Technotopics IV Essays over onderwijs en arbeidsmarkt voor bètatechnici

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Technotopics IV Essays over onderwijs en arbeidsmarkt voor bètatechnici"

Transcriptie

1 Technotopics IV Essays over onderwijs en arbeidsmarkt voor bètatechnici ResearchNed in opdracht van Platform Bèta Techniek Redactie: Jules Warps en Lette Hogeling december 09

2 2009 ResearchNed Nijmegen in opdracht van Platform Bèta Techniek. Alle rechten voorbehouden. Het is niet geoorloofd gegevens uit dit rapport te gebruiken in publicaties zonder toestemming van de opdrachtgever en zonder nauwkeurige bronvermelding. 2

3 Inhoud 1 TECHNOTOPICS IV - INLEIDING 5 2 TECHNIEKLEERLINGEN IN VMBO THEORETISCHE LEERWEG Profiel van technici in vmbo-tl Conclusie 15 3 UITSTROOM PROGRAMMASCHOLEN Inleiding en onderzoeksvragen Definities en data Diploma en doorstroom naar arbeidsmarkt of vervolgonderwijs Doorstroom naar bètatechnisch onderwijs Conclusie 26 4 HET VERSCHIL IN DOORSTROOM VAN VO NAAR HO TUSSEN PROGRAMMASCHOLEN EN ANDERE VO- SCHOLEN Kiezen op programmascholen meer scholieren voor een natuurprofiel dan op andere vo-scholen? Stromen scholieren van programmascholen vaker door naar bètastudies? Wie stromen door naar welke studie? Beslissen havo-leerlingen op programmascholen vaker een vwo-diploma te halen? Zijn de eindexamencijfers van scholieren die instromen in cluster 1 en 2 beter dan in het overige onderwijs? Conclusie 39 5 DOORSTROOMPROGRAMMA S MBO-HBO Achtergrond Omvang van de mbo-hbo doorstroom Mbo-hbo rendementen en uitval Studentenoordelen over de aansluiting tussen mbo en hbo Associate degrees Verkenning van de mogelijkheden voor mbo-hbo doorstroom Toelatingseisen en voorzieningen mbo instroom Voorlichting Studieduurverkorting voor studenten met een relevante mbo-opleiding Schakelprogramma s Overzicht aanbod van hbo-instellingen Conclusies 46 6 KIEZEN VOOR BÈTA EN STUDENTTEVREDENHEID Afzien van en bètastudie Totaalbeeld Verschillen tussen mannen en vrouwen Trends Het profiel van het bètapotentieel in relatie tot hun studiekeuze Tevredenheid van bètastudenten Samenvatting 58 7 EERSTEJAARSSTUDENTEN IN HET HOGER ONDERWIJS: DOORSTROOM, UITVAL EN NIEUWE STUDIEKEUZE59 3 Technotopics IV

4 7.1 Doorstroom binnen dezelfde opleiding Profiel van de herinschrijvers in het bètadomein in het hbo na het eerste jaar Doorstroom naar een andere (niet-bèta) opleiding Samenvatting 72 8 EEN GOEDE START IN HOGER BÈTATECHNISCH ONDERWIJS: LOOPBAANANKERS EN BÈTAMENTALITY Studieuitval bij studenten bètatechniek Keuzemotieven voor opleiding nader bestudeerd Loopbaanankers en studie-uitval BètaMentality en studie-uitval Onderscheid tussen de BètaMentality-profielen in relatie tot uitval Conclusie 85 9 TIJDBESTEDING VAN STUDENTEN AAN BÈTATECHNISCHE OPLEIDINGEN Tijdbesteding Tijdbesteding aan werk Werkdruk van studenten bètatechniek Bètatechnische studenten in Europees perspectief Conclusie BEVOEGDHEID BÈTALERAREN Bevoegd of onbevoegd Wat zijn bètavakken? Bevoegdheid in bètavakken Bevoegdheid op programmascholen Een analyse van verbanden Conclusie 104 TABELLEN EN FIGUREN Technotopics IV

5 1 Technotopics IV - Inleiding In deze vierde Technotopics bundel gaat de aandacht vooral uit naar schoolloopbanen en in het bijzonder de overgang tussen de verschillende schakels in bètatechnisch onderwijs. In de eerste plaats wordt deze doorstroom vanuit vmbo, mbo, havo en vwo cijfermatig bestudeerd aan de hand van leerling- en studentstromen en worden groepen leerlingen bestudeerd, waarover tot nu toe geen specifieke cijfers bekend waren. Maar daarnaast gaan drie studies in deze bundel ook dieper in op de effecten die binnen deze doorstroom kunnen worden gemeten van diverse stimuleringsactiviteiten zowel activiteiten gericht op het stimuleren van bètatechniek als activiteiten die zich meer algemeen richten op de opstroom van leerlingen naar een hoger onderwijsniveau. De entree in hoger bètatechniekonderwijs wordt in drie andere studies onder de loep genomen: waarom kiezen studenten voor bètatechnisch hoger onderwijs, wat kan er na de overstap misgaan en waar komen de initiële uitvallers vervolgens terecht? Hoe het de blijvers vervolgens in het ho vergaat wat betreft tijdbesteding en studiedruk wordt in de voorlaatste studie belicht ook buiten de landsgrenzen, waarna wordt afgesloten met een onderzoek naar de kans dat leerlingen in het bètatechnisch voortgezet onderwijs een onbevoegde leraar voor hun klas aantreffen. Binnen het vmbo vinden we naast de beroepsleerwegen een theoretische leerweg. Binnen deze theoretische leerweg bevindt zich een hoeveelheid bètatechnici, waarover tot dusver weinig informatie beschikbaar. Door het gekozen vakkenpakket van eindexamenkandidaten tussen 2005 en 2008 te analyseren op basis van gegevens van Cfi, kan het aandeel bètatechnici in de theoretische leerweg in kaart worden gebracht. In hoofdstuk 2 beschrijft Marc Thomassen het profiel en de omvang van deze groep bètatechniekleerlingen, de vakkenkeuzes die zij maken en het beleid dat de overheid voert om meer leerlingen warm te maken voor bètatechnisch onderwijs. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de sectoren Techniek, Landbouw en Gezondheid. In het schooljaar deed 33,8 procent van de leerlingen vmbo-tl eindexamen met een bètatechnisch vakkenpakket. Hier koos het grootste deel (28,6%) voor een technisch vakkenpakket, 4,5 procent viel onder de sector Gezondheid, de rest was bij Landbouw in te delen. Binnen de sectoren valt op dat mannen het vaakst voor de harde techniek kiezen. Ruim 70 procent van de techniekleerlingen is man. Om bètatechnisch onderwijs aantrekkelijker te maken, zijn vanuit de overheid diverse stimuleringsprogramma s in het leven geroepen om het bètatechnisch onderwijs aantrekkelijker te maken, zo ook het VMBO-Ambitie programma. Scholen die deelnemen aan stimuleringsprogramma s op verschillende schoolniveaus blijken een groter aandeel bètatechnici te hebben dan scholen die aan geen of één van de programma s deelnemen. Er dient echter ook rekening gehouden te worden met het aanbod van technische opleidingen in de buurt en de regionale arbeidsmarkt. In hoofdstuk 3 laat Bas Kurver zien welke keuze eindexamenkandidaten in het vmbo, havo, vwo en mbo maken. Hij concentreert zich hierbij niet alleen op leerlingen die na het behalen van het examen doorstromen binnen het onderwijs, maar ook op leerlingen die het eindexamen niet succesvol hebben afgerond en leerlingen die naar de arbeidsmarkt vertrekken. Kurver laat zien dat de doorstroom naar vervolgonderwijs het hoogst is onder leerlingen komend van het vmbo en het laagst onder leerlingen komend van het mbo. De verschillen in doorstroom van leerlingen van programma- en niet-programmascholen en tussen jongens en meisjes zijn klein. Ongeveer een tiende van de leerlingen haalt het eindexamen echter niet. Het aandeel studenten dat het diploma niet haalt ligt iets hoger bij leerlingen met een bètatechnisch profiel, en dan met name bij meisjes. Wel hebben vmbo meisjes met een bèta-technisch profiel een hogere slaagkans op scholen met een ambitieprogramma. Van de groep vwo meisjes die het eindexamen niet 5 Technotopics IV

6 haalt blijft slecht een derde onderwijs volgen, zo laat de auteur zien. Zittenblijvende bètatechnische meisjes in het vwo blijven iets vaker onderwijs volgen. Ook kiezen zittenblijvende bètatechnische meisjes in het vmbo aan een programmaschool er vaker voor binnen het onderwijs te blijven, dan bètatechnische meisjes aan niet programmascholen. Van de bètatechnische leerlingen die blijven zitten, maar wel binnen het onderwijs blijven, switcht het merendeel niet van profiel. In het vmbo kiest 17 procent van de zittenblijvende niet-bètatechnische leerlingen, die doorgaan binnen het onderwijs, voor een bètatechnische vervolgopleiding. Het hoofdstuk laat ook zien dat nog geen 30 procent van de gediplomeerde havo, vwo en mbo bètatechnische meisjes die naar vervolgonderwijs doorstromen, daadwerkelijk doorstroomt naar een bètatechnische opleiding. Onder jongens is dit percentage aanmerkelijk hoger (respectievelijk 88%, 62% en 75%). Het onderscheid tussen jongens en meisjes wat betreft de doorstroom is kleiner op scholen met een programma: hier stromen relatief meer bètatechnische meisjes door naar bètatechnisch vervolgonderwijs. Vijf jaar geleden is het Platform Bèta Techniek gestart met een aantal stimuleringsprogramma s die het doel hebben om het bètaonderwijs voor scholieren interessant en aantrekkelijk te maken, zodat meer scholieren in het voortgezet onderwijs kiezen voor een natuurprofiel en vervolgens ook voor een bètatechnische studie in het hoger onderwijs. In hoofdstuk 4 zoomt Jessica Pass in op de doorstroom vanuit voortgezet onderwijs naar hoger onderwijs om het resultaat van deze stimuleringsprogramma s na te gaan. Zij laat zien dat de keuze voor een natuurprofiel de laatste vijf jaar op alle vo-scholen is gestegen en dat vooral op Jet-Net-scholen en Jet-Net- & Universum-scholen veel scholieren kiezen voor een natuurprofiel. Toch lijkt de impuls die door de programmascholen is gegeven nog niet sterk genoeg om het beoogde doel van 15 procent meer instroom in natuurprofielen tot 2010 te kunnen realiseren. Verder blijkt dat de doorstroom van scholieren met een natuurprofiel naar een cluster 1 en 2 opleiding in het hoger onderwijs de laatste jaren is gestegen, maar dit geldt ook voor de programmascholen en eveneens voor de andere vo-scholen. Ook hier zijn weinig pregnante effecten van de programmascholen ten opzichte van de overige vo-scholen te zien. Een belangrijke constatering van Pass is dat de doorstroom van vrouwen met een natuurprofiel naar een cluster 1 en 2 opleiding in het ho nog steeds veel lager is dan bij mannen. Dit geldt vooral voor studenten met een havo-achtergrond: minder dan een kwart van de vrouwen met een havo-natuurprofiel kiest voor een bètaopleiding in het ho. Vanuit de Universum-scholen stromen meer vwo-scholieren door naar een cluster 1 en 2 opleiding dan vanuit de overige vo-scholen. Vrouwen die een havo-opleiding genoten op een Jet-Net school hebben het hoogste instroompercentage. Daarnaast laat de auteur zien dat de laatste jaren vooral op programmascholen steeds meer scholieren met een NG-profiel hebben gekozen voor een bètaopleiding Natuur en Techniek. Het percentage scholieren dat met een NT-profiel doorstroomt naar een bètaopleiding Natuur en Techniek is in de laatste jaren op alle vo-scholen (dus niet alleen op de programmascholen) licht gestegen. In hoofdstuk 5 geeft Hanneke Ribberink een overzicht van het aanbod aan programma s die op hboinstellingen worden aangeboden ten behoeve van een goede doorstroom tussen mbo en hbo en de problemen waarmee mbo-studenten bij deze doorstroom in aanraking komen. Een goede doorstroom is essentieel om meer goed opgeleide bètatechnici te kunnen leveren. In 2008 zijn in totaal mboafgestudeerden in een hbo-instelling ingestroomd. Dat is 30 procent van de totale instroom in het hbo in de technische opleidingen. De rendementen na vijf jaar (van het instroomcohort 2003) van de mbostudenten zijn hoger (62,2%) dan het gemiddelde rendement (57%) van alle studenten in de technische hbo-opleidingen. Toch zijn studenten met een mbo-vooropleiding minder tevreden over de aansluiting dan studenten die van de havo of het vwo afkomen. Naast de technische hbo-opleidingen bestaan er ook nog 13 verschillende technische Associate-degreeprogramma s, bedoeld voor mensen die nog willen doorstuderen of die weer een studie willen oppakken. De moeilijkheden die mbo-studenten tegenkomen in hun doorstroom blijken vooral te liggen in het zelfstandig werken en studeren en het nemen van verantwoordelijkheid voor de eigen studieloopbaan. Een duidelijke voorlichting en het afstemmen van opleidingsprogramma s en studieloopbaanbegeleiding van mbo- en hbo-instellingen is van belang om vroegtijdige uitval te voorkomen. 6 Technotopics IV

