: 27 juni 2010 Prijzengeld: 5000,- Battle Type: (Zie voor meer informatie over de

Nadere informatie

Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs

Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs Saxion Security Management Apeldoorn Rob van Nuland MSec Ontwerp, kwaliteit, continuïteit Waarom Security? De overheid trekt zich steeds meer terug. Bedrijven

Nadere informatie

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel?

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? 1 Waar wil ik het over hebben? Het MBO De arbeidsmarkt Jongeren Waar hebben wij het over als we het hebben over aansluiting? Mijn conclusies 2 Het MBO

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Workshop Ondernemerschap

Workshop Ondernemerschap HBO Congres 17 april 2014 Workshop Ondernemerschap Geert-Jan Sweers Onno Bieleman - Hogeschool van Arnhem en Nijmegen - Birch Consultants 1 Onderzoek en ondernemerschap Lectoraten (t=539) 90% 5% 5% Lectoraten

Nadere informatie

Subsector psychologie

Subsector psychologie Samenvatting... 2 Gemiddeld qua aantallen opleidingen... 2 Groot aantal studenten... 3 Grotendeels wo-subsector... 3 Weinig mbo-instroom in hbo-bachelor... 3 Weinig uitval... 3 Minste switch... 3 Diplomarendement

Nadere informatie

Voorlichting psychologie 21 mei 2015. Welkom!

Voorlichting psychologie 21 mei 2015. Welkom! Voorlichting psychologie 21 mei 2015 Welkom! Voorlichting psychologie 21 mei 2015 Sprekers: Stefanie Kwikkel, MSc Francis Voorn studieadviseur student psychologie Psychologie studeren aan de Radboud Universiteit

Nadere informatie

Informatie Associate degree. Human Resource Management. 1 Pagina 1 van 7

Informatie Associate degree. Human Resource Management. 1 Pagina 1 van 7 Informatie Associate degree Human Resource Management 1 Pagina 1 van 7 HBO Human Resource Management (Associate degree) GGeenEE Geen HALF WERK Heb je je mbo-opleiding afgerond, maar wil je meer? Dan ga

Nadere informatie

Associate degree Bedrijfseconomie

Associate degree Bedrijfseconomie Associate degree Bedrijfseconomie Uw werknemer in twee jaar een flinke stap vooruit Heeft u behoefte aan een financieel deskundige die oog heeft voor de hele zaak? Aan iemand op wiens advies u blind kunt

Nadere informatie

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo www.healthyageing.net Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo Symposium CoE HA Docenten mbo en hbo Assen, 3 februari 2016 Healthy Ageing Active and Healthy

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Na het examen havo / atheneum 2015/2016

Na het examen havo / atheneum 2015/2016 Na het examen havo / atheneum 2015/2016 Decanen Havo: Atheneum-5/6: Anita Schutte Marja Bos HO = Hoger Onderwijs HBO Hoger BeroepsOnderwijs WO Wetenschappelijk (universitair, academisch) Onderwijs Na havo-5

Nadere informatie

voor het hoger beroepsonderwijs

voor het hoger beroepsonderwijs voor het hoger beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma dat

Nadere informatie

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Achtergrond Communicatiewetenschap, Universiteit Groningen, Concordia University Montreal Onderzoek intercultureel

Nadere informatie

congres Studenten voor Morgen op 10 oktober 2013. Duurzaamheid in het hbo: tijd voor verdieping en verbreding

congres Studenten voor Morgen op 10 oktober 2013. Duurzaamheid in het hbo: tijd voor verdieping en verbreding Speech Thom de Graaf, voorzitter van de Vereniging Hogescholen op congres Studenten voor Morgen op 10 oktober 2013. Duurzaamheid in het hbo: tijd voor verdieping en verbreding Dames en heren, Graag wil

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Gezondheid, Sport en Welzijn Masteropleiding Medical Imaging/ Radiation Oncology Verschillende studies laten zien dat de druk op de gezondheidszorg

