Investeren in Zeeland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Investeren in Zeeland"

Transcriptie

1 Investeren in Zeeland Trends en uitdagingen EIB Concept 11 maart 2015

2 2

3 Inhoudsopgave Perspectief voor Zeeland 7 1 Inleiding 9 2 Wonen in Zeeland 10 3 Vastgoed in Zeeland 16 4 Infrastructuur in Zeeland 19 5 Beleidsuitdagingen voor Zeeland 23 Bijlage A Landelijk beeld 25

4 6

5 Perspectief voor Zeeland Zeeland wacht herstructureringsopgave In de komende decennia zijn er belangrijke ruimtelijke opgaven in Zeeland. Op het gebied van wonen, vastgoed en infrastructuur gaat het in de periode tot 2040 onder meer om: Herstructurering van de woningvoorraad in Zeeuws-Vlaanderen, uitbreiding in het noordelijke deel van Zeeland Per saldo uitbreiding van de voorraad met tot woningen Verduurzamen van de woningvoorraad: 51% van de gelabelde woningen heeft energielabel D-G Verdubbelen van de voorraad zorggebouwen tot 0,6 miljoen m 2 Vervangen van 0,8 tot 1,3 miljoen m 2 maatschappelijk en commercieel vastgoed Onttrekken van 0,3 tot 0,8 miljoen m 2 vastgoed tussen 2020 en tot 9 miljard voor nieuwbouw, vervanging en onderhoud van infrastructuur Grote investeringen in waterveiligheid Groeimarkten in Zeeland tot 2040 Wonen Vastgoed Infrastructuur Aangepaste woningen Zorggebouwen Reconstructie wegennet Vervanging en verduurzaming bestaande voorraad Bedrijfsruimten Vervanging en verbetering bestaande voorraad Vervanging binnenstedelijke netwerken Waterveiligheid Samenvatting beleidsuitdagingen in Zeeland Wonen - De woningmarkt in Zeeland vraagt gelijktijdig om het selectief ontwikkelen van nieuwe woningbouw en het opzetten van een strategie voor herstructurering en krimp. - De grote herstructureringsopgave biedt kansen voor kwaliteitsverbetering van de voorraad, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid en levensloopbestendigheid. - Kwaliteitsverbetering in de woningvoorraad vraagt zowel om renovatie van (onder meer jaren zeventig) woningen als om sloop en vervangende nieuwbouw. Vastgoed - Krimp in delen van de provincie noodzaakt tot herstructurering van de gebouwenvoorraad; bij het maatschappelijk vastgoed kan dit leiden tot concentratie van voorzieningen. 7

6 - Door afname van de uitbreidingsvraag kan lokaal leegstand optreden in de bestaande voorraad met verminderde leefbaarheid tot gevolg. - De vergrijzing vraagt in alle scenario s om een sterke uitbreiding van het zorgvastgoed. - Vervanging en verbetering van de gebouwenvoorraad wordt van groter gewicht in de vastgoedopgave. Infrastructuur - Afnemende pendelstromen leiden tot lagere uitbreidingsinvesteringen in de infrastructuur. Reconstructie wordt na 2020 belangrijker, onder meer vanwege maatschappelijke wensen op het gebied van leefbaarheid en verkeersveiligheid. - Toenemend recreatieverkeer kan tot nieuwe knelpunten leiden naar en bij belangrijke toeristische bestemmingen. - Gemeentelijke investeringen verschuiven vanwege lagere woningbouwaantallen van nieuwbouw naar vervanging. Onder meer vervanging van energie-, water- en rioleringsnetwerken in binnenstedelijk gebied neemt in gewicht toe. - Op het gebied van waterveiligheid zal een evenwicht moeten worden gevonden tussen de belangen van de omgeving en het bieden van voldoende veiligheid. Onzekerheden in klimaatverandering vereisen daarbij een slimme fasering en strategie. 8

7 1 Inleiding Welke ontwikkelingen zijn in de komende decennia te verwachten in de gebouwde omgeving in Zeeland? Zijn er in Zeeland nog belangrijke groeimarkten op het gebied van wonen, vastgoed en infrastructuur? Waar dreigt leegstand en hoe moet worden omgegaan met de vervanging van gebouwen en infrastructuur? In deze notitie schetsen we de trends en uitdagingen voor Zeeland in de komende decennia. Drie scenario s voor Nederland In de studie Investeren in Nederland 1 worden drie scenario s uitgewerkt voor de periode Dit zijn scenario s met duidelijk uiteenlopende ontwikkelingen op het terrein van economie, demografie en technologie. De gevolgen van deze toekomstige ontwikkelingen voor de gebouwde omgeving lopen sterk uiteen voor de verschillende regio s van Nederland. Dit betekent dat ook de investeringsopgaven en de beleidsuitdagingen voor de regio s sterk zullen verschillen. De scenario s geven een beeld van mogelijke ontwikkelingen die op ons afkomen. Hierbij gelden uiteraard de nodige onzekerheden. 1 Dynamische Agglomeraties (DA). Dit is een scenario met een hoge economische en demografische groei. De werkgelegenheid stijgt en de inkomensontwikkeling is gunstig. Bevolking en huishoudens nemen vooral toe in de gebieden rond de sterke agglomeraties. 2 Evenwichtige Groei (EG). Dit scenario is gebaseerd op de huishoudensprognoses uit het middenscenario van het CBS en hanteert economische groeicijfers die zijn af te leiden uit CPB-studies. Er is sprake van een solide economische groei, die op lange termijn vooral uit productiviteitsgroei bestaat. De ruimtelijke spreiding is meer gelijkmatig en trendmatig dan in DA. 3 Ruimtelijke Segregatie (RS). Dit is een scenario met lage economische en demografische groei. De economie stagneert bijna en er is nauwelijks ruimte voor extra investeringen buiten de zorg. Er is sprake van regionale concentratie binnen de landsdelen. Deze notitie gaat in op de trends en uitdagingen voor Zeeland in de komende decennia. Voor meer achtergrond over de inhoud en de belangrijkste ontwikkelingen in de verschillende scenario s op landelijk niveau wordt verwezen naar bijlage A bij deze notitie. Het volledige rapport Investeren in Nederland zal binnenkort worden gepubliceerd. 1 Deze studie is verricht in samenwerking met Aedes, Bouwend Nederland en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Voor een uitgebreidere beschrijving van de scenario s en uitkomsten daarachter wordt verwezen naar dit landelijke rapport. 9

