Ondersteuning van gezamenlijk probleemoplossen door gefaseerd construeren van domeinspecifieke representaties

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ondersteuning van gezamenlijk probleemoplossen door gefaseerd construeren van domeinspecifieke representaties"

Transcriptie

1 Ondersteuning van gezamenlijk probleemoplossen door gefaseerd construeren van domeinspecifieke representaties B. Slof 1, G. Erkens 1, & P. A. Kirschner 2, 1Universiteit Utrecht, P.O. Box , 3508 TC Utrecht, the Netherlands 2Open Universiteit Nederland, P.O. Box 2960, 6401 DL Heerlen, the Netherlands Samenvatting In deze studie werd onderzocht of het gefaseerd construeren van domeinspecifieke representaties middels visualisatie tools het gezamenlijk oplossen van een complex bedrijfseconomisch probleem kan ondersteunen. De ondersteuning structureerde de probleemoplossingtaak in drie deeltaken, namelijk (1) vaststellen van belangrijke concepten en het relateren hiervan aan het probleem, (2) formuleren van meerdere oplossingen voor het gestelde probleem en (3) komen tot een definitieve oplossing voor het probleem. Daarnaast stelden de aangeboden visualisatie tools de leerlingen in staat om domeinspecifieke representaties (i.e., conceptueel, causaal of mathematisch) te construeren welke ieder geschikt waren voor het uitvoeren van een specifieke deeltaak. Alle leerling-groepen in de vier experimentele condities voerden de opeenvolgende deeltaken uit, maar verschilden in de visualisatie tools die zij dienden te gebruiken. In de drie mismatch condities ontvingen de leerlingen één van de visualisatie tools voor alle deeltaken en werden dus alleen ondersteund in het uitvoeren van een specifieke deeltaak. In de match conditie ontvingen de leerlingen alle visualisatie tools op een gefaseerde wijze; voor iedere deeltaak konden zij een domeinspecifieke representatie construeren. De resultaten tonen aan dat leerlingen in de match conditie inderdaad meer deeltaakcongruente representaties construeerden en een meer uitgebreide discussie over het domain hadden dan leerlingen uit de mismatch condities. Als gevolg presteerden de leerlingen uit match conditie beter op de probleemoplossingtaak. Ongeveer gelijke resultaten werden echter gevonden voor leerlingen die causale representaties konden construeren gedurende alle deeltaken. Inleiding Eerder onderzoek liet zien dat het geven van deeltaakspecifieke representaties leerlingen ondersteunt bij het gezamenlijk oplossen van complexe problemen (Slof, Erkens, Kirschner,

2 Jaspers, & Janssen, 2010). Hoewel het gefaseerd aanbieden van kwalitatieve en kwantitatieve representaties het discussiëren over specifieke concepten, principes, en procedures kan beïnvloeden, kan het gezamenlijk construeren van representaties zelfs beter zijn (De Simone, Schmidt, & McEwen, 2001). De gezamenlijke constructie stimuleert cognitieve processen zoals informatieselectie, organisatie hiervan in een coherent geheel, en het relateren hiervan aan de aanwezige kennis. Dit leidt vaak, zowel individueel (i.e., expliciteren van gedachten) als in een groep (i.e., discussiëren over opvattingen en het komen tot overeenstemming) tot beter begrip van het kennisdomein (Ainsworth, 2006). Voor het probleemoplossingproces van leerlingen is het belangrijk dat dit gefaseerd gebeurt, toenemend in complexiteit van kwalitatief naar kwantitatief (Ploetzner, Fehse, Kneser, & Spada, 1999). In deze studie is het probleemoplossingproces gefaseerd in deeltaken en dienden de leerlingen gezamenlijk deeltaakspecifieke representaties te construeren. Belangrijk hierbij is dat de ontologie (i.e., concepten, relaties en combinatieregels) van de visualisatie tool congruent is met de deeltaakvereisten (zie Tabel 1). Tabel 1 Congruentie tussen ontologie van de visualisatie tool en de deeltaken Fase Deeltaak Ontologie Ondersteuning Oriëntatie Vaststellen belangrijkste concepten Conceptueel Weergeven concepten en hun en deze relateren aan het probleem. (kwalitatief) relaties. Oplossing Bedenken van verschillende Causaal Weergeven causale relaties tussen oplossingen voor het probleem. (kwalitatief) concepten en oplossingen. Evaluatie Bepalen van de geschiktheid van Mathematische Weergeven mathematische relaties de voorgestelde oplossingen en tot (kwantitatief) tussen concepten en de mogelijkheid een uiteindelijke oplossing voor om de waarden hiervan te het probleem komen. manipuleren. Gefaseerd construeren van domeinspecifieke representaties De leerlingen werkten aan een complex bedrijfseconomisch probleem waarin zij een ondernemer dienden te adviseren over het veranderen van de bedrijfsvoering gericht op het verbeteren van het bedrijfsresultaat. De domeinspecifieke ondersteuning was gericht op het structureren van het probleemoplossingproces in opeenvolgende deeltaken, welke ieder voorzien werden van een deeltaakcongruente visualisatie tool. In de oriëntatiefase dienden de leerlingen uit te leggen wat zij dachten wat het probleem was en te beschrijven wat de belangrijkste factoren zijn waardoor het probleem werd veroorzaakt. De ondersteuning zou daarom de leerling-interactie dienen te richten op het

3 selecteren van de concepten die nodig zijn voor het uitvoeren van deze deeltaak en het op kwalitatieve wijze aan elkaar relateren van deze concepten. Het ontwerp van de visualisatie tool was daarom gericht op het construeren en bediscussiëren van een globale kwalitatieve representatie van het domein. Figuur 1 laat een conceptuele expert representatie zien met daarin de verschillende concepten en relaties welke de visualisatie tool de leerlingen in staat stelde om te gebruiken. Leerlingen konden bijvoorbeeld expliciteren dat het bedrijfsresultaat beïnvloed wordt door het verkoopresultaat en het budgetresultaat. Het selecteren en relateren van de concepten die leerlingen als relevant beschouwen voor het oplossen van het probleem maakt hen beter bekend met deze concepten, hetgeen het makkelijker maakt om voorstellen voor oplossingen te formuleren in de volgende deeltaak. Figuur 1. Conceptuele expert representatie In de oplossingsfase dienden de leerlingen verschillende oplossingen voor het probleem te formuleren en duidelijk te maken op wat voor wijze hun verandering in de bedrijfsvoering het bedrijfsresultaat beïnvloedt. De ondersteuning zou daarom de leerlinginteractie dienen te richten op het formuleren van meerdere oplossingen en te bespreken op