Nadere informatie

Bachelor of ICT Jos van Weert

Bachelor of ICT Jos van Weert Informatica-opleiding Bachelor of ICT Jos van Weert ngetallen Studenten: totaal 300-400 studenten instroom 2012: 130 (+30% tov 2011 :-)) 60% HAVO, 10% VWO, 30% MBO uitstroom: ca 50-60 bachelors per jaar

Nadere informatie

Impressie Slotconferentie HO-tour 2 maart 2015

Impressie Slotconferentie HO-tour 2 maart 2015 Impressie Slotconferentie HO-tour 2 maart 2015 Op 2 maart vond de Slotconferentie van de HO-tour plaats bij De Fabrique in Utrecht. De Slotconferentie markeert het einde van de HO-tour en de eindsprint

Nadere informatie

Milieuwetenschappen in Leiden

Milieuwetenschappen in Leiden Milieuwetenschappen in Leiden Combineer je opleiding met milieu en duurzaamheid leiden.edu.nl Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Waarom milieu en duurzaamheid? Thema s als gezondheid, armoedebeschrijving,

Nadere informatie

Goedemiddag, allemaal.

Goedemiddag, allemaal. Goedemiddag, allemaal. Een zaal vol zongebruinde gezichten. Ik zie het van bovenaf. Allemaal uitgerust terug van vakantie, bruisend van energie, trappelend van ongeduld om weer aan de studie te gaan. En

Nadere informatie

Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA

Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA Van mbo-er naar succesvolle hbo-student Workshop doorstroom HBO - KNMP/SBA platformdag AA Oefening van mbo-er naar succesvolle hbo-student Toelichting Als docent aan de opleiding voor apothekersassistent

Nadere informatie

Iedereen heeft talent!

Iedereen heeft talent! Iedereen heeft talent! Innovatie-agenda De gezamenlijke ambities van onderwijs, kinderopvang en de gemeente Nijmegen om jonge mensen optimale ontwikkelingskansen te bieden. Inhoudsopgave Voorwoord 2 Speerpunt

Nadere informatie

LOB in Havo 5 2015/2016

LOB in Havo 5 2015/2016 LOB in Havo 5 2015/2016 Na havo-5 hbo 4 jaar (evt. gevolgd door wo) Ad (Associate degree) 2 jaar vwo 2 jaar (instromen in ath-5) positief advies school noodzakelijk mbo 3 à 4 jaar van hbo naar universiteit

Nadere informatie

Zoete broodjes bakken. Van vaardigheid naar vorming

Zoete broodjes bakken. Van vaardigheid naar vorming Zoete broodjes bakken Van vaardigheid naar vorming De doelen van academisch onderwijs Kennisoverdracht? Vakidioten afleveren? Voorbereiden op de arbeidsmarkt? Kritische geesten? Maatschappelijk bewustzijn?

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs NEDERLAND Pre-basis onderwijs Leeftijd 2-4 Verschillend per kind, voor de leeftijd van 4 niet leerplichtig Omschrijving Peuterspeelzaal, dagopvang etc Tijd Dagelijks van 9:30 15:30 (verschilt pers school)

Nadere informatie

Slim Samenwerken - bijeenkomst VNG

Slim Samenwerken - bijeenkomst VNG Slim Samenwerken - bijeenkomst VNG Jacques C. Dekker 14 november 2012 Friesland, Groningen, Drenthe, Duitsland, Scandinavië Titel van deze slide Agribusiness NHN Productie: 3 miljard Werk: 15.000 arbeidsplaatsen

Nadere informatie

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst René Wijffels Inhoud Wat is Biobased Economy? De bio-economy in de VS Behoefte aan professionals in bio-based economy Een groene generatie met energie

Nadere informatie

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel Instellingsbeleid doelstellingen en profiel 1 Inleiding 2 Beleid 3 Onderwijs 4 Onderzoek 5 Beroepspraktijk en regio 6 Kwaliteit is mensenwerk 7 Operational Excellence 8 Bestuur 9 Raad van Toezicht 10 Financiën