7 In hoofdstuk 6 gaat Anja van den Broek in op de redenen die studenten hebben om nièt te kiezen voor een bètastudie, terwijl zij daar wel toegang toe hadden. Op basis van de resultaten van zes jaargangen Studentenmonitor concludeert zij dat onaantrekkelijke beroepsperspectieven en een gebrek aan maatschappelijke gerichtheid de belangrijkste belemmeringen vormen voor het bètapotentieel om te kiezen voor een bètatechnische opleiding. Het belang van deze twee indicatoren is voor vrouwen groter dan voor mannen en neemt overigens door de tijd heen wel af. Omdat voor mannen baanperspectieven en financiële factoren belangrijker blijken te zijn dan voor vrouwen, stelt Van den Broek dat het stimuleren van onderwijsdeelname aan bètatechnische studies bij vrouwen met financiële prikkels doorgaans weinig zinvol zal zijn. Bètastudies die zich ook richten op maatschappelijke issues, zowel in communicatie over studie als over baankansen, zullen naar haar verwachting meer in trek zijn bij vrouwen. Dit geldt overigens ook, zij het in mindere mate, voor communicatie over de moeilijkheidsgraad en het theoretisch gehalte. Aan de hand van vier edities van de Nationale Studenten Enquête gaat Van de Broek vervolgens na in hoeverre de negatieve argumenten, die het bètapotentieel doen afzien van een bètatechnische opleiding, wel stroken de oordelen van beta's en niet-bèta's. Met name in het wetenschappelijk onderwijs blijken bètastudenten juist veel positiever te oordelen over hun opleiding. Van den Broek pleit er daarom voor om door middel van positievere communicatie over bètatechnische opleidingen de geconstateerde discrepantie tussen vooroordelen bij studiekeuze en de feitelijke situatie meer op één lijn te brengen. In hoofdstuk 7 besteedt Joyce Jacobs aandacht aan de eerstejaarsstudenten in het hoger onderwijs die een bètatechnische studie volgen. Stromen ze na het eerste jaar daadwerkelijk door naar het volgend jaar binnen dezelfde opleiding, stromen ze door naar een andere opleiding of stoppen ze helemaal met studeren in het hoger onderwijs? En bestaan er verschillen tussen studenten afkomstig van programmascholen en niet-programmascholen? Het merendeel van de studenten in het bètatechnisch onderwijs schrijft zich ook het tweede jaar in voor een studie binnen hetzelfde cluster. Het percentage vrouwen dat zich opnieuw heeft ingeschreven binnen de beide clusters is meer gestegen dan het percentage herinschrijvers onder mannen voor deze clusters over de periode Hierbij dient opgemerkt te worden dat het absolute aantal vrouwen hierbij nog altijd ruim achterblijft bij het absolute aantal mannen. Studenten komend van een school die heeft deelgenomen aan één van de door het Platform opgezette programma s, schrijven zich iets vaker opnieuw in binnen cluster 1 of cluster 2 in het tweede studiejaar. Voor vrouwen heeft het volgen van een mbo-opleiding op een programmaschool een positief effect op het herinschrijven binnen een bètatechnische studie in het hoger onderwijs. Uit cluster 1 verruilt 7 procent van de eerstejaarsstudenten de bètastudie voor een niet-bètatechnische studie. In cluster 2 is dit percentage hoger, namelijk 13 procent. Mannen schrijven zich het vaakst in voor een opleiding in de sector Economie, vrouwen voor een opleiding in de sector Gezondheidszorg. Zowel onder uitvallers uit cluster 1 als onder uitvallers uit cluster 2 is de opleiding Geneeskunde het meest populair. Verder blijkt dat studenten afkomstig van programmascholen zich iets vaker opnieuw inschrijven binnen cluster 1 of cluster 2 in het tweede studiejaar. Ook het percentage uitvallers onder studenten komend van een programmaschool is lager. De aandacht voor studiesucces en studieuitval in het eerste jaar hoger onderwijs is de laatste jaren sterk toegenomen. De studieuitval onder eerstejaars van 30% in hbo en 25% in wo is al lange tijd zorgwekkend. Niet langer wordt nu alleen gefocust op de vraag hoe zoveel mogelijk studenten voor een hbo- of wo-studie of voor een bepaalde hogeschool of universiteit te winnen, maar steeds meer is de vraag hoe we deze studenten daar vervolgens kunnen behouden en hoe we verkeerde keuzes kunnen verklaren en voorkomen. In hoofdstuk 8 doet Jules Warps verslag van de belangrijkste antwoorden op deze vraag op basis van de Startmonitor, een nieuw onderzoek naar studiekeuze en studieuitval dat in opdracht van het Platform Bèta Techniek sterk is uitgebreid in het bètatechnisch hoger onderwijs. Vervolgens bestudeert hij met behulp van diezelfde onderzoekgegevens ook de diepere voorkeuren, waarden en drijfveren die studenten gedurende hun leven en loopbaan leiden en inspireren en hun samenhang met studiesucces en studieuitval. De profielen uit het BètaMentalitymodel blijken deze samenhang duidelijk te vertonen. 7 Technotopics IV

8 Concrete bèta s kiezen niet alleen vaker voor een bètatechnische opleiding, maar vallen in deze opleidingen vervolgens ook minder uit. De hogere uitval onder de carrière bèta s laat zich verklaren, doordat deze groep op bijna alle onderzochte aspecten keuzemotieven, verwachtingen, tevredenheid over de opleiding, studiegedrag en inzet precies die kenmerken vertoont die algemeen samenhangen met studieuitval. Het enige aspect waarop uiteindelijk ook de geïnteresseerde generalisten samen met de carrière bèta s verschillen van de succesvollere concrete bèta s, is hun lagere binding met de gekozen bètastudie (en niet met het latere beroep): de overtuiging precies de studie te hebben gekozen die optimaal bij je past. Ook in bètatechnisch hbo en wo is deze overtuiging de sterkste voorspeller van een succesvolle entree in hoger onderwijs. De vorige hoofdstukken in deze Technotopics richten zich op de Nederlandse leerling. Lette Hogeling richt haar blik in hoofdstuk 9 op het Europese onderwijs en beantwoordt de vraag of de tijdsbesteding van de Nederlandse student vergelijkbaar is met die van andere Europese studenten. Allereerst beschrijft de auteur de situatie in Nederland en stelt dat studenten aan bètatechnische opleidingen meer tijd zeggen te besteden aan hun studie dan studenten aan de overige opleidingen in het bijzonder zijn zij meer tijd kwijt aan contacturen van hun opleiding (naast tijd aan zelfstudie). Nederlandse studenten aan nietbètatechnische opleidingen besteden een groter deel van hun tijd aan activiteiten naast de studie, zoals bestuurswerk op de instelling of vrijwilligerswerk. De tijd die aan studie wordt besteed zien we ook terug in de mate waarin Nederlandse studenten een (bij)baan hebben. Bètatechnici hebben minder vaak een betaalde baan dan andere studenten, en als zij wel een baan hebben, werken ze gemiddeld een kleiner aantal uur per week. In de sector Natuur en Techniek is geen duidelijke reden aan te wijzen waarom studenten minder (vaak) werken. Hogeling laat met haar hoofdstuk zien dat de studiegerelateerde werkdruk door studenten aan bètatechnische opleidingen vaker als hoog wordt ervaren dan door studenten aan overige opleidingen. Ook het studietempo en de leervakken zorgen vaker voor problemen. Toch geven studenten in de sector Natuur en techniek relatief weinig aan dat de opleiding te moeilijk is. In Europees perspectief besteden Nederlandse studenten weinig tijd aan hun studie (zowel contacttijd als zelfstudie). Vergeleken met collega s in de omringende landen, werken Nederlandse studenten vaker, en een groter aantal uur per week zo concludeert de auteur. Opvallend zijn ondermeer studenten in de richting Health & Welfare: zij besteden relatief weinig uren aan contacttijd op de instelling. Enkel studenten in de richting Natural Science zijn, binnen de hier vergeleken landen, nìet de minste tijd kwijt aan contacturen. Het aandeel studenten met een betaalde baan ten slotte, ligt in de studierichtingen Natural Science en Engineering in alle landen, behalve in Italië en Slowakije, lager dan het aandeel werkenden in de overige, niet technische studierichtingen. Onbevoegde docenten kom je overal tegen. Op elke school worden lessen verzorgd door docenten die officieel niet voor de klas mogen staan. In hoofdstuk 10 kijken Marc Thomassen en Sil Vrielink of dit ook in het bètaonderwijs het geval is en wanneer dit het meeste voorkomt. Hiervoor hebben de auteurs een vergelijking gemaakt tussen bètavakken en overige vakken, en tussen lessen gegeven op verschillende niveaus en verschillende scholen. Met name de lesgraad en de schoolsoort waarop lessen worden verzorgd blijken belangrijke predictoren voor onbevoegdheid te zijn. In het tweedegraads lesgebied wordt veel meer onbevoegd of benoembaar lesgegeven dan in het eerstegraads gebied. In samenhang hiermee is ook het percentage bevoegd gegeven lesuren het laagst op scholen waar alleen vmbo-onderwijs wordt verzorgd. Scholen met overwegend eerstegraads onderwijs (havo/vwo-scholen) blijken juist een stuk hoger te scoren dan gemiddeld. Het effect van deelname aan de diverse programma s is hierdoor erg lastig vast te stellen, zo stellen Thomassen en Vrielink, omdat er zowel een samenhang is tussen niveau en bevoegdheid als tussen niveau en programma. 8 Technotopics IV