8 2 Wonen in Zeeland Welke ontwikkelingen staan ons op de woningmarkt in Zeeland te wachten op lange termijn? Wat wordt de vraag naar huur- en koopwoningen en welke woonkwaliteiten worden vooral gevraagd? Hoe verhouden binnenstedelijke en groene woonlocaties zich tot elkaar? Wat betekent de vergrijzing voor de gevraagde samenstelling van de woningvoorraad? Hoe ziet de vervangingsopgave eruit in de komende decennia? De demografische ontwikkeling is een bepalende factor voor de gevraagde omvang van de woningvoorraad. De ontwikkeling van het aantal huishoudens en de woningvoorraad gaan op lange termijn gewoonlijk gelijk op. Naast de omvang van de woningvraag is ook de samenstelling van belang. Verschillende groepen zoals jongeren, ouderen, samenwonenden en alleenstaanden hebben verschillende voorkeuren en financiële mogelijkheden. Een interessant punt is de oriëntatie van een nieuwe generatie starters c.q. doorstromers ten aanzien van koop en huur. Tot nu is er sprake van een heel duidelijk profiel van huurders en kopers. Huurders zijn vaak jong, alleenstaand en hebben relatief lage inkomens. Vanaf een jaar of dertig kiezen huishoudens vaak voor een koopwoning en dit geldt in nog sterkere mate bij hogere (midden)inkomens en bij samenwonenden. Vooruitzichten: woningbehoefte neemt toe De bevolking in Zeeland vertoont bij een gemiddelde tot hoge economische groei een lichte toename. Alleen in RS is op lange termijn sprake van krimp. Groei is er in de komende decennia vooral in het noordelijke deel van Zeeland, terwijl Zeeuws-Vlaanderen in alle scenario s met een krimpende bevolkingsomvang te maken heeft. De bevolking verandert in de periode tot 2020 en vervolgens tot 2040 duidelijk van opbouw. De bevolkingsgroep ouder dan 65 jaar neemt toe terwijl de jongere bevolkingsgroepen afnemen (tabel 2.1). Door de veranderende samenstelling van de bevolking stijgt het aantal huishoudens in Zeeland nog in alle scenario s. Het aantal eenpersoonshuishoudens is in de leeftijdsgroep boven 65 jaar immers relatief hoog waardoor de woningvraag in die groep ook hoog blijft. De verwachte groei van het aantal huishoudens vraagt in alle scenario s om uitbreiding van de woningvoorraad. De uitbreidingsvraag vlakt na 2020 wel af, maar laat ook in RS nog steeds groei zien tot 2040 (tabel 2.2). In totaal gaat het voor Zeeland om uitbreiding met tot woningen tussen 2010 en De ontwikkeling in Zeeuws-Vlaanderen wijkt daarbij af van de rest van Zeeland. In Zeeuws-Vlaanderen krimpt in RS het aantal huishoudens met 15%. Toenemende instroom vanuit België Een interessante ontwikkeling die enig tegenwicht kan bieden aan de autonome demografische ontwikkelingen in Zeeland is de toenemende vestiging van inwoners uit België in vooral Zeeuws-Vlaanderen. Door de gunstige prijsverhoudingen op de Nederlandse woningmarkt in vergelijking tot de Belgische, is dit aantal nieuwkomers de laatste jaren relatief sterk toegenomen. Deze trend heeft vooral effect op de woningmarkt en veel minder op de vastgoedmarkt (exclusief dagelijkse inkopen) omdat de nieuwe inwoners voor zaken als onderwijs, zorg en grote inkopen relatief sterk op België blijven georiënteerd. 10

9 Tabel 2.1 Bevolkings- en huishoudensontwikkeling Zeeland, , in duizenden DA EG RS DA EG RS Bevolking Tot 20 jaar jaar Ouder dan 65 jaar Huishoudens Tabel 2.2 Ontwikkeling woningvoorraad Zeeland, , in duizenden DA EG RS DA EG RS Woningvoorraad Gereguleerde huur Vrije huur Koop Stedelijk Groen Eengezins Meergezins Opgeleverde woningen Aantallen in eindjaar Vraag naar zowel groene als stedelijke woonomgeving neemt toe Ruim tweederde van de bevolking in Zeeland woont in een groene woonomgeving. In ieder scenario groeit zowel de vraag naar een meer stedelijke als naar een groene woonomgeving in absolute aantallen. Het aantal woningen in een groene omgeving stijgt met tot woningen. Bij woningen in een stedelijke omgeving gaat het om tot woningen in de komende decennia. In de provincie Zeeland is de ontwikkeling van het aantal 11

10 vakantiewoningen en tweede woningen van belang. Bij gemiddelde tot hoge economische groei zal dit marktsegment aan belang winnen. Vergrijzende bevolking factor voor kwalitatieve woningvraag De bevolking in Zeeland vergrijst. Door deze veranderde samenstelling van de bevolking verandert ook de samenstelling van de woningvraag. De vraag naar gereguleerde huurwoningen komt in 2040 lager uit dan in Alleen in RS leidt de beperkte inkomensontwikkeling tot een beperkte toename van de voorraad gereguleerde huurwoningen. Hierbij speelt een rol dat de toekomstige generatie ouderen de huidige babyboomers veel meer in de koopsector zijn aan te treffen in vergelijking met de huidige generatie ouderen. Dit zorgt voor meer vraag naar koopwoningen. De voorraad koopwoningen stijgt de komende decennia met tot woningen. Het woningaanbod zal vooral via uitbreiding en ontwikkeling van bestaande en soms ook nieuwe locaties tot stand moeten komen. Het is in ieder geval niet mogelijk om de woningvraag in betekenisvolle mate op te vangen binnen de bestaande vastgoedvoorraad voor wonen en overige functies. In de woningsector zelf is nauwelijks sprake van leegstand. De leegstandscijfers in de koopsector en de sociale huursector liggen landelijk net boven de 3%, wat niet veel meer is dan frictieleegstand. In tegenstelling tot de rest van Nederland kent Zeeland ook weinig (geregistreerde) leegstand in de commerciële en maatschappelijke vastgoedmarkten. Zo bedraagt de leegstand in winkels en kantoren circa 5% in Match tussen vraag en aanbod Het voorzien in een kwantitatieve behoefte betekent niet dat er voor ieder huishouden ook een geschikte woning beschikbaar is. Op microniveau kunnen er altijd spanningen bestaan om een geschikte woning te vinden. Met het toenemende aantal ouderen neemt de vraag naar aangepaste woningen toe (zie ook kader). Deze situatie doet zich ook in Zeeland voor. Een deel van deze opgave zal via aanpassingen van de bestaande voorraad lopen of door allocatie binnen de sociale huursector. De mate waarin een huishouden zelf de woning geschikt kan maken voor de zorgbehoefte speelt vooral op korte termijn. De huidige ouderen zijn minder vermogend dan de toekomstige ouderen waardoor een eigen bijdrage voor aanpassing van de woning niet altijd vanzelfsprekend is. Op lange termijn zullen ongeacht het scenario de woningaanpassingen gemakkelijker tot stand komen door het reeds opgebouwde vermogen van de toekomstige ouderen. Verbetering van de voorraad De kwalitatieve opgave in de voorraad komt niet alleen voort vanuit de vraag. Er is nog een vrij omvangrijke voorraad van vroeg naoorlogse woningen die in hoog tempo is ontwikkeld in de tijd van woningnood na de Tweede Wereldoorlog. De woningvoorraad in Zeeland kent circa woningen uit de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw (figuur 2.1). Deze woningen zullen de komende decennia naar verwachting in aanmerking komen voor renovatie of sloop en vervangende nieuwbouw. Daarbij worden de daadwerkelijke aantallen bepaald door de maatschappelijke ambities en kwaliteitseisen aan de ene kant en de financiële mogelijkheden van de corporaties aan de andere kant. 12