Nadere informatie

Krimp. Gevolgen voor het hoger onderwijs en de marketingstrategie

Krimp. Gevolgen voor het hoger onderwijs en de marketingstrategie Krimp Gevolgen voor het hoger onderwijs en de marketingstrategie 1 Stéphanie van Noordt adviseur en procesbegeleider leerlingendaling Van Noordt Marketing & Communicatie info@van-noordt.nl 2 Krimp: de

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

Kees Boele DE DROOM VAN. De droom van Kees Boele

Kees Boele DE DROOM VAN. De droom van Kees Boele 12 magazine Juni 2015 De droom van Kees Boele DE DROOM VAN Kees Boele CVB-voorzitter van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en onderwijsman in hart en nieren, Kees Boele, doet een appèl op leidinggevenden

Nadere informatie

Zorgpact. Leiden, 9 september 2015

Zorgpact. Leiden, 9 september 2015 Zorgpact Leiden, 9 september 2015 Programma 15.15 u. Welkom door Lucienne van Laar (dagvoorzitter) 15.30 u. Libertas Leiden Sjors Gerritsen 15.45 u. ID-College Ria Rozendaal 16.00 u. Doekle Terpstra 16.30

Nadere informatie

Navigatie techniekpact

Navigatie techniekpact Navigatie techniekpact Beleidsthema s en - doelen Beleid in cijfers Beleidsinstrumentarium EZ 1 Versie oktober 2015 Beleidsthema s en doelen techniekpact Zorgen voor voldoende gekwalificeerde technici

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen 1 Innovatiekompas Inspiratie Sessies Contacteer ons voor: Een voordracht om kennis te maken met het kompasmodel. Een workshop om het toepassen van

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Samenvatting Excellentie kan het beste worden gestimuleerd door het coachen van de persoonlijke

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020

Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020 Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020 Aanleiding nieuw Beroepsprofiel Zorg met ingang van 2020 Grote fragmentatie van de zorg, beroepen en opleidingen (Kaljouw, 2015). meer dan 2400 verschillende

Nadere informatie

Juridische kennis en professionele vaardigheden

Juridische kennis en professionele vaardigheden Eindtermen Bachelor Rechtsgeleerdheid master rechtsgeleerdheid De bachelor heeft kennis van en inzicht in het geldende recht alsmede recht met elkaar verbonden zijn. De bachelor is in staat om vanuit het

Nadere informatie

Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Chemie tussen context en concept. Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen

Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Chemie tussen context en concept. Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen Tijdlijn Nieuwe Scheikunde 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Klassieke programma (1998) Aangepaste klassieke

Nadere informatie

Strategie Zuyd 2014-2018

Strategie Zuyd 2014-2018 Strategie Zuyd 2014-2018 Inleiding De strategie van Zuyd voor de periode 2014-2018 is op hoofdlijnen een voortzetting van de strategie van de afgelopen jaren, aangescherpt vanuit een aantal belangrijke

Nadere informatie

Toespraak Karel van Rosmalen ter gelegenheid van de opening van het hogeschooljaar op woensdag 4 september 2013, Parkstad Limburg Theater

Toespraak Karel van Rosmalen ter gelegenheid van de opening van het hogeschooljaar op woensdag 4 september 2013, Parkstad Limburg Theater Toespraak Karel van Rosmalen ter gelegenheid van de opening van het hogeschooljaar 2013-2014 op woensdag 4 september 2013, Parkstad Limburg Theater Beste Gouverneur, burgemeesters en wethouders, leden

Nadere informatie

Wet Kwaliteit in verscheidenheid

Wet Kwaliteit in verscheidenheid Wet Kwaliteit in verscheidenheid Betekenis voor de doorstroom vo-hbo en mbo-hbo Presentatie VvSL-congres 7 november 2013 Pierre Poell voorzitter LICA Onderwerpen Achtergrond Wet Kwaliteit in verscheidenheid

Nadere informatie

World Class Maintenance: dynamisch, innovatief, duurzaam.

