De honingbij. (Latijnse naam is Apis mellifera = zij die honing maakt).

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De honingbij. (Latijnse naam is Apis mellifera = zij die honing maakt)."

Transcriptie

1 De honingbij. (Latijnse naam is Apis mellifera = zij die honing maakt). Het bijenvolk Sinds eeuwen worden in Nederland bijen gehouden. In een bijenvolk leeft 1 koningin, heel veel werksterbijen en ook darren (mannetjes bijen). Darren zijn er alleen in de maanden mei, juni juli, augustus en september. Vroeger werd een bijenvolk aangeduid met de naam imme. De imme werd gezien als één organisch geheel, een prachtig geheel van goede samenwerking voor het geheel, de imme. Aan het eind van de winter, in het midden van maart, zitten er tot (tien tot vijftien DUIZEND!) bijen in een bijenvolk. In de zomertijd zitten er in een goed en groot bijenvolk wel 40 of (veertig of zestigduizend!) bijen. Een werksterbij leeft in de zomer ongeveer 6 weken en in wintertijd ongeveer 6 maanden. Een bijenvolk wordt verzorgd door een imker, dat is een mens die voor de bijen zorgt, een vrouw, een man of soms ook een kind dat verstand van bijen heeft. Een bijenkoningin (gemerkt), een dar en een werksterbij op een rijtje van links naar rechts Bijenwoning Bijen leven in een bijenwoning. Tegenwoordig is dat een houten of kunststof KAST zijn (één kast of veel kasten). Vroeger woonden de meeste bijenvolken in een (bijen-)korf (één korf of veel korven). Een korf is gevlochten van roggestro. Ook gebeurt het wel dat als er een bijenzwerm is ontsnapt, dat dat bijenvolk in een holle boom gaat wonen, of in een schoorsteen van een mensenhuis. In de bijenwoning hangen RATEN (één raat en meer raten). Raten worden ook wel honingraten of honingraat genoemd. De raat bestaat uit héél veel cellen. Een cel heeft een heel speciale vorm en is zeskantig en is meestal 16 tot 18 millimeter diep. De bijen gebruiken de cellen in de raat om nieuwe bijen in geboren te laten worden, maar de cellen worden door de bijen ook gebruikt om hun eten te bewaren. De raten in een bijenkast zitten vast gebouwd in raampjes. Die raampjes kan de imker uit de kast halen om te kijken wat er in de cellen zit. De raten die in een korf zitten zijn door de bijen aan de kanten van de korf vast gebouwd. Die raten kun je er niet uithalen om te kijken wat er in die raten zit. Daarom gebruiken imkers tegenwoordig vooral kasten. Grote bijenvolken wonen in een grote kast en kleine volken in een kleine kast. 1

2 Een bijenkast bestaat uit verschillende delen. Het onderste van een bijenkast is de BODEM. Daarboven op worden BAKKEN gezet, die precies op die bodem passen. Die bakken worden ook wel KAMERS genoemd. In die kamers of bakken hangen de raampjes met de raten. Er zijn twee soorten kamers, een broedkamer en een honingkamer (of broedbak / honingbak). Bovenop die bak of bakken ligt een DEKPLANK om de bak af te sluiten en het binnen in de bak warm te houden. Bovenop de dekplank staat het DAK van de bijenwoning. Hoe ziet het er nou uit in zo n bijenkast die bestaat uit één of meerdere bakken. Meestal zit midden in een bijenvolk het BROED ook wel BROEDNEST genoemd. Broed is de verzamelnaam van bijtjes die nog moeten worden geboren. In het broednest is het lekker warm. Dat is nodig omdat die ongeboren bijtjes het niet te koud mogen hebben. De temperatuur van een broednest is ongeveer 35 graden. Als het te koud is gaat het broed dood. Broed heb je in verschillende vormen. Het begint allemaal met de koningin die een EI legt in het midden van een celbodem. Een ei is de eerste vorm van broed. Na drie dagen verandert het ei in een LARVE, een soort rupsachtig beestje, dat flink wordt gevoerd, ze ligt zelfs in al dat voedersap. Hierboven zie je larven liggend in voedersap links en eitjes (net hele kleine witte augurkjes) rechts. Als de larve ongeveer 6 dagen oud is, verandert de larve in een POP en de cel waarin de pop ligt wordt door werksterbijen dicht gemaakt met een dekseltje van bijenhaartjes en bijenwas, dan kan de pop nog wel lucht krijgen, maar is toch afgesloten van de rest van het bijenvolk. Als de pop klaar is met groeien is het een BIJ geworden en knaagt die bij het dekseltje weg en kruipt uit de cel en is dan GEBOREN. De verzamelnaam voor eitjes én larven én poppen noemen imkers BROED. Er zijn twee soorten broed, OPEN broed en GESLOTEN broed. Open broed zijn de eitjes en de larven, gesloten broed zijn de poppen. 2

3 jonge imker met raampje bijen waarop gesloten broed, links bolvormige darren cellen, rechts gesloten werksterbroed uit een zesraams kunststof kastje Om bijtjes geboren te laten worden wordt het broed verzorgd door werksterbijen. Zo houden de bijen het broednest warm en geven de bijen eten aan de larven. Dat is best veel werk en het is daarom handig als het eten ook dichtbij uit de cellen gehaald kan worden. Er zijn cellen met STUIFMEEL en er zijn cellen met NECTAR of HONING. De HAAL-bijen, de bijen die nectar halen, halen nectar uit bloemen. Die nectar stoppen de bijen in een cel in de honingraat. Maar in nectar zit nog een beetje te veel water. De bijen werken er hard aan om water uit de nectar te laten verdampen, waardoor de nectar minder water bevat. Als nectar minder dan 21 5 vocht (water) in zich heeft is het honing geworden en maken de werksterbijen die cel met honing dicht met een deksel van bijenwas. Er kan dan heen lucht meer bij de honing komen en dan kan de honing een tijd worden bewaard om later van te eten. Binnen in het bijenvolk zit dus het broed (open en gesloten broed). Daaromheen zitten cellen met vooral stuifmeel en om de cellen met stuifmeel zitten de cellen met honing en nectar. Een bijenkast kan groot of juist klein zijn. De kast moet bij de grootte van het volk passen. Is er te veel ruimte, dan kan het te koud worden voor het broed. Als er te weinig ruimte is dan willen bijen weg naar een grotere plek, een bijenvolk kan dan gaan zwermen. Het is dus voor een bijenvolk belangrijk dat de imker goed kijkt nar het volk en genoeg ruimte geeft. Een kast bestaat uit raampjes waarin de raten door de bijen zijn gebouwd. 3

4 De kleinste kast bestaat uit drie raampjes die naast elkaar hangen. Imkers noemen dat een DRIE-RAMER. De meest gebruikte kasten zijn DRIE-, ZES of TIEN-RAMERS. Dat betekent dat in de bak óf drie óf zes óf tien raampjes hangen. Die raampjes zijn meestal zo groot dat ze in een broedkamer passen. De honingkamer raampjes zijn kleiner, niet zo hoog als een broedkamerraam. bijenkorf van roggestro Een aantal 10 raams houten Spaarkasten op een rij. De grote kast bestaat uit 4 broedbakken, de meest linker kast uit een broedbak onder en een honingkamer daarboven op. Op de stelling (rechts van de fles) een kunststof (piepschuim) 6-raamskast met een voerbak er bovenop, een (gele) drieramer (ook weer met een honingkamertje er bovenop dat ik gebruik om het kleine volkje wat bij te voeren, dan een houten 6 ramer en meest rechts een kunststof 10 ramer met 2 broedbakken. Van deze laatste kast kan je zien dat die bestaat uit een een bodem, twee daarop staande broedbakken en een dak. 4