11 Meer vraag naar nultredenwoningen Het aantal ouderen zal landelijk gezien de komende dertig jaar met ongeveer 80% toenemen. Toekomstige ouderen zullen veelal in de huidige (koop)woning blijven wonen, omdat zij dat zelf willen of omdat dit wordt gestimuleerd vanuit het beleid. Ouderen kunnen de eigen woning aanpassen aan de eigen zorgbehoefte, bijvoorbeeld omdat traplopen een probleem wordt. Als van een huishouden ten minste één bewoner moeite heeft met traplopen valt deze onder de doelgroep van de zogenaamde nultredenwoningen 2. Met het groter worden van de doelgroep zal ook de vraag naar nultredenwoningen toenemen. Deze relatie is echter niet 1 op 1. Landelijk gezien zitten er zo n 1,8 miljoen nultredenwoningen in de voorraad met daar tegenover een doelgroep van 1,2 miljoen huishoudens. Niet de hele doelgroep is gehuisvest in een nultredenwoning en omgekeerd is ook niet iedere nultredenwoning alleen maar in gebruik door de doelgroep. Figuur 2.1 Aantal woningen naar bouwjaar in Zeeland Een nultredenwoning is vanaf de straat te bereiken zonder traplopen en in de woning zijn woonkamer, keuken, toilet, badkamer en tenminste één slaapkamer zonder traplopen te bereiken. 13

12 Verbetering duurzaamheid gebouwenvoorraad In de afgelopen jaren is de woningvoorraad in Zeeland energie-efficiënter geworden. Er zijn ruim energielabels toegekend. Iets minder dan de helft van de gelabelde woningen heeft het label A, B of C. Bijna 10% heeft het label F of G. In vergelijking met de rest van Nederland hebben veel woningen het label D of E. De gemiddelde energieindex van Zeeland ligt iets ongunstiger dan het landelijk gemiddelde. Bij de utiliteitsgebouwen scoort Zeeland bij de kantoren en winkels eveneens minder goed dan gemiddeld. Verdere verduurzaming van de gebouwenvoorraad in Zeeland is daarmee een belangrijke opgave die geïntegreerd zal moeten worden met de vernieuwing en vervanging van woningen en andere gebouwen. Energielabels woningen, Zeeland en totaal Nederland A. A+ of A++ B of C D of E F of G Zeeland 5% 44% 43% 8% Nederland 5% 46% 38% 10% De woningbouwopgave bedroeg in 2010 circa 600 miljoen en zal bij gemiddelde tot hoge economische ontwikkelingen de komende jaren naar verwachting nog duidelijk toenemen. Op lange termijn blijven de woninginvesteringen bij gemiddelde economische groei op peil (figuur 2.2). Bij hoge economische groei nemen de investeringen tot 2040 toe met 80 miljoen, in RS daalt de opgave met 70 miljoen ten opzichte van het niveau van De groei in DA en EG op middellange termijn komt voor het overgrote deel voor rekening van de nieuwbouw van woningen. Op langere termijn is in alle scenario s sprake van een krimpende woningbouwproductie. In EG ligt deze in 2040 nog wel op het niveau van 2010, in DA komt deze hier nog enigszins boven uit. In RS loopt de woningbouwopgave relatief sterk terug naar 450 miljoen in Herstel, verbouw en onderhoud worden de komende decennia belangrijker in Zeeland, zowel relatief als absoluut. Als aandeel in de totale opgave nemen herstel, verbouw en onderhoud toe van 50% in 2010 naar ruim 60% in 2040 in DA. In EG en RS stijgt het aandeel verder door naar respectievelijk 70% en 80% van de totale opgave. De markt voor herstel, verbouw en onderhoud neemt tussen 2010 en 2040 in omvang toe met een bedrag dat varieert van 50 miljoen (RS) tot 125 miljoen (DA). 14

13 Figuur 2.2 Woningbouwopgave in Zeeland, (bouwproductie per jaar in miljoen euro) DA EG RS Nieuwbouw Herstel en verbouw Onderhoud 15

14 3 Vastgoed in Zeeland In welke deelmarkten van de utiliteitsbouw zal de gebouwenvoorraad nog groeien? Wat betekent de toenemende veroudering van de nu nog jonge gebouwenvoorraad voor de toekomstige vervangingsopgave? En hoe werken ontwikkelingen rond leegstand, internetwinkelen, het nieuwe werken en de beleidsingrepen in de zorg in de verschillende scenario s door op de verwachte ruimtevraag? De voorraad utiliteitsgebouwen is in deze studie naar zes gebouwtypen gedefinieerd: bedrijfsruimten, kantoren, winkels, onderwijsgebouwen, zorggebouwen en overige gebouwen. Demografie en economie spelen generiek een rol in de opbouw van de gebouwenvoorraad. In het geval van maatschappelijk vastgoed zijn ook beleidsingrepen zichtbaar. Een groot deel van de zorggebouwen en scholen zijn in de jaren 70 van de vorige eeuw gebouwd. De kantorenvoorraad is vooral na 1985 gebouwd. In deze periode is het aantal kantoorbanen door een groeiende beroepsbevolking en de verdienstelijking sterk gegroeid. De voorraad winkels en bedrijfsruimten ontwikkelt zich meer in lijn met de economische groei. De werkgelegenheid is tot 2020 redelijk stabiel en neemt daarna in alle scenario s af. In DA daalt het aantal werkzame personen tussen 2020 en 2040 met 5.000, in RS met (figuur 3.1). De daling is het sterkst in Zeeuws-Vlaanderen. Figuur 3.1 Werkgelegenheid in Zeeland, , in duizend personen 16

15 De totale vastgoedopgave in Zeeland blijft bij gemiddelde tot hoge economische groei redelijk op peil (figuur 3.2). De omvang van deze opgave bedroeg in 2010 ongeveer 350 miljoen. Na een beperkte daling tot 2020 in DA treedt weer herstel op en wordt in 2040 het niveau van 2010 weer gehaald. In EG neemt de opgave op lange termijn af, maar is deze vanaf 2020 wel stabiel. Bij lage economische groei (RS) komt de vastgoedopgave op de lange termijn op een structureel lager niveau..in 2040 bedraagt de opgave in dat scenario 250 miljoen, een kwart lager dan in De teruggang in de totale opgave tot 2020 ligt volledig in de nieuwbouw van vastgoed. Uitbreiding van het vastgoed in Zeeland komt in de komende decennia niet meer op het niveau van 2010, ook niet in DA. Herstel, verbouw en onderhoud van vastgoed wordt in alle scenario s van groter belang. Vervanging en verbetering van de kwaliteit in de bestaande voorraad nemen in gewicht toe. Figuur 3.2 Vastgoedopgave in Zeeland, (bouwproductie per jaar in miljoen euro) DA EG RS Nieuwbouw Herstel en verbouw Onderhoud Uitbreidingsvraag alleen in zorg en bedrijfsgebouwen De provincie Zeeland heeft zoals eerder aangegeven te maken met een gelijkblijvende bevolkingsomvang en een licht dalende werkgelegenheid waardoor de vraag naar uitbreiding van de gebouwenvoorraad afneemt. Wanneer de omvang van de gebouwenvoorraden in gebruik in 2040 wordt vergeleken met die in 2010 komen alleen zorggebouwen in alle drie scenario s hoger uit (tabel 3.1). In DA en EG groeit ook de voorraad bedrijfsruimten door de hogere economische groei. De uitbreidingsvraag komt hiermee beduidend lager uit dan in de afgelopen decennia. Tussen 2000 en 2010 bedroeg de uitbreidingsvraag nog 0,2 miljoen m2 per jaar. Deze vraag blijft daar tot 2020 met een omvang van tot m2 per jaar duidelijk bij achter. Na 2020 is het verschil tussen de scenario s groter. 17