4 wat voor wijze deze de geselecteerde concepten beïnvloeden door het verder specificeren van de relaties tussen de concepten en de voorgestelde interventies. Het ontwerp van de visualisatie tool was daarom gericht op het construeren en bediscussiëren van een causale representatie van het domein. Figuur 2 laat een causale expert representatie zien met daarin de verschillende concepten en de mogelijke interventies welke de visualisatie tool de leerlingen in staat stelde om te gebruiken. Leerlingen konden bijvoorbeeld expliciteren dat een promotiecampagne de begrote afzet en zodoende het verkoopresultaat beïnvloedt. Alleen het op conceptuele wijze weergeven van de relaties tussen de concepten is niet expressief genoeg voor het uitvoeren van deze deeltaak aangezien de relaties verder gespecificeerd dienen te worden en leerlingen additionele informatie nodig hebben over mogelijke interventies. Wanneer dit niet het geval is, zijn leerlingen genoodzaakt om zelf met mogelijke oplossingen te komen zonder dat ze een goed ontwikkeld begrip hebben van de onderliggende kwalitatieve principes, hetgeen vaak tot een inefficiënt en ineffectief probleemoplossingproces leidt. Figuur 2. Causale expert representatie

5 In de evaluatiefase dienden de leerlingen de financiële consequenties van de door hen voorgestelde oplossingen te bepalen en een definitief advies te formuleren voor de ondernemer door de geschiktheid van de verschillende oplossingen met elkaar te bespreken. De ondersteuning zou daarom de leerling-interactie dienen te richten op het vaststellen en vergelijken van de financiële consequenties door het op mathematische wijze specificeren van de relaties tussen de geselecteerde concepten. Het ontwerp van de visualisatie tool was daarom gericht op het construeren en bediscussiëren van een kwantitatieve representatie van het domein. Figuur 3 laat een mathematische expert representatie zien met daarin de verschillende concepten en hun mathematische relaties welke de visualisatie tool de leerlingen in staat stelde om te gebruiken. Leerlingen konden bijvoorbeeld simuleren hoe een promotiecampagne door middel van de begrote afzet het verkoopresultaat beïnvloedt. Door het invoeren en aanpassen van de waarden werden waarden van de gerelateerde concepten automatisch aangepast. Aangezien kwantitatieve representaties alleen goed begrepen kunnen worden wanneer leerlingen een goed ontwikkeld kwalitatief begrip van het domein hebben verworven, is dit type ondersteuning alleen geschikt voor het uitvoeren van deze deeltaak. Figuur 3. Mathematische expert representatie

6 Onderzoeksopzet en verwachtingen VWO4-leerlingen, werkend in een digitale leeromgeving gedurende 270 minuten, moesten in twee- of drietallen het bedrijfseconomische probleem oplossen. Voor alle groepen (N=31) werd het probleemoplossingproces gefaseerd in drie opeenvolgende fases/deeltaken. Alleen de groepen in de match conditie kregen een visualisatie tool waarin een deeltaakcongruente ontologie voor iedere deeltaak werd aangeboden (zie Tabel 2). Voor groepen in de match conditie werd per deeltaak een kwalitatief betere representatie en meer deeltaakspecifieke interactie verwacht en als gevolg een kwalitatief beter groepsproduct. Tabel 2 Overzicht van de experimentele condities Fase/deeltaak Conditie en ontologie van de visualisatie tool Conceptuele Causale Simulatie Match Match/mismatch conditie Conditie conditie conditie Oriëntatie Conceptueel Causaal Mathematisch Conceptueel Match voor de oriëntatiefase Oplossing Conceptueel Causaal Mathematisch Causaal Match voor de oplossingsfase Evaluatie Conceptueel Causaal Mathematisch Mathematisch Match voor de evaluatiefase Data-analyse Alle leerling-activiteiten zijn gelogd. De leerling-interactie (i.e., chat-protocollen) en de geconstrueerde representaties zijn automatisch gecodeerd met behulp van verschillende MEPA-filters (Erkens & Janssen, 2008) op basis van als-dan beslissingsregels welke expliciete referenties (e.g., naam, synoniem) naar bepaalde concepten, oplossingen en relaties bevatten en deze als zodanig coderen. Bij het beoordelen van de kwaliteit van het groepsproduct werd gekeken of de uitvoering van de deeltaken: 1) beter paste bij de taakvereisten van een specifieke deeltaak, (2) meer concepten, oplossingen en relaties bevatte, (3) vaker inhoudelijk correct was, en (4) meer argumentatie voor de gemaakte keuzes bevatte. Naarmate dit het geval was, werd de kwaliteit als beter beoordeeld. Voor het analyseren is respectievelijk gebruik gemaakt van inhoudsanalyses, Multi-level analyses en een One-way Manova. Resultaten Kwaliteit van de geconstrueerde representaties Overeenstemmend met onze verwachting construeerden leerlingen in de match conditie meer deeltaakspecifieke representaties (zie Figuur 4). Deze leerlingen gebruikten minder concepten