5 Een goed bijenvolk is een bijenvolk dat genoeg bijen heeft om op alle raampjes bijen te hebben zitten. Een goed bijenvolk bestaat dan uit een broedkamer en een honingkamer, die bovenop de broedkamer staat. Ik vertelde al dat het broednest zit middenin, daaromheen een schil met stuifmeelcellen en daar weer omheen de cellen die vol zitten met honing of nectar. Als je een bijenkast open maakt, zal je zien dat de honing dus boven in zit. Daarom staat de honingkamer dus boven op. Als die honingkamer helemaal vol met honing zit, kan de imker die er afhalen en de honing mee naar huis nemen om de honing in potjes te kunnen doen. Een goed volk met bestaat dus uit een broedkamer en een honingkamer. Een nog groter bijenvolk bestaat uit twee broedkamers en daarbovenop een honingkamer. Het grootste bijenvolk dat ik heb gehad was een bijenvolk met zoveel bijen dat er 4 broedkamers bovenop elkaar stonden. In de bovenste twee bakken zat dan ook heel veel honing en in de onderste twee heel veel broed. Bijenleven Als eerste is er het EI, dat na drie dagen dus een LARVE wordt. Na zes dagen larve verandert de larve in een POP die wordt opgesloten in de cel. Het gekke is, dat er verschil is bij bijen, hoe lang een pop pop blijft. De pop van een koningin is 7 dagen pop en wordt dan geboren als koningin. De pop van een werksterbij is 12 dagen pop en wordt dan geboren. De pop van een dar (mannetjesbij) doet er 15 dagen over om te worden geboren. Alle larven krijgen de eerste twee dagen dat ze larve zijn koninginnengelei als eten. Koninginnengelei wordt door werksterbijen van een bepaalde leeftijd gemaakt. De larven die koningin zullen gaan worden die krijgen alle 6 dagen koninginnengelei. Alle andere larven krijgen na de tweede dag gewoon eten, een mengsel van stuifmeel en honing. De eerste taak die een werksterbij gaat doen is poetsen van de cellen. Zodra de werksterbij is geboren gaat ze aan het werk en poetst de hele dag cellen. Dat doet ze voor de koningin. Een koningin legt alleen een ei in een cel die mooi is gepoetst. Vanaf de derde dag gaat die werksterbij het broed verzorgen. Ze eet nectar en stuifmeel en maakt met haar lijf koninginnengelei. Daarmee voedt ze de werksterlarven, de koninginnelarven, de darrenlarven maar ook de koningin. De koningin wordt de hele dag gevoerd door de werksters. Daarna gaat deze werkster broedcellen van larven die klaar zijn om pop te worden, dichtmaken en ze poetst en voedt werksterbijen en darren. Vanaf dat ze 12 dagen oud is neemt ze de nectar over van de vliegbijen die zijn thuisgekomen en brengt dat in de cellen. Bijen van deze leeftijd zie je ook bezig met ventileren van de bijenkast. In het nectar in de raten zit nog te veel water. Door met de vleugels te wapperen wordt water uit nectar verdampt en kan nectar honing worden. Ventilerende bijen, foto rechts 1 werkster met klompjes stuifmeel. Daarna wordt deze bij ook wachter. Wachters zorgen ervoor dat er geen vreemden de kast inkomen. Vreemde bijen, maar ook wespen of andere beesten en mensen. Allemaal om het volk te beschermen. Da werken ze ook nog met stuifmeel dat door de vliegbijen is opgehaald. Dat stampen ze aan in de cellen en las laatste maken ze bijenwas. Die bijenwas zweten ze en collega werksters kauwen er op en bouwen daar nieuwe cellen en raten van bijenwas mee. 5

6 Vanaf de 20 e dag wordt de werkster vliegbij en gaat zo n drie weken lang nectar of stuifmeel en soms ook water halen. Je kunt dus zeggen dat een werksterbij ongeveer 3 weken in de kast werkt en drie weken als haalbij buiten de kast aan het werk is. Daarna gaat deze bij, ongeveer 6 weken oud dood. Vaak zijn de vleugels helemaal gerafeld van het harde werken. En dat was het leven van de zomerbij. Een werkster die in september geboren wordt hoeft niet zo hard te werken. Als de buitentemperatuur beneden de 14 graden komt vliegen de bijen niet meer uit. Hoe kouder het wordt hoe dichter de bijen op elkaar kruipen in de kast. Als het echt te koud wordt stopt de koningin met het leggen van eitjes en zakt de temperatuur in de kast naar zo n 14 graden. Het volk is dan in rust. Meestal is dit zo vanaf half november tot half februari. Dan gaan de katjes en krokussen weer bloeien en kan er weer nectar en stuifmeel worden verzameld. Het volk gaat weer broeden en groeien. Bijenvolk door het jaar heen Het best kunnen we met vertellen beginnen in januari. In de kast zitten de bijen lekker dicht tegen elkaar aan om elkaar warm te houden. Imkers zeggen dat de bijen op de wintertros zitten. De temperatuur in de kast is dan ongeveer 14 graden. Als de buitentemperatuur omhoog gaat en zo ongeveer 15 graden is dan gaan veel bijen even naar buiten om te poepen. Bijen houden de hele winter hun poep op en dit is dan de gelegenheid om even naar buiten naar de wc te kunnen. Als er dan ook nog krokussen en katjes in de buurt in bloei staan is het helemaal goed. De vliegbijen halen daaruit nectar en stuifmeel en nemen dat mee naar huis. Zodra er weer eten binnen komt gaat de temperatuur in de kast omhoog. Dat doen de bijen zelf door honing of suikerwater te eten en daarmee kunnen ze die temperatuur in het volk op ongeveer 35 graden brengen. Die temperatuur is nodig om jonge bijtjes te laten groeien. In die tijd van het jaar bestaat een bijenvolk meestal uit zo n tot 15.ooo bijen. Meestal is het begin april, als de fruitbomen gaan bloeien. Appel-, peer-, pruim- en kersenbomen staan dan in bloei. Als er een bijenvolk in de buurt staat van zo n bloeiende fruitboom, vliegen veel bijen naar die bloemetjes en halen dan nectar en stuifmeel uit en van die bloesem. De fruitteler is daar heel blij mee want zo kunnen veel en mooie vruchten gaan groeien en heeft de fruitteler een goede oogst. Als het weer goed is bloeit eind april, begin mei het koolzaad. Dit is een plant met gele bloemen die een heerlijke honing geeft. Dit is ook de tijd dat de het bijenvolk ervoor zorgt dat er darren (mannetjesbijen) worden geboren, want in de winter zijn er geen mannetjes bijen. Imkers kunnen aan de vorm van de cel zien of de bijen daarmee bezig zijn. Want een darrencel is veel groter dan een werkstercel. En als er dus een ei is gelegd of als je een larve ziet in zo n grotere cel, dan weet je dat er mannetjes worden gemaakt. De koningin heeft het heel druk met het leggen van eitjes. Als het lekker warm weer is en de werksters dus goed kunnen vliegen en er veel voedsel te halen is kan de koningin wel tot eitjes leggen per DAG! Vanaf half mei moet de imker goed opletten of het bijenvolk wil gaan ZWERMen. Als een bijenvolk zwermt, betekent dat dat de oude koningin met ongeveer de helft van het volk wegvliegt uit de bijenwoning. Een bijenvolk zwermt eigenlijk alleen maar als het mooi weer is en meestal is het dan midden op de dag. De bijen die met de zwerm meegaan eten zich eerst helemaal lekker vol met honing, gewoon om voor een paar dagen eten in de buik te hebben, maar ook om nieuwe raat te kunnen bouwen. Als een zwerm is afgekomen gaat die zwerm gaat ergens hangen of zitten en een aantal bijen dat bij die zwerm hoort, gaat op zoek naar een mooie plek voor die zwerm om te gaan wonen. 6