16 Tabel 3.1 Ontwikkeling gebouwenvoorraad Zeeland, , in miljoen m DA EG RS DA EG RS Gebouwenvoorraad 11,3 11,4 11,3 10,9 12,5 11,5 10,5 Bedrijfsruimten 7,1 7,3 7,2 6,9 8,0 7,4 6,7 Kantoren 1,2 1,2 1,2 1,2 1,1 1,1 1,0 Winkels 1,5 1,5 1,5 1,4 1,5 1,5 1,3 Onderwijsgebouwen 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 Zorggebouwen 0,3 0,5 0,5 0,5 0,7 0,6 0,5 Overige gebouwen 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0, Mutaties DA EG RS DA EG RS Uitbreidingsvraag 1,7 0,5 0,4 0,2 1,4 0,7 0,3 Vervangingsvraag 0,4 0,3 0,2 0,1 1,3 1,1 0,8 Krimpvraag 0,0 0,4 0,4 0,5 0,3 0,5 0,8 Vervangingsvraag wordt groter De vervangingsvraag wordt vooral een uitdaging voor de periode na Er treedt dan een verdubbeling tot verdrievoudiging op van de vervangingsopgave ten opzichte van het verleden. De vervangingsvraag wordt bij het vastgoed op termijn ook beduidend groter dan de uitbreidingsvraag. Alleen in DA houden deze elkaar ongeveer in evenwicht. De gebouwenvoorraad is nu nog relatief jong, maar gaat de komende decennia flink verouderen. De vraag naar vernieuwing van de voorraad neemt dan toe. Omdat de voorraad in gebruik in ieder scenario ten opzichte van het verleden veel minder zal hoeven toe te nemen, wordt bovendien de afweging belangrijker op welke wijze in deze vraag naar vernieuwing zal worden voorzien. Krimpvraag Het beeld voor de vastgoedmarkt loopt uiteen tussen de verschillende regio s van Zeeland. De demografische en economische vooruitzichten zijn in Zeeuws-Vlaanderen naar verwachting minder gunstig dan in de andere delen van de provincie. De ruimtebehoefte vanuit scholen, winkels en kantoren neemt met name in Zeeuws-Vlaanderen af in de meeste scenario s. In geheel Zeeland krimpt de totale voorraad tussen 2010 en 2020 met tot m2. Na 2020 is de bandbreedte groter. De verschillen in demografische en economische ontwikkelingen ogen op jaarbasis bescheiden maar cumuleren naarmate de beschouwde periode langer duurt tot een aanzienlijk verschil in perspectief. In het DA scenario bedraagt de krimpvraag m2. In RS komt de krimpvraag uit op m2 tussen 2020 en Voor een deel van het vastgoed zal naar verwachting geen bestemming meer gevonden kunnen worden. De problemen van leegstand en leefbaarheid die daarmee samen kunnen hangen, nemen zonder nadere actie toe. 18

17 4 Infrastructuur in Zeeland Welke opgaven zijn er in Zeeland op het gebied van de infrastructuur? Wat betekenen de demografische en economische ontwikkelingen in de provincie voor de behoefte aan nieuwe infrastructuur? In welke mate zal in de komende decennia sprake zijn van vervanging van infrastructuur? Welke groeimarkten dienen zich de komende tijd aan? De infrastructuur in Zeeland bestaat voor een belangrijk deel uit wegen en waterwerken. Rijk, provincie, gemeenten en waterschap beheren de weginfrastructuur in de provincie. Rijk en waterschappen beheren daarnaast dijken en kunstwerken voor de waterveiligheid. In Zeeland is ook de private sector (havens en industrie in Terneuzen en Vlissingen) een belangrijke opdrachtgever voor infrastructurele werken. Toekomstige ontwikkelingen in de infrastructuuropgave staan onder invloed van demografische en economische trends. De afnemende nieuwbouw van woningen en de trends in de werkgelegenheid hebben sterke invloed op de behoefte aan uitbreiding van de infrastructuur. Daarnaast blijft in de drie scenario s de komende tijd in mindere of meerdere mate sprake van economische groei die van invloed is op de vraag naar kwaliteit en op de investeringen van de private sector. Vooruitzichten: afnemende pendelstromen, toenemende vervanging De totale infrastructuuropgave voor Zeeland voor de komende decennia wordt geraamd tussen 7 en 9 miljard. Hiervan heeft 3 tot 4 miljard betrekking op nieuwbouw en reconstructie en 4 tot 5 miljard op vervanging en onderhoud. Door de demografische en economische trends zal de verdeling van de infrastructuuropgave in de komende decennia verschuiven (figuur 4.1). In 2010 was het aandeel van nieuwbouw en reconstructie ongeveer 45%. Dit zal afnemen naar ruim 40% in DA en EG. In RS loopt nieuwbouw en reconstructie nog verder terug naar circa 38%, vooral de uitbreidingsinvesteringen nemen in dit scenario sterk af. De samenstelling van de infrastructuuropgave verschilt in Zeeland op een aantal punten van de andere provincies. In Zeeland ligt het aandeel van waterkeringen naar schatting op 15%, terwijl dit landelijk gezien minder dan 10% is. Daarnaast hebben havens en industrie een relatief hoog aandeel. 19

18 Figuur 4.1 Infrastructuuropgave in Zeeland, (bouwproductie per jaar in miljoen euro) DA EG RS Nieuwbouw en reconstructie Vervanging en onderhoud Afnemende pendelstromen De behoefte aan verkeersinfrastructuur wordt in kwantitatieve zin vooral bepaald door de gevraagde piekcapaciteit. Op het wegennet in de provincie is het vooral de ontwikkeling van de pendelstromen die deze capaciteit beïnvloedt. De afnemende beroepsbevolking in de provincie leidt ertoe dat de pendelstromen binnen Zeeland en vanuit Zeeland naar andere regio s op provincieniveau zullen afnemen. De uitbreidingsinvesteringen van infrastructuurnetwerken nemen op termijn daarom af. Dit geldt zowel voor de nationale als de regionale en lokale infrastructuur. Binnen de provincie doen zich hierbij sterke verschillen voor. De pendelstromen zullen tot 2020 buiten Zeeuws-Vlaanderen nog licht toenemen. Dit levert tot die tijd nog enige uitbreidingsbehoefte op, zowel bij de rijks- en provinciale infrastructuur als bij de gemeenten. Na 2020 nemen de pendelstromen in geheel Zeeland af. In Zeeuws-Vlaanderen is daarbij sprake van een relatief sterke afname, elders nemen de pendelstromen licht af. Recreatieverkeer Voor Zeeland is naast het woonwerkverkeer ook de ontwikkeling van het recreatieverkeer van groot belang. Dit recreatieverkeer zal bij economische groei en toenemende vergrijzing zowel in DA als EG in belang toenemen. Zowel vanuit de zuidelijke Randstad als vanuit Noord-Brabant kan dit tijdens weekends en in vakantieperioden tot capaciteitsproblemen leiden. Het gaat hierbij om de hoofdverbindingen (rijks- en provinciale wegen) en om gemeentelijke wegen. 20