7 en relaties in hun tweede en derde deeltaakspecifieke representatie dan in hun eerste representatie in vergelijking tot leerlingen in zowel de conceptuele als causale conditie. Blijkbaar werden de leerlingen in de match conditie na het construeren van een globale representatie selectiever in het gebruik van de concepten en het specificeren van de relaties op een causale of mathematische wijze. Al dient wel opgemerkt te worden dat leerlingen in de match conditie ook meer varieerden in hoeverre de relaties correct werden weergegeven. Figuur 4. Inhoudsanalyses betreffende de kwaliteit van de deeltaakspecifieke representaties Leerling-interactie Overeenstemmend met onze verwachting hadden leerlingen in de match conditie marginaal significant meer discussie over de verschillende concepten (β = 4.49, p =.07), en significant meer discussie over de verschillende relaties (β = 5.74, p =.05) dan leerlingen in de simulatie conditie. Er werden geen verschillen gevonden tussen leerlingen in de match conditie en de leerlingen in zowel de conceptuele als de causale condities. Kwaliteit van het groepsproduct Overeenstemmend met onze verwachting kwamen leerlingen in de match conditie tot kwalitatief betere groepsproducten (F(3, 27) = 4.38, p =.01). Zij scoorden significant hoger dan groepen in zowel de conceptuele (p =.01, d = 1.46) als de simulatie condities (p =.01, d = 1.48). Dit werd vooral veroorzaakt door de hogere scores op de variabelen correctheid en argumentatie. Er werden geen verschillen gevonden tussen leerlingen in de match en de causale condities. Discussie Net als andere studies (Ploetzner, et al.,1999) laat deze studie zien dat het op een gefaseerde wijze construeren en aan elkaar relateren van kwalitatieve en kwantitatieve representaties tot effectiever en efficiënter probleemoplosssen leidt. Toch werden er geen significante

8 verschillen gevonden tussen de leerlingen in de match en de causale condities. Hiervoor zijn drie mogelijke verklaringen denkbaar. Ten eerste, kunnen leerlingen in de match conditie moeite hebben met het construeren en combineren van de verschillende domeinspecifieke representaties en alleen de meest bekende gebruiken (Ainsworth, 2006). Ten tweede, kunnen deze resultaten veroorzaakt zijn door het belang van causaal redeneren (Jonassen & Ionas, 2008). Tot slot, kan er tussen de condities een verschil zijn in de wijze waarop de samenwerking binnen de groep verlopen is. Als leerlingen niet in staat zijn om hun eigen kennis te expliciteren, een gezamenlijk beeld van de kennis te vormen en hierover te discussiëren, dan kan dit hen belemmeren in het vinden van een geschikte oplossing van het probleem (Barron, 2003). Toekomstig onderzoek zou daarom meer inzicht dienen te verkrijgen in de wijze waarop leerlingen (1) domeinspecifieke representaties construeren en combineren en (2) samenwerken. Referenties Ainsworth, S. (2006). DeFT: A conceptual framework for considering learning with multiple representations. Learning and Instruction, 16, Barron, B. (2003). When smart groups fail. Journal of the Learning Sciences, 12, De Simone, C., Schmid, R. F., & McEwan, L. A. (2001). Supporting the learning process with collaborative concept mapping using computer-based communication tools and processes. Educational Research and Evaluation, 7(2-3), Erkens, G., & Janssen, J. (2008). Automatic coding of online collaboration protocols. International Journal of Computer-Supported Collaborative Learning, 3, Jonassen, D. H., & Ionas, I. G. (2008). Designing effective support for causal reasoning. Educational Technology Research and Development, 56, Ploetzner, R., Fehse, E., Kneser, C., & Spada, H. (1999). Learning to relate qualitative and quantitative problem representations in a model-based setting for collaborative problem solving. Journal of the Learning Sciences, 8, Slof, B., Erkens, G., Kirschner, P. A., Jaspers, J. G. M., & Janssen, J. (2010). Guiding students online complex learning-task behavior through representational scripting. Computers in Human Behavior, 26,

Succesvol probleemoplossen door deeltaakspecifieke ondersteuning

Succesvol probleemoplossen door deeltaakspecifieke ondersteuning Succesvol probleemoplossen door deeltaakspecifieke ondersteuning B. Slof 1, G. Erkens 1, & P. A. Kirschner 2, 1Universiteit Utrecht, P.O. Box 80.140, 3508 TC Utrecht, the Netherlands B.Slof@uu.nl; G.Erkens@uu.nl

Nadere informatie

Leren bedrijfseconomische problemen op te lossen door het maken van vakspecifieke schema s

Leren bedrijfseconomische problemen op te lossen door het maken van vakspecifieke schema s Leren bedrijfseconomische problemen op te lossen door het maken van vakspecifieke schema s Bert Slof, Gijsbert Erkens & Paul A. Kirschner Als docenten zien wij graag dat leerlingen zich niet alleen de

Nadere informatie

Effecten van learning analytics bij computerondersteund samenwerkend leren

Effecten van learning analytics bij computerondersteund samenwerkend leren 2 Effecten van learning analytics bij computerondersteund samenwerkend leren Anouschka van Leeuwen, Jeroen Janssen & Gijsbert Erkens Afdeling Educatie, Universiteit Utrecht Wanneer leerlingen in een computerleeromgeving

Nadere informatie

Effecten van learning analytics bij computerondersteund samenwerkend leren

Effecten van learning analytics bij computerondersteund samenwerkend leren 2 Effecten van learning analytics bij computerondersteund samenwerkend leren Anouschka van Leeuwen, Jeroen Janssen & Gijsbert Erkens Afdeling Educatie, Universiteit Utrecht Wanneer leerlingen in een computerleeromgeving

Nadere informatie

SAMENVATTING. Het onderzoek binnen deze thesis bespreekt twee onderwerpen. Het eerste onderwerp, dat

SAMENVATTING. Het onderzoek binnen deze thesis bespreekt twee onderwerpen. Het eerste onderwerp, dat SAMENVATTING Het onderzoek binnen deze thesis bespreekt twee onderwerpen. Het eerste onderwerp, dat beschreven wordt in de hoofdstukken 2 tot en met 6, heeft betrekking op de prestaties van leerlingen

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool

Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool 1 Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool Milou de Smet, Saskia Brand-Gruwel & Paul Kirschner Open Universiteit Goed schrijven is een belangrijke, maar complexe vaardigheid. De schrijver

Nadere informatie

SAMENVATTING Samenwerkend leren wordt gekenmerkt door een didactiek die interacties tussen lerenden stimuleert. Door studenten te laten samenwerken ontstaan leersituaties waarin ideeën, informatie en ervaringen

Nadere informatie

Samenvatting. Auteur: Anno Droste Co-auteurs: Karien Dekker, Jessica Tissink

Samenvatting. Auteur: Anno Droste Co-auteurs: Karien Dekker, Jessica Tissink ÉÉN KIND, ÉÉN GEZIN, TWEE STELSELWIJZIGINGEN Een onderzoek naar de succesfactoren van samenwerking tussen onderwijs en gemeenten ten aanzien van de verbinding tussen passend onderwijs en jeugdzorg. Auteur:

Nadere informatie

Stan Buis & Jirka Born

Stan Buis & Jirka Born Toetsen van groepsproducten Toetsen van groepsproducten Stan Buis & Jirka Born Doelen workshop Theoretische achtergrond van toetsen van groepsproducten Beoordelingswijze van groepswerk kritisch onder de

Nadere informatie

FOSTERING ACTIVATION OF PRIOR KNOWLEDGE AND CONCEPTUAL CHANGE

FOSTERING ACTIVATION OF PRIOR KNOWLEDGE AND CONCEPTUAL CHANGE FOSTERING ACTIVATION OF PRIOR KNOWLEDGE AND CONCEPTUAL CHANGE een wetenschappelijke proeve op het gebied van de Sociale Wetenschappen Proefschrift ter verkrijging van de graad van doctor aan de Katholieke

Nadere informatie

Proefschrift Simone Löhner Computer Based Modeling Tasks: the Role Of External Representation

Proefschrift Simone Löhner Computer Based Modeling Tasks: the Role Of External Representation Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 23 (2006) nr. 1 & 2 51 Proefschrift Simone Löhner Computer Based Modeling Tasks: the Role Of External Representation Bespreking door: Sylvia van Borkulo Universiteit

Nadere informatie

Proefschrift Jan van der Meij Support for Learning with Multiple Representations Designing simulation-based learning environments

Proefschrift Jan van der Meij Support for Learning with Multiple Representations Designing simulation-based learning environments Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 25 (2008) nr. 1 & 2 109 Proefschrift Jan van der Meij Support for Learning with Multiple Representations Designing simulation-based learning environments

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Het LOVS rekenen-wiskunde van het Cito

Het LOVS rekenen-wiskunde van het Cito Het LOVS rekenen-wiskunde van het Cito - de invloed van contexten in groep 3, 4 en 5 - Marian Hickendorff & Jan Janssen Universiteit Leiden / Cito Arnhem 1 inleiding en methode De LOVS-toetsen rekenen-wiskunde

Nadere informatie

Marjo Maas: fysiotherapeut / docent / onderzoeker Peer assessment De impact van peer assessment op het klinische redeneren en het klinisch handelen van fysiotherapeuten in opleiding en fysiotherapeuten

Nadere informatie

Onderzoekend leren met computersimulaties

Onderzoekend leren met computersimulaties Onderzoekend leren met computersimulaties TON DE JONG Universiteit Twente Nieuwe kennis wordt verkregen door onderzoek. Onderzoekers bedenken vragen, stellen hypothesen op, ontwerpen experimenten, verzamelen

Nadere informatie

Verbeteren van conceptueel denken in externe leeromgevingen. Carla Geveke, Henderien Steenbeek, Jeannette Doornenbal, and Paul van Geert

Verbeteren van conceptueel denken in externe leeromgevingen. Carla Geveke, Henderien Steenbeek, Jeannette Doornenbal, and Paul van Geert Verbeteren van conceptueel denken in externe leeromgevingen Carla Geveke, Henderien Steenbeek, Jeannette Doornenbal, and Paul van Geert Inhoud Introductie: Wetenschap & Technologie (W&T) onderwijs in externe

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting Samenvatting (Summary in Dutch) Op vele vragen is geen pasklaar antwoord te geven. Denk aan maatschappelijk belangrijke kwesties als: moeten we hier bouwen of de natuur beschermen? Moet euthanasie

Nadere informatie

Benchmark communicatiefunctie

Benchmark communicatiefunctie Benchmark communicatiefunctie Hoe vergelijkje de communicatiefunctievan bedrijven? CommunicatieLab Logeion Caroline Wehrmann 19 November 2013 1 VOORSTELRONDJE 2 Programma Communicatiebenchmark Waarom?

Nadere informatie

Samenvatting / Dutch summary

Samenvatting / Dutch summary Samenvatting / Dutch summary De verantwoordelijkheid die mensen al dan niet nemen voor hun eigen leven is een centraal thema op dit moment, zowel binnen de politieke als de publieke discussie: we gaan

Nadere informatie

Marlies Baeten Centrum voor Professionele Opleiding en Ontwikkeling en Levenslang Leren

Marlies Baeten Centrum voor Professionele Opleiding en Ontwikkeling en Levenslang Leren STIMULEREN VAN LEREN IN STUDENTGERICHTE LEEROMGEVINGEN? Marlies Baeten Centrum voor Professionele Opleiding en Ontwikkeling en Levenslang Leren Probleemgestuurd leren Projectonderwijs Casusgebaseerd onderwijs

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Het doen van literatuuronderzoek

Het doen van literatuuronderzoek Het doen van literatuuronderzoek Workshop Miniconferentie Kritisch denken in de wetenschap Saskia Brand-Gruwel Iwan Wopereis Invoegen Afbeelding homepage Boekenweek 2011 Pagina 2 Wat dan wel? Wat dan wel?

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Techniek? Dat is niks voor mij. Hoe kunnen scholen en bedrijven samen bijdragen aan een betere beeldvorming over en keuze voor bèta en techniek?

Techniek? Dat is niks voor mij. Hoe kunnen scholen en bedrijven samen bijdragen aan een betere beeldvorming over en keuze voor bèta en techniek? Techniek? Dat is niks voor mij. Hoe kunnen scholen en bedrijven samen bijdragen aan een betere beeldvorming over en keuze voor bèta en techniek? Juliette Walma van der Molen Center for Science Education

Nadere informatie

SOL. SOL self-organised learning

SOL. SOL self-organised learning SOL self-organised learning SOL is een didactisch concept waarin verschillende moderne methoden op een nieuwe manier gebruikt worden. Essentieel is dat SOL het leren combineert met doceren met als achterliggende

Nadere informatie

Innovatief Onderwijs Ontwerpen. Jeroen van Merriënboer

Innovatief Onderwijs Ontwerpen. Jeroen van Merriënboer Innovatief Onderwijs Ontwerpen Jeroen van Merriënboer VU Amsterdam Onderwijsdag, 6 Februari 2015 Inhoud Het transferprobleem Levensechte taken en 4C/ID Zelfgestuurd leren Voorbeelden Conclusies en Vragen

Nadere informatie

GO LAB: VIRTUELE LABS BIJ HET NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS

GO LAB: VIRTUELE LABS BIJ HET NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS GO LAB: VIRTUELE LABS BIJ HET NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS HENNY LEEMKUIL FER COENDERS 18 MEI 2016 IN DEZE WERKGROEP Didactiek ü Waarom practica / experimenteel werk door leerlingen ü Categorieën praktisch

Nadere informatie

Internationale leerresultaten in het curriculum. Workshop

Internationale leerresultaten in het curriculum. Workshop Internationale leerresultaten in het curriculum Workshop Structuur van de sessie 1. Overlopen lijst competenties en deze koppelen aan een concrete opleiding 2. Het meten van draagvlak bij docenten: de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Hoofdstuk 1 vormt de algemene inleiding van het proefschrift. In dit hoofdstuk beschrijven wij de achtergronden, het doel, de relevantie en de context van het onderzoek, en de

Nadere informatie

Gezondheidsinformatie online, wat kunnen we er mee? Whitepaper

Gezondheidsinformatie online, wat kunnen we er mee? Whitepaper Gezondheidsinformatie online, wat kunnen we er mee? Whitepaper Kim Boog 13 januari 2014 Bijna iedereen doet het: gezondheidsinformatie op internet zoeken. Maar in welke mate is men in staat de keuzes te

Nadere informatie

Probleemstelling: Verantwoording: Anne Westerhof,

Probleemstelling: Verantwoording: Anne Westerhof, Anne Westerhof, 0815012 Probleemstelling: Hoe goed detecteert huidige antivirus software alle malware op een computer en maakt deze onschadelijk bij correct gebruik van de software? Het antwoord op deze

Nadere informatie

Structuur. E-learning en samenwerkend leren. Wat weten we over samenwerkend leren

Structuur. E-learning en samenwerkend leren. Wat weten we over samenwerkend leren Samenwerkend leren in virtuele leeromgevingen. Wat vertelt onderzoek ons over functies, effecten en condities? M. Valcke, T. Schellens & B. De Wever Collaborative learning is in the air Everyone wants

Nadere informatie

Gestroomlijnd schrijven: het effect van een elektronische outline-tool op de schrijfvaardigheid

Gestroomlijnd schrijven: het effect van een elektronische outline-tool op de schrijfvaardigheid Gestroomlijnd schrijven: het effect van een elektronische outline-tool op de schrijfvaardigheid Milou J. R. de Smet, Saskia Brand-Gruwel, Hein Broekkamp, Paul A. Kirschner Het goed kunnen schrijven van

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

ICT in Digi-Taal Presentatie titel

ICT in Digi-Taal Presentatie titel ICT in Digi-Taal Presentatie titel de rol van human centered ICT Ingrid Mulder Lector Human Centered ICT Hogeschool Rotterdam Rotterdam, 00 januari 2007 Engels en Digi-Taal in het basisonderwijs Rotterdam,

Nadere informatie

Samen leren en samenwerkend leren in het daltononderwijs.

Samen leren en samenwerkend leren in het daltononderwijs. Samen leren en samenwerkend leren in het daltononderwijs. Gijsbert Erkens 26 september 2012 Gijsbert Erkens, Educational Sciences, Utrecht University 1 Voorwoord 1. Piet van der Ploeg, Samenwerken of socialiteit

Nadere informatie

Basisworkshop 4C/ID. Doel basisworkshop. Programma. Opdracht. 4CID Wat is het? Programma

Basisworkshop 4C/ID. Doel basisworkshop. Programma. Opdracht. 4CID Wat is het? Programma Basisworkshop 4C/ID Iwan Wopereis Centre for Learning Sciences and Technologies (CELSTEC) Open Universiteit Nederland 5 maart 2010, Studiecentrum OUNL, Utrecht Doel basisworkshop Na afloop van deze workshop

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties

Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties Nederlandse samenvatting (Summary in Dutch) Het managen van weerstand van consumenten tegen innovaties De afgelopen decennia zijn er veel nieuwe technologische producten en diensten geïntroduceerd op de

Nadere informatie

Praktijkkennis van leerkrachten als ontwerpers van een ICT-rijke leeromgeving Promovendus Paper presentatie ORD 2011

Praktijkkennis van leerkrachten als ontwerpers van een ICT-rijke leeromgeving Promovendus Paper presentatie ORD 2011 Praktijkkennis van leerkrachten als ontwerpers van een ICT-rijke leeromgeving Promovendus Paper presentatie ORD 2011 Ferry Boschman, Susan McKenney & Joke Voogt Universiteit Twente Vakgroep C & O Beginnende

Nadere informatie

Enhancing Responsible Research and Innovation through Curricula in Higher Education

Enhancing Responsible Research and Innovation through Curricula in Higher Education Enhancing Responsible Research and Innovation through Curricula in Higher Education Valentina Tassone and Hansje Eppink Education and Competence Studies, Wageningen University Doelstelling Work package

Nadere informatie

Schrijven en leren op de pabo en de basisschool. Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits

Schrijven en leren op de pabo en de basisschool. Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits Schrijven en leren op de pabo en de basisschool Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits Onderwerpen Schrijven op de lerarenopleiding en de basisschool De kracht van schrijven voor het leren en

Nadere informatie

Factsheet: De beleving van een vroege eerste geslachtsgemeenschap

Factsheet: De beleving van een vroege eerste geslachtsgemeenschap Factsheet: De beleving van een vroege eerste geslachtsgemeenschap Katrien Symons (contact: Katrien.Symons@UGent.be) Prof. Dr. Mieke Van Houtte Dr. Hans Vermeersch ACHTERGROND Een vroege eerste geslachtsgemeenschap

Nadere informatie

De plaats van e-learning. Aanpak. Modaal. Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? Voordelen van online training

De plaats van e-learning. Aanpak. Modaal. Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? Voordelen van online training Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? De plaats van e-learning dr. Wiebe de Vries Aanpak Waarom Onderwijsmethode Educatie items Evidence based Nadelen Treatment recommendation. Instruction

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/41339 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Karasneh, B.H.A. Title: An online corpus of UML Design Models : construction and

Nadere informatie

WISKUNDEONDERWIJS OP MAAT Een onderzoek naar groepsspecifieke aanpak binnen het wiskundeonderwijs in de derde klas havo en vwo

WISKUNDEONDERWIJS OP MAAT Een onderzoek naar groepsspecifieke aanpak binnen het wiskundeonderwijs in de derde klas havo en vwo WISKUNDEONDERWIJS OP MAAT Een onderzoek naar groepsspecifieke aanpak binnen het wiskundeonderwijs in de derde klas havo en vwo Lotje Kruithof & Lanah Evers In dit onderzoek worden statistische methoden

Nadere informatie

Het Interuniversitair Centrum voor Onderwijswetenschappen De periode nader bekeken

Het Interuniversitair Centrum voor Onderwijswetenschappen De periode nader bekeken Het Interuniversitair Centrum voor Onderwijswetenschappen De periode 2006-2011 nader bekeken Jos Beishuizen Diana Dolmans Jan van Driel Iwan Wopereis Jeroen van Merriënboer Onderwijs Research Dagen 2012,

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Ondersteuning bij concept mapping door hoogbegaafde leerlingen

Ondersteuning bij concept mapping door hoogbegaafde leerlingen Masterthese, opleiding Psychologie Instructie, Leren en Ontwikkeling 2013 Ondersteuning bij concept mapping door hoogbegaafde leerlingen Effect op kennis en kwaliteit Auteur: Lenneke van der Molen (s1028030)

Nadere informatie

Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren

Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren Ineke van den Berg, Magda Ritzen & Albert Pilot Universiteit

Nadere informatie

Samenvatting. Metaforen in kranten

Samenvatting. Metaforen in kranten Samenvatting Metaforen in kranten Hoewel metaforen gewoonlijk geassocieerd worden met literatuur en retorica, zijn ze in werkelijkheid een essentieel onderdeel van alledaags taalgebruik. Metaforen reflecteren

Nadere informatie

Effectieve strategieën voor zelfgereguleerd leren

Effectieve strategieën voor zelfgereguleerd leren Effectieve strategieën voor zelfgereguleerd leren NWO Onderzoek van Hester de Boer, Anouk S. Donker-Bergstra, Danny D.N.M. Kostons (2012, GION) Samengevat door Irma van der Neut (IVA Onderwijs) Zelf gereguleerd

Nadere informatie

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie. 1 Bijlage 2 De organisatieprestatiescan Techniek: Organisatieprestatiescan Toepassingsgebied: Achtergrond: Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Nadere informatie

Onderzoeksplan thesis MMI

Onderzoeksplan thesis MMI Onderzoeksplan thesis MMI M.C. Loof 3 januari 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Business/ICT Alignment 1 3 Alignment rond de meldkamers 1 4 Aanpak van het onderzoek 2 4.1 Startpunt van het onderzoek....................

Nadere informatie

10-8 7-6 5. De student is in staat om op navolgbare wijze van vijf onderwijskundige (her)ontwerpmodellen de essentie te benoemen;

10-8 7-6 5. De student is in staat om op navolgbare wijze van vijf onderwijskundige (her)ontwerpmodellen de essentie te benoemen; Henk MassinkRubrics Ontwerpen 2012-2013 Master Leren en Innoveren Hogeschool Rotterdam Beoordeeld door Hanneke Koopmans en Freddy Veltman-van Vugt. Cijfer: 5.8 Uit je uitwerking blijkt dat je je zeker

Nadere informatie

VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren

VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren Welke richting slaan we in met de lerarenopleiding? Hoe is het om in 2020 in de lerarenopleiding te studeren? Hoe ziet de leraar van de toekomst eruit? Zijn mobiele

Nadere informatie

Centrum Blended Learning

Centrum Blended Learning Centrum Blended Learning http://www.kuleuven-kulak.be/cbl Workshop: 4C/ID-model Jeroen van Merriënboer vaardighedenhiërarchie Taakklasse 1: Taakklasse 2: Taakklasse 3: Studenten krijgen een situatie waarin

Nadere informatie

Effectief onderwijs. Onderzoek in vogelvlucht. ROC Mondriaan, Strategisch Beleidscentrum, Marja van Knippenberg

Effectief onderwijs. Onderzoek in vogelvlucht. ROC Mondriaan, Strategisch Beleidscentrum, Marja van Knippenberg Effectief onderwijs Onderzoek in vogelvlucht ROC Mondriaan, Strategisch Beleidscentrum, Marja van Knippenberg Effectief onderwijs Veel onderzoek met verschillende onderzoeksopzetten in verschillende settings:

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Duurzaam leren, werken en innoveren

Duurzaam leren, werken en innoveren Duurzaam leren, werken en innoveren 23 april 2015 Faculteit Bèta Sciences and Technology i.s.m. Metaalunie & FME Agenda Organisatie Faculteit Bèta Sciences & Technology en Onderwijsvisie Kennisdeling Werken,

Nadere informatie

Voorwoord... iii Verantwoording... v

Voorwoord... iii Verantwoording... v Inhoudsopgave Voorwoord... iii Verantwoording... v INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker als probleemoplosser of de onderzoeker als adviseur...

Nadere informatie

Vraag Ondersteuning door Virtuele Experts

Vraag Ondersteuning door Virtuele Experts Vraag Ondersteuning door Virtuele Experts Ondersteunen van de opdrachtgever in de Bouw gedurende de initiatieffase 1 Introductie Deze dissertatie beschrijft een onderzoek naar de toepassing van ICT om

Nadere informatie

Capita selecta thema Software Technologie

Capita selecta thema Software Technologie Capita selecta thema Software Technologie Thema sjabloon Naam Thema Verzorgd door domein Docenten Verklarende feedback Software technologie prof. dr. J.T. Jeuring ir. A. Gerdes Periode 1 september 2008

Nadere informatie

Research & development

Research & development Research & development Publishing on demand Workflow ondersteuning Typesetting Documentproductie Gespecialiseerd document ontwerp Web ontwerp en onderhoud Conversie Database publishing Advies Organisatie

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Methoden van Organisatieonderzoek. ABK 34 Januari Maart 2012. Hans Doorewaard (coördinator) Brian Tjemkes Arnoud van de Ven