7 bijenzwermen Als een imker geluk heeft, kan hij of zij die zwerm SCHEPPEN. Dat betekent dat hij die zwerm vangt in een KIEPS, dat is een bijenkorf die geen vlieggat heeft en open is aan de onderkant. Het mooist is het als de zwerm aan een tak hangt. De imker houdt de kieps onder de zwerm, geeft dan een flinke tik tegen de tak én hopla, de zwerm valt in de kieps. Dan gauw de kieps op de grond zetten op een steen, zodat de opening open blijft en dan zal je meestal zien dat alle bijen de kieps inlopen of invliegen. Als je heel goed kijkt kun je ook veel zwermbijen zien die bezig zijn met STERTSELEN. Een bij die geeft graag haar eigen reuk aan een woning dat doen bijen door stertselen. Ze steken daarbij hun achterlijf omhoog en maken daarmee een geurklier bloot en doordat ze dan met hun vleugels wapperen en zich stevig vasthouden, waaieren ze hun geur de omgeving in en krijgt de nieuwe woning hun geur. Als de bijen allemaal naar de bovenkant van de binnenkant van de kieps kruipen en rustig een kluit vormen, is dat een teken dat de koningin tussen die bijen in zit. Als de bijen onrustig blijven en de kieps weer uitvliegen, is dat vaak een teken dat de koningin niet in de zwerm zat en vliegen alle bijen weer terug naar de plek waar de zwerm hing. Als dat gebeurt moet de imker opnieuw de zwerm in de kieps vangen, net zo lang tot iedereen rustig binnen blijft zitten en de koningin er dus ook bij zit. Als de meeste bijen binnen zijn zal de imker de zwerm OPDOEKEN. Dan zet de imker de kieps op een lap, een doek of een stuk jutezak en maakt dat aan de kieps vast met spijkers die door het roggestro worden geduwd, of met een groot elastiek om de bodem van de kieps, zodat er geen bijen meer in of uit kunnen. Als het volk is opgedoekt zet de imker de kieps met het volk op een koele plek en laat die daar staan tot eind van de middag of begin van de avond. De bijen die niet meer bij het zwermvolk konden komen ullen nog een tijdje blijven zoeken, maar als ze de zwerm niet meer vinden gaan ze weer teug naar de woning waaruit ze eerder die dag zijn weggezwermd. De imker maakt dan een nieuwe woning voor het afgezwermde volk klaar. Een nieuwe schone kast met daarin nieuwe raampjes met KUNSTRAAT. Het raampje waarin de honingraat door de bijen wordt gebouwd, wordt door de imker aan het volk gegeven. In het raampje zitten een paar hele dunne ijzerdraadjes, een dun velletje bijenwas met daarin de vormpjes van de celbodems wordt aan die draadjes vast gesmolten en dan is het raampje met kunstraat klaar. De imker koopt velletjes kunstraat of hij maakt die zelf uit bijenwas die hij uit oude raten heeft gesmolten. 7

8 velletje kunstraat Dan in het begin van de avond pakt de imker de kieps en houdt die boven de nieuwe kast met raampjes. Na een klap op de buitenkant van de kieps valt de hele zwerm in de kast en opnieuw zullen bijen naar binnen wandelen en stertselen om hun geur aan de nieuwe woning te geven. De imker doet dit aan het eind van de dag omdat de bijen dan niet meer wegvliegen. Soms accepteren bijen de nieuwe woning niet en vliegen dan weer weg als zwerm. Als een imker dit doet aan het eind van de middag of begin van de avond, vliegt de zwerm meestal niet meer weg en gaat de zwerm in de nacht bezig met het uitbouwen van de raat, zodat de koningin weer gauw kan beginnen met leggen van eitjes en er weer eten in de cellen kan worden verzameld. Een nieuw bijenvolk is hiermee ontstaan. Het volk waaruit de zwerm is weggevlogen, heeft nu geen koningin meer. Maar gelukkig hebben de bijen voor toekomstige opvolging gezorgd, voordat de zwerm ging wegvliegen. In het bijenvolk dat achter blijft, het oude volk bevinden zich, als er een zwerm is afgekomen, zogenaamde koninginnecellen Koninginnecellen Foto 1 linksboven de gesloten cel, rechts twee cellen in aanbouw, er onder gesloten werksterbroed en cellen gevuld met stuifmeel. Foto 2 rechts onderin twee gesloten moercellen / koninginnecellen of ook wel doppen, erboven gesloten werksterbroed. Foto 3 één gesloten moerdop, daaronder nog een aantal gesloten werksterbroed cellen. 8

9 Wanneer de koningin in een koninginnecel een ei heeft gelegd, wordt dat ei na 3 dagen een larve en na 6 dagen larve te zijn geweest wordt de koninginnecel gesloten en dat is het moment waarop de oude koningin met de helft van het volk weg kan gaan. Een oude koningin gaat pas weg als er één of meer gesloten DOPPEN of koninginnencellen in het volk zitten. En dat doet ze alleen als het mooi weer is en vooral midden op de dag. Het is maar afwachten wanneer de jonge koningin uitloopt. Zeven dagen nadat de dop gesloten is loopt ze uit. Maar het kan dus zijn, dat het de eerste drie dagen dat de cel dicht is, slecht weer is en de vierde dag ineens mooi weer. Die vierde dag gaat de oude koningin dus weg en dan duurt het nog maar 3 dagen voordat die nieuwe koningin geboren wordt. Zodra de jonge koningin geboren is gaat ze over de raten lopen en maakt een hoog piepend geluid. Het klinkt als iiieeep - iiieeepp iiieeep. Imkers noemen dat geluid TUTEN. Een TUTENDE moer of koningin. Die koningin maakt dat geluid om ervoor te zorgen dat nog ongeboren koninginnen die al wel klaar zijn om uit hun cel te kruipen, in hun cel blijven zitten. Een tutende moer houdt zo nog enige tijd rijpe koninginnen in hun dop. Die koninginnen die al klaar zijn om er uit te kruipen maken ook een geluid. Dat geluid lijkt net op het geluid van een kwakende eend. Zoiets als: kwaak kwaak kwaak kwaak. Als je als imker weet dat er rijpe koninginnen kunnen komen ga je elke dag om een uur of vijf even aan de kast luisteren of je tuten en kwaken hoort. Als dat zo is open je de kast en breek je alle doppen open en maakt de kast weer dicht. De koninginnen zoeken elkaar dan in de nacht op en gaan met elkaar vechten, ze proberen de ander dood te steken. Zo blijft er dan één koningin, meestal de sterkste, over. Zij wordt dan de nieuwe koningin van het overgebleven bijenvolk. Als het verder gewoon volgens de natuur zou gaan, dus zonder dat de imker iets doet, komen er wel vier of vijf van die rijpe koninginnen in hun dop, die er nog niet durven uitkomen omdat die tuter er is. Maar op een dag, ook weer als het mooi weer is komen ze er toch uit en dan gaan één of meerdere koninginnen met de helft van het overgebleven volk zwermen. Als dat nog eens gebeurt dan bijten de werksters de laatste doppen kapot en de poppen die er in zitten maken ze dood. Dat doen ze omdat er anders te weinig bijen in het volk overblijven. Na vijf dagen is de koningin oud genoeg om te worden bevrucht door darren. Bij mooi weer gaat de koningin dan op bruidsvlucht. Ze vliegt dan laag over de grond naar een plaats waar een groot aantal darren, mannetjes bijen dus, rondvliegen en ze gaat dan ineens recht omhoog. De darren gaan achter haar aan en zo kunnen alleen de sterkste darren bij haar komen. De koningin paart dan met meerdere darren, er wordt wel van gezegd tussen de 8 en 14 darren die dat dan doen. Het is alleen jammer voor die dar die paart dat met de zaadlozing de dar dood neervalt. De koningin bewaart alle zaadcellen van al die darren die haar hebben bevrucht in een zaadblaas in haar achterlijf. Het wonderlijke is dat als de koningin daarna eieren gaat leggen, ze ervoor kan kiezen om een bevrucht ei of een onbevrucht ei te leggen. Uit een bevrucht ei wordt een werkster of een koningin geboren, uit een on-bevrucht ei wordt een dar geboren. Een dar heeft dus geen vader, maar wel een opa! Zoals eerder gezegd, darren zijn er alleen vanaf halverwege mei tot en met een deel van september. Darren doen eigenlijk niks, behalve wachten totdat er een koningin bevrucht kan worden en proberen dat voor elkaar te krijgen. Darren moeten door de werksters worden gevoerd. In de natuur is het nu zo dat een bijenvolk spaarzaam is met energie en voedsel. Als er geen koninginnen meer hoeven te worden bevrucht, hebben de darren ook geen nut meer. Ze moeten worden gevoerd en kosten dus energie en voedsel, het bijenvolk heeft de darren niet meer nodig vanaf zo half augustus. Wachtbijen laten de darren dan niet meer toe in het volk en darren worden, als ze toch naar binnen willen afgeslacht of doodgestoken. Imkers noemen dat DARRENSLACHT. In de wintertijd zitten er dus geen darren meer in een bijenvolk. 9

Bijen project boekje. Groep 4 - juni 2006

Bijen project boekje. Groep 4 - juni 2006 Bijen bestuiven de....... De imker houdt bijen voor de....... De bij haalt de...... uit de bloem. De... maakt honing van de nectar. De........ van de bijen legt de eitjes. Een mannetjesbij heet een...