19 Figuur 4.2 Pendelstromen in Zeeland, (gemiddelde mutatie per jaar in %) 0,2 0,0-0,2-0,4-0,6-0,8-1,0-1,2-1, DA EG RS Zeeuws-Vlaanderen Overig Zeeland De afnemende woningnieuwbouw in Zeeland leidt ertoe dat er binnen gemeenten minder werk is aan de ontwikkeling en inrichting van bouwlocaties. Ook energie- en waterbedrijven investeren minder in uitbreiding van netwerken. Tegenover dalende nieuwbouw van infrastructuur staat dat, in ieder geval in DA en EG in de periode , de reconstructie van infrastructuur op een hoger groeipad zal komen dan in het lopende decennium. Door verschillende bezuinigingsrondes bij Rijk en gemeenten in de afgelopen jaren zijn de investeringen teruggelopen. De komende jaren is er bij gunstige economische ontwikkelingen dan ook nog een relatief grote verbeteringsopgave (figuur 4.3). 21

20 Figuur 4.3 Reconstructieopgave in Zeeland, (gemiddelde mutatie per jaar in %) 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0-0,5-1,0-1, DA EG RS Naast kwantitatieve vraag naar infrastructuur is er een belangrijke kwaliteitscomponent. In de verschillende scenario s blijft de komende jaren sprake van economische groei. Deze zal in beperkte of grotere mate gepaard gaan met een groeiende kwaliteitsvraag. Deze richt zich in het DA-scenario vooral op individuele wensen rond comfort en bereikbaarheid. In EG gaat het meer op maatschappelijke wensen, bijvoorbeeld op het gebied van de leefbaarheid van woonkernen en de verkeersveiligheid op provinciale wegen. Beperkte of geen uitbreiding van de infrastructuur om capaciteitsredenen betekent dat de aandacht bij het beheer veel meer in het teken komt te staan van vervanging en onderhoud. De vervanging van infrastructuur zal in Zeeland, evenals in de andere provincies, in de komende decennia moeten toenemen. Dit betreft zowel gemeentelijke infrastructuur op het gebied van wegen en riolering als infrastructuurnetwerken van andere overheden en de energie- en waterbedrijven. De vervangingsopgave neemt toe omdat in de komende decennia de bestaande infrastructuur verder zal verouderen. Een groot deel van de gemeentelijke infrastructuur is in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw aangelegd en komt de komende perioden voor vervanging in aanmerking. 22

21 5 Beleidsuitdagingen voor Zeeland Huishoudensgroei vraagt lokaal om uitbreiding woningvoorraad Het aantal huishoudens in Zeeland zal in de komende decennia in alle scenario s toenemen, zodat ook de woningvoorraad moet worden uitgebreid. De woningvoorraad zal tussen 2010 en 2040 moeten toenemen met tot woningen. Daarbij zijn grote verschillen tussen Zeeuws-Vlaanderen, waar de bevolking krimpt, en de andere delen van Zeeland. Vooral nieuwe koopwoningen gevraagd Tot 2040 zal vooral de vraag naar nieuwe koopwoningen toenemen. Tussen 2010 en 2040 groeit de voorraad koopwoningen met tot woningen. De vraag naar gereguleerde huurwoningen daalt licht. Grote verbeteringsopgave bestaande voorraad Meer dan een vijfde van de woningen in Zeeland is gebouwd in de vroeg naoorlogse periode ( ), twee derde van de voorraad is van voor Deze woningen zullen nog een belangrijke kwaliteitsverbetering moeten ondergaan, door renovatie of door sloop en vervangende nieuwbouw. Financiële mogelijkheden van corporaties zijn medebepalend voor de aantallen te verbeteren woningen. Daarbij moet ook nog een relatief groot aantal woningen worden verduurzaamd. Eenenvijftig procent van de gelabelde woningen heeft een energielabel D of ongunstiger. Dit aandeel is hoger dan het landelijk gemiddelde. Gebouwenvoorraad: minder uitbreiding, meer sloop en vervanging Door de licht dalende werkgelegenheid in de provincie zal de gebouwenvoorraad ook krimpen. De krimp betreft vooral kantoren en winkels. De voorraad zorggebouwen laat als gevolg van de vergrijzing in alle scenario s groei zien. Bij gemiddelde tot hoge economische groei groeit ook de voorraad bedrijfsruimten. De bestaande gebouwenvoorraad zal de komende decennia verder verouderen. Om tegemoet te komen aan hogere gebruikers- en maatschappelijke eisen is een groot deel van deze voorraad de komende decennia aan vervanging toe. Herstructurering vastgoed vereist samenwerking De veroudering van de gebouwenvoorraad, de behoefte aan vernieuwing en de vraag naar kantoren, winkels en onderwijsgebouwen die in bepaalde regio s relatief sterk teruglopen, brengen het risico op toenemende leegstand met zich mee. Het omgaan met deze uitdagingen vraagt nieuwe oplossingen en meer samenwerking. Krimpverschijnselen in het maatschappelijk vastgoed kunnen noodzaken tot concentratie van voorzieningen. Afnemende pendelstromen leiden tot minder uitbreidingsvraag Door stagnatie van de werkgelegenheid nemen de pendelstromen af. Hierdoor zijn minder uitbreidingsinvesteringen in de infrastructuur nodig. Vanaf 2020 neemt de reconstructieopgave toe, onder meer vanwege maatschappelijke wensen op het gebied van leefbaarheid en verkeersveiligheid. Toenemend recreatieverkeer kan wel tot nieuwe knelpunten leiden naar en bij belangrijke toeristische bestemmingen. 23

Investeren in Groningen. Trends en uitdagingen

Investeren in Groningen. Trends en uitdagingen Investeren in Groningen Trends en uitdagingen Eindrapport 10 april 2015 2 Inhoudsopgave Perspectief voor Groningen 7 1 Inleiding 9 2 Wonen in Groningen 10 3 Vastgoed in Groningen 15 4 Infrastructuur in

Nadere informatie

Investeren in Zuid-Holland

Investeren in Zuid-Holland Investeren in Zuid-Holland Trends en uitdagingen EIB Eindrapport 27 februari 2015 2 Inhoudsopgave Perspectief voor Zuid-Holland 7 1 Inleiding 9 2 Wonen in Zuid-Holland 10 3 Vastgoed in Zuid-Holland 15

Nadere informatie

Investeren in Noord-Brabant

Investeren in Noord-Brabant Investeren in Noord-Brabant Trends en uitdagingen EIB Eindrapport 3 maart 2015 Inhoudsopgave Perspectief voor Noord-Brabant 7 1 Inleiding 9 2 Wonen in Noord-Brabant 10 3 Vastgoed in Noord-Brabant 16 4

Nadere informatie

Investeren in Nederland

Investeren in Nederland Investeren in Nederland Taco van Hoek Amsterdam, 14 oktober 2015 1 Inleiding Investeren in Nederland Initiatief: Aedes, BNL, BZK, EIB Toekomstverkenning, geen voorspellingen Scenariostudie: 2010-2040 Kader

Nadere informatie

Investeren in Nederland

Investeren in Nederland Investeren in Nederland Investeren in Nederland Het auteursrecht voor de inhoud berust geheel bij de Stichting Economisch Instituut voor de Bouw. Overnemen van de inhoud (of delen daarvan) is uitsluitend