World Class Maintenance: dynamisch, innovatief, duurzaam. World Class : dynamisch, innovatief, duurzaam. Wil Nederland met haar (maak)industrie excelleren en zich ontwikkelen als kennisland dan zal een aantal randvoorwaarden anders moeten worden ingevuld. op

Nadere informatie

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO Vrouwen in de bètatechniek Traditioneel kiezen veel meer mannen dan vrouwen voor een bètatechnische opleiding. Toch lijkt hier de afgelopen jaren langzaam verandering in te komen. Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Verantwoordingsformulier deskundigheden en onafhankelijkheid beoordelingspanel voor een visitatiegroep

Verantwoordingsformulier deskundigheden en onafhankelijkheid beoordelingspanel voor een visitatiegroep Verantwoordingsformulier deskundigheden en onafhankelijkheid beoordelingspanel voor een visitatiegroep I. Basisgegevens over de visitatiegroep en daartoe behorende opleidingen Naam visitatiegroep: Overkoepelend

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Auteur: ir.ing. R.M.F. Brennenraedts Datum: mei 2007 Projectnummer: 2007.039 Achtergrond

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie

10 Jaar Lectoraat Rehabilitatie. Welkom

10 Jaar Lectoraat Rehabilitatie. Welkom 10 Jaar Lectoraat Rehabilitatie Welkom Groningen 7 oktober 2013 Annemarie Zijlstra, Promens Care a.zijlstra@promens-care.nl In deze bijdrage Kenniscirculatie Partners 3 thema s: praktijk, onderzoek & innovatie,

Nadere informatie

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Eind september ging Deloitte met CFO s uit het hoger onderwijs in gesprek over de uitdagingen om de prestatieafspraken te realiseren, ook al is

Nadere informatie

BESTUURS- EN ORGANISATIEWETENSCHAP FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN

BESTUURS- EN ORGANISATIEWETENSCHAP FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN BESTUURS- EN ORGANISATIEWETENSCHAP FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN VOORLICHTING BESTUURS- EN ORGANISATIEWETENSCHAP > Wat is Bestuurs- en organisatiewetenschap (B&O)? > Zo zit je opleiding in elkaar

Nadere informatie

Ruimte Scheppen. Filosofie, Fontys en het hbo. Redactie: Peter van Zilfhout Charles Vergeer Niek Wiskerke. Fontys Hogescholen Lectoraat Filosofie

Ruimte Scheppen. Filosofie, Fontys en het hbo. Redactie: Peter van Zilfhout Charles Vergeer Niek Wiskerke. Fontys Hogescholen Lectoraat Filosofie Ruimte Scheppen Filosofie, Fontys en het hbo Redactie: Peter van Zilfhout Charles Vergeer Niek Wiskerke Fontys Hogescholen Lectoraat Filosofie bw ruimte scheppen 22-1-2010.indd 3 22-1-10 10:48 Inhoud Voorwoord

Nadere informatie

Science. De nieuwe bètabrede bacheloropleiding van de Radboud Universiteit Nijmegen

Science. De nieuwe bètabrede bacheloropleiding van de Radboud Universiteit Nijmegen Science De nieuwe bètabrede bacheloropleiding van de Radboud Universiteit Nijmegen Waarom een brede natuurwetenschappelijke opleiding? Je krijgt een brede natuurwetenschappelijke basis met vakken uit de

Nadere informatie

Industriepoort 28 maart 2012. Marc Hendrikse CEO NTS-Group, lid Topteam High Tech Systemen en Materialen

Industriepoort 28 maart 2012. Marc Hendrikse CEO NTS-Group, lid Topteam High Tech Systemen en Materialen Industriepoort 28 maart 2012 Marc Hendrikse CEO NTS-Group, lid Topteam High Tech Systemen en Materialen Misverstanden Er zijn nog steeds veel misverstanden rondom de industrie Nog niet zo lang geleden

Nadere informatie

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5 DAG VAN DE BEROEPSKOLOM MBO-HBO 9 O K TO B E R 20 1 5 Doelen Kijken wat al goed werkt Nagaan of iets bijdraagt aan de kwaliteit van de aansluiting en doorstroom Aangeven wat kan verder worden uitgewerkt

Nadere informatie

Behoefteonderzoek onderwijs voor professionals

Behoefteonderzoek onderwijs voor professionals Behoefteonderzoek onderwijs voor professionals Geachte heer, mevrouw, HBO-instelling Windesheim staat als kennisinstelling midden in de samenleving en volgt ontwikkelingen in het werkveld op de voet. Wij