Nadere informatie

Opdrachtkaart Zwart: Hoe ziet de bij eruit?

Opdrachtkaart Zwart: Hoe ziet de bij eruit? Opdrachtkaart Zwart: Hoe ziet de bij eruit? Maak de houten puzzel van de bij. Opdracht 2: Bekijk de bij heel goed. Wat zie je allemaal? Zie je de kop, het borststuk en het achterlijf? Dit heb je nodig

Nadere informatie

Koningin. Opdracht Wie van de drie? Bekijk de bijen in het doosje en zoek op. Welke bij is de koningin? Wat valt je op aan de koningin?

Koningin. Opdracht Wie van de drie? Bekijk de bijen in het doosje en zoek op. Welke bij is de koningin? Wat valt je op aan de koningin? Opdracht 1 Koningin 1. Wie van de drie? Bekijk de bijen in het doosje en zoek op. Welke bij is de koningin? Wat valt je op aan de koningin? Zet een kring om de koningin. doosje bijen doosje met broedraat

Nadere informatie

INSECTEN. werkboekje

INSECTEN. werkboekje INSECTEN werkboekje 20 maart 2009 Dag lieve kleine vlinder Waar vlieg je toch naartoe? Breng jij misschien de eitjes weg, ben jij nu al moe? Jouw eitjes worden rupsjes. die groeien heel erg vlug. ook krijgen

Nadere informatie

Binnen de kast heeft elke bij haar eigen taken en verantwoordelijkheden: de koningin legt de eitjes, de darren vrijen met de koningin en de werksters

Binnen de kast heeft elke bij haar eigen taken en verantwoordelijkheden: de koningin legt de eitjes, de darren vrijen met de koningin en de werksters Hoe ziet een bij er uit? 1 2 3 4 Koningin, Werkster & Dar Iedereen zijn taak Binnen de kast heeft elke bij haar eigen taken en verantwoordelijkheden: de koningin legt de eitjes, de darren vrijen met de

Nadere informatie

de bij en de imker De relatie tussen de mens en de bij is heel oud.

de bij en de imker De relatie tussen de mens en de bij is heel oud. de bij en de imker De relatie tussen de mens en de bij is heel oud. 1 Op de dia s staat de informatie in het kort voor leerkracht en leerling. In deze notities staat extra achtergrondinformatie voor de

Nadere informatie

Dierenwelzijnslessen voor basisscholen. Honingbijen

Dierenwelzijnslessen voor basisscholen. Honingbijen Dierenwelzijnslessen voor basisscholen Honingbijen 1 Inleiding In Nederland worden bijen gehouden, omdat ze honing maken. Ze worden verzorgd door een imker. Er zijn in Nederland ongeveer 8000 imkers. Veel

Nadere informatie

( Uitgave van de Imkersvereniging Regio Venray )

( Uitgave van de Imkersvereniging Regio Venray ) ( Uitgave van de Imkersvereniging Regio Venray ) Tekst: J.H. Kamps De Kievit 8 5864 BX Meerlo Afbeeldingen: Uit: 300 tips voor het houden van bijen door Claus Zeiler. Met toestemming van: Uitgeverij Thieme

Nadere informatie

Auditieve oefeningen bij het thema: bijen

Auditieve oefeningen bij het thema: bijen Auditieve oefeningen bij het thema: bijen Boek van de week: 1; De imker 2; 3; 4; Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen: Wat staat er op de voorkant Hoe zou het boek heten Waarom denk je

Nadere informatie

ZWERMEN IN LEWENBORG

ZWERMEN IN LEWENBORG ZWERMEN IN LEWENBORG De grote verhuizing Voor veel mensen heeft het iets angstaanjagends: de bijenzwerm die je in de maanden mei en juni kunt tegenkomen. 10.000, 20.000 of meer bijen in een snel bewegende

Nadere informatie

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Suchmann Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Wanneer: Dinsdagmiddag 6-13-20 & 27 april De kinderen worden in groepjes verdeeld van 3 of 4 kinderen. Ieder groepje krijgt een onderwerp toebedeeld

Nadere informatie

Ze gaat op zoek naar een holletje onder de grond op een droge plaats om er een nest te starten.

Ze gaat op zoek naar een holletje onder de grond op een droge plaats om er een nest te starten. De hommel Hommels kunnen tot 60% van hun lichaamsgewicht aan stuifmeel meedragen. In de vroege lente ontwaakt de hommelkoningin en verlaat haar ondergrondse schuilplaats. Ze gaat op zoek naar een holletje

Nadere informatie

HELP, ER ZIJN MOERDOPPEN! WAT MOET IK DOEN?

HELP, ER ZIJN MOERDOPPEN! WAT MOET IK DOEN? 2013 http://buckfastimker.wordpress.com Henk Rostohar HELP, ER ZIJN MOERDOPPEN! WAT MOET IK DOEN? Samenvatting van wat u bij een inspectie aan kunt treffen in een bijenvolk en wat u er aan kunt doen. http://buckfastimker.wordpress.com

Nadere informatie

DE BIJENLES 2 GROEP 4 5-6

DE BIJENLES 2 GROEP 4 5-6 GROEP 4 5-6 DE BIJENLES 2 ' k Zou best een bijtje willen zijn, een heel gewoon bruin bijtje. Natuurlijk niet mijn leven lang, maar toch wel voor een tijdje. Ik woonde in een bijenkorf en als de dag begon,

Nadere informatie

Praktijkhandboek voor de basiscursus bijenteelt. Deel 2 : De mentor

Praktijkhandboek voor de basiscursus bijenteelt. Deel 2 : De mentor Praktijkhandboek voor de basiscursus bijenteelt Deel 2 : De mentor De Nederlandse Bijenhoudersvereniging (NBV) is een landelijke vereniging van bijenhouders, gehuisvest in het Bijenhuis in Wageningen.

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Bijen Inleiding Als je over bijen praat dan denkt iedereen direct, oei dat zijn die zoemende beestjes die steken en dat doet pijn, maar bijen maken ook honing en hoe ze dat doen is heel interessant om

Nadere informatie

Gastles imker in de klas. Groep 1 t/m 8. Door Mar en Klif en Bijenhoudersvereniging NBV Súdwest Fryslân

Gastles imker in de klas. Groep 1 t/m 8. Door Mar en Klif en Bijenhoudersvereniging NBV Súdwest Fryslân Gastles imker in de klas Groep 1 t/m 8 Door Mar en Klif en Bijenhoudersvereniging NBV Súdwest Fryslân 1 Inhoudsopgave Algemene informatie p. 3 Achtergrond informatie p. 5 Lessuggesties p. 7 Werkbladen

Nadere informatie

Europees vuilbroed. Bijenziekten

Europees vuilbroed. Bijenziekten Bijenziekten Europees vuilbroed tekst en fotografie Mari van Iersel bijenhouden 2012 oktober # 11 Uitgezakte verpapte larven Europees vuilbroed is een bijenziekte die sinds enkele jaren regelmatig ontdekt

Nadere informatie

Rode bosmier SOORTEN MIEREN

Rode bosmier SOORTEN MIEREN Rode bosmier De rode bosmier ontdek je soms al snel. Als je bijvoorbeeld in het bos loopt en dan ergens gaat zitten. Opeens zitten ze overal. In je broekspijpen, op je arm, tot in je sokken aan toe! En

Nadere informatie

Bijenhoudersvereniging St Ambrosius Boxtel

Bijenhoudersvereniging St Ambrosius Boxtel januari In deze maand zijn de hommelkoninginnen nog in hun winterslaap. februari Op een warme dag komt een hommelkoningin uit haar schuilplaats en gaat op zoek naar voedsel. Als het kouder wordt moet ze

Nadere informatie

3 e bijeenkomst Natuurlijk imkeren 24 november 2011. Korte terugblik

3 e bijeenkomst Natuurlijk imkeren 24 november 2011. Korte terugblik 3 e bijeenkomst Natuurlijk imkeren 24 november 2011 Korte terugblik Darren aanwezig is belangrijk voor de balans in het volk. Ze zitten als een schil om het volk heen. Het plaatsen van de honingkamer,

Nadere informatie

Imkercafé Deel 1. Voorjaarsinspectie.