Methoden van Organisatieonderzoek. ABK 34 Januari Maart 2012. Hans Doorewaard (coördinator) Brian Tjemkes Arnoud van de Ven Methoden van Organisatieonderzoek ABK 34 Januari Maart 2012 Hans Doorewaard (coördinator) Brian Tjemkes Arnoud van de Ven Faculteit der Managementwetenschappen Radboud Universiteit Nijmegen Tentamen *

Nadere informatie

SAMENVATTING Depressie en verzuim Voorspellers voor verzuim en werkhervatting hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

SAMENVATTING Depressie en verzuim Voorspellers voor verzuim en werkhervatting hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Depressie en verzuim Ongeveer 15% van de Nederlandse bevolking krijgt eens in zijn of haar leven een depressie. Het hebben van een depressie beïnvloedt het leven

Nadere informatie

Leertaken ontwerpen voor het leren van informatievaardigheden in het hoger onderwijs

Leertaken ontwerpen voor het leren van informatievaardigheden in het hoger onderwijs Leertaken ontwerpen voor het leren van informatievaardigheden in het hoger onderwijs Workshop 15 oktober 2010 Iwan Wopereis, CELSTEC, Open University of the Netherlands Opzet Workshop Inleiding 10 min

Nadere informatie

Leerstoelvoorlichting

Leerstoelvoorlichting Leerstoelvoorlichting Design Engineering / Ontwerptechniek Wessel Wits 20 maart 2013 Voorlichting Design Engineering Programma Vakgebied Onderzoeksgebieden Vakkenpakket Stage & Afstuderen Studenten impressie:

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Inleiding.

Hoofdstuk 1. Inleiding. 159 Hoofdstuk 1. Inleiding. Huisartsen beschouwen palliatieve zorg, hoewel het maar een klein deel van hun werk is, als een belangrijke taak. Veel ongeneeslijk zieke patiënten zijn het grootse deel van

Nadere informatie

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering The relation between Mindfulness and Psychopathology: the Mediating Role of Global and Contingent

Nadere informatie

Voorbeeldmateriaal cursus O.23.4.1.1: Ontwerpen van onderwijs en opleidingen

Voorbeeldmateriaal cursus O.23.4.1.1: Ontwerpen van onderwijs en opleidingen Voorbeeldmateriaal cursus O.23.4.1.1: Ontwerpen van onderwijs en opleidingen Cursusintroductie Inhoud van de cursus In de cursus Ontwerpen van onderwijs en opleidingen, gaat u met behulp van het door van

Nadere informatie

Het visualiseren van argumentatie. Susan van den Braak

Het visualiseren van argumentatie. Susan van den Braak Het visualiseren van argumentatie Susan van den Braak 1 Overzicht Argument visualisatie Wat? Waarom? Hoe? Onderzoek Methode Resultaten Voorbeeldproject Making Sense of Evidence 2 Overzicht Argument visualisatie

Nadere informatie

Uitdagen zorgt voor leren! Hoe je interactie voor taal- en denkontwikkeling kunt realiseren in alle vakken

Uitdagen zorgt voor leren! Hoe je interactie voor taal- en denkontwikkeling kunt realiseren in alle vakken Ronde 8 Anne-Christien Tammes & Sjouke Sytema Marnix Academie, Utrecht Contact: a.tammes@hsmarnix.nl s.sytema@hsmarnix.nl Uitdagen zorgt voor leren! Hoe je interactie voor taal- en denkontwikkeling kunt

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Datagebaseerd overleggen en beslissen in het PBS-team. Anita Blonk a.blonk@fontys.nl

Datagebaseerd overleggen en beslissen in het PBS-team. Anita Blonk a.blonk@fontys.nl Datagebaseerd overleggen en beslissen in het PBS-team Anita Blonk a.blonk@fontys.nl Data over gedragsvraagstukken Regelmatig voorkomende situaties binnen en buiten de klas Incidenten (veiligheid) Leerling/

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken (OGW)

Opbrengstgericht werken (OGW) Opbrengstgericht werken () Heldere overzichten van toetsresultaten als basis voor gesprek Inleiding In deze zal algemene informatie gegeven worden over de meest relevante overzichten van toetsresultaten

Nadere informatie

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi

Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi Inhoudsopgave Voorwoord van Hester van Herk... iii Voorwoord van Foeke van der Zee... iv Verantwoording... vi INTRODUCTIE... 1 1. Wat is onderzoek... 2 1.1 Een definitie van onderzoek... 2 1.2 De onderzoeker

Nadere informatie

NETWERK LEDEN EN HUN ONDERSTEUNING AAN OUDERS MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING FORMEEL OF INFORMEEL NETWERK? JOS DE KIMPE

NETWERK LEDEN EN HUN ONDERSTEUNING AAN OUDERS MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING FORMEEL OF INFORMEEL NETWERK? JOS DE KIMPE NETWERK LEDEN EN HUN ONDERSTEUNING AAN OUDERS MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING FORMEEL OF INFORMEEL NETWERK? JOS DE KIMPE SABINA KEF; CARLO SCHUENGEL INTRODUCTIE 1500-2000 met een verstandelijke beperking

Nadere informatie

Extreem weinig meisjes in de natuurkundeklas: slecht voor meisjes, goed voor jongens

Extreem weinig meisjes in de natuurkundeklas: slecht voor meisjes, goed voor jongens Extreem weinig meisjes in de natuurkundeklas: slecht voor meisjes, goed voor jongens Samenvatting In natuurkunde 12 liepen de prestaties van meisjes nog steeds achter bij die van jongens. Dit hangt samen

Nadere informatie

Compatibility Process Scale (ACPS). De therapeutische alliantie is gemeten met de Werk

Compatibility Process Scale (ACPS). De therapeutische alliantie is gemeten met de Werk De invloed van indicatiestelling door overleg (the Negotiated Approach) op patiëntbehandelingcompatibiliteit en uitkomst bij de behandeling van depressieve stoornissen 185 In deze thesis staat de vraag

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 1 Algemene inleiding De algemene inleiding beschrijft de context en de doelen van de huidige studie. Prenatale screening op aangeboren afwijkingen wordt sinds 2007 in Nederland aan alle zwangere

Nadere informatie

Samenvatting Impliciet leren van kunstmatige grammatica s: Effecten van de complexiteit en het nut van de structuur

Samenvatting Impliciet leren van kunstmatige grammatica s: Effecten van de complexiteit en het nut van de structuur Samenvatting Impliciet leren van kunstmatige grammatica s: Effecten van de complexiteit en het nut van de structuur Hoewel kinderen die leren praten geen moeite lijken te doen om de regels van hun moedertaal

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Families First Deelcommissie: 1 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 11 april 2014 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie De commissie

Nadere informatie

Proefschrift. Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems. Merel Griffith - Lendering. Samenvatting

Proefschrift. Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems. Merel Griffith - Lendering. Samenvatting Proefschrift Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems Merel Griffith - Lendering Samenvatting Het gebruik van cannabis is gerelateerd aan een breed scala van psychische problemen, waaronder

Nadere informatie

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming faculteit economie en bedrijfskunde center for operational excellence 18-05-2016 1 18-05-2016 1 Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming Durk-Jouke van der

Nadere informatie

Presteren ijverige studenten beter? De complexe relatie tussen studentkenmerken, studietijd en studieresultaat.

Presteren ijverige studenten beter? De complexe relatie tussen studentkenmerken, studietijd en studieresultaat. Presteren ijverige studenten beter? De complexe relatie tussen studentkenmerken, studietijd en studieresultaat. VFO STUDIEDAG UNIVERSITEIT HASSELT 13 november 2008 A. Groenen, C. Masui, J. Broeckmans en

Nadere informatie

Colofon. Dit is een uitgave van: Philips Human Resources Benelux / Jet-Net Gebouw VB-12 Postbus 80003 5600 JZ Eindhoven

Colofon. Dit is een uitgave van: Philips Human Resources Benelux / Jet-Net Gebouw VB-12 Postbus 80003 5600 JZ Eindhoven Straatverlichting, wat kost dat L 30 30 30 x x een wiskundeproject voor 4 havo/vwo Colofon Dit is een uitgave van: Philips Human Resources Benelux / Jet-Net Gebouw VB- Postbus 80003 600 JZ Eindhoven Uitgave:

Nadere informatie

Samenvatting. Tabel 8.1. Een olifant is groter dan een koe Een koe is groter dan een muis Een olifant is groter dan een muis

Samenvatting. Tabel 8.1. Een olifant is groter dan een koe Een koe is groter dan een muis Een olifant is groter dan een muis 149 150 Ongeveer negentien procent van de Nederlandse bevolking krijgt in zijn leven een angststoornis. Mensen die lijden aan een angststoornis ervaren intense angsten die van invloed zijn op het dagelijks

Nadere informatie

FORMATIVE ASSESSMENT IN MATHEMATICS EDUCATION BY USING TECHNOLOGY

FORMATIVE ASSESSMENT IN MATHEMATICS EDUCATION BY USING TECHNOLOGY FORMATIVE ASSESSMENT IN MATHEMATICS EDUCATION BY USING TECHNOLOGY Ilona Friso-van den Bos Marja van den Heuvel-Panhuizen & Mieke Abels Freudenthal Group Faculty of Social and Behavioural Sciences FASMEd

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

GLOBAL TALENT SOLUTIONS HEALTHCARE PHARMACEUTICALS & MEDICAL DEVICES

GLOBAL TALENT SOLUTIONS HEALTHCARE PHARMACEUTICALS & MEDICAL DEVICES GLOBAL TALENT SOLUTIONS HEALTHCARE PHARMACEUTICALS & MEDICAL DEVICES HUDSON RECRUITMENT & TALENT MANAGEMENT DE BESTE PROFESSIONALS VOOR SALES, MARKETING, HR EN GENERAL MANAGEMENT Ze zijn schaars: professionals

Nadere informatie

3.1. Susan Beckers, Linda Verheijen: Logboek als middel voor professionalisering

3.1. Susan Beckers, Linda Verheijen: Logboek als middel voor professionalisering 3.1. Susan Beckers, Linda Verheijen: Logboek als middel voor professionalisering Susan Beckers en Linda Verheijen beschreven onderzoek naar het logboek als middel voor professionalisering van instituutsopleiders.

Nadere informatie

Begrijpen door te Ontwerpen

Begrijpen door te Ontwerpen Samenwerkend leren is een waardevolle manier van leren die zich kenmerkt door actieve betrokkenheid van de studenten. Samenwerkend leren zoals het gepresenteerd wordt in dit proefschrift bestaat uit een

Nadere informatie

Het juiste gereedschap is het halve werk

Het juiste gereedschap is het halve werk Het juiste gereedschap is het halve werk Werkconferentie Innovatieondersteunend onderzoek: De praktijk aan zet 23 maart 2011 Dr. Daan Andriessen Hogeschool Inholland Haarlem Agenda 1. Wat is onderzoek?

Nadere informatie

Psychoakoestiek. Universität Göttingen, 1979. armin.kohlrausch@philips.com

Psychoakoestiek. Universität Göttingen, 1979. armin.kohlrausch@philips.com Psychoakoestiek Armin Kohlrausch Philips Research Europe Eindhoven en Technische Universiteit Eindhoven Universität Göttingen, 1979 armin.kohlrausch@philips.com Inleiding Psychoakoestiek: Wetenschap, die

Nadere informatie

HANDREIKING. Heldere overzichten van toetsresultaten als basis voor gesprek. Inleiding. Dwarsdoorsnede. Opbrengstgericht werken

HANDREIKING. Heldere overzichten van toetsresultaten als basis voor gesprek. Inleiding. Dwarsdoorsnede. Opbrengstgericht werken HANDREIKING Opbrengstgericht werken Heldere overzichten van toetsresultaten als basis voor gesprek PO Inleiding In deze kaart zal algemene informatie gegeven worden over de meest relevante overzichten

Nadere informatie

Een betekenisvolle dialoog door peer feedback en reflectie binnen een virtuele leeromgeving

Een betekenisvolle dialoog door peer feedback en reflectie binnen een virtuele leeromgeving Een betekenisvolle dialoog door peer feedback en reflectie binnen een virtuele leeromgeving Jos J.M. Baeten Een onderzoekstraject in de laatste fase Begeleid door: Robert Jan Simons Albert Pilot Verwachte

Nadere informatie