Nadere informatie

BIJLAGE A KENGETALLEN In deze bijlage geven we in overzichtelijke tabellen de kengetallen weer die gebruikt zijn ter bepaling van de effecten van het kantoren- en bedrijventerreinenprogramma voor de regio

Nadere informatie

Woonwensen en Woningbehoefte. Kenneth Gopal Kathrin Becker

Woonwensen en Woningbehoefte. Kenneth Gopal Kathrin Becker 16086-ABF Woonwensen en Woningbehoefte Kenneth Gopal Kathrin Becker 16086-ABF Opbouw presentatie I. Waar komen we vandaan? Relevante ontwikkelingen in het recente verleden II. Waar gaan we naar toe? Blik

Nadere informatie

vraaggericht woningmarkt onderzoek Maastricht

vraaggericht woningmarkt onderzoek Maastricht vraaggericht woningmarkt onderzoek Maastricht Stec Groep aan Gemeente Maastricht Desiree Uitzetter 18 november 2014 U vroeg ons: Actuele inzichten voor herijking stedelijke programmering Nieuwe regionale

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2005 Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Het inwonertal van Amsterdam is in 2004 met ruim 4.000 personen tot 742.951

Nadere informatie

Woningmarkt Zeeland: ontwikkelingen en beleidsconsequenties

Woningmarkt Zeeland: ontwikkelingen en beleidsconsequenties Woningmarkt Zeeland: ontwikkelingen en beleidsconsequenties Michiel Mulder Programmaleider Wonen & Projectanalyse EIB Masterclass Wethouders Middelburg, 9 juli 2014 1 Inhoud Drie vragen Wat zijn de recente

Nadere informatie

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland drs. J.E. den Ouden 1-11-2013 Bevolking De gemeente Steenwijkerland telt momenteel circa 43.400 inwoners. Het inwonertal

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland Wonen in Hilversum Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland De Nederlandse woningmarkt staat momenteel in het middelpunt van de belangstelling. Deze aandacht heeft vooral betrekking op de ordening

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Krimp Prognose 2010-2025

Krimp Prognose 2010-2025 Provincie: (Stads)regio gemeenten: Limburg Profiel gemeente: Maastricht Zuid-Limburg: Maastricht, Sittard-Geleen en Heerlen Regio: 35 Aanbod van leegstand Leegstand per stad: Huidige leegstand: aantal

Nadere informatie

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Oost-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Oost-Nederland (*1. m²) 43.8 4.136 2.481 Overig Nederland In de oostelijke provincies is ruim 13% van

Nadere informatie

Primos-model. Basisuitkomsten Primos 2013 Kleidum

Primos-model. Basisuitkomsten Primos 2013 Kleidum Primos-model Basisuitkomsten Primos 2013 Kleidum 2 Het Primos-model Werking Primos-model Het Primos-model voorspelt de bevolkingsontwikkeling als gevolg van geboorte, sterfte, buitenlandse en binnenlandse

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2006 Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Na een aantal jaren van groei is door een toenemend vertrek

Nadere informatie

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuid-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuid-Nederland (*1. m²) 42.2 2.15 5.518 Overig Nederland Het totale oppervlak aan kantoormeters in en

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Stap 1 van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking schrijft voor dat een stedelijke ontwikkeling past binnen de regionale behoefte. Provincie

Nadere informatie

Leegstand van kantoren, 1991-2013

Leegstand van kantoren, 1991-2013 Leegstand van kantoren, 1991-2013 Conclusie In Nederland is een overaanbod van kantoorvloeroppervlakte. Gemiddeld 16% van het kantoorvloeroppervlakte staat leeg in 2013. Dit percentage neemt nog steeds

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE Stad maken donderdag 19 maart 2015 Stad maken Duiding en context De traditionele rollen binnen het ontwikkeltraject veranderen. De corporaties,

Nadere informatie

PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005 2025 voor provincies

PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005 2025 voor provincies PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 225 voor provincies Andries de Jong 1) In 26 hebben het Ruimtelijk Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek voor het eerst

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Deventer 2015

Bevolkingsprognose Deventer 2015 Bevolkingsprognose Deventer 2015 Aantallen en samenstelling van bevolking en huishoudens Augustus 2015 augustus 2015 Uitgave : team Kennis en Verkenning Naam : John Stam Telefoonnummer : 0570 693298 Mail

Nadere informatie

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport 4e kwartaal 215 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 3 Aantal verkocht 25 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 1e kwartaal

Nadere informatie

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum 1. Ontwikkeling bevolking naar leeftijd De Primos huishoudensprognose (2011) voor de periode 2010-2040 schetst het volgend beeld:

Nadere informatie

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuidwest-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuidwest-Nederland (*1. m²) 35.536 13.629 459 Overig Nederland In Zuidwest-Nederland ligt circa 29%

Nadere informatie

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 Managementsamenvatting 2011 Het Vastgoedrapport Groningen-Assen 2011 stelt zich ten doel om een belangrijke informatiebron te zijn voor de hele regionale vastgoedsector.

Nadere informatie

Factsheets Friese Woningmarkt

Factsheets Friese Woningmarkt Factsheets Friese Woningmarkt 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2011 2013 2015 2017 2019 2021 2023 2025 2027 2029 Bevolkings- en huishoudengroei nemen af. Prognose: Nog enige bevolkingsgroei tot

Nadere informatie

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noordwest- Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noordwest- (*1. m²) 38.116 11.59 Overig In Noordwest- ligt circa 23% van de landelijke kantorenvoorraad.

Nadere informatie

Vergrijzing, verkleuring en individualisering. Voor wie verstandig handelt!

Vergrijzing, verkleuring en individualisering. Voor wie verstandig handelt! Vergrijzing, verkleuring en individualisering Trendsamenvatting Naam Definitie Scope Conclusies Invloed Impact Bronnen Vergrijzing, verkleuring en individualisering De wereldbevolking neemt toe, waarbij

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 2 14 Ruim 22.000 corporatiewoningen verkocht Vanaf 199 tot en met de eerste helft van 14 hebben de woningcorporaties ruim 22.000 bestaande woningen verkocht aan particulieren. Het aantal verkopen kwam

Nadere informatie

Waardering van leefbaarheid en woonomgeving

Waardering van leefbaarheid en woonomgeving Waardering van leefbaarheid en woonomgeving Burgerpeiling Woon- en Leefbaarheidsmonitor Eemsdelta 2015 In de Eemsdelta zijn verschillende ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de leefbaarheid.