Imkercafé Deel 1. Voorjaarsinspectie. Imkercafé Deel 1 Voorjaarsinspectie. Aantal Bijen en Broedcellen 40.000 20.000 begin April Frühjahr März/April Voedselvoorraad controleren Volkssterkte gelijk maken Ruimte geven Bouwraam geven Wintervoer

Nadere informatie

Naam:_ KIKKERS. pagina 1 van 6

Naam:_ KIKKERS. pagina 1 van 6 Naam:_ KIKKERS _ De kikker is een amfibie. Er zijn veel soorten kikkers op de wereld. In Nederland zie je de bruine en de groene kikker het meest. De groene kikkers zijn graag veel in het water, de bruine

Nadere informatie

LEZING NATUURLIJK IMKEREN WIM VAN GRASSSTEK, 3 NOVEMBER 2011

LEZING NATUURLIJK IMKEREN WIM VAN GRASSSTEK, 3 NOVEMBER 2011 LEZING NATUURLIJK IMKEREN WIM VAN GRASSSTEK, 3 NOVEMBER 2011 Op een andere manier naar uw bijenvolk kijken was de essentie van vorige keer. Maak uw (dracht)omgeving zo dat die het bijenvolk kan dragen

Nadere informatie

MOEREN KWEKEN MET HET OVERLARFPROJECT. DAG 0 : inbrengen aangezogen cellen

MOEREN KWEKEN MET HET OVERLARFPROJECT. DAG 0 : inbrengen aangezogen cellen DAG 0 : inbrengen aangezogen cellen Dag +1 Nakijken hoeveel doppen zijn aangetrokken Dag +4 Doppen zijn door de bijen gesloten inkooien om niet ingebouwd te worden. Niet nodig bij het werken met blikjes.

Nadere informatie

DE BIJENLES 2 GROEP 4 5-6

DE BIJENLES 2 GROEP 4 5-6 GROEP 4 5-6 DE BIJENLES 2 ' k Zou best een bijtje willen zijn, een heel gewoon bruin bijtje. Natuurlijk niet mijn leven lang, maar toch wel voor een tijdje. Ik woonde in een bijenkorf en als de dag begon,

Nadere informatie

Praktijkhandboek basiscursus bijenteelt. Deel 1 : De cursist

Praktijkhandboek basiscursus bijenteelt. Deel 1 : De cursist Naam cursist Praktijkhandboek basiscursus bijenteelt Deel 1 : De cursist De Nederlandse Bijenhoudersvereniging (NBV) is een landelijke vereniging van bijenhouders, gehuisvest in het Bijenhuis in Wageningen.

Nadere informatie

Natuur & Milieu. educatie. Groep 6 Ontdek de geheimen van de honingbij. Op bezoek bij de imker en zijn bijenstal

Natuur & Milieu. educatie. Groep 6 Ontdek de geheimen van de honingbij. Op bezoek bij de imker en zijn bijenstal Natuur & Milieu educatie Op bezoek bij de imker en zijn bijenstal Groep 6 Ontdek de geheimen van de honingbij Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Groep 6 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Leerdoelen,

Nadere informatie

WORKSHOP GEZONDE BIJEN IS DE IMKER ZELF DE GROOTSTE VERSPREIDER? IMKER ALS STERKSTE SCHAKEL!

WORKSHOP GEZONDE BIJEN IS DE IMKER ZELF DE GROOTSTE VERSPREIDER? IMKER ALS STERKSTE SCHAKEL! WORKSHOP GEZONDE BIJEN IS DE IMKER ZELF DE GROOTSTE VERSPREIDER? IMKER ALS STERKSTE SCHAKEL! Piet Huitema 26 maart 2013 MONITORING (VIRUS)ZIEKTEN 170 standen in Nederland (2008) 8 virussen onderzocht.

Nadere informatie

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4 Raar, maar waar! deel 1 Natuur groep 3 en 4 Inhoud 1 Raar, maar waar! 3 2 Een vreemd ei 4 3 Spring er maar uit 5 4 Verstopt 6 5 Slim 7 6 Vlieg er niet in 8 7 Een kever met een luchtje 9 8 Een zware hap

Nadere informatie

Leskist THEMA-handleiding Bezige Bijen Groep 5 en 6

Leskist THEMA-handleiding Bezige Bijen Groep 5 en 6 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Leskist THEMA-handleiding Bezige Bijen Groep 5 en 6 Dit is een

Nadere informatie

Imkercafé Deel 4. Zwermen voorkomen, varroa bestrijden, voeren, nieuwe koninginnen en problemen oplossen..

Imkercafé Deel 4. Zwermen voorkomen, varroa bestrijden, voeren, nieuwe koninginnen en problemen oplossen.. Imkercafé Deel 4 Zwermen voorkomen, varroa bestrijden, voeren, nieuwe koninginnen en problemen oplossen.. Vandaag na de pauze: Overleg onderhoud Biebult (Wim Baselmans). Overleg koninginnenteeltcommissie

Nadere informatie

Over de bloesems en de bijtjes. Lespakket voor de tweede graad basisonderwijs: werkboekje voor de leerlingen

Over de bloesems en de bijtjes. Lespakket voor de tweede graad basisonderwijs: werkboekje voor de leerlingen Over de bloesems en de bijtjes Lespakket voor de tweede graad basisonderwijs: werkboekje voor de leerlingen Inhoudstafel Werkblaadjes Ik ben een bij, een hommel of een wesp Ik ben een koningin, een werkster

Nadere informatie

Small Hive Beetle (Aethina tumida) Kleine bijenkastkever. Jeroen Donders

Small Hive Beetle (Aethina tumida) Kleine bijenkastkever. Jeroen Donders Small Hive Beetle (Aethina tumida) Kleine bijenkastkever Jeroen Donders Kleine bijenkastkever / Small Hive Beetle Vaak afgekort tot KBK/SHB Oorsprong in Zuidelijk Afrika Wordt daar niet als plaag gezien

Nadere informatie

Imkercafé Deel 2. Bestuiving, zwermverhindering/ vermeerdering.

Imkercafé Deel 2. Bestuiving, zwermverhindering/ vermeerdering. Imkercafé Deel 2 Bestuiving, zwermverhindering/ vermeerdering. Aantal Bijen en Broedcellen 40.000 20.000 begin April Frühjahr März/April Voedselvoorraad controleren Volkssterkte gelijk maken Ruimte geven

Nadere informatie

Levenscyclus. Raten zijn 6hoekige kamers waar stuifmeel en honing wordt opgeslagen.

Levenscyclus. Raten zijn 6hoekige kamers waar stuifmeel en honing wordt opgeslagen. [Honingbij] Algemene Naam: Honingbij Wetenschappelijke Naam: Apis mellifera Raten zijn 6hoekige kamers waar stuifmeel en honing wordt opgeslagen. Het lichaam van een bij bestaat uit drie onderdelen: een

Nadere informatie

Bijen en bestuiving bij bedekte teelten ABTB ANI LLTB ZLTO VBBN Bestuiving Bestuiving is het overbrengen van stuifmeel naar de stamper van een bloem. Stuifmeel wordt gevormd in de helmknoppen van meeldraden.

Nadere informatie

Koninginnenteelt. Waarom koninginnenteelt? Telen van koninginnen

Koninginnenteelt. Waarom koninginnenteelt? Telen van koninginnen Koninginnenteelt Waarom koninginnenteelt? Waarom zou je aan koninginnenteelt gaan doen als de bijen alles zelf wel kunnen regelen? Inderdaad is dat een punt want zonder ingrijpen van de mens heeft de honingbij

Nadere informatie

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Tijdens deze buitenopdracht komen jullie verschillende insecten tegen. Ook vind je andere kleine beestjes, die geen insecten zijn. De route is met een

Nadere informatie

Moerkweek 2013 met aangezogen moerdopjes. Marco De Pauw Keuze van het pleegvolk.