9 2 Techniekleerlingen in vmbo theoretische leerweg In 1999 is het vmbo, het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs, in de plaats gekomen van het vbo en de mavo. Een van de doelstellingen van deze wijziging was om de aansluiting op het mbo (middelbaar beroepsonderwijs) en de havo te verbeteren. Het vmbo bestaat uit leerwegen op vier niveau s, waarbij de eerste drie niveau s tot de beroepsleerwegen worden gerekend. In dit hoofdstuk zal het vierde en hoogste niveau van het vmbo centraal staan, de theoretische leerweg. De theoretische leerweg is qua niveau en structuur vergelijkbaar met de oude mavo. In de beroepsleerwegen kiezen scholieren voor een opleidingssector: techniek, economie, zorg & welzijn of landbouw. Binnen de sector kies je een beroepsgericht programma, waarin je wordt voorbereid op een vervolgopleiding in die richting op het mbo. Op basis van deze sectorkeuze kan eenvoudig het aandeel technici binnen de beroepsleerwegen van het vmbo bepaald worden. Wanneer in de theoretische leerweg een sector wordt gekozen, wordt niet gekozen voor een beroepsgericht programma, maar voor een vakkenpakket. Het onderwijs in de theoretische leerweg bestaat voor elke sector uit een gemeenschappelijk deel, dat voor alle sectoren gelijk is, een sectordeel, dat kenmerkend is voor die sector, en een vrij deel, dat bestaat uit door de leerling te kiezen vakken en andere programma-onderdelen. In Figuur 1 wordt deze sectorindeling op een grafische manier inzichtelijk gemaakt. Figuur 1: vakkenpakket per sector Economie Zorg en Welzijn Landbouw Techniek Gemeenschappelijk Nederlands, Engels, Maatschappijleer, Lichamelijke opvoeding, Beeldende vorming/muziek/drama/dans Economie Biologie Wiskunde Wiskunde Sectorspecifiek Wiskunde, Frans of Duits Wiskunde, Geschiedenis of Aardrijkskunde Biologie of Natuuren scheikunde 1 Natuur- en scheikunde 1 Vrije keuze Natuur- en scheikunde 2, Spaans, Turks, Arabisch, Friese taal en cultuur, Beeldende vorming, Muziek, Drama, Dans, Lichamelijke opvoeding Bron: Binnen vmbo-tl wordt de sectorkeuze echter niet als zodanig geregistreerd, zoals dat gebeurt binnen de beroepsleerwegen. De enige manier om te bepalen in welke richting een leerling vakken volgt is door het gekozen vakkenpakket te analyseren. Omdat het Platform Bètatechniek graag een volledig beeld wil heb- 9 Technotopics IV

10 ben van het aantal leerlingen met een technisch profiel in het voortgezet onderwijs, is bij Cfi een aanvraag gedaan tot levering van de vakkenpakketgegevens van eindexamenkandidaten in de theoretische leerweg van het vmbo van de schooljaren , en Per kandidaat is aangegeven in welke vakken eindexamen is gedaan. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen Nederlands, natuuren scheikunde 1, natuur- en scheikunde 2, wiskunde, biologie en overige vakken. Op basis van artikel 10 van de Wet op het Voortgezet Onderwijs is vervolgens bepaald met welke vakken iemand tot een bepaalde sector gerekend wordt. Het doel van de in dit hoofdstuk uitgevoerde analyse is niet alle leerlingen in te delen in een sector, maar om het aandeel bètatechnici in de theoretische leerweg in kaart te brengen. In andere onderwijssectoren is dit al vaker gebeurd. Zo worden op de havo en het vwo de profielen Natuur en Techniek en Natuur en Gezondheid tot de bètaprofielen gerekend. In het middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs wordt er onderscheid gemaakt tussen de harde bètatechniek (cluster 1) en de snijvlakopleidingen, opleidingen met meer dan 50% bètavakken (cluster 2). Om de indeling voor vmbo-tl aan te laten sluiten bij de reeds bestaande indelingen, zullen we uitgaan van de verplichte vakken binnen de natuurprofielen. Een van de doelstellingen van het invoeren van het vmbo is immers het bevorderen van de doorstroom van vmbo-tl naar de havo. Scholieren zullen dus het juiste vakkenpakket moeten hebben om in een NG- of NT-profiel in te kunnen stromen. Verplichte vakken vernieuwde Tweede Fase havo/vwo (bron: IB-Groep): Natuur & Techniek: wiskunde B, natuurkunde, scheikunde Natuur & Gezondheid: wiskunde A (óf B), scheikunde, biologie Vmbo ers die ambiëren door te stromen naar de havo zullen dus gelijksoortige vakken in hun eindexamenpakket moeten hebben. Voor vmbo-tl wordt ook een dergelijke indeling gebruikt. Leerlingen die op basis van hun vakken in de sector techniek ingedeeld kunnen worden vallen onder cluster 1 (techniek), leerlingen aan een AOC 1 met wiskunde en nsk1 (landbouw) en leerlingen met biologie, wiskunde en nsk2 (gezondheid) in het pakket worden tot cluster 2 gerekend. Iedereen die geen vakkencombinatie volgt behorend tot cluster 1 of 2, valt in de categorie overig. In Tabel 1 is het aantal leerlingen per cluster weergegeven voor laatste drie beschikbare jaren. Tabel 1: Vmbo-tl leerlingen naar profiel in leerjaar Aantal % Aantal % Aantal % Techniek , , ,6 Landbouw 260 0, , ,7 Gezondheid , , ,5 Overig , , ,1 Bron: Cfi De gegevens op vakniveau zijn beschikbaar vanaf het schooljaar De verdeling van de leerlingen over de vier sectoren fluctueert licht door de jaren heen. De tijdsreeks is echter te kort om een patroon te kunnen onderscheiden. Een aanzienlijk deel van de leerlingen in vmbo-tl kiest een bètatechnisch vakkenpakket. Vergelijken we dit met het percentage leerlingen dat kiest voor een NG- of NT-profiel op havo of vwo, dan is het percentage technici in het vmbo bijna net zo hoog als het percentage leerlingen met een N-profiel op de havo. 1 Agrarisch Opleidingscentrum 10 Technotopics IV

11 Tabel 2: N-profielers op havo en vwo in leerjaar HAVO NG 18% 18% 18% 18% NT 12% 12% 16% 17% VWO NG 22% 22% 22% 23% NT 31% 31% 32% 33% Bron: 2.1 Profiel van technici in vmbo-tl Op basis van de samenstelling van het vakkenpakket, wordt een vakkenpakket ingedeeld bij cluster 1 of cluster 2. In Tabel 3 is de verdeling van de diverse vakkenpakketten binnen de techniekclusters weergegeven. Binnen de sector techniek is een vakkenpakket met wiskunde, natuur- en scheikunde1 en overige vakken veruit het populairst. De vakkenpakketten met naast de verplichte vakken ook nog biologie en/of natuur- en scheikunde 2 zijn minder populair. Binnen de sector landbouw heeft meer dan de helft van de leerlingen, naast wiskunde en natuur- en scheikunde 1, biologie in het vakkenpakket. Voor de sector gezondheid geldt dat er maar een vakkencombinatie is die in aanmerking komt om ingedeeld te worden als cluster 2-pakket. Dit is een vakkenpakket met wiskunde, natuur- en scheikunde 2 en biologie. Vakkenpakketten zonder wiskunde worden nooit tot de cluster 1-2-opleidingen gerekend. Wiskunde is een minimale vereiste in het vakkenpakket. In het vervolg van deze paragraaf worden de clusters aangeduid met techniek, landbouw en gezondheid. Hiermee worden dus niet de gehele sectoren bedoeld, maar alleen de leerlingen in die sector met een technisch vakkenpakket. Leerlingen uit deze sector met een niet-technisch pakket vallen onder het cluster overig. Tabel 3: Technici in het vmbo-tl naar vakkenpakket Vakkenpakket % Techniek wisk + nsk1 + bio + overig 26,6 wisk + nsk1 + nsk2 + bio + overig 17,8 wisk + nsk1 + nsk2 + overig 20,5 wisk + nsk1 + overig 35,1 Landbouw wisk + nsk1 + bio + overig 51,5 wisk + nsk1 + nsk2 + bio + overig 10,3 wisk + nsk1 + nsk2 + overig 14,5 wisk + nsk1 + overig 15,2 Gezondheid wisk + nsk2 + bio + overig 100,0 Bron: Cfi Tussen de sectoren blijkt een groot verschil te zitten in de verdeling van mannen en vrouwen, zo valt op te maken uit Figuur 2. Mannen kiezen traditioneel het vaakst voor de harde techniek. Dit beeld komt in alle onderwijssectoren naar voren, zo ook bij vmbo-tl. Maar liefst 80 procent van de leerlingen in de sector techniek is man. Ook voor de sector landbouw geldt dat de mannen in de meerderheid zijn. Binnen deze sector is 64 procent van de leerlingen man, tegenover 36 procent vrouwen. In de sector gezondheid zijn de vrouwen juist veruit in de meerderheid. Van de leerlingen in deze sector is 75 procent vrouw. Hierbij moet wel worden aangetekend dat de sector techniek qua omvang verreweg het grootst is. Het is niet zo dat de verdeling van mannen en vrouwen van de sectoren techniek en landbouw elkaar weer opheffen. In 11 Technotopics IV

12 totaal zijn er in de bètatechniek jongens actief tegenover meisjes, wat neerkomt op 27 procent. Figuur 2: Percentage mannen en vrouwen per bètacluster in vmbo-tl 100% 80% 60% 20% 36% 75% 61% 50% 40% 20% 0% 80% 64% 50% 39% 25% Bètatechniek Landbouw Gezondheid Overig Totaal Man Vrouw Vergelijken we dit met de man-vrouw-verhouding in andere onderwijssectoren dan is dit geen slechte score. In Tabel 4 is het percentage vrouwen per onderwijssoort weergegeven. In de beroepsgerichte leerwegen van het vmbo is het percentage vrouwen met 22,3 procent enkele procenten lager dan in de theoretische leerweg. Hierbij moet worden opgemerkt dat leerlingen uit de sector Zorg & Welzijn bij de beroepsleerwegen buiten beschouwing zijn gelaten. Juist in deze sector zijn veel vrouwelijke leerlingen te vinden. In totaal verschilt het percentage meisjes dus weinig tussen de leerwegen in het vmbo. Ten opzichte van andere onderwijssoorten scoort de theoretische leerweg gemiddeld als het gaat om het percentage vrouwelijke leerlingen. In de n-profielen op havo en vwo zitten meer vrouwelijke leerlingen, op het mbo en het hbo is het percentage vrouwen juist een stuk lager. Tabel 4: Vrouwelijke techniekleerlingen in het onderwijs % Aantal vmbo bl techniek* 22,3 % vmbo tl cluster ,2% mbo cluster 1-2* 14,0% havo n-profiel** 41,1% vwo n-profiel** 48,2% hbo cluster 1-2*** 18,1% wo cluster 1-2*** 32,8% Bron: *leerjaar 3-4 **leerjaar ***eerstejaars instroom ho Van de drie onderscheiden sectoren binnen de bètatechniek is de harde techniek zowel bij jongens als bij meisjes de populairste tak van techniek, zo blijkt uit Figuur 3. Van de jongens kiest bijna kiest bijna de helft voor een bètatechnisch profiel. Hiervan kiest 46 procent voor een technisch vakkenpakket, 1 procent voor landbouw en 2 procent voor gezondheid. Het percentage mannen dat een cluster 2-vakkenpakket kiest is dus zeer klein. Bij vrouwen is deze groep relatief groter. Van de 19 procent die een bètatechnisch vakkenpakket kiest, heeft 11 procent een techniekpakket, 7 procent valt in de sector gezondheid en 1 procent valt in de sector landbouw. 12 Technotopics IV

13 Figuur 3: Keuze voor clusters van mannen en vrouwen in vmbo-tl 100% 80% 60% 40% 20% 0% Man Vrouw Totaal Bètatechniek Landbouw Gezondheid Het Platform BètaTechniek heeft op diverse schoolniveaus programma s geïntroduceerd om de populariteit van het bètaonderwijs te vergroten. Een van deze programma s is het Ambitieprogramma in het vmbo. Het VMBO-Ambitie Programma geeft ambitieuze vmbo-scholen een extra impuls voor innovatief en aantrekkelijk bèta- en technisch onderwijs. Het doel: meer jongeren kiezen (weer) voor bètatechniek. Voor vmbo-scholen die deze uitdaging aangaan, betekent dit dat zij: zorgen voor aantrekkelijker onderwijs dat aansluit bij de leefwereld van jongeren; aansluiten bij andere domeinen, andere sectoren; aansluiten bij nieuwe beroepen, nieuwe competenties; aansluiten bij nieuwe programma's en kwalificaties van het mbo. Momenteel participeren er om en nabij de 150 vmbo-scholen in het VMBO-Ambitie Programma, waaronder 17 vakcolleges en 50 scholen met een afdeling vmbo-tl. Al deze scholen zijn bezig hun bètaonderwijs structureel aantrekkelijker en uitdagender te maken. In dit hoofdstuk gaat onze aandacht uit naar de scholen met een afdeling vmbo-tl. Omdat het Ambitieprogramma pas in 2006 is gestart, is het te vroeg om op basis van de hier gepresenteerde cijfers conclusies te trekken over het succes van het Ambitieprogramma. De gebruikte cijfers zijn examencijfers, dus deze leerlingen hadden al een vakkenpakket gekozen voor het Ambitieprogramma gestart is. Wel is het interessant om te bekijken of er op voorhand al een verschil is in het aandeel bètatechnici op de Ambitiescholen ten opzichte van niet-deelnemende scholen. In Tabel 5 is het percentage leerlingen per cluster weergegeven voor de afgelopen drie schooljaren, waarbij onderscheid is gemaakt tussen Ambitiescholen en niet-ambitiescholen. Op voorhand bestaat er nauwelijks verschil in het percentage leerlingen met een bètatechnisch vakkenpakket op programmascholen en nietprogrammascholen. Het percentage bètatechniekleerlingen schommelt zowel bij programmascholen als niet-programmascholen rond de 34 procent. 13 Technotopics IV

14 Tabel 5: Percentage technici op ambitiescholen en overige scholen in vmbo-tl Overig Ambitie Overig Ambitie Overig Ambitie Techniek 29,3 29,1 29,2 29,9 28,3 29,3 Landbouw 0,7 0,3 1,0 0,4 0,9 0,4 Gezondheid 3,6 4,3 4,1 4,4 4,3 4,8 Overig 66,3 66,3 65,7 65,3 66,4 65,5 Bron: Cfi Op het eerste gezicht lijkt er dus (nog) weinig verschil te zitten in de keuze voor techniek tussen Ambitiescholen en niet-ambitiescholen. Wat wel een verschil maakt is het soort school waar een leerling op zit. Scholen zijn in te delen in een aantal soorten, op basis van het onderwijs dat er gegeven wordt. Er bestaan categorale vmbo-scholen, waar alleen vmbo gegeven wordt, maar er zijn ook brede scholengemeenschappen waar alle onderwijsniveaus aangeboden worden, van vmbo bl tot vwo. Splitsen we het aantal leerlingen in de bètatechniek uit naar schoolsoort en ambitieprogramma, dan blijken de categorale vmbo-scholen die aan het ambitieprogramma deelnemen plotseling erg goed te scoren. Bijna de helft van de eindexamenkandidaten op deze scholen heeft een technisch vakkenpakket, zo blijkt uit Tabel 6. Dit is een stuk hoger dan gemiddeld op ambitiescholen. Ook de niet aan het Ambitieprogramma deelnemende categorale vmbo s blijken beter te scoren dan andere instellingen. Instellingen die mavo/havo/vwo scoren juist benedengemiddeld als het gaat om het percentage bètatechnici. Tabel 6: Percentage en aantal technici in vmbo-tl per schoolsoort Geen ambitieschool Ambitieschool % N % N vmbo 38, ,0 419 mavo/havo/vwo 31, ,6 357 vmbo/havo/vwo 33, , aoc 35, ,3 100 Totaal 33, , Bron: Cfi Het kan zijn dat een school aan meerdere programma s van het Platform Bètatechniek deelneemt. Naast het ambitieprogramma in het vmbo heeft het Platform Bètatechniek ook nog het Jetnet-programma en Universum-programma op havo en vwo. Brede scholengemeenschappen kunnen betrokken zijn bij meerdere programma s. Deelname aan programma s ter bevordering van de bètatechniek op havo en vwo zou ook kunnen uitstralen op vmbo-tl leerlingen. Als zij door andere programma s enthousiast raken voor bètatechniek kan dat de reden zijn om een technisch vakkenpakket te kiezen en vervolgens door te stromen naar de havo. Om te achterhalen of de programma s inderdaad een cumulatief effect hebben zijn in Tabel 7 de technici in vmbo-tl op brede scholengemeenschappen weergegeven. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen de diverse programma s waaraan scholen deelnemen. Scholen die deelnemen aan stimuleringsprogramma s op verschillende schoolniveaus hebben meer techniekleerlingen dan scholen die aan één of geen van de programma s deelnemen. Het lijkt erop dat de aandacht voor bètatechniek op alle schoolniveaus haar vruchten afwerpt om meer leerlingen een technische richting te laten kiezen. 14 Technotopics IV

15 Drenthe Overijssel Groningen Friesland Limburg Utrecht Noord-Brabant Gelderland Zeeland Zuid-Holland Noord-Holland Flevoland Totaal Tabel 7: Percentage en aantal technici in vmbo-tl per programma Geen programma Ambitie UP/Jetnet Ambitie & UP/Jetnet % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal mavo/havo/vwo 30, , , ,4 302 vmbo/havo/vwo 33, , , , Bron: Cfi Tot slot is in Figuur 4 het aandeel bètatechnische leerlingen naar regio weergegeven. Er blijkt wel wat regionale spreiding te zitten in de keuze voor bètatechniek. In de Randstad (Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht) en Flevoland ligt de populariteit van de bètatechniek lager dan het landelijk gemiddelde. In de periferie (o.a. Drenthe en Overijssel)is het percentage bètatechniekleerlingen met bijna 40 procent juist veel hoger dan landelijk. Deels zal dit regionale verschil veroorzaakt worden door het onderwijsaanbod in de regio. Vmbo ers zijn niet geneigd ver te reizen voor hun opleiding. Het aanbod van technische opleidingen in de buurt zal dus mede het aandeel techniekleerlingen bepalen. Daarnaast speelt natuurlijk ook de regionale arbeidsmarkt een rol. Figuur 4: Keuze voor bètatechniek van mannen en vrouwen in vmbo-tl naar provincie 50% 40% 30% 20% 10% 0% Bron: Cfi 2.2 Conclusie In dit hoofdstuk is een beeld geschetst van de hoeveelheid bètatechnici in de theoretische leerweg van het vmbo. Eerder was een dergelijke exercitie niet mogelijk, omdat er geen gegevens bekend waren over de sectorkeuze van leerlingen in vmbo tl. Op basis van de eindexamenvakken van leerlingen zijn leerlingen met een technisch vakkenpakket eruit gelicht en is de omvang en het profiel van deze groep leerlingen in kaart gebracht, waarbij onderscheid is gemaakt tussen de sectoren Techniek, Landbouw en Gezondheid. In het schooljaar deed 33,8 procent van de leerlingen vmbo-tl eindexamen met een bètatechnisch vakkenpakket. Hier koos het grootste deel (28,6%) voor een technisch vakkenpakket, 4,5 procent viel onder de sector Gezondheid, de rest was bij Landbouw in te delen. De bètatechniek is ook in het vmbo vooral een mannenbolwerk. Ruim 70 procent van de techniekleerlingen is een man. Om het aandeel Techniek te laten groeien, zoals het Ambitieprogramma beoogt, is het daarom zaak om ook meisjes warm te laten lopen voor een technische opleiding. Hier ligt nog een enorme mogelijkheid! 15 Technotopics IV

16 3 Uitstroom programmascholen Het Platform Bèta Techniek heeft zich als doel gesteld om in 2010, ten opzichte van 2000, 15 procent meer uitstroom uit het bètatechnisch hoger onderwijs te realiseren. Hiertoe is het van belang een goede doorstroom naar vervolgonderwijs te realiseren. Op alle onderwijsniveaus zijn programma s opgesteld om leerlingen en deelnemers te enthousiasmeren voor de bètatechniek. Een van de doelstellingen van deze programma s is om meer leerlingen / deelnemers 2 te laten kiezen voor een (bèta-)technisch profiel of bètatechnische opleiding. Ook wordt ingezet op het behoud van deze jonge bètatechnici binnen het vakgebied door te staan voor een gedegen doorstroom naar vervolgonderwijs. In dit hoofdstuk nemen de we effectiviteit van deze programma s nader onder de loep. 3.1 Inleiding en onderzoeksvragen Om te de effectiviteit van door het Platform geïnitieerde programma s te toetsen kijken we in hoeverre de uitstroom en doorstroom van leerlingen verschilt tussen programma- en niet programmascholen. We gaan daarbij niet alleen in op de vraag òf leerlingen doorstromen (of uitstromen naar de arbeidsmarkt) maar ook of ze behouden blijven voor de bètatechniek. Hiernaast besteden we ook aandacht aan eindexamenleerlingen die geen diploma halen: blijven ze zitten, of verlaten ze het onderwijs? In dit hoofdstuk staan de volgende vragen centraal: (1) Wat is voor leerlingen de vervolgstap na het eindexamenjaar; blijven ze zitten, stromen ze door naar vervolgonderwijs of stromen ze uit naar de arbeidsmarkt? (2) Verschillen techniekleerlingen hierin van leerlingen van andere sectoren? (3) Welk deel van de gediplomeerde (techniek) leerlingen dat doorstroomt naar vervolgonderwijs stroomt door naar een technische opleiding? (4) Welk deel van de niet-gediplomeerde (techniek) leerlingen dat doorstroom naar vervolgonderwijs stroomt door naar een technische opleiding? Om het effect van bètatechnische programma s in kaart te brengen wordt bij de beantwoording van alle bovenstaande vragen onderscheid gemaakt tussen programma- en niet-programma scholen. Het Platform Bèta Techniek geeft aan met haar programma s speciale aandacht te schenken aan de bètakeuze van meisjes. Daarom zal bij de analyse tevens onderscheid worden gemaakt tussen jongens en meisjes. Dit resulteert in de volgende aanvullende vragen: (5) In hoeverre bestaan er verschillen in doorstroom tussen leerlingen van programma- en niet programmascholen? (6) In hoeverre bestaan er verschillen in doorstroom tussen jongens en meisjes? Bij het beantwoorden van deze vragen maken we gebruik van gegevens afkomstig van Cfi. We kijken naar de doorstroom van leerlingen die in schooljaar in een eindexamenjaar zaten. De focus ligt hierbij bij leerlingen uit het vmbo, havo, vwo en mbo (niveau 4). Waar bevinden ze zich één jaar later ( Binnen dit onderzoek kijken we naar de doorstroom van leerlingen uit het voortgezet onderwijs en deelnemers uit het middelbaar beroepsonderwijs naar vervolgonderwijs. Binnen het mbo worden leerlingen deelnemers genoemd. Voor de leesbaarheid hanteren we alleen de term leerlingen. Wanneer we het over het mbo hebben bedoelen we deelnemers. 16 Technotopics IV

17 2007). Zijn ze gediplomeerd, doorgestroomd naar de arbeidsmarkt, of zijn ze doorgestroomd naar (bètatechnisch) vervolgonderwijs? En indien ze geen diploma behalen, verlaten ze het onderwijs, of blijven ze doorstuderen? In de eerstvolgende paragraaf worden enkele gebruikte definities uiteengezet en bespreken we de gebruikte data. In paragraaf 3.3 laten we zien welk deel van de (bètatechnische) leerlingen al dan niet een diploma haalt en uitstroomt naar de arbeidsmarkt. In paragraaf 3.4 kijken we naar de bètatechnische studiekeuze van leerlingen die niet uitstromen naar de arbeidsmarkt. Tot slot geven we een korte conclusie. 3.2 Definities en data Om de doorstroom naar vervolgonderwijs in kaart te brengen maken we gebruik van gegevens afkomstig van Cfi. In het kader van de bekostiging van scholen verzameld Cfi leerling-telgegevens. Met de invoering van het onderwijsnummer is tevens de mogelijkheid ontstaan leerlingen gedurende de schoolloopbaan te volgen. Voor dit onderzoek hebben we bij Cfi een selectie uit de BRON-bestanden (Basis Registratie OnderwijsNummer) aangevraagd. Dit bestand bevatte gegevens over leerlingen die in het schooljaar in het eindexamenjaar zaten van het vmbo, havo, vwo en mbo (niveau 4). Van deze groep leerlingen is bekend op welke school ze eindexamen hebben gedaan, op welk niveau dit was, en of het een bètatechnisch profiel betrof 3. Vervolgens is gekeken wie van deze leerlingen één jaar later nog actief was in het onderwijs. Van mbo deelnemers hebben we alleen de gediplomeerde uitstroom en kunnen we geen uitspraken doen over de doorstroom van mbo deelnemers die het mbo ongediplomeerd hebben verlaten. Indien leerlingen in schooljaar niet staan ingeschreven binnen het bekostigd onderwijs, gaan we er van uit dat ze zijn uitgestroomd naar de arbeidsmarkt. We weten echter dat een deel van deze groep onderwijs volgt binnen het niet bekostigd onderwijs. Hoe groot deze groep is, is niet te zeggen. Aangezien alle analyses gebaseerd zijn op populatietellingen zijn geen significantietoetsen uitgevoerd. Het werken met administratieve gegevens voor de hele populatie heeft als groot voordeel dat alle gevonden verbanden, hoe klein ook, daadwerkelijk aanwezig zijn binnen de populatie (in tegenstelling tot het werken met steekproeven, waarbij getoetst moet worden hoe groot de kans is dat de resultaten ook gelden voor de hele populatie). Bij het gebruik van populatiegegevens is het wel relevant gevonden verbanden te beoordelen op basis van de grootte van het verband. 3.3 Diploma en doorstroom naar arbeidsmarkt of vervolgonderwijs Allereerst is gekeken of er verschillen bestaan tussen bètatechnische en niet-bètatechnische leerlingen in het behalen van een diploma (Figuur 5). We zien dat het aandeel leerlingen dat het eindexamenjaar afsluit met een diploma binnen alle onderwijsniveaus iets lager ligt bij leerlingen met een bètatechnische achtergrond. Ook als we onderscheid maken naar geslacht (Figuur 6) zien we dit beeld bij zowel jongens als meisjes. Ongeveer 10 procent van de leerlingen sluit het eindexamenjaar af zonder diploma. 3 Vanwege het unieke karakter van het vmbo t zijn eindexamenkandidaten van de theoretische leerweg buiten beschouwing gelaten. Deze leerlingen mogen zelf een vakkenpakket samenstellen. Hoofdstuk 2 van deze Technotopics gaat dieper in op deze groep leerlingen. 17 Technotopics IV

18 Figuur 5: Gediplomeerden naar herkomst profiel(%). vwo havo vmbo Techniek Niet-techniek Figuur 6: Gediplomeerden naar herkomstprofiel en geslacht (%) Jongens Meisjes vwo vwo havo havo vmbo vmbo Technisch Niet-technisch Technisch Niet-technisch Om na te gaan in hoeverre er verschillen bestaan tussen programma- en niet programmascholen is een selectie gemaakt van leerlingen met een bètatechnisch profiel. Figuur 8 geeft deze verdeling apart voor jongens en meisjes weer. We zien dat er nauwelijks verschillen bestaan tussen scholen met en zonder programma, voor wat betreft het aandeel leerlingen dat een diploma haalt. Enige uitzondering zijn meisjes op het vmbo. Daar waar slechts 81 procent van de bètatechnische meisjes aan niet programmascholen de opleiding met een diploma afsluit, ligt dit aandeel aanzienlijk hoger bij de programmascholen. Hier haalt 90 procent het diploma. Figuur 7: Gediplomeerde technici naar programma (%) vwo havo vmbo Programma Geen programma 18 Technotopics IV

19 Figuur 8: Gediplomeerde technici naar programma en geslacht (%) Jongens Meisjes vwo vwo havo havo vmbo vmbo Programma Geen programma Programma Geen programma Niet gediplomeerden Hoe vergaat het de mensen die het eindexamen niet hebben gehaald? Vloeien ze af naar de arbeidsmarkt, of blijven ze onderwijs volgen? In Figuur 9 zien we dat vwo- en havo-leerlingen met een technisch profiel vaker actief blijven binnen het onderwijs nadat ze het eindexamen niet hebben gehaald. Tweederde van de niet-gediplomeerde technische havoleerlingen blijft binnen het onderwijs. In het vwo ligt dit aandeel op 44 procent voor de bètaleerlingen en op 36 procent bij de overige leerlingen. In het vmbo blijken leerlingen die het eindexamen niet gehaald hebben het meest binnen het onderwijs actief te blijven, gemiddeld 75 procent. Techniekleerlingen stromen iets vaker uit naar de arbeidsmarkt. Kijken we naar verschillen tussen jongens en meisjes (Figuur 10) dan valt op dat vwo-meisjes zonder diploma vaker uitstromen naar de arbeidsmarkt dan jongens die het vwo-diploma niet hebben gehaald. Slechts een derde van de niet technische vwo-meisjes volgt een jaar later nog onderwijs. Ook bij de leerlingen met een technisch profiel binnen het vwo zien we dit verschil tussen jongens en meisjes. Binnen het vmbo stromen technische meisjes die het diploma niet hebben gehaald iets eerder uit naar de arbeidsmarkt dan jongens. Tussen havojongens en -meisjes zien we geen verschillen. 19 Technotopics IV

20 Figuur 9: Niet gediplomeerden die onderwijs blijven volgen naar herkomstprofiel (%) vwo havo vmbo Techniek Niet-techniek Figuur 10: Niet gediplomeerden die onderwijs blijven volgen naar herkomstprofiel en geslacht (%) Jongens Meisjes vwo vwo havo havo vmbo vmbo Technisch Niet-technisch Technisch Niet-technisch In Figuur 11 beperken we ons tot ongediplomeerde leerlingen met een technisch profiel. We zien dat programmascholen er beter in slagen deze leerlingen te behouden binnen het onderwijs dan scholen zonder programma. Dit verschil tussen scholen met en zonder een programma is het duidelijkst bij de meisjes (Figuur 12). Binnen het vmbo blijft op programmascholen bijna 80 procent van de bètameisjes die het diploma niet halen binnen het onderwijs. Op niet programmascholen ligt dit aandeel beduidend lager (62%). Figuur 11: Niet gediplomeerde technici die onderwijs blijven volgen naar programmaschool (%) vwo havo vmbo Programma Geen programma 20 Technotopics IV

5. Onderwijs en schoolkleur

5. Onderwijs en schoolkleur 5. Onderwijs en schoolkleur Niet-westerse allochtonen verlaten het Nederlandse onderwijssysteem gemiddeld met een lager onderwijsniveau dan autochtone leerlingen. Al in het basisonderwijs lopen allochtone

Nadere informatie

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO Vrouwen in de bètatechniek Traditioneel kiezen veel meer mannen dan vrouwen voor een bètatechnische opleiding. Toch lijkt hier de afgelopen jaren langzaam verandering in te komen. Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Opleidingsniveau stijgt

Opleidingsniveau stijgt Opleidingsniveau stijgt Grote doorstroom naar hogere niveaus Meer leerlingen vanuit vmbo naar havo Grote groep mbo ers naar het hbo 10 Jongens groeien gedurende hun onderwijsloopbaan Jongens na een diploma

Nadere informatie

Van mbo en havo naar hbo

Van mbo en havo naar hbo Van mbo en havo naar hbo Dick Takkenberg en Rob Kapel Studenten die naar het hbo gaan, komen vooral van het mbo en de havo. In het algemeen blijven mbo ers die een opleiding in een bepaald vak- of studiegebied

Nadere informatie

Welke routes doorlopen leerlingen in het onderwijs?

Welke routes doorlopen leerlingen in het onderwijs? Welke routes doorlopen leerlingen in het onderwijs? Wendy Jenje-Heijdel Na het examen in het voortgezet onderwijs staan leerlingen voor de keuze voor vervolgonderwijs. De meest gangbare routes lopen van

Nadere informatie

FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom

FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom In het Nederlands onderwijsbestel moeten kinderen op jonge leeftijd belangrijke keuzes maken die de rest van hun loopbaan beïnvloedt. De

Nadere informatie

ROA Fact Sheet. Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2011 Feiten en cijfers. Research Centre for Education and the Labour Market ROA

ROA Fact Sheet. Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2011 Feiten en cijfers. Research Centre for Education and the Labour Market ROA Research Centre for Education and the Labour Market ROA Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2011 Feiten en cijfers ROA Fact Sheet ROA-F-2012/1 Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt

Nadere informatie

FACTSHEET. Toptalenten VO in het vervolgonderwijs

FACTSHEET. Toptalenten VO in het vervolgonderwijs FACTSHEET Toptalenten VO in het vervolgonderwijs De onderwijsprestaties van Nederlandse leerlingen zijn gemiddeld genomen hoog, maar er blijft ruimte voor verbetering. Deze factsheet geeft inzicht in de

Nadere informatie

Adviezen voor studiekiezers op basis van de Startmonitor

Adviezen voor studiekiezers op basis van de Startmonitor Adviezen voor studiekiezers op basis van de Startmonitor Conclusies en aanbevelingen op basis van jaarlijks onderzoek naar studiekeuze en studiesucces Jules Warps ResearchNed mei 2012 2012 ResearchNed

Nadere informatie

Januari 2015 INFORMATIEBOEKJE KLAS 2 OP WEG NAAR KLAS 3 VMBO 2 TH

Januari 2015 INFORMATIEBOEKJE KLAS 2 OP WEG NAAR KLAS 3 VMBO 2 TH Januari 2015 INFORMATIEBOEKJE KLAS 2 OP WEG NAAR KLAS 3 VMBO 2 TH Inhoudsopgave 1. Inleiding... blz. 1 2. Hoeveel jaar heb je nog voor de boeg op de SGL?... blz. 2 3. Het schooladvies... blz. 3 4. Revisie...

Nadere informatie

FACTSHEET. Instroom en succes in de opleiding tot leerkracht. Platform Beleidsinformatie Mei 2013

FACTSHEET. Instroom en succes in de opleiding tot leerkracht. Platform Beleidsinformatie Mei 2013 FACTSHEET Instroom en succes in de opleiding tot leerkracht Platform Beleidsinformatie Mei 2013 Samenstelling: Pauline Thoolen (OCW/Kennis) Rozemarijn Missler (OCW/Kennis) Erik Fleur (DUO/IP) Arrian Rutten

Nadere informatie

1 De profielkeuze in leerjaar 4...1. 2 Eindexamenresultaten...7. 3 Doorstroom naar het bètatechnisch hoger onderwijs...10. 4 Het VHTO-effect...

1 De profielkeuze in leerjaar 4...1. 2 Eindexamenresultaten...7. 3 Doorstroom naar het bètatechnisch hoger onderwijs...10. 4 Het VHTO-effect... Het Universum Programma: Resultaten van vijf jaar bèta-innovatie op havo/vwo-scholen Februari 2011 Ten geleide Nu het Universum Programma zijn einde nadert is voor de 183 Universumscholen het effect van

Nadere informatie

ROA Fact Sheet. Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2012 Feiten en cijfers. Research Centre for Education and the Labour Market ROA

ROA Fact Sheet. Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2012 Feiten en cijfers. Research Centre for Education and the Labour Market ROA Research Centre for Education and the Labour Market ROA Schoolverlaters tussen onderwijs en arbeidsmarkt 2012 Feiten en cijfers ROA Fact Sheet ROA-F-2013/2 Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt

Nadere informatie

OP WEG NAAR HET EINDEXAMEN

OP WEG NAAR HET EINDEXAMEN Oktober 2015 INFORMATIEBOEKJE KLAS 3 TL OP WEG NAAR HET EINDEXAMEN VMBO 3 TL Inhoudsopgave 1. Inleiding... blz. 2 2. Welke keuzes moet ik als derdeklasser maken?... blz. 3 3. Wanneer ga ik over van klas

Nadere informatie

CvE-bijlage bij rapportage 2012-2013 invoering centrale toetsing en examinering referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen

CvE-bijlage bij rapportage 2012-2013 invoering centrale toetsing en examinering referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen CvE-bijlage bij rapportage 2012-2013 invoering centrale toetsing en examinering referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen In dit document geeft het College voor Examens gegevens rondom de resultaten

Nadere informatie

Monitor beleidsmaatregelen 2014. Anja van den Broek

Monitor beleidsmaatregelen 2014. Anja van den Broek Monitor beleidsmaatregelen 2014 Anja van den Broek Maatregelen, vraagstelling en data Beleidsmaatregelen Collegegeldsystematiek tweede studies uit de Wet Versterking besturing inclusief uitzonderingen

Nadere informatie

voorlichting verder na 2 vwo/havo/tl

voorlichting verder na 2 vwo/havo/tl voorlichting verder na 2 vwo/havo/tl Informatie over: Het advies De inrichting van het derde leerjaar De verschillende keuzemogelijkheden Wettelijke plicht Het advies: Tijdens leerlingbespreking 2e rapport

Nadere informatie

OVERSTAP- en KEUZEMOMENTEN. op Christelijk College de NOORDGOUW

OVERSTAP- en KEUZEMOMENTEN. op Christelijk College de NOORDGOUW OVERSTAP- en KEUZEMOMENTEN op Christelijk College de NOORDGOUW () Op de Noordgouw kunnen leerlingen 3 verschillende diploma s halen: 1. MAVO-diploma 2. HAVO-diploma 3. Atheneum-diploma (+) VMBO-tl = MAVO

Nadere informatie

Samenvatting. Doorstroomatlas vmbo. De onderwijsloopbanen van vmbo ers in kaart gebracht

Samenvatting. Doorstroomatlas vmbo. De onderwijsloopbanen van vmbo ers in kaart gebracht Samenvatting Doorstroomatlas vmbo De onderwijsloopbanen van vmbo ers in kaart gebracht Samenvatting Doorstroomatlas vmbo De onderwijsloopbanen van vmbo ers in kaart gebracht 2012 Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

INFORMATIEBOEKJE PAKKETKEUZE VMBO 2014-2015

INFORMATIEBOEKJE PAKKETKEUZE VMBO 2014-2015 1. VMBO: DE THEORETISCHE LEERWEG (TL)... 2 2. SECTORKEUZE... 2 3. VAKKENPAKKETKEUZE VAN KLAS 2 VMBO-TL/TL-HAVO NAAR KLAS 3 VMBO-TL... 3 KEUZEFORMULIER VAN KLAS 2 NAAR 3 VMBO... 4 4. VAKKENPAKKETKEUZE VAN

Nadere informatie

Factsheet persbericht. Vooral studentes somber over kansen arbeidsmarkt

Factsheet persbericht. Vooral studentes somber over kansen arbeidsmarkt Factsheet persbericht Vooral studentes somber over kansen arbeidsmarkt Inleiding Van augustus 2009 tot en met september 2009 hield Zoekbijbaan.nl het Nationale Bijbanen Onderzoek. Aan het onderzoek deden

Nadere informatie

Paper Symposium, Het belang van het onderwijsnummer voor beleidsinformatie ORD 2012

Paper Symposium, Het belang van het onderwijsnummer voor beleidsinformatie ORD 2012 1 Paper Symposium, Het belang van het onderwijsnummer voor beleidsinformatie ORD 2012 'Curiouser and curiouser!' Relatie eindcijfers op het vmbo en het succes op het MBO DUO/INP 1 juni 2012 Erik Fleur

Nadere informatie

IVKO-school voorlichtingsavond keuzetraject maandag 10 februari 2014. Van 2 naar 3 Kiezen is een kunst

IVKO-school voorlichtingsavond keuzetraject maandag 10 februari 2014. Van 2 naar 3 Kiezen is een kunst IVKO-school voorlichtingsavond keuzetraject maandag 10 februari 2014 Van 2 naar 3 Kiezen is een kunst Kiezen in leerjaar 2 leerlingen in 2 MAVO èn 2 HAVO maken keuze voor vakken (taal en kunstvakken) ook

Nadere informatie

Studievoortgang in het voortgezet onderwijs

Studievoortgang in het voortgezet onderwijs Studievoortgang in het voortgezet onderwijs Lieke Stroucken 1. Leerlingen naar herkomstgroepering en aantal kinderen in het huishouden, brugklascohort 2004/ 05 Leerlingen uit éénoudergezinnen en niet-westers

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de VMBO derde klas TL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het

Nadere informatie

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo)

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo) Aantal gediplomeerden aan de lerarenopleidingen in Nederland Ondanks huidige en verwachte lerarentekorten is er geen sprake van een substantiële groei van aantal gediplomeerden aan de verschillende lerarenopleidingen.

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN HET VMBO TL MAVO 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN HET VMBO TL MAVO 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 Naam : klas : 2 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN HET VMBO TL MAVO 6 4. SECTOREN 7 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 7. MOGELIJKHEDEN NA HET VMBO 10 8. INFORMATIE

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN 2 HTL 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN 2 HTL 6 4. SECTOREN 7. 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 Naam : klas : 2 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 4 2. KIEZEN 5 3. KIEZEN IN 2 HTL 6 4. SECTOREN 7 5. VAKKENPAKKET (lessentabel) 8 6. BEROEPENÖRIENTATIE 9 7. MOGELIJKHEDEN NA HET VMBO 10 8. INFORMATIE VERKRIJGEN

Nadere informatie

Kies je vakkenpakket. 2 en 3 MAVO 2015-2016

Kies je vakkenpakket. 2 en 3 MAVO 2015-2016 Kies je vakkenpakket 2 en 3 MAVO 2015-2016 1 2 Introductie Beste leerling, ouder of verzorger, Op dit moment zit jij of je kind in het tweede of derde jaar van de mavo. In beide jaren zullen keuzes gemaakt

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de 3 e klas HTL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het goed

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15 Facts & Figures 2 Deel II LANDSDEEL NOORDvleugel In het Techniekpact Noordvleugel hebben de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht hun bestaande techniek-, human capital- en economische agenda

Nadere informatie

KIESWIJZER 2015. Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO

KIESWIJZER 2015. Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO KIESWIJZER 2015 Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO INHOUD INLEIDING... 3 STROOMKEUZE V3 EN T3... 4 PROFIELKEUZE HAVO... 5 Maatschappijprofielen in havo 4 en 5... 6 Natuurprofielen

Nadere informatie

Aan de ouder(s), verzorger(s) van/en de leerlingen van T2A, T2B, H2E, H2F, H2G

Aan de ouder(s), verzorger(s) van/en de leerlingen van T2A, T2B, H2E, H2F, H2G Aan de ouder(s), verzorger(s) van/en de leerlingen van T2A, T2B, H2E, H2F, H2G Bergen NH, 2 februari 2015 Betreft: uitnodiging voorlichting voorsectorkeuze voor 3 mavo/vmbo-tl Briefnummer: rij/aj/1415181

Nadere informatie

Een leerling die doubleert mag in het tweede jaar in dezelfde klas niet in het bespreekgebied

Een leerling die doubleert mag in het tweede jaar in dezelfde klas niet in het bespreekgebied Overgangsnormen UITGANGSPUNTEN VOOR ALLE LEERJAREN Op de CSB worden drie niveaus aangeboden: Vwo-niveau (bovenbouw), Havo-niveau en Mavo-niveau. De leerlingen zijn zoveel mogelijk op hun niveau ingedeeld.

Nadere informatie

Veranderen van opleiding

Veranderen van opleiding Veranderen van opleiding Veel hbo-psychologie studenten door naar een wo-opleiding... 2 Havisten in Gedrag & Maatschappij stappen vaker over naar wo... 3 Mbo ers en havisten in psychologie-opleidingen

Nadere informatie

Vrijstellingsregeling en Overgangsnormen

Vrijstellingsregeling en Overgangsnormen Vrijstellingsregeling en Overgangsnormen 2012 2013 Inhoud Vrijstellingsregeling vmbo-bovenbouw... 3 Vrijstellingsregeling tweede fase havo/vwo... 4 Overgangsvergadering en revisievergadering schooljaar

Nadere informatie

Evaluatieonderzoek experiment theoretische leerweg vmbo groen

Evaluatieonderzoek experiment theoretische leerweg vmbo groen Evaluatieonderzoek experiment theoretische leerweg vmbo groen Eerste tussenrapportage Ton Eimers Annet Jager Rita Kennis KBA projectnummer [2008.752] Nijmegen, 1 december 2009 Kenniscentrum Beroepsonderwijs

Nadere informatie

BROCHURE VERDER NA DE TWEEDE KLAS IN 2015-2016

BROCHURE VERDER NA DE TWEEDE KLAS IN 2015-2016 BROCHURE VERDER NA DE TWEEDE KLAS IN 2015-2016 Geachte ouder(s)/verzorger(s), Uw zoon of dochter zit op dit moment in het tweede leerjaar van de onderbouw vwo en havo. Na het tweede rapport ontvangen de

Nadere informatie

Navigatie techniekpact

Navigatie techniekpact Navigatie techniekpact Beleidsthema s en - doelen Beleid in cijfers Beleidsinstrumentarium EZ 1 Versie oktober 2015 Beleidsthema s en doelen techniekpact Zorgen voor voldoende gekwalificeerde technici

Nadere informatie

OVERGANGSNORMEN OP- EN AFSTROOMREGELINGEN 2013-2014

OVERGANGSNORMEN OP- EN AFSTROOMREGELINGEN 2013-2014 OVERGANGSNORMEN OP- EN AFSTROOMREGELINGEN 2013-2014 Voorwoord Voor u ligt het document Overgangsnormen en op- en afstroomregelingen 2013-2014. De Johan de Witt Scholengroep is een school waar het behalen

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie

StudentenBureau Stagemonitor

StudentenBureau Stagemonitor StudentenBureau Stagemonitor Rapportage Mei 2011 1 SAMENVATTING... 3 ERVARINGEN... 3 INLEIDING... 4 ONDERZOEKSMETHODE... 5 RESPONDENTEN... 5 PROCEDURE... 5 METING... 5 DEEL I ANALYSE... 6 1. STAGE EN ZOEKGEDRAG...

Nadere informatie

In- en doorstroom sectoroverstijgende

In- en doorstroom sectoroverstijgende In- en doorstroom sectoroverstijgende programma s in het vmbo Cohort 2009, 2010 en 2011 Menno Wester Projectnummer: 34001441 Opdrachtgever: Verenigde Intersectorale Platforms 2014 ITS, Radboud Universiteit

Nadere informatie

Stapeling binnen Melanchthon

Stapeling binnen Melanchthon Stapeling binnen Melanchthon Na je examen doorstromen naar een ander niveau in het voortgezet onderwijs Marieke van den Vlekkert Maatje, MSc. Versie 3 februari 2013 Besproken in AD (18/12), MMT (18/12),

Nadere informatie

Voorlichtingsavond 08 04-2014 van VMBO naar HAVO 1

Voorlichtingsavond 08 04-2014 van VMBO naar HAVO 1 Voorlichtingsavond 08 04-2014 van VMBO naar HAVO 1 } Goede redenen voor een HAVO-keuze? Uitstel van keuze??????? Met VMBO kan ik niks..?????? } Profielen en doorstroming HAVO HBO } Ben jij geschikt voor

Nadere informatie

Analyse van de instroom van allochtone studenten op de pabo 1

Analyse van de instroom van allochtone studenten op de pabo 1 Analyse van de instroom van allochtone studenten op de pabo 1 Inleiding Hoeveel en welke studenten (autochtoon/allochtoon) schrijven zich in voor de pabo (lerarenopleiding basisonderwijs) en blijven na

Nadere informatie

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Aanmelding voor opleidingen tot vo docent steeds vroeger, pabo trekt steeds minder late aanmelders juni 2009 Inleiding Om de (toekomstige) leraartekorten

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks ANNEX Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 21 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks 1. Deelname voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De Nederlandse waarde voor

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Overkoepelend rapport Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Overkoepelend rapport... De onderwijsarbeidsmarkt is een regionale

Nadere informatie

Factsheet persbericht

Factsheet persbericht Factsheet persbericht Nut vakbonden onbekend bij jongeren 30 november 2011 Inleiding Van oktober 2011 tot november 2011 hield Zoekbijbaan.nl het Nationale Bijbanen Onderzoek. Aan het onderzoek deden 2464

Nadere informatie

Voortijdig schoolverlaters: een kwetsbare groep op de arbeidsmarkt

Voortijdig schoolverlaters: een kwetsbare groep op de arbeidsmarkt : een kwetsbare groep op de arbeidsmarkt Harry Bierings en Robert de Vries Direct nadat zij school hadden verlaten, maar ook nog vier jaar daarna, hebben voortijdig naar verhouding vaak geen baan. Als

Nadere informatie

BEVORDERINGSNORMEN WOLFERT DALTON

BEVORDERINGSNORMEN WOLFERT DALTON BEVORDERINGSNORMEN WOLFERT DALTON BEVORDERINGSNORMEN leerjaar 1 2014-2015 Algemeen Indien een leerling bevorderd wordt naar een hoger of lager niveau, dan wordt de leerling geplaatst in een klas op dezelfde

Nadere informatie

Op weg naar klas 3. Inhoudsopgave... blz. 1. 1. Inleiding... blz. 2. 2. Hoeveel jaar heb je nog voor de boeg op de SGL?... blz. 3

Op weg naar klas 3. Inhoudsopgave... blz. 1. 1. Inleiding... blz. 2. 2. Hoeveel jaar heb je nog voor de boeg op de SGL?... blz. 3 Op weg naar klas 3 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... blz. 1 1. Inleiding... blz. 2 2. Hoeveel jaar heb je nog voor de boeg op de SGL?... blz. 3 3. De overgangsvergadering... blz. 5 4. Alle doorstroommogelijkheden

Nadere informatie

MAVO op het Griftland College MAVO op het Griftland College

MAVO op het Griftland College MAVO op het Griftland College Voorlichting Vakkenkeuze Decanaat 2 MAVO VMBO = MAVO DE THEORETISCHE LEERWEG OP HET GRIFTLAND COLLEGE Hoe zit het? 1. VMBO algemeen 2. Theoretische leerweg op GC Uitgangspunten Welke veranderingen 3. Keuze

Nadere informatie

socio-demografie 2.597.232 jongeren geslacht leeftijd woonplaats 4 grote steden en per provincie afkomst opleiding religie

socio-demografie 2.597.232 jongeren geslacht leeftijd woonplaats 4 grote steden en per provincie afkomst opleiding religie FACTSHEET: socio-demografie Hoeveel jongeren zijn er eigenlijk in Nederland? Wonen er meer jongeren in Limburg of in Zeeland? Wat zijn de cijfers rondom geslacht, afkomst, opleidingsniveau en religie?

Nadere informatie

Leerwegplanner. Vakkenpakketkeuze/sectorkeuze voor 4 MAVO 2016-2017

Leerwegplanner. Vakkenpakketkeuze/sectorkeuze voor 4 MAVO 2016-2017 Leerwegplanner Vakkenpakketkeuze/sectorkeuze voor 4 MAVO 2016-2017 Inleiding Kiezen in de derde klas. Vorig schooljaar heb je in de tweede klas de eerste keuze gemaakt in de richting van een sector. Doordat

Nadere informatie

Inleiding. De belangrijkste conclusies uit de BijBanen Monitor september 2007 zijn:

Inleiding. De belangrijkste conclusies uit de BijBanen Monitor september 2007 zijn: Inleiding De bijbanenmarkt is volop in ontwikkeling. De economie trekt aan en de schreeuw om jong talent wordt groter. De bijbaantjes liggen voor het oprapen en de jongeren hebben ruimschoots de keuze.

Nadere informatie

Overgangsnormen en uitslagregels 2015-2016

Overgangsnormen en uitslagregels 2015-2016 Overgangsnormen en uitslagregels 2015-2016 inhoud overgangsnormen TOPmavo havo en vwo uitslagregels overstap Interactieve pdf Met deze interactieve pdf heeft u eenvoudig toegang tot alle informatie van

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders)

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders) LANDSDEEL NOORD Het landsdeel Noord, bestaande uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, heeft het Techniekpact regionaal vertaald in de Techniekagenda Noord Nederland. In de noordelijke provincies

Nadere informatie

Informatie Mavo Examentraject

Informatie Mavo Examentraject Informatie Mavo Examentraject 8e klas 2013/2014 Beste ouders en leerlingen, Deze informatie is op 16 januari 2014 aan ouders en leerlingen gepresenteerd en geldt alleen voor leerlingen die in het schooljaar

Nadere informatie

Het grootste onderzoek over studiekeuze in Nederland onder scholieren van het Havo, Vwo, Vmbo en Mbo.

Het grootste onderzoek over studiekeuze in Nederland onder scholieren van het Havo, Vwo, Vmbo en Mbo. Het grootste onderzoek over studiekeuze in Nederland onder scholieren van het Havo, Vwo, Vmbo en Mbo. Preview landelijke resultaten 2005 INHOUD Inleiding...3 1 Achtergrondkenmerken...4 1.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten: [concept 23 april 2014, versie t.b.v. internetconsultatie] wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs en enkele aanverwante wetten in verband met het invoeren van profielen in het voorbereidend beroepsonderwijs

Nadere informatie

Op weg naar het eindexamen vwo

Op weg naar het eindexamen vwo Op weg naar het eindexamen vwo Oktober 2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... blz. 1 1. Inleiding... blz. 2 2. De overgangsregeling... blz. 3 3. De profielen in klas 4... blz. 4 4. Welk profiel kan ik het

Nadere informatie

Op weg naar het eindexamen havo

Op weg naar het eindexamen havo Op weg naar het eindexamen havo Oktober 2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... blz. 1 1. Inleiding... blz. 2 2. De overgangsregeling... blz. 3 3. De profielen in klas 4... blz. 4 4. Welk profiel kan ik het

Nadere informatie

Informatieboekje Voortgezet Onderwijs

Informatieboekje Voortgezet Onderwijs Informatieboekje Voortgezet Onderwijs 1 2 Voorwoord Dit informatieboekje geeft een overzicht van de belangrijkste gegevens over het VMBO, Havo en VWO. Hoe het VMBO is opgebouwd, welke vakken in de onderbouw

Nadere informatie

NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN IN HET HOGER ONDERWIJS EEN ONDERZOEK NAAR DE TOEPASSING VAN DE WET- EN REGELGEVING EN INFORMATIEVOORZIENING AAN STUDENTEN

NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN IN HET HOGER ONDERWIJS EEN ONDERZOEK NAAR DE TOEPASSING VAN DE WET- EN REGELGEVING EN INFORMATIEVOORZIENING AAN STUDENTEN NADERE VOOROPLEIDINGSEISEN IN HET HOGER ONDERWIJS EEN ONDERZOEK NAAR DE TOEPASSING VAN DE WET- EN REGELGEVING EN INFORMATIEVOORZIENING AAN STUDENTEN UTRECHT, augustus 2010 INHOUD Conclusies 5 1 Inleiding

Nadere informatie

REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN. Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar 2015-2016

REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN. Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar 2015-2016 REGELING CIJFERGEVING/BEOORDELING EN BEVORDERINGSNORMEN Stedelijk Dalton College Alkmaar schooljaar 2015-2016 Vastgesteld door de medezeggenschapsraad d.d. 27 mei 2015 ALGEMEEN In gevallen waarin deze

Nadere informatie

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs NEDERLAND Pre-basis onderwijs Leeftijd 2-4 Verschillend per kind, voor de leeftijd van 4 niet leerplichtig Omschrijving Peuterspeelzaal, dagopvang etc Tijd Dagelijks van 9:30 15:30 (verschilt pers school)

Nadere informatie

Gap Year onderzoek. 1. Uitkomsten Jongeren

Gap Year onderzoek. 1. Uitkomsten Jongeren Samenvatting Gap Year onderzoek Mei 2012 Gap Year onderzoek In april 2012 hebben het Europees Platform en de Nuffic onderzoek gedaan naar de toekomstplannen van leerlingen na hun eindexamen. De focus van

Nadere informatie

Overgangsnormen en uitslagregel

Overgangsnormen en uitslagregel Overgangsnormen en uitslagregel 2012 2013 Picasso Lyceum gymnasium, atheneum, havo en TOPmavo Paletsingel 38c 2718 NT Zoetermeer Tel. (079) 347 17 00 Fax (079) 347 17 99 E-mail:info@picasso-lyceum.nl Website:

Nadere informatie

Doorstroom van vmbo/havo naar mbo (2010-2013)

Doorstroom van vmbo/havo naar mbo (2010-2013) Doorstroom van vmbo/havo naar mbo (2010-2013) Waar komt de instroom in de Kenteq-kwalificaties vandaan? Komt die uit direct verwante vmbo-opleidingen, of ook uit andere richtingen? Hoe zit dat omgekeerd?

Nadere informatie

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat

Starters-enquête. 9 september 2014. Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat Starters-enquête 9 september 2014 Een initiatief van AOb-Groene Golf en het NCRV-programma Altijd Wat 1 EEN STROEVE START Een fantastische baan, maar heel erg zwaar. De Groene Golf de jongerenafdeling

Nadere informatie

Belangstelling van vwo ers voor een bacheloropleiding Nanobiologie

Belangstelling van vwo ers voor een bacheloropleiding Nanobiologie Belangstelling van vwo ers voor een bacheloropleiding Nanobiologie Rita Kennis Frank Peters Nijmegen, mei 2011 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Arbeidsmarkt 2011 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Arbeidsmarkt,

Nadere informatie

De informatie betreft alleen het mavo-traject, omdat dat traject al vanaf de 9e klas start met een vakkenpakket.

De informatie betreft alleen het mavo-traject, omdat dat traject al vanaf de 9e klas start met een vakkenpakket. Informatie Mavo Eamentraject 8e klas 2014/2015 1 Beste ouders en leerlingen, Deze informatie is op 5 februari 2015 aan ouders en leerlingen gepresenteerd en geldt alleen voor leerlingen die in het schooljaar

Nadere informatie

1e klas: met vrienden en vriendinnen van de basisschool in één klas

1e klas: met vrienden en vriendinnen van de basisschool in één klas 1 mavo Intro Deze brochure geeft u informatie over de vmbo-theoretische leerweg op hethml: de mavo. Met vragen kunt u terecht bij de afdelingsleider bovenbouw mavo, Thomas ter Hart. 1e klas: met vrienden

Nadere informatie

Determinatie en Bevordering 2013-2014

Determinatie en Bevordering 2013-2014 Determinatie en Bevordering 2013-2014 Aug. 2013 versie 4 1 Algemeen klas 1, klas 2 en Mavo Als tekort geldt: 5 = 1 tekort, 4 = 2 tekorten Een rapportcijfer lager dan 4 is niet toegestaan. Bij het eindrapport

Nadere informatie

De kwaliteit van ons onderwijs Examenresultaten Stedelijk College Zoetermeer

De kwaliteit van ons onderwijs Examenresultaten Stedelijk College Zoetermeer De kwaliteit van ons onderwijs Examenresultaten Stedelijk College Zoetermeer schooljaar 2005-2006 schooljaar 2006-2007 schooljaar 2007-2008 Gemiddelde examenresultaten over de laatste drie schooljaren

Nadere informatie

Informatiebrochure. Ouders 3 VMBO-T Leerlingen. Vakkenpakket 4 vmbo -T

Informatiebrochure. Ouders 3 VMBO-T Leerlingen. Vakkenpakket 4 vmbo -T Informatiebrochure Ouders 3 VMBO-T Leerlingen Vakkenpakket 4 vmbo -T 2015/2016 Inhoud. 1. Inleiding. 2. Voorbereiding op de keuze en de website www.huygens.dedecaan.net 3. Vakkenpakket examenjaar. 4. Uitbreiding

Nadere informatie

Programma voor vanavond

Programma voor vanavond MARIS COLLEGE Programma voor vanavond Rekentoets 2016 Vernieuwing examenprogramma s VMBO Keuzes bij overgang van 2 e naar 3 e leerjaar Keuze van het niveau Keuze van de afdeling (kader en gemengd) Keuze

Nadere informatie

VAVO VMBO-TL HAVO 4 HAVO 5 VWO 6. horizoncollege.nl ALKMAAR HEERHUGOWAARD HOORN PURMEREND

VAVO VMBO-TL HAVO 4 HAVO 5 VWO 6. horizoncollege.nl ALKMAAR HEERHUGOWAARD HOORN PURMEREND Voortgezet algemeen volwassenen onderwijs 2016-2017 VAVO VMBO-TL HAVO 4 HAVO 5 VWO 6 ALKMAAR HEERHUGOWAARD HOORN PURMEREND vavo Alsnog je vwo, havo of vmbo-tl diploma halen? Pak je kans op het vavo! 2

Nadere informatie

VAVO. ROC Horizon College. Een vierbaansweg om je diploma te halen! 2013-2014. Vmbo-TL Havo 4 Havo 5 Vwo 6. Voortgezet onderwijs voor volwassenen

VAVO. ROC Horizon College. Een vierbaansweg om je diploma te halen! 2013-2014. Vmbo-TL Havo 4 Havo 5 Vwo 6. Voortgezet onderwijs voor volwassenen Voortgezet onderwijs voor volwassenen 2013-2014 VAVO Een vierbaansweg om je diploma te halen! Vmbo-TL Havo 4 Havo 5 Vwo 6 ROC Horizon College HORIZONCOLLEGE.NL ALKMAAR HEERHUGOWAARD HOORN PURMEREND ROC

Nadere informatie

jeugdwerkloosheid 64% werklozen volgt opleiding 800 jongeren geregistreerd als werkloze

jeugdwerkloosheid 64% werklozen volgt opleiding 800 jongeren geregistreerd als werkloze 1 Jeugdwerkloosheid Fact sheet augustus 2014 Er zijn in ruim 15.000 jongeren in de leeftijd van 15 tot 27 jaar (januari 2014). Veel jongeren volgen een opleiding of hebben een baan. De laatste jaren zijn

Nadere informatie

Rapportage en Overgangsrichtlijnen Afdeling Bovenbouw Mavo / Havo OSG Echnaton 2014-2015

Rapportage en Overgangsrichtlijnen Afdeling Bovenbouw Mavo / Havo OSG Echnaton 2014-2015 Rapportage en Overgangsrichtlijnen Afdeling Bovenbouw Mavo / Havo OSG Echnaton 2014-2015 1 Inhoud Rapportage... 3 Rapportage klas 1 en 2 mavo en klas 1, 2 en 3 havo/vwo... 3 Rapportage in de examenklassen

Nadere informatie

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour In deze bijlage zijn feiten en cijfers opgenomen over het hoger onderwijs die illustratief kunnen zijn voor de discussies in de

Nadere informatie

Welkom voorlichtingsavond leerjaar 3 VMBO-TL

Welkom voorlichtingsavond leerjaar 3 VMBO-TL Welkom voorlichtingsavond leerjaar 3 VMBO-TL PvdA: voorlopig geen rekentoets die meetelt voor examen Productieprocessen Leren & ontwikkelen Programma 1 e deel: (PTA) Programma van Toetsing en Afsluiting

Nadere informatie

In- en doorstroom sectoroverstijgende programma s in het vmbo

In- en doorstroom sectoroverstijgende programma s in het vmbo In- en doorstroom sectoroverstijgende programma s in het vmbo Cohort 2008 en 2009 Menno Wester Nico van Kessel CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG Wester, M., Kessel, N. ITS, Radboud Universiteit

Nadere informatie

VOORLICHTINGSAVOND, 11 MAART. Pakketkeuze 4TL

VOORLICHTINGSAVOND, 11 MAART. Pakketkeuze 4TL VOORLICHTINGSAVOND, 11 MAART Pakketkeuze 4TL Toelichting programma 1. Opening 2. Toelichting programma 3. Presentatie Vakkenpakketkeuze Pauze 4. Mentoren in lokalen T3a Lub 014 T3b Jns 015 T3c Ber 013

Nadere informatie

Welkom. LOB-informatieavond Klas 2 MAVO. Dinsdag 17 november 2015

Welkom. LOB-informatieavond Klas 2 MAVO. Dinsdag 17 november 2015 Welkom LOB-informatieavond Klas 2 MAVO Dinsdag 17 november 2015 Deze avond Opening Kiezen Wat doen wij eraan? De bovenbouw MAVO De sectoren Mogelijkheden na de MAVO Sluiting Kiezen is een proces We onderscheiden

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. juni 2011

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. juni 2011 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs juni 2011 2 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs Meer dan zeven op de tien studenten

Nadere informatie

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Auteur: ir.ing. R.M.F. Brennenraedts Datum: mei 2007 Projectnummer: 2007.039 Achtergrond

Nadere informatie

Eindexamencijfers vmbo en studiesucces op het havo. Jan Neuvel, Wil van Esch & Anneke Westerhuis

Eindexamencijfers vmbo en studiesucces op het havo. Jan Neuvel, Wil van Esch & Anneke Westerhuis Eindexamencijfers vmbo en studiesucces op het havo Jan Neuvel, Wil van Esch & Anneke Westerhuis Colofon Titel Eindexamencijfers vmbo en studiesucces op het havo Auteurs Jan Neuvel, Wil van Esch & Anneke

Nadere informatie

Het VMBO op het Groenhorst College Nijkerk. Inleiding

Het VMBO op het Groenhorst College Nijkerk. Inleiding Het VMBO op het Groenhorst College Nijkerk Inleiding Voor u ligt de informatie over de leerwegen binnen het VMBO. Het is een naslagwerkje naar aanleiding van de informatie-avond. Mocht u vragen hebben

Nadere informatie

OVERGANGSNORMEN OP- en DOORSTROOMREGELING 2015 2016

OVERGANGSNORMEN OP- en DOORSTROOMREGELING 2015 2016 OVERGANGSNORMEN OP- en DOORSTROOMREGELING 2015 2016 Voorwoord Voor u ligt het document Overgangsnormen en op- en doorstroomregeling 2015-2016. De Johan de Witt Scholengroep is een school waar het behalen

Nadere informatie

Keuzebegeleiding informatie avond leerjaar 3. Welkom

Keuzebegeleiding informatie avond leerjaar 3. Welkom Keuzebegeleiding informatie avond leerjaar 3 Welkom 29 oktober 2013 Doelstelling avond Informatie over keuzebegeleiding op ADR leerjaar 1/2: leerjaar 3: leerjaar 4: wat hebben we vorig jaar gedaan wat

Nadere informatie

OVERSTAP 4-VMBO -> 4-HAVO 2015-2016. Bertrand Russell College havo en vwo

OVERSTAP 4-VMBO -> 4-HAVO 2015-2016. Bertrand Russell College havo en vwo OVERSTAP 4-VMBO -> 4-HAVO 2015-2016 Bertrand Russell College havo en vwo Waarom doorstromen naar 4havo? Stel, je zit in 4 VMBO-t. Je haalt goede resultaten, het ziet ernaar uit dat je zult gaan slagen.

Nadere informatie

Toelichting bij PTA vmbo 2014 2015 op BLS

Toelichting bij PTA vmbo 2014 2015 op BLS Toelichting bij PTA vmbo 2014 2015 op BLS Inleiding De Bernard Lievegoed School maakt onderdeel uit van het Bonnefanten College te Maastricht. Binnen de Bernard Lievegoed School worden zowel ivo-mavo,

Nadere informatie