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2010 en 2014 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek 7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek Auteur Remco Kaashoek De dynamiek op de koopwoningmarkt is tussen 2007 en 2011 afgenomen, terwijl die op de markt voor huurwoningen licht is gestegen. Het aantal

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Wonen. Historie en beleid

Wonen. Historie en beleid H 5.2 Resultaten per thema Europees migratiebeleid en immigratie uit het buitenland bepalen de groei van de bevolking en zijn de belangrijkste factoren achter de groei van de woningvraag. Verdergaande

Nadere informatie

BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT

BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT BIJLAGE D KANTOREN-, HOTEL- EN WONINGMARKT WEERT Kantorenmarkt Weert Tot 2020 zeer beperkte behoefte aan nieuwe kantoorruimte in Weert, er is al meer dan voldoende aanbod van kantoorruimte, toevoegen van

Nadere informatie

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam Woningmarktrapport 3e kwartaal 215 Gemeente Rotterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 9 Aantal verkocht 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e kwartaal

Nadere informatie

BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING

BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING Arbeidsmarkt Arbeidsparticipatie Van de 15 tot 65-jarige bevolking in Flevoland behoort 71% tot de beroepsbevolking (tabel 1) tegenover

Nadere informatie

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noord-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noord-Nederland (*1. m²) 46.787 643 973 1.222 Drenthe Friesland Groningen Overig Nederland De drie noordelijke

Nadere informatie

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 GEBIEDEN 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 Probleemwijken Groot aandeel sociale huurwoningen Slechte kwaliteit woonomgeving Afname aantal voorzieningen Toename asociaal gedrag Sociale en etnische spanningen

Nadere informatie

KENNISBANK 2012. SCENARIO S EN DILEMMA S De toekomst van de woningaanpassing

KENNISBANK 2012. SCENARIO S EN DILEMMA S De toekomst van de woningaanpassing Auteur: Martin Liebregts, 25 juni 2012 KENNISBANK 2012 SCENARIO S EN DILEMMA S De toekomst van de woningaanpassing De afgelopen 50 à 60 jaar is de maatschappij voortdurend bezig geweest met de voorspelling

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Wonen met Zorg in de anticipeerregio s

Wonen met Zorg in de anticipeerregio s Wonen met Zorg in de anticipeerregio s Inleiding In de komende decennia zal de bevolkingssamenstelling veranderen en zal het aandeel ouderen in de bevolking toenemen. Indien nu al bekend is hoeveel ouderen

Nadere informatie

Sociaal Rapport en de Jeugdmonitor Provincie Groningen

Sociaal Rapport en de Jeugdmonitor Provincie Groningen Groningen, 1 maart 2011 Persbericht nr. 34 Sociaal Rapport en de Jeugdmonitor Provincie Groningen SPECIALE AANDACHT VOOR KRIMPGEBIEDEN EN VOOR JEUGD De Groninger bevolking groeit nog door tot 2020, en

Nadere informatie

Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie;

Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie; Bouw De sector bouwnijverheid bestaat uit een diversiteit aan bedrijven. Belangrijke bedrijfsgroepen zijn: Aannemersbedrijven Burgerlijke en Utiliteitsbouw (algemeen en gespecialiseerd)* Aannemersbedrijven

Nadere informatie

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Inleiding Om inzicht te krijgen in de effecten van het beleid op segregatie, is het noodzakelijk de lokale situatie en de samenstelling van de voorraad in ogenschouw

Nadere informatie

Woningmarktmonitor provincie Utrecht: de staat van de woningmarkt medio 2015

Woningmarktmonitor provincie Utrecht: de staat van de woningmarkt medio 2015 DATUM 30 oktober 2015 PROJECTNUMMER 3400.106/G OPDRACHTGEVER Woningmarktmonitor provincie : de staat van de woningmarkt medio 2015 Inleiding De woningmarkt is, na jaren van crisis, weer flink in beweging.

Nadere informatie

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Midden-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Midden-Nederland (*1. m²) 42.674 95 6.46 Overig Nederland In de regio Midden-Nederland ligt circa 14%

Nadere informatie

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed dem s Jaargang 8 Mei ISSN 69-47 Een uitgave van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut Bulletin over Bevolking en Samenleving inhoud Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Nadere informatie

De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009. 1. Inleiding. 2. Doel van de goedkope koop-regeling

De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009. 1. Inleiding. 2. Doel van de goedkope koop-regeling Provincie Noord-Brabant De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009 1. Inleiding Voor de voortgang en continuïteit in de woningbouwproductie is het van belang dat

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013 Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM Delfzijl, 21 november 2013 Frank van der Staay Atrivé/Woongroep Marenland Appingedam Onderwerpen Woonplan 2002 koersen

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie Hoofdstuk 24 Financiële situatie Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Zes op de tien Leidenaren zijn bekend

Nadere informatie

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015 Migratie en pendel Twente Special bij de Twente Index 2015 Inhoudsopgave Theorieën over wonen, verhuizen 3 Kenmerken Twente: Urbanisatiegraad en aantal inwoners 4 Bevolkingsgroei grensregio s, een vergelijking

Nadere informatie

Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord

Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord Samen kiezen voor een sterke woningmarkt Martin Hoiting/Rob Ravestein 14 oktober 2013 verandering in denken: één woningportefeuille welke woningen hebben we nodig

Nadere informatie

Wonen in Dordrecht. De crisis voorbij?; trends en verwachtingen. 30 november 2010

Wonen in Dordrecht. De crisis voorbij?; trends en verwachtingen. 30 november 2010 Wonen in Dordrecht De crisis voorbij?; trends en verwachtingen 30 november 2010 Inhoudsopgave 1. Wat willen we? Beleid en welke afspraken zijn er voor Dordrecht? 2. Hoe staan we er voor? Stand van zaken

Nadere informatie

Onderzoek kleine kernen

Onderzoek kleine kernen Gemeente Kampen Onderzoek kleine kernen 1 maart 2012 Projectnr. 166.106/G Boulevard Heuvelink 104 6828 KT Arnhem Postbus 1174 6801 BD Arnhem Telefoon (026) 3512532 Telefax (026) 4458702 E-mail Internet

Nadere informatie

De bouw in 2020. Vier kwantitatieve scenario s

De bouw in 2020. Vier kwantitatieve scenario s De bouw in 2020 Vier kwantitatieve scenario s De bouw in 2020 Het auteursrecht voor de inhoud berust geheel bij de Stichting Economisch Instituut voor de Bouw. Overnemen van de inhoud (of delen daarvan)

Nadere informatie

Leegstand, herbestemming en verzorgingshuizen: een verkenning door de oogharen heen

Leegstand, herbestemming en verzorgingshuizen: een verkenning door de oogharen heen Lars Brugman Lars Brugman is projectadviseur/onderzoeker bij Kadaster Ruimte & Advies. Hij legt zich toe op complexe maatwerkvraagstukken vanuit de bij het Kadaster beschikbare ruimtelijke informatie.

Nadere informatie

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Naar aanleiding van de 1 oktobertelling 2014 heeft VGS Adivio weer een korte analyse uitgevoerd waarbij onderzocht is in hoeverre de leerlingaantallen onderhevig

Nadere informatie

$ % $ # &'' ( ) &!'&! * +) &!'&!,, & # & -. / 0 1 1 * 2. -.! "!#

$ % $ # &'' ( ) &!'&! * +) &!'&!,, & # & -. / 0 1 1 * 2. -.! !# $%$ #&''( )&!'&!*+)&!'&!,,& #& -./ 011 *2.-. "!#! ! (31-.1 41 51 /.( 1131 ( 31 $3 6 36 1 31 0* 34*17 3 1,*/8,/$9. 6 1 3 3 * : 1 1 3 /,/$& ;3*/33 131(1 1 ( 7 6 3 / 1 1 3 (31$/ (/)1-.-7 16 3 6 6 3 11

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist De Ladder voor duurzame verstedelijking is in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) geïntroduceerd en

Nadere informatie

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 34 Afspraken over verkoop van sociale huurwoningen Sinds 1998 worden in Amsterdam sociale huurwoningen verkocht. Aanleiding was de sterk veranderde samenstelling en woningbehoefte van de Amsterdamse bevolking.