Moerkweek 2013 met aangezogen moerdopjes. Marco De Pauw Keuze van het pleegvolk. Moerkweek 2013 met aangezogen moerdopjes. Marco De Pauw Keuze van het pleegvolk. Aangezien het overgrote deel van onze leden imkert met simplex, als standaardmaat van bijenkasten, is dan ook deze uiteenzetting

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR DE LEERKRACHT BIJ DE LESKIST:

HANDLEIDING VOOR DE LEERKRACHT BIJ DE LESKIST: HANDLEIDING VOOR DE LEERKRACHT BIJ DE LESKIST: Bijengeheimen Inhoud leskist Handleiding voor de leerkracht 4 Verhaalplaten met op de achterzijde tekst Bijengeheimenkist met daarin: kroontje roze ei (in

Nadere informatie

Ga ik door met deze koningin? Jos Römgens 10 mei 2017

Ga ik door met deze koningin? Jos Römgens 10 mei 2017 Ga ik door met deze koningin? Jos Römgens 10 mei 2017 Inhoud Ontwikkeling tot koningin Functie van de koningin in het volk Kwaliteit van de koningin Wat betekent dat voor de imker? Het bijenvolk en de

Nadere informatie

Werkboekje 2010. Boerderijles Groep 5/6. Naam..

Werkboekje 2010. Boerderijles Groep 5/6. Naam.. Werkboekje 2010 Boerderijles Groep 5/6 Naam.. 1 Inhoudsopgave 1 KIPPEN 3 1.1 SOORTEN VEREN. 3 1.2 VERENONDERZOEK. 4 1.3 HET GEDRAG VAN KIPPEN 4 1.4 WAT KIPPEN ETEN. 4 1.5 KAN EEN KIP KNIPOGEN? 4 2 SCHAPEN

Nadere informatie

Handleiding bij het project Bijenles door de imker

Handleiding bij het project Bijenles door de imker Handleiding bij het project Bijenles door de imker Voor deze reader is dankbaar gebruik gemaakt van het Bijenboekje van Marion Eijsink, dat is gemaakt voor de Vereniging Leidse Schooltuinen in 2007. Gemeente

Nadere informatie

Bijenhouden ten behoeve van zaadteelt en groente productie. Willem J. Boot & Johan N.M. Calis Inbuzz, Imkersbedrijf Boot en Calis, VOF

Bijenhouden ten behoeve van zaadteelt en groente productie. Willem J. Boot & Johan N.M. Calis Inbuzz, Imkersbedrijf Boot en Calis, VOF Bijenhouden ten behoeve van zaadteelt en groente productie Willem J. Boot & Johan N.M. Calis Inbuzz, Imkersbedrijf Boot en Calis, VOF Geschiedenis Vanaf 1989, onderzoekers aan de Wageningen Universiteit.

Nadere informatie

Bijen. Inleiding. Nectar en stuifmeel

Bijen. Inleiding. Nectar en stuifmeel Bijen Inleiding Bijen hebben dunne vleugels, dat heet vliesvleugeligen. Zij leven van stuifmeel en nectar wat op de vleugels komt. Ze verzamelen ook voedsel voor hun broedsels. Nectar en stuifmeel Bijen

Nadere informatie

De kleine beestjesclub

De kleine beestjesclub Thema: mini Biologie Dieren Insecten en spinnen Moeilijkheid: * Tijdsduur: ** Juf Nelly De kleine beestjesclub Doel: Na deze opdracht weet je meer over verschillende insecten Uitleg opdracht Je luistert

Nadere informatie

5.1 Zes poten en vier vleugels

5.1 Zes poten en vier vleugels LB 68-70 5. Zes poten en vier vleugels > Kijk naar de afbeeldingen op blz. 68 in je boek. Lees Zes poten en Vleugels en voelsprieten. Trek een lijn van elk woord naar het juiste onderdeel van de wesp.

Nadere informatie

Het werken in de bijen Opbrengst Koningin is hier een zeer belangrijke factor Ook de omgeving Maar ook de imker speelt een grote rol Hij kan bepalen

Het werken in de bijen Opbrengst Koningin is hier een zeer belangrijke factor Ook de omgeving Maar ook de imker speelt een grote rol Hij kan bepalen Het werken in de bijen Opbrengst Koningin is hier een zeer belangrijke factor Ook de omgeving Maar ook de imker speelt een grote rol Hij kan bepalen welke koningin van welk ras in zijn volk komt Vervangen

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES KRIEBELENDE KRUIPERTJES Een insectenwandeling over het dreuzelpad door natuurtuin 't Loo voor kinderen van groep 1-4 onder leiding van een volwassene. 2 Een insectentocht over het dreuzelpad door natuurtuin

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES 13 Plattegrond dreuzelpad KRIEBELENDE KRUIPERTJES Dit boekje is onderdeel van het eindproject van de IVN natuurgidsencursus van Henriëtte Beers, Fred van Hoof en Afke Schoo. Maart 2003. IVN afd. Bergeijk-Eersel

Nadere informatie

Waarom koninginnenteelt?

Waarom koninginnenteelt? Waarom koninginnenteelt? Waarom zou je aan koninginnenteelt gaan doen als de bijen alles zelf wel kunnen regelen? Inderdaad is dat een punt want zonder ingrijpen van de mens heeft de honingbij miljoenen

Nadere informatie

Angeldragers Honingbij Solitairebij Hommel Wesp

Angeldragers Honingbij Solitairebij Hommel Wesp Insecten Angeldragers Honingbij - Geel en bruin van kleur - Angel met weerhaakjes bij alle werkbijen - Koningin legt eitjes - Leven in kolonie (in de zomer: 30.000-70.000) in een kast of een korf - De

Nadere informatie

Beste natuurliefhebber/- ster,

Beste natuurliefhebber/- ster, Beste natuurliefhebber/- ster, De weersverwachting voor afgelopen dinsdag was nogal tegenstrijdig. Volgens het weerbericht op de televisie (het 8- uurjournaal) zou het zo ongeveer de hele dag bewolkt zijn,

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei groepen 3-5 1. Een ei hoort erbij Veel dieren leggen eieren: vogels en vissen. Maar ook insecten leggen kleine eitjes. Uit dat eitje komt een klein diertje. Dat

Nadere informatie

DE BEPERKTE BROEDRUIMTE VOLGENS HENRI RENSON

DE BEPERKTE BROEDRUIMTE VOLGENS HENRI RENSON DE BEPERKTE BROEDRUIMTE VOLGENS HENRI RENSON Breda 22 november 2014 Daems Harry 1 Even kennis maken Naam: Harry Daems Ik ben 36 jaar met bijen bezig Werk met de Segebergerkast Werk met de carnica-bij Werk

Nadere informatie

SBV 20130211/ms/vs3.1 SBV. sacbrood virus zakbroed. behorende bij de Syllabus Bijengezondheid van de Nederlandse Bijenhouders Vereniging

SBV 20130211/ms/vs3.1 SBV. sacbrood virus zakbroed. behorende bij de Syllabus Bijengezondheid van de Nederlandse Bijenhouders Vereniging SBV 20130211/ms/vs3.1 SBV sacbrood virus zakbroed behorende bij de Syllabus Bijengezondheid van de Nederlandse Bijenhouders Vereniging diagnose zakbroed 1 5.5 weinig larven zichtbaar ingezakte celdeksels

Nadere informatie

Werkboekje bijen. Groep 7 en 8 Basisonderwijs

Werkboekje bijen. Groep 7 en 8 Basisonderwijs Werkboekje bijen Groep 7 en 8 Basisonderwijs A. Wat-ik-weet-van-bijen op het terras voor de bijenstal bij de picknicktafel Bekijk bovenstaande bij. 1. Nummeren Vul de cijfers 1 tot en met 10 in de rondjes

Nadere informatie

Over de bloesems en de bijtjes. Lespakket voor de tweede graad basisonderwijs: lesboek voor de leerkrachten

Over de bloesems en de bijtjes. Lespakket voor de tweede graad basisonderwijs: lesboek voor de leerkrachten Over de bloesems en de bijtjes Lespakket voor de tweede graad basisonderwijs: lesboek voor de leerkrachten 1 Lesboek voor de leerkrachten Dit lesboek bevat achtergrondinformatie en lesfiches rond de bijen

Nadere informatie

Help, ik zie moerdoppen! Wat nu? Henk Rostohar

Help, ik zie moerdoppen! Wat nu? Henk Rostohar Help, ik zie moerdoppen! Wat nu? Henk Rostohar Help, ik zie moerdoppen! Wat nu? Copyright 2015 Henk Rostohar Auteur: Henk Rostohar Omslagontwerp: Henk Rostohar Vormgeving binnenwerk: Henk Rostohar Niets

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Vlinders in de tuin Vooral op warme dagen kun je veel vlinders zien in allerlei

Nadere informatie

In de ene hand draagt hij een koffer, in de andere een kistje. Bok is de nieuwe buurman van Kip. Hij is een professor, zegt Kat. Iemand die heel veel

In de ene hand draagt hij een koffer, in de andere een kistje. Bok is de nieuwe buurman van Kip. Hij is een professor, zegt Kat. Iemand die heel veel Inhoud Nieuwe buurman 7 Kip schrikt 13 Ekster heeft pech 17 Kattenkruid 22 Ruzie 27 Een reuze idee 32 Bloemen voor kip 37 Waar was het nu? 40 Dom geweest 46 Goed zo, Kat! 51 Feest 55 5 Nieuwe buurman Het

Nadere informatie

Bijenwerk mei/juni 2015

Bijenwerk mei/juni 2015 2015 In deze editie van Bijenwerk zullen we in gaan op een aantal maatregelen, die de vitaliteit van je volken ten goede komen. De onderwerpen zijn: Het opvangen en huisvesten van een voorzwerm of nazwerm;

Nadere informatie

MOEREN KWEKEN MET HET OVERLARFPROJECT TENSLOTTE

MOEREN KWEKEN MET HET OVERLARFPROJECT TENSLOTTE TENSLOTTE U hebt uw uiterste best gedaan om de MOERTEELT tot een goed einde te brengen. Weet echter dat u best volgend jaar OPNIEUW TEELTGOED AANSCHAFT. De beste van uw nateeltmoeren is niet geschikt om

Nadere informatie

Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes

Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes Boek van de week: 1; Rupsje Nooitgenoeg 2; Eentje Geentje het lieveheersbeestje 3; 4; Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen: Wat staat

Nadere informatie

Bijenwerk 2016 april/mei

Bijenwerk 2016 april/mei Bijenwerk 2016 april/mei In deze editie van Bijenwerk: Voorjaarsinspectie al achter de rug? Lage wintersterfte beïnvloedbaar? Koninginnenteelt, spannend en leuk? Zwermbeheersing: kunstzwerm, broedaflegger

Nadere informatie

Wist je dat?... Overwintering van vlinders. Vragen. De vlinder. De levenscyclus..

Wist je dat?... Overwintering van vlinders. Vragen. De vlinder. De levenscyclus.. Lesbrief groep 5 6 Inhoudsopgave Wist je dat?... Vlinderwiel Stripverhaal.. Overwintering van vlinders. Vlinder mobiel Het voedsel van rupsen.. Vragen. De vlinder. De levenscyclus.. 1 Wist je dat Allerlei

Nadere informatie

Nieuwsbrief van bijen@wur juli 2008 Stuifmeel en honingbijen. Sjef van der Steen, bijen@wur

Nieuwsbrief van bijen@wur juli 2008 Stuifmeel en honingbijen. Sjef van der Steen, bijen@wur Nieuwsbrief van bijen@wur juli 2008 Stuifmeel en honingbijen Sjef van der Steen, bijen@wur In BeeWorld van maart en juni 2005 stond een interessante artikelreeks van de Zwitserse onderzoekers Keller, Fluri

Nadere informatie

Selectie op VSH bij de Carnica

Selectie op VSH bij de Carnica Selectie op VSH bij de Carnica Wat is VSH? De hier gepresenteerde activiteiten en resultaten zijn mogelijk dankzij de stichting Arista Bee esearch De stichting werkt in principe met alle rassen bijen;

Nadere informatie

Van eitje tot vlinder

Van eitje tot vlinder Werkblad Van eitje tot vlinder Wat is de goede volgorde van de plaatjes? Begin bij plaatje : de vlinder legt eieren. Schrijf de letter a in hokje. Welk plaatje is de volgende? Zet de letter ervan in hokje

Nadere informatie

Vraag 1. Waarom moet je goed voor de rupsen zorgen als je vlinders wilt hebben?

Vraag 1. Waarom moet je goed voor de rupsen zorgen als je vlinders wilt hebben? Naam: VLINDERS Vlinders zijn niet weg te denken uit onze leefomgeving. In het voorjaar kunnen we haast niet wachten tot de eerste Kleine vosjes of Citroenvlinders zich laten zien. En dan in de zomer en

Nadere informatie

Spreekbeurt de grote Toppereend

Spreekbeurt de grote Toppereend Ra,ra wie ben ik. Spreekbeurt de grote Toppereend Inleiding Ik doe mijn spreekbeurt over de grote toppereend. Omdat ik dit een hele mooie vogel vind. En omdat jullie misschien veel te weinig weten over

Nadere informatie

In deze bijlage zijn een aantal lessuggesties m.b.t. het onderwerp bijen bijeengebracht. Er is een verdeling gemaakt in onderbouw en bovenbouw.

In deze bijlage zijn een aantal lessuggesties m.b.t. het onderwerp bijen bijeengebracht. Er is een verdeling gemaakt in onderbouw en bovenbouw. BOVENBOUW In deze bijlage zijn een aantal lessuggesties m.b.t. het onderwerp bijen bijeengebracht. Er is een verdeling gemaakt in onderbouw en bovenbouw. Het onderstaand lesschema kan worden gebruikt bij

Nadere informatie

De bij is de soort van het jaar 2011 Scholenprogramma. Ecotreffen 2011

De bij is de soort van het jaar 2011 Scholenprogramma. Ecotreffen 2011 De bij is de soort van het jaar 2011 Scholenprogramma Ecotreffen 2011 1 To bee or not to bee? Bij enhotels.nl Blauwe ertsbij Maskerbij Zweefvlieg 2 Wespbij 2 Soorten bijen In Vlaanderen leven meer dan

Nadere informatie

1. Volwassen vrouwtje; 2. Moedermijt; 3. Mannetjes; 4. Onvolwassen vrouwtje

1. Volwassen vrouwtje; 2. Moedermijt; 3. Mannetjes; 4. Onvolwassen vrouwtje De levenscyclus van de varroamijt Hoewel de varroamijt een natuurlijke parasiet is van de Aziatische honingbij is zijn biologie bestudeerd op de Westerse honingbij omdat de mijt voor deze bij een economische

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Totaal materialen heide Materialen per groepje 1A Sporen van grazers 3 Witte bakken 3 Pincetten Zoekkaart bos- en heideplanten 1B Dennen trekken Handschoenen voor elk kind Zoekkaart bos- en heideplanten

Nadere informatie

Het kweken met de Zosterops palpebrosus

Het kweken met de Zosterops palpebrosus Het kweken met de Zosterops palpebrosus De naam Zosterops palpebrosus heb ik zelf niet verzonnen het is de latijnse naam voor Indische brilvogel of Gangesbrilvogel, waarbij Zosterops staat voor brilvogel.

Nadere informatie

Tobi en. de wilde bijen

Tobi en. de wilde bijen Tobi en de wilde bijen Het is eindelijk paasvakantie en Tobi komt aan op de boerderij van zijn oom. Zijn nichtje Hanna wacht al op hem. Ze knuffelt Tobi en lacht: Kom, we gaan spelen! Lachend en pratend

Nadere informatie

Opdrachten behorende bij les 2. Anatomie van de honingbij

Opdrachten behorende bij les 2. Anatomie van de honingbij Opdrachten behorende bij les 2. Anatomie van de honingbij In deze les ga je leren hoe de honingbij is opgebouwd. Je gaat bijen vergelijken met andere dieren en je gaat drie mooie tekeningen maken van de

Nadere informatie

Blije bijen ontdekkingsroute

Blije bijen ontdekkingsroute Blije bijen ontdekkingsroute Handleiding vragen 1. Het vertrekpunt: START Vragen over de honingbij 2. De wandeling Vragen over de drie bijencategorieën: honingbijen, wilde bijen en hommels. Wilde bij Hommel

Nadere informatie

Groen-moet-je-doenDag 2014 (bestuur) Tuinenpark Ons Buiten. Groen-moet-je-doenDag 2014

Groen-moet-je-doenDag 2014 (bestuur) Tuinenpark Ons Buiten. Groen-moet-je-doenDag 2014 Mei2014 Groen-moet-je-doenDag 2014 (bestuur) Groen-moet-je-doenDag komt er weer aan! Op zondag 15 juni wel te verstaan. Het thema dit jaar is Groen en Gezondheid. Op 40 locaties in Utrecht gaan tuinen,

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Lieveheersbeestje Wie het het lieveheersbeestje? Veel mensen vinden insecten, en vooral kevers, maar griezelige beesten. Ze hebben van die rare sprieten op hun kop, van die enge dunne pootjes, En ook hun

Nadere informatie

2 de Update van de cursus Bijenhouden 2017

2 de Update van de cursus Bijenhouden 2017 2 de Update van de cursus Bijenhouden 2017 15:00 uur 9 á 10 graden Celsius Zaterdag 22 april 2017 H et was er weer allemaal: de gezellige mensen waar je best wel een hele middag mee kan hobbyen, de kasten

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Voorbereiding post 5 Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 5: Iedere vogel zijn eigen plekje, voor groep 4 t/m 8. Inhoud:

Nadere informatie

Het is lente. Net als vorig jaar, bezoekt Tobi zijn oom op de boerderij. Eindelijk ben ik met vakantie!, gilt Tobi. Hij kan bijna niet wachten om zijn

Het is lente. Net als vorig jaar, bezoekt Tobi zijn oom op de boerderij. Eindelijk ben ik met vakantie!, gilt Tobi. Hij kan bijna niet wachten om zijn Tobi en de bijen Het is lente. Net als vorig jaar, bezoekt Tobi zijn oom op de boerderij. Eindelijk ben ik met vakantie!, gilt Tobi. Hij kan bijna niet wachten om zijn favoriete koe Emmy terug te zien.

Nadere informatie

HET JAARROND IMKEREN (IN DADANT KASTEN), DAT DOE JE ZO!

HET JAARROND IMKEREN (IN DADANT KASTEN), DAT DOE JE ZO! HET JAARROND IMKEREN (IN DADANT KASTEN), DAT DOE JE ZO! 12-1-2017 Intro Ben Som de Cerff: docent bijen- en koninginnenteelt 65 Buckfast-volken, 9 standen, 40 Dadant kasten auteur Bijenwerk in Imkernieuws

Nadere informatie

Praktijkhandboek voor de basiscursus bijenteelt. Deel 3 : De organisatie en de docent

Praktijkhandboek voor de basiscursus bijenteelt. Deel 3 : De organisatie en de docent Praktijkhandboek voor de basiscursus bijenteelt Deel 3 : De organisatie en de docent De Nederlandse Bijenhoudersvereniging (NBV) is een landelijke vereniging van bijenhouders, gehuisvest in het Bijenhuis

Nadere informatie

SPREEKBEURT Chinese vuurbuiksalamander

SPREEKBEURT Chinese vuurbuiksalamander SPREEKBEURT Chinese vuurbuiksalamander l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n REPTIELEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER

Nadere informatie

Voortplanting. Lesbrief. Werkgroep Schoolactiviteiten. I.V.N. afd.hengelo. Tel. O74 2770390

Voortplanting. Lesbrief. Werkgroep Schoolactiviteiten. I.V.N. afd.hengelo. Tel. O74 2770390 Voortplanting Lesbrief Werkgroep Schoolactiviteiten I.V.N. afd.hengelo Tel. O74 2770390 1 Deze lesbrief wordt U aangeboden door het I.V.N. afd. Hengelo Voortplanting = zorgen voor jonge planten A. Inleiding

Nadere informatie

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde.

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. 1 In het begin GENESIS 1:1-25 In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. De aarde is nat en donker. God wil van de aarde iets heel moois maken.

Nadere informatie

Achtergrondinformatie voor groep 3/4. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Zo herken je hem

Achtergrondinformatie voor groep 3/4. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Zo herken je hem Overname en dupliceren van dit materiaal is alleen toegestaan voor educatieve en niet-commerciële doeleinden en alleen als het materiaal is voorzien van een bronvermelding. Vogelbescherming Nederland,

Nadere informatie

Meer over de ooievaar. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Hieraan herken je hem

Meer over de ooievaar. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Hieraan herken je hem Overname en dupliceren van dit materiaal is alleen toegestaan voor educatieve en niet-commerciële doeleinden en alleen als het materiaal is voorzien van een bronvermelding. Vogelbescherming Nederland,

Nadere informatie

Werken met de Doppenmethode. Studiedag Boskoop 11 november 2017 Leo van der Heijden

Werken met de Doppenmethode. Studiedag Boskoop 11 november 2017 Leo van der Heijden Werken met de Doppenmethode Studiedag Boskoop 11 november 2017 Leo van der Heijden Enkele vragen vooraf: Kennismaken Wie houdt langer dan 5 jaar bijen? Wie imkert met bijen van een bepaald ras? Wie heeft

Nadere informatie

Zie jij een bij? Docentenhandleiding Groep 1/2. TIJD: 45 min (exclusief knutselen)

Zie jij een bij? Docentenhandleiding Groep 1/2. TIJD: 45 min (exclusief knutselen) THEMA 6 bijen Dit materiaal is ontwikkeld in opdracht van IVN, in het kader van Gezonde Schoolpleinen. Tekst: Dieuwertje Smolenaars, NME Amsterdam-Noord. Vormgeving en illustraties: Paper & Pages. Docentenhandleiding

Nadere informatie

Handleiding praktijklessen. Voor de cursus bijengezondheid

Handleiding praktijklessen. Voor de cursus bijengezondheid Naam cursist Handleiding praktijklessen Voor de cursus bijengezondheid De Nederlandse Bijenhoudersvereniging (NBV) is een landelijke vereniging van bijenhouders, gehuisvest in het Bijenhuis in Wageningen.

Nadere informatie

Najaarsbijeenkomst VCI november 2013

Najaarsbijeenkomst VCI november 2013 Najaarsbijeenkomst VCI november 2013 Koninginnenteelt is Monnikenwerk Koninginnenteelt via EWK Jan Kruit Ter Apel Bijenstand de Driehoek Agenda Doel Wat is een EWK Overlarven Broedstoof/Pleegvolk Begeleidende

Nadere informatie

SPREEKBEURT BIDSPRINKHAAN

SPREEKBEURT BIDSPRINKHAAN SPREEKBEURT BIDSPRINKHAAN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n ONGEWERVELDEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE BIDSPRINKHAAN

Nadere informatie

en de wondere bijenwereld

en de wondere bijenwereld en de wondere bijenwereld en de wondere bijenwereld een productie van uitgeverij i.s.m. Djapo vzw en de wondere bijenwereld 2014 LES ILES / DJAPO djapo.be / info@djapo.be lesiles.be / lesilespublishers@gmail.com

Nadere informatie

Groep 4 t/m 8. De regio zit vol energie! Informatieblad + Docentenhandleiding. Bijen. www.natuurmilieuweb.nl

Groep 4 t/m 8. De regio zit vol energie! Informatieblad + Docentenhandleiding. Bijen. www.natuurmilieuweb.nl Energieneutraal 2040 Aalsmeer - Amstelveen - Diemen - Ouder-Amstel - Uithoorn Groep 4 t/m 8 Informatieblad + Docentenhandleiding De regio zit vol energie! www.natuurmilieuweb.nl Overzicht Informatieblad:

Nadere informatie

Lessuggesties voor groep 3 & 4

Lessuggesties voor groep 3 & 4 Lessuggesties voor groep 3 & 4 1 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/downloadslesmateriaal - Leskaarten met lessuggesties groep 3 & 4 - Materialen van het pakket: Leskaart

Nadere informatie