Nadere informatie

Impressie bijeenkomst 9 maart 2015 met vertegenwoordigers uit de regionale samenwerkingsverbanden

Impressie bijeenkomst 9 maart 2015 met vertegenwoordigers uit de regionale samenwerkingsverbanden Impressie bijeenkomst 9 maart 2015 met vertegenwoordigers uit de regionale samenwerkingsverbanden Thema van de bijeenkomst We leven in een spannende periode: de economie kantelt, de participatiesamenleving

Nadere informatie

11-10-2010. 3. Nederlandse onderwijslandschap in Geo. GIS in de lage landen 30 september 2010. 2. SAGEO: doelen en organisatie

11-10-2010. 3. Nederlandse onderwijslandschap in Geo. GIS in de lage landen 30 september 2010. 2. SAGEO: doelen en organisatie GIS in de lage landen 30 september 2010 GIS in de lage landen: Nederland Inhoud 1. Situatie arbeidsmarkt en onderwijs in 2008 2. SAGEO: doelen en organisatie 4. Go Geo campagne 5. Resultaten tot zover

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

Factsheet persbericht

Factsheet persbericht Factsheet persbericht Studenten: meer werken noodzaak door hogere studiekosten 13 januari 2011 Inleiding Van november 2010 tot begin januari 2011 hield Zoekbijbaan.nl het Nationale Bijbanen Onderzoek.

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag

Samenvatting aanvraag Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing Nieuwe opleiding is): Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree 1 Verplaatsing bestaande opleiding Nevenvestiging

Nadere informatie

voor het middelbaar beroepsonderwijs

voor het middelbaar beroepsonderwijs voor het middelbaar beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma

Nadere informatie

WELKOM BIJ SCALA 1 / 7

WELKOM BIJ SCALA 1 / 7 WELKOM BIJ SCALA SCALA heeft zowel onderwijskundige als bedrijfskundige expertise en is in staat deze te verbinden met organisatorische en veranderkundige ontwikkelingen. Onze partners zijn bedrijven,

Nadere informatie

Studieloopbaan en Loopbaanorientatie. Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden

Studieloopbaan en Loopbaanorientatie. Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden Studieloopbaan en Loopbaanorientatie Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden Programma - Wat kan er in de opleiding - Hoe kies je? - Loopbaan oriëntatie en Studieloopbaankeuzes, binnen

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

04/02/2016 WAAROM DE WERELD NIET ZONDER ANTROPOLOGEN KAN ANTROPOLOGEN KAN ANTROPOLOGEN KAN ANTROPOLOGEN KAN. Wat is Antropologie?

04/02/2016 WAAROM DE WERELD NIET ZONDER ANTROPOLOGEN KAN ANTROPOLOGEN KAN ANTROPOLOGEN KAN ANTROPOLOGEN KAN. Wat is Antropologie? CULTURELE ANTROPOLOGIE EN ONTWIKKELINGSSOCIOLOGIE FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN TIJDENS DEZE VOORLICHTING Wat is Antropologie? Hoe is de studie opgebouwd? Wat kun je ermee? Waarom de Vrije Universiteit

Nadere informatie

Hoge school van Amsterdam. Jeroen Zonneveld [POP VERSLAG] BU Keuzen verslag Jeroen Zonneveld. Publieke versie

Hoge school van Amsterdam. Jeroen Zonneveld [POP VERSLAG] BU Keuzen verslag Jeroen Zonneveld. Publieke versie 2013 Hoge school van Amsterdam Jeroen Zonneveld [POP VERSLAG] BU Keuzen verslag Jeroen Zonneveld Publieke versie Contents Inleiding... 3 Zelfportret... 4 Persoonlijke doelstellingen... 5 Korte termijn....

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO April 2014 Kenschets 1963 Ons onderwijsbestel 1963 (opmaat voor Mammoetwet ) Van Mammoet 1968 Industriële vormgeving: lineair

Nadere informatie