Nadere informatie

Het Nederlandse groeirecept raakt uitgewerkt

Het Nederlandse groeirecept raakt uitgewerkt 157 Het Nederlandse groeirecept raakt uitgewerkt M. A. Allers* Samenvatting De afgelopen 25 jaar is de Nederlandse economie vooral gegroeid doordat meer mensen zijn gaan werken. Deze extensieve economische

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide Volgens de laatste Provinciale Prognose (2011) bedraagt de woningbouw behoefte in Valkenswaard een netto toevoeging van 1.230 woningen

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025 Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 211-225 Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1 1.2 Componenten van de groei 3 2. Jong en oud 6 3. Huishoudens 8 Uitgave I&O Research

Nadere informatie

HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016

HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016 HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016 De Hypotheek Index geeft ieder kwartaal inzicht in het consumentengedrag op het gebied van hypotheken. De kerncijfers zijn afkomstig van De Hypotheker die met ruim 10 procent

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 t.b.v. Monitor Arbeidsmarkt en Onderwijs Provincie Noord-Holland IJmuiden, 23 november 2012 Arjan Heyma www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Belangrijkste

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 1e kwartaal 2012. Gemeente Wijdemeren

Woningmarktrapport - 1e kwartaal 2012. Gemeente Wijdemeren Woningmarktrapport - 1e kwartaal 212 Gemeente Wijdemeren Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 25 aantal verkocht 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 2e kwartaal

Nadere informatie

6. Vergrijzing in Noord-Nederland

6. Vergrijzing in Noord-Nederland 6. Vergrijzing in Noord-Nederland De komende jaren zal de gemiddelde leeftijd van de Nederlandse bevolking sterk stijgen. Er worden minder kinderen geboren dan vroeger en onder invloed van stijgende welvaart

Nadere informatie

Woningbehoefte onderzoek

Woningbehoefte onderzoek Woningbehoefte onderzoek Prognose woningbehoefte Amersfoort tot 2015 Gemeente Amersfoort Sector Dienstverlening, Informatie en Advies (DIA) Afdeling Onderzoek en Statistiek Marc van Acht Uitgave en rapportage:

Nadere informatie

Waarom dit onderzoek?

Waarom dit onderzoek? Waarom dit onderzoek? Een betere buurt in 2026! Woningstichting De Volmacht wil uw buurt vernieuwen en verbeteren en klaar maken voor de toekomst. Daarvoor is een allereerst goede analyse van uw buurt

Nadere informatie

Inwoners van Leiden Opleiding en inkomen

Inwoners van Leiden Opleiding en inkomen Inwoners van Leiden Het aantal inwoners blijft vrijwel stabiel. Relatief jonge en hoogopgeleide bevolking. Tweeverdieners met kleine kinderen en een gemiddeld inkomen verlaten de stad. Meer Leidenaren

Nadere informatie

Bevolkingsprognose Purmerend 2011-2026

Bevolkingsprognose Purmerend 2011-2026 Bevolkingsprognose Purmerend 2011-2026 Uitgevoerd door: Jan van Poorten Team Beleidsonderzoek & Informatiemanagement Gemeente Purmerend mei 2011 Informatie: Gemeente Purmerend Team Beleidsonderzoek & Informatiemanagement

Nadere informatie

Inhoud. Aandeel 65+, 2011-2060. Huishoudensontwikkeling 2011-2040. Huishoudensontwikkeling per gemeente; 2010-2025

Inhoud. Aandeel 65+, 2011-2060. Huishoudensontwikkeling 2011-2040. Huishoudensontwikkeling per gemeente; 2010-2025 Delft University of Technology Inhoud Trends op de woningmarkt Peter Boelhouwer 29-10-2013 Demografische ontwikkelingen Economische ontwikkelingen Sociaal-culturele ontwikkelingen Was de crisis op de Nederlandse

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Tempo vergrijzing loopt op

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Tempo vergrijzing loopt op Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-083 17 december 2010 9.30 uur Tempo vergrijzing loopt op Komende 5 jaar half miljoen 65-plussers erbij Babyboomers leven jaren langer dan vooroorlogse

Nadere informatie

Krimp Prognose 2010-2025

Krimp Prognose 2010-2025 Provincie: Limburg (Stads)regio Venlo gemeenten: Profiel gemeente: Venlo Regio: 36 Aanbod van leegstaand Leegstand en potentieel: Huidige leegstand: Er is geen volledig inventariserend onderzoek gedaan.

Nadere informatie

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Fact sheet nummer 1 januari 211 Eigen woningbezit 1e en Aandeel stijgt, maar afstand blijft Het eigen woningbezit in Amsterdam is de laatste jaren sterk toegenomen. De

Nadere informatie

RESULTATEN WOONONDERZOEK PURMEREND UPDATE MAART 2015

RESULTATEN WOONONDERZOEK PURMEREND UPDATE MAART 2015 Inhoud 1. Woningvoorraad 2 2. Huishoudens 4 3. Huishoudens in woningen 5 4. Verhuizingen 8 5. Verhuiswensen doorstromers 10 6. Verhuiswensen starters 14 7. Woonruimteverdeling 15 Inleiding Er is heel veel

Nadere informatie

Vraag 6 Hoe groot is de vloeroppervlakte van de bedrijfsruimte die u denkt nodig te hebben voor uw uitbreiding- of verplaatsingsplannen?

Vraag 6 Hoe groot is de vloeroppervlakte van de bedrijfsruimte die u denkt nodig te hebben voor uw uitbreiding- of verplaatsingsplannen? Conclusie Tot 2020 wordt een behoefte naar bedrijventerrein in de gemeente Zijpe geraamd van circa 5 hectare. Dit is ook de oppervlakte die in de planningsopgave in de provinciale structuurvisie is opgenomen.

Nadere informatie

Verhuisplannen en woonvoorkeuren

Verhuisplannen en woonvoorkeuren Verhuisplannen en woonvoorkeuren Burgerpeiling Woon- en Leefbaarheidsmonitor Eemsdelta 2015 Bevolkingsdaling ontstaat niet alleen door demografische ontwikkelingen, zoals ontgroening en vergrijzing of

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2013. Gemeente Dordrecht

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2013. Gemeente Dordrecht Woningmarktrapport - 4e kwartaal 213 Gemeente Dordrecht Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 1 aantal verkocht 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement

Nadere informatie

Provincie Noord-Holland

Provincie Noord-Holland Provincie Noord-Holland POSTBUS 3007 2001 DA HAARLEM Provinciale Staten van Noord-Holland Door tussenkomst van de Statengriffier, mr. J.J.M. Vrijburg Florapark 6, kamer L-l 04 2012 HK Haarlem 2 2OKT. 2013

Nadere informatie

4 doelstellingen. Woon- en Leefbaarheidsmonitor 2013. Belangrijkste uitkomsten. Beter leven met minder mensen. Over het Woon- en Leefbaarheidplan

4 doelstellingen. Woon- en Leefbaarheidsmonitor 2013. Belangrijkste uitkomsten. Beter leven met minder mensen. Over het Woon- en Leefbaarheidplan Woon- en Leefbaarheidsmonitor 2013 Belangrijkste uitkomsten Beter leven met minder mensen Dat is het uitgangspunt van het Woon- en Leefbaarheidplan Eemsdelta. Om te kijken hoe de regio zich ontwikkeld

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie