Hierbij ontvangt u het verslag van de sectorbijeenkomst van 29 augustus jl. Tevens wil ik u uitnodigen voor de Woontop van 1 november 2013.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hierbij ontvangt u het verslag van de sectorbijeenkomst van 29 augustus jl. Tevens wil ik u uitnodigen voor de Woontop van 1 november 2013."

Transcriptie

1 Beste leden van Provinciale Staten, Hierbij ontvangt u het verslag van de sectorbijeenkomst van 29 augustus jl. Tevens wil ik u uitnodigen voor de Woontop van 1 november De afgelopen maanden is, door inbreng van een groot aantal partijen die actief zijn op de Friese woningmarkt, een concept aanvalsplan Woningmarkt opgesteld. Op 8 mei 2013 heeft er een informerende Statencommissie plaatsgevonden over actuele ontwikkelingen op de woning- en hypotheekmarkt. Op 12 juni volgde een sectorbijeenkomst voor corporaties, bouwbedrijven, banken/ zakelijke dienstverlening, en zorgorganisaties en op 29 augustus organiseerde de provincie Fryslân een sectorbijeenkomst voor gemeenten. Tijdens deze bijeenkomsten hebben de verschillende partijen stil gestaan bij de prioritaire opgaven en mogelijke maatregelen. Het bijgevoegde verslag van 29 augustus geeft inzicht in wat besproken is in de verschillende subgroepen en de plenaire terugkoppeling. De uitkomsten van alle bijeenkomsten worden verwerkt in het Aanvalsplan Woningmarkt dat in oktober in de statencommissie, onder Wurkje Foar Fryslân, op de agenda staat en 6 november in Provinciale Staten behandeld zal worden. Het aanvalsplan Woningmarkt zou in eerste instantie als apart stuk op 18 december in de Staten worden behandeld, er is echter voor gekozen om in het ritme van Wurkje Foar Fryslân mee te gaan. Tijdens de Woontop op vrijdagmiddag 1 november zult u in de gelegenheid worden gesteld om vragen te stellen aan de vertegenwoordigers van de verschillende sectoren. Deze bijeenkomst zal plaatsvinden in de Kommisjeseal van het Provinciehuis start om uur en eindigt om uur met een gezamenlijke borrel. Aanmelden voor deze bijeenkomst kan via de mail aan Na aanmelding ontvangt u van ons het programma en nadere informatie. Met vriendelijke groet, Hans Konst

2 Verslag Sectorbijeenkomst Woningmarkt met Friese gemeenten Donderdag 29 augustus 2013 te Leeuwarden Op 29 augustus 2013 vond een sectorbijeenkomst woningmarkt plaats. Deze bijeenkomst is georganiseerd door Provinsje Fryslân in het kader van het najaar 2013 vast te stellen aanvalsplan Friese woningmarkt. Voor de bijeenkomst zijn bouwbedrijven, corporaties, zorginstellingen, dienstverleners en alle Friese gemeenten uitgenodigd. De bestuurders en directeuren waren op naam uitgenodigd voor deze bijeenkomst, waar twee vragen centraal stonden: 1. Welke aanvullingen hebben Friese gemeenten voor wat betreft opgaven en maatregelen in het Aanvalsplan Friese woningmarkt; 2. Welke rol kunnen Friese gemeenten zelf spelen in de diverse maatregelen t.b.v. de Friese Woningmarkt. Voor achtergrondinformatie wordt u verwezen naar het concept aanvalsplan Friese Woningmarkt, zoals dat met de uitnodiging voor de 29 e augustus naar alle deelnemers is gestuurd. Het voor u liggende verslag geeft de uitkomsten van de discussie op hoofdlijnen weer. Het programma voor de 29 e augustus was als volgt: uur Welkom: gedeputeerde Hans Konst Drie pitches sectoren Ytzen Strikwerda, Rolf Koops, Albrecht Kok uur Start vier integrale subgroepen uur korte pauze uur Plenaire terugkoppeling en discussie uur Borrel

3 Verslag subgroep 1, groen. (o.m. Zuidwest en Noordwest Friesland) Gespreksleiding: Verslag: G. Venema A. Hoks, mw. E. Rodenhuis. Aanwezig:Van der Meulen- Statenfractie SP, Huisman- Wonen ZWF, Strikwerda-Elkien, Wind- Wonen NWF, Schot-Van Wijnen, Kok- NVM, Kiestra- Pranger Rosier, Wesselius-Gem. Lemsterland, De Boer- Gem. Littenseradiel, Benedictus-Gem. Skarsterlân, Haarsma- Gem. Het Bildt, De Haan- Gem. Leeuwarderadeel, Pen- Gem. Menameradiel, Le Roy- Gem. Harlingen, Born- Uitvoeringsorganisatie De Friese Meren, Bosma-Uitvoeringsorganisatie De Friese Meren, Pijpker-Gem. Harlingen, Snuif-gem. Franekeradeel. Algemene vraag: Wat missen de gemeenten in het maatregelenpakket? Algemene noties Er wordt voor de maatregelen te nadrukkelijk naar de overheid gekeken, terwijl de mogelijkheden van gemeenten vanwege bezuinigingen ook zeer beperkt zijn. Marktpartijen zouden meer kunnen doen. Makelaars, architecten en bouwondernemingen hebben te maken met grote productie uitval in bedrijven en zijn nu vooral bezig met overleven. Het werk zal anders georganiseerd moeten gaan worden. Kijk niet terug en ga gezamenlijk op zoek naar maatregelen om de markt weer op gang te krijgen (vliegwiel). Algemeen beeld: financiering is het probleem. Alle partijen zullen moeten inleveren en het verlies moeten nemen. Oplossingen van banken worden in dit verband gemist. Zorg voor een mix van maatregelen en geen eenmalige impuls. Kijk ook naar de effecten van maatregelen op de lange termijn; van bijv. een lage energienota heeft een bewoner lang profijt. Analyseer welke problemen in de verschillende regio s spelen en houdt bij het opstellen van maatregelen ruimte voor regionaal maatwerk, zoals voor de krimpgebieden. Maatregelen Breng partijen bij elkaar en onderneem samen initiatieven. Het organiseren van informatiedagen/ startersdagen ca. zien alle partijen zitten! Snellere procedures en meer flexibiliteit in bestemmingsplannen. Gemeenten wijzen er op dat hier al naar gekeken wordt en dat wel aan procedures voor inspraak en rechtsbescherming moet worden voldaan. Gemeenten kunnen grond/ kavelprijzen verlagen (10%-20%) en een aantal gemeenten doet dit al. Leg nadruk op bouwtechnische en energetische verbetering van de woningvoorraad. Daar kan al op korte termijn mee begonnen worden. Ook is er een inhaalslag te maken in de levensloopbestendigheid van woningen. Neem koopwoningen in een rij op te knappen huurwoningen zoveel mogelijk mee. Analyseer wat er staat aan woningen in gebieden en wat de mogelijkheden tot herstructurering zijn. Vooral in de bestaande voorraad koopwoningen bestaan kwaliteitstekorten; hierin moet meer gesloopt en herbouwd worden. Door verbeterprojecten te clusteren kan het rendement van projecten hoger worden. Banken en beleggers kunnen dan meer financieel mee participeren. Een provinciaal investeringsfonds (zoals een sloopfonds met slooppremie/ leenfaciliteit) zou kunnen helpen om woningen uit de markt te halen (opkopen, transformeren). De banken moeten als eigenaar hier wel aan meewerken. Breng de doorstroming weer op gang, met name in het middensegment. Er zouden voor particulieren meer mogelijkheden moeten zijn om te investeren in vastgoedprojecten. Nu doen dit voor het grootste deel alleen pensioenfondsen. Er zijn in de gemeenten genoeg vernieuwingsprojecten die snel uitgevoerd kunnen worden zodra de financiering rond is. Meer cofinanciering en het verruimen van regels, ook in relatie tot ISV, kunnen hierbij helpen. De provincie zou sneller moeten besluiten over de uitvoering van concrete projecten. Bij cofinanciering van inbreidingslocaties zou meer van de opgaven in een gebied kunnen worden uitgegaan (gebiedsontwikkeling) i.p.v. de bebouwing.

4 Verslag discussie subgroep 2, geel. (o.m. grotere Friese gemeenten) Gespreksleiding Verslag: W. Brouwer mw. S.B. van der Kamp Aanwezig: de heren Konst-Provincie, Feenstra-statenlid SP, Ketelaar-gem Smallingerland, Diks-gem. Leeuwarden, Siebenga- gem. Heerenveen, Akkerman- gem SWF, Holwerda-VFG, De Rouwe-Dijkstra Draisma, Boers-Leeuwarder Courant, Hoekstra-Hoekstra makelaardij, Deelstra-gem. Leeuwarden, Neelis-gem. Heerenveen, Halbesma-gem. Súdwest Fryslân, Heikema-De Wieren Woningbouw, Van Wieren- BNA kring Friesland, Wendelaar-Bonga/Ewald, Bonnema- Elkien, De Bruin- Zorgpartners Friesland, mevrouw Lantinga (trainee), Idsinga (trainee). Welke opgaven ontbreken nog volgens de gemeenten? Gaan we wel uit van dezelfde uitgangspunten, horen we hetzelfde als het bijv. gaat om noodzaak ondersteuning starters? I.p.v. een starterslening is volgens o.m. gemeenten Leeuwarden en Smallingerland veel meer een duurzaamheidslening noodzakelijk. Pleidooi voor duidelijkheid over basisgegevens, analyse, probleemomschrijving Doorstroming is van groot belang om de woningmarkt weer op gang te brengen. Het probleem ligt m.n. bij de groep boven de starters: hier is een restschuldregeling zeer gewenst. De financiering van gewenste projecten is voor veel organisaties een groot knelpunt. De vereiste cofinanciering bij subsidieregelingen zou mogelijk verlaagd kunnen worden. Oplossingen van banken worden gemist, zij lijken de problemen niet zo te voelen. Dure huur: er is behoefte aan een provinciebreed inzicht in de behoefte en opgave in dit huursegment (boven liberalisatiegrens). In Leeuwarden en enkele andere grote Friese steden lijkt er een fors tekort in aanbod dure huurwoningen t.o.v. de vraag. Onderbouwingscijfers ontbreken echter. Wat kunnen gemeenten en andere organisaties nu/ straks zelf doen? Opgave ligt vooral in kwaliteitsverbetering en verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. Specifiek voor het goedkope segment zijn financieringsprikkels nodig. Uitbreiding van duurzaamheidsleningen met renovatieleningen Gezamenlijk Fries statement maken richting de banken dat meer betrokkenheid noodzakelijk is Garantstelling door overheden kan oplossingen bieden. Bijvoorbeeld bij nieuwe hypotheken voor particulieren. Minder dan 2% voldoet niet aan de aflossingsverplichting, dit is redelijk op te vangen in de extra risicokosten. Hoe kunnen we de relatie zorg-vastgoed-corporaties slimmer organiseren. Friesland Voorop in Leeuwarden is een goed voorbeeld hoe het kan. Er lijkt een nieuwe balans te ontstaan tussen de prijsdaling van bestaande koopwoningen + verlaging van de leencapaciteit. De nieuwbouwmarkt daarentegen zit nog steeds op slot. Oplossingen moeten gezamenlijk worden uitgewerkt. Iedere organisatie apart eigen regelingen en oplossingen laten zoeken leidt nog sneller tot achterstand. Corporaties moeten de hand in eigen boezem steken, meer prioriteiten stellen dan in verleden, samen met gemeenten. De focus zal nog meer op grotere kernen moeten liggen, de herstructureringsopgave is hier het grootst. Doordat nu zowel in kleine dorpen als in steden geïnvesteerd wordt, is sprake van een suboptimale investeringsstroom. er komen grote veranderingen aan in de zorg (o.m. aanbesteding). Vergelijking met ProRail: probeer het spoor te laten liggen en te benutten, ook bij een andere zorgaanbieder. Infrastructuur en (maatschappelijk) vastgoed vormen anders grote knelpunten De relatie zorg-vastgoed-corporaties moet slimmer georganiseerd worden. De ontwikkelingen in de WMO zorgen er o.m. voor dat mensen langer thuis zullen blijven wonen. Het project Friesland Voorop is in Leeuwarden een goed voorbeeld hoe het kan. Investeren in duurzaamheid kan als negatief effect hebben dat er minder kwalitatief goede woningen beschikbaar zijn voor de doelgroep: door kwaliteitsverbetering wordt de huurprijs van een woning zodanig hoog dat deze, volgens normen huidig kabinet (puntensysteem), verkocht moet worden. Onderzoek mogelijkheden voor wonen en zorg met vermogende particulieren. Op dit moment lopen enkele kleinschalige initiatieven met o.m. een corporatie.

5 Verslag discussie subgroep 3, blauw. (o.m. N.O. Friesland) Gespreksleiding: Verslag: G. Elzinga I. Buurstra Aanwezig: A. vd. Ploeg- gem. Dongeradeel, R. Bos- gem. Dantumadeel, L. Bijleveld- gem. Kollumerland, J. Lammers- gem. Achtkarspelen, M. Bosma- Achtkarspelen, J. Talma- gem. Dantumadeel, J. Bakker- Woonaccent Makelaars, P. Reitsma- Friso Bouwgroep, R. Swart- Accolade, Y. Strikwerda- Elkien, Buisman- statenlid PVV, J. ten Cate- Alliade, G. v.d. Meer-Statenfractie Grien Links, T. Damstra- Damstra Installatietechniek, K. Hettinga- statenfractie D66, J. Goos Provincie Fryslân Wat vindt men van de maatregelen zoals ze nu voorliggen? Over het algemeen is men van mening dat het stuk zoals het nu voorligt herkenbaar is. Alle partijen spreken ook de wens uit om zo spoedig mogelijk van start te gaan van de maatregelen Er wordt geconstateerd dat er een rare situatie is ontstaan op de woningmarkt door de Blokheffing. Hoe los je terugtrekkende beweging van de corporaties op? Hoe los je het vraagstuk betreffende scheiden wonen en zorg op? Hervormingsmaatregelingen zijn van meer belang. Er wordt nadrukkelijk de oproep gedaan om onderscheid te maken in de crisis en de gevolgen daarvan en de zaken die we al wisten en waar we hoe dan ook al rekening mee moeten houden, zoals de demografische ontwikkeling. Wat er nu gebeurd is structureel. De markt zoals die was zal nooit meer in de oude omvang terugkeren. Er zal een nieuw evenwicht ontstaan. Zijn de problemen wel scherp genoeg geformuleerd? Er wordt geconstateerd dat wonen zowel huur als koop op termijn steeds duurder zal gaan worden. Aan de onderkant zitten de problemen. Deze kunnen niet zonder meer de markt op door beperkte financieringsmogelijkheden. Momenteel vindt er geen doorstroom plaats omdat er geen vertrouwen is. Je moet wonen zien als een plek waar je verblijft. Je bouwt geen eigen vermogen meer op. Maatregel 1 De gemeenten ervaren dat de duurzaamheidslening en de starterslening op dit moment niet werken. Dit wordt door meerdere partijen erkend. Er is veel onwetendheid bij de klant. Men zou liever zien dat hier meer regie op komt. Zorg voor gelijkluidende regelingen en creëer eenvoud. Een duurzaamheidslening levert niet per definitie een meerwaarde op voor de woning. Maatregel 2 Wie kan voorzien in huurwoningen boven de liberalisatiegrens? Is deze maatregel al getoetst bij een aantal grote beleggers? Hoe groot is de vraag? Is er een analyse gedaan? Een dergelijke maatregel zal beter uitpakken voor Heerenveen, Drachten en Leeuwarden (A7 zone, criterium beleggers in kader werkgelegenheid), maar niet voor de periferie. Vooral in de kleine kernen zullen deze projecten stagneren. De belegger kijkt namelijk 40 jaar vooruit. In een krimpende regio kan niet zover vooruit gekeken worden. Investeren in krimpgebieden levert te veel risico en onzekerheid op voor beleggers. Bij bundeling de grote nationale investeerders (bv ABP) wijzen op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Op dit moment liggen er veel kant en klare projecten op de plank. Een aantal zorgprojecten worden genoemd. Hier is een financier voor nodig. De belegger springt niet in dit gat. Er wordt opgemerkt dat bijvoorbeeld ISV veel inspanning vraagt voor een klein bedrag. Daarnaast wordt de co-financiering als belemeering genoemd. Maatregel 3 Hier is weinig discussie over. Akkoord. Corporaties zullen in de toekomst juist weer meer geld nodig hebben. Maatregel 4

6 Hier wordt gewezen op de mate van flexibliteit in bestemmingsplannen, maar ook het bieden van deze flexibliteit door hogere overheden aan de gemeenten. Risico acceptatie. Maatregel 5 Verkoopgarantie vooral niet doen. Kunstmatig instandhouden prijzen. Wordt nu teveel gevraagd voor de woningen. Prijzen zullen verder dalen. Realiteitszin. Maatregel 6 Geen opmerkingen vooral doen. Wat kunnen gemeenten doen: Label A of B lagere OZB (knelpunt zit hier echter in de landelijke regelgeving) Korte termijn duurzaamheid stimuleren middels advies en subsidie/leningen. Enkelen hebben/hadden een starterslening waarover wordt opgemerkt dat die niet meer van deze tijd is. Lange termijn omgang corporaties, zorg en hersturcturering Kom met nieuwe vormen van betaalbaar bouwen. Wat mist er: Opkopen van woningen bij herstructurering en particulier bezit tussen corporatiewoningen en onderbrengen in een corporatie Fryslân.

7 Verslag subgroep 4, rood (o.m. Zuidoost Friesland) Gespreksleider: Verslag: T. Ietswaart mw. T. Cazemier Aanwezig: Mw I. Groeneveld- Statenfractie Grien Links, Dhr. J. Apperloo- Statenfractie CDA, Dhr. D. Hoogland- Statenfractie PvdA, Mw S. Hoekstra- WoonFriesland, Dhr. S. Lageveen- Woningcorporatie Weststellingwerf, Dhr. R. Koops- Bouwend Nederland, Dhr. M. Claus- Kootstra van der Veen, Dhr. Tj Delfsma- Delfsmabouw, Hoekstra- VDM, Dhr. C. Trompetter- gem. Weststellingwerf, Dhr. S. de Boer- gem. Ooststellingwerf, Dhr. D. Fokkema-gem. Tytsjerksteradiel, Mw A. Hooymansgem. SWF, Dhr. Doeven- gem. Ooststellingwerf. Algemene vraag: Wat vindt u van de ideeën die er nu liggen? Er wordt door een gemeente aangegeven dat er voor starters en doorstromers wel voldoende aanbod is. De vraag wordt gesteld of er wel voldoende woningzoekenden zijn. Bij de corporaties zijn ook nauwelijks wachtlijsten. Door corporaties wordt dit herkend, er is geen druk op de markt. Als reactie hierop een oproep om anders te denken: de eigenaar van de woning die te koop staat wil blijkbaar wat anders. Je moet iets doen om dit weer los te trekken Pas op dat door ingrijpen van de overheid het prijsniveau niet kunstmatig hoog wordt gehouden, de markt moet zijn werk kunnen doen. Tegen die achtergrond zou je als overheid een maatregel als restschuldsanering niet moeten willen Probleem is prijsniveau. Laag prijsniveau (< ) worden nog wel verkocht. Prijzen zijn te hoog, als prijzen lager worden dan komt er weer doorstroming. In dat kader besef van woonlasten relevant. Inzicht in eigen woonlasten kan verleiden tot koop. Door alle partijen wordt het organiseren van startersdagen toegejuicht. Grondprijzen hebben geleid tot de hoge prijzen, veel gemeenten vragen nog te veel voor de grond. De bouwers geven aan dat overwogen kan worden een eenmalige crisiskorting op de grond. Interventies waar heil in wordt gezien zijn: verbetering, levensloopbestendig maken en verduurzamen van de woningen zodat woonlasten naar beneden gaan. Bij gemeenten is hiervoor al een revolvingfund beschikbaar. Er wordt een pleidooi gehouden voor het neerzetten van kwaliteit in de nieuwbouw. Voor kan geen kwaliteit worden neergezet in het starterssegment (woning wordt al snel te klein bij veranderende huishoudingssamenstelling). Er wordt geconstateerd dat banken nog wel vertrouwen hebben in financiering van nieuwe woningen, bestaande woningen zijn een probleem. Deze hebben onvoldoende kwaliteit, er moet veel worden geïnvesteerd. Hier zou je Nuon middelen in moeten stoppen. Wat is de rol van de gemeenten: partijen bij elkaar brengen, het voorbeeld van de startersdagen in Drenthe wordt door gemeenten omarmd. Het is buiten de eigen taak van gemeenten, maar wel hard nodig. De vraag wordt gesteld moeten we voor 65 miljoen van alles wat doet of keuzes maken? Volgens de corporaties staat verduurzaming voorraad (tweeledig: energie en geschikt voor langer thuis wonen (levensloopbestendig maken)) boven aan en innovatie in de bouwsector (doel is om de voortrekkersrol terug te krijgen) op twee. Voor wat betreft het eerste is er geen discussie, maar voor wat betreft het tweede punt stelt de bouwsector laten we elkaar niet de maat nemen, maar laat je verrassen door wat de Friese bouwers allemaal kunnen. Er is een instrument nodig voor de financierbaarheid van de woning en niet de prijs. De woonlasten zijn hierbij van belang. Bij het verduurzamen van de woning is de vraag: welke maatregel levert het meest op aan besparing voor de consument, stel consument centraal, en niet alleen laten leiden door ideologie. Gemeenten willen ook prioriteit geven aan het oplossen van de verpaupering van de bestaande bouw. Sommige woningen kunnen niet meer worden opgeknapt. Sloop is dan de enige optie en zet weer iets goeds op die plek. Nuonmiddelen kunnen worden ingezet om iets in beweging te brengen. De provincie kan geld revolverend in zetten om bestaande projecten te financieren (provincie als bank).

8 Corporaties hebben een liquiditeitsprobleem. Laat provincies tijdelijk eigenaar van blokken woningen en maatschappelijke vastgoed worden en als het weer verkocht wordt vloeien de middelen terug naar de provincie. Geld wat op die manier vrijkomt voor corporaties gaat in de herstructurering. Dit kan een snelle korte termijn impuls opleveren met een structureel effect. Er worden vraagtekens gezet bij het aanjagen van de commerciële huurprojecten. Plenaire deel, terugkoppeling discussies van de subgroepen terugkoppeling gele groep (wethouder I. Diks) - gaan we wel uit van dezelfde uitgangspunten, horen we hetzelfde als het bijv. gaat om noodzaak ondersteuning starters? I.p.v. een starterslening is volgens o.m. gemeente Leeuwarden veel meer een duurzaamheidslening noodzakelijk. Pleidooi voor duidelijkheid over basisgegevens, analyse, probleemomschrijving - doorstroming: het probleem ligt m.n. bij de middengroep boven de starters: hier is een restschuldregeling zeer gewenst. - Dure huur: er is behoefte aan een provinciebreed inzicht in de behoefte en opgave in dit huursegment (boven liberalisatiegrens). In Leeuwarden en enkele andere grote Friese steden lijkt er een fors tekort in aanbod dure huurwoningen t.o.v. de vraag. Onderbouwingscijfers ontbreken echter. - Hoe kunnen we de relatie zorg-vastgoed-corporaties slimmer organiseren. Friesland Voorop is in Leeuwarden een goed voorbeeld hoe het kan. Vanuit deze groep (met wat grotere Friese gemeenten) wordt een grote urgentie gevoeld om waar mogelijk problemen bij de ontwikkelingen op de woningmarkt aan te pakken. terugkoppeling groene groep (wethouder K. de Boer) - hoe gaan we met elkaar om? Gezamenlijkheid is uitgangspunt. - Gemeenten missen de banken in de discussies. Hoe kunnen we met de banken het vliegwiel aan de gang brengen. Is er vanuit de banken creativiteit mogelijk (fiscale regeling, etc.)? - Mogelijke maatregelen: Fonds voor voorfinanciering bij sloop en nieuwbouw, grondprijzen verlagen + afschrijven, regionale maatregelen, lobby naar Den Haag, etc. - Korte termijn/no regret maatregelen: vergeet niet de effecten op lange termijn! - Doen we nu niets, dan ontstaat krapte, hoe zit dat precies? (ontbreken dynamiek nu) - Breder kijken (gebiedsontwikkeling) - ISV en overige regelingen: er kunnen meer projecten uitgevoerd worden: cofinanciering wijzigen van 50% naar bijv. 25%? Terugkoppeling rode groep (wethouder S. de Boer) - We zeggen wel dat er iets moet gebeuren, maar er gebeurt niets. - Uitkomst blijft ondanks dat, dat we partijen bij elkaar moeten brengen (vanuit overheden) - Er is een structurele impuls nodig voor de woningmarkt - Doorstroming in m.n. middenklasse/middensegment is een knelpunt - Er zijn meer levensloopbestendige woningen nodig - Met name inzetten op duurzaamheidsinvesteringen terugkoppeling blauwe groep (wethouder A. vd Ploeg) - Op hoofdlijnen instemming met de voorgestelde maatregelen - van woningbezit naar woninggebruik - besef moet doordringen dat wonen geld kost, en niets meer oplevert - er is geen zekerheid meer over de waarde van je woning - Vertrouwen is van groot belang: hier kunnen we gezamenlijk aan werken - Leus: Energielabel A of B: een lagere OZB! - Wens voor duurzaamheidsleningen (via bank of gemeenten?) - Wens voor ondersteunende regeling voor corporaties: deze kunnen op langere termijn met de huuropbrengsten nooit de herstructurering van de woningvoorraad opbrengen, hier moet altijd geld bij. - Wees flexibel: bijv. mantelzorgwoningen mogelijk maken. Er is geen garantstelling nodig, van belang zijn reële marktprijzen. - Gezamenlijk moeten we 1 positief verhaal brengen

9 Plenaire discussie: - Niet alle gemeenten zouden voldoende informatie hebben over eerdere uitkomsten van het traject Aanvalsplan Woningmarkt. O.m. Nieske Ketelaar houdt vervolgens betoog om vooral wel nu te starten met maatregelen die nu al opgepakt kunnen worden, en a.u.b. niet weer te wachten tot er heel veel informatie is gedeeld en uitgewerkt: dan zijn we te laat. Verduurzaming van ons woningbezit moet prioriteit krijgen. Niet teveel ingewikkelde regelingen en criteria opstellen, snel aan de slag. - Jan Huisman (wonen zuidwest Friesland) geeft vervolgens aan dat diverse ISV-projecten klaar op de plank liggen. Hij wil in de prioriteit van verduurzaming ook een verbreding naar renovatie. - Bij projecten zorg en corporaties is het beeld vanuit gemeenten dat deze heel veel tijd kunnen nemen. - Talant geeft aan dat zij 16 plannen hebben liggen, die inspelen op de nieuwe wensen/behoeften, maar dat hun zoektocht naar financiers niet slaagt: beleggers willen er niet in investeren, lange termijn perspectief is te onzeker. - Dhr. de Bruin (zorgpartij) geeft aan dat zij op korte termijn wel degelijk aan de slag kunnen: er is inzicht in welke woningen aangepast kunnen worden, voor de groeiende groep die zelfstandig moet blijven wonen maar wel voorzieningen nodig hebben. - Sigrid Hoekstra: probleem van de corporaties zit in de liquiditeit/ kasstromen. Zij hebben geen behoefte aan nieuwe leningsvormen. Laat nieuwe, lokale regelingen vooral aansluiten bij de (bestaande) rijksregelingen. - Maatwerk moet geen rem worden. - Provincie kan tijdelijk een rol nemen, als banken even afwezig zijn. Provincie zou meer regierol kunnen nemen in communiceren/ presenteren welke regelingen er allemaal zijn. Bestaande loketten benutten. - Machiel Talsma (zorgpartij): er komen grote veranderingen aan in de zorg (o.m. aanbesteding). Vergelijking met ProRail: probeer het spoor te laten liggen en te benutten, ook bij een andere zorgaanbieder. Infrastructuur en (maatschappelijk) vastgoed vormen anders grote knelpunten. Afrondende samenvatting plenaire discussie. In grote lijnen instemming met voorgestelde maatregelen vanuit de sector door gemeenten - Haast maken met maatregelen korte termijn en splitsing maken tussen korte termijn impuls en lange termijn structuurverbeteringen woningmarkt wat maatwerk vereist; - Doorgaan met uitwerken maatregelen, ook rechtstreeks met sectororganisaties (hoeft niet per sé via gemeentelijk loket). Voor burgers zijn makelaars bijvoorbeeld vaak loket; - Gemeenten wel zoveel mogelijk betrekken, maar niet wachten totdat laatste gemeente urgentie inziet; - Voor gemeenten is er wel duidelijke samenhang met sociale domein. Project Aanvalsplan woningmarkt is niet voor alle genoemde knelpunten de 1 e kapstok vanuit gemeentelijke optiek - Niet op elkaar wachten, maar aan de slag waar dat kan.

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Woningbezit per gemeente 140

Woningbezit per gemeente 140 Betaalbaarheid en in Fryslân 2016 HUURKLASSE Aantal 403,06 403,07 en 576,87 576,88 en 618,24 8,7 65 HUURPRIJS IN NIEUWBOUW Investering (x miljoen ) Woningbezit per gemeente 140 Schiermonnikoog WONINGVERBETERINGEN

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

Kengetallen gemeenten Friesland

Kengetallen gemeenten Friesland Kengetallen gemeenten Friesland 2012 Afdeling Onderzoek Maart 2013 Bron: User Kengetallen Friese gemeenten 2012. Provincie Fryslân (647.214* inwoners op 1-1-2012) 1) 2012: 2998 cliënten; dit is 4,63 sonen

Nadere informatie

Toelichting op Financieringsregeling sociale huur

Toelichting op Financieringsregeling sociale huur Toelichting op Financieringsregeling sociale huur Onderdeel van de maatregelen uit het Aanvalsplan Woningmarkt is de Financieringsregeling sociale huur, waarvoor een bedrag van 20 miljoen voorwaardelijk

Nadere informatie

Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van Culemborg

Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van Culemborg Informatienotitie AAN VAN ONDERWERP DATUM 17 april 2013 KOPIE AAN BIJLAGE 1 REGISTRATIENUMMER 1208556/7266 Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van

Nadere informatie

Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân

Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân 19-02-2015 Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân Paragraaf 1 Kleine maatschappelijke initiatieven Artikel 1.1 Subsidiabele activiteiten Gedeputeerde Staten kunnen ter bevordering van de leefbaarheid

Nadere informatie

Platform Wonen Assen 3 oktober 2013

Platform Wonen Assen 3 oktober 2013 Platform Wonen Assen 3 oktober 2013 Aanvalsplan wonen Albert Smit wethouder financiën, vastgoed, grondzaken en wonen 1 Aanvalsplan wonen: aanleiding Sinds 2008: Economische recessie Stagnerende woningmarkt

Nadere informatie

Rizoem mijmert over Groningen

Rizoem mijmert over Groningen Rizoem mijmert over Groningen Visie op een onverdeelde stad Wie eenmaal in Groningen is geweest, gunt deze stad een plekje in zijn hart. Een stad die bol staat van nationale en internationale evenementen,

Nadere informatie

Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies

Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies Transformatie bestaande woningvoorraad Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies Kansen en uitdagingen voor West-Brabant Thema s/ Agenda: 1. Steden en (kleine)

Nadere informatie

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties De heer drs. S.A. Blok Postbus 20011 2500 EA DEN HAAG. Geachte heer Blok,

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties De heer drs. S.A. Blok Postbus 20011 2500 EA DEN HAAG. Geachte heer Blok, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties De heer drs. S.A. Blok Postbus 20011 2500 EA DEN HAAG datum: 26 februari 2013 ref - betreft: Aanwending stimuleringsmaatregelen woonakkoord t.b.v.

Nadere informatie

Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam

Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam thema; financiering van de woningmarkt Ik ben blij dat ik deze bijeenkomst kan bijwonen

Nadere informatie

FW: Uitnodiging sectorbijeenkomst Aanvalsplan Woningbouw 29 augustus a.s. en verslag van 12 juni jl. Bijlagen:

FW: Uitnodiging sectorbijeenkomst Aanvalsplan Woningbouw 29 augustus a.s. en verslag van 12 juni jl. Bijlagen: Roo, Marijke de Van: Kuijpens, Peter Verzonden: donderdag 04 juli 2013 09:16 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân CC: Unen, Alice van; Rodenhuis, Esther Onderwerp: FW: Uitnodiging sectorbijeenkomst Aanvalsplan

Nadere informatie

SAMEN BOUWEN VLAANDEREN

SAMEN BOUWEN VLAANDEREN aan ZEEUWS- VLAANDEREN Samen bouwen Dit is de gezamenlijke visie van Clavis, Woonstichting Hulst en Woongoed Zeeuws- Vlaanderen op de sociale volkshuisvesting in Zeeuws-Vlaanderen. Ons motto: samen bouwen.

Nadere informatie

fluchskrift

fluchskrift Wonen in Fryslân Afgelopen jaren minder toename woningen In 2011 bedraagt de totale woningvoorraad in Fryslân 282.689 woningen. In 2000 bestond de totale woningvoorraad nog uit 261.849 woningen. Tussen

Nadere informatie

5 Kwantitatief en kwalitatief regionaal woningbouwprogramma

5 Kwantitatief en kwalitatief regionaal woningbouwprogramma 5 Kwantitatief en kwalitatief regionaal woningbouwprogramma Het regionale woningbouwprogramma moet actueel blijven. Dynamiek is ook nodig omdat nu niet te voorspellen is wat er over een aantal jaar nodig

Nadere informatie

Schouwen-Duiveland Levensloopbestendig? Eric Schellekens 26 mei

Schouwen-Duiveland Levensloopbestendig? Eric Schellekens 26 mei Schouwen-Duiveland Levensloopbestendig? Eric Schellekens 26 mei 2016 06-23169709 Inleiding Trends in de woningmarkt (m.n. voor senioren) Trends in de zorg Trends onder ouderen Levensloopbestendigheid??

Nadere informatie

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014 Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio Maart 2014 2 Preambule Gemeenten in de Stadsregio Amsterdam en de woningcorporaties, verenigd

Nadere informatie

VOGON. Rob Vester, Ontwikkelingsbedrijf

VOGON. Rob Vester, Ontwikkelingsbedrijf VOGON Rob Vester, Ontwikkelingsbedrijf Samenwerking: het perspectief van de belegger Syntrus Achmea Vastgoed Ca. 14,0 miljard belegd vermogen; Ca. 1,0 miljard in het buitenland Ca. 4,0 miljard financiering

Nadere informatie

Naar een nieuwe Woonvisie voor Vught

Naar een nieuwe Woonvisie voor Vught Naar een nieuwe Woonvisie voor Vught Stec Groep aan gemeente Vught Esther Geuting en Joep Arts 12 november 2015 Waar staan we nu? 10 september Informatieavond raad (startdocument) 17 september Commissie

Nadere informatie

Samenvattend overzicht bod corporaties reactie gemeente

Samenvattend overzicht bod corporaties reactie gemeente Samenvattend overzicht bod corporaties reactie gemeente In deze bijlage wordt per thema aangegeven wat gezamenlijk en daarnaast wat afzonderlijk door de corporaties dan wel de gemeente (aanvullend) is

Nadere informatie

Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020

Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020 Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020 Bijlage 1: Vraag en Aanbod woningmarkt Aalsmeer Bijlage 2: Kaart Woningbouwprojecten Bijlage 3: Woonfonds Aalsmeer Bijlage 1: Vraag & aanbod woningmarkt Aalsmeer

Nadere informatie

VOLKSHUISVESTING TOEN EN NU!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Van sociale volkshuisvesting naar de woningcorporaties in 2014 is een grote stap.

VOLKSHUISVESTING TOEN EN NU!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Van sociale volkshuisvesting naar de woningcorporaties in 2014 is een grote stap. Belanghoudersbijeenkomst 3 juni 2014 Blad 1. Op verzoek van Wonen Zuidwest Friesland aangaande een toelichting over de betaalbaarheid van het wonen willen wij dit toespitsen op onze corporaties en de veranderingen

Nadere informatie

Woonvisie. Gemeente Nuth Raadsbijeenkomst 12 april 2016

Woonvisie. Gemeente Nuth Raadsbijeenkomst 12 april 2016 Woonvisie Gemeente Nuth Raadsbijeenkomst 12 april 2016 Aanleiding Verschuiving van de volkshuisvestelijke opgave Sociale huur: Woningwet 2015 redelijke bijdrage Langer zelfstandig wonen Lokaal beleid 2

Nadere informatie

Verslag Woonvisiebijeenkomst Vught 12 oktober 2015

Verslag Woonvisiebijeenkomst Vught 12 oktober 2015 Verslag Woonvisiebijeenkomst Vught 12 oktober 2015 Locatie: De Spie, gemeentekantoor Vught Tijd: 19.30 uur-22.00 uur 1. Inleiding Op maandagavond 12 oktober jl. vond de inwonersbijeenkomst plaats over

Nadere informatie

Verslag detectives van het wonen

Verslag detectives van het wonen Verslag detectives van het wonen Datum: Dinsdag 12 Maart Dinsdag 12 maart gingen ca. 20 Detectives van het wonen op zoek naar interessante informatie voor de nieuwe woonvisie van Achtkarspelen. Ze voerden

Nadere informatie

Convenant betreffende een financiële impuls ten behoeve van de Kwaliteitssprong Rotterdam Zuid (2012-2015).

Convenant betreffende een financiële impuls ten behoeve van de Kwaliteitssprong Rotterdam Zuid (2012-2015). Convenant betreffende een financiële impuls ten behoeve van de Kwaliteitssprong Rotterdam Zuid (2012-2015). - Preambule - Partijen, De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, handelend

Nadere informatie

SAMENVATTING RAADSVOORSTEL. s. meijer BP Br 11G202077 461674 / 461674. Bijstorting en aanpassing startersregeling 2012.

SAMENVATTING RAADSVOORSTEL. s. meijer BP Br 11G202077 461674 / 461674. Bijstorting en aanpassing startersregeling 2012. SAMENVATTING RAADSVOORSTEL CASENUMMER BEHANDELEND AMBTENAAR SECTOR PORT. HOUDER 11G202077 461674 / 461674 ONDERWERP s. meijer BP Br Bijstorting en aanpassing startersregeling 2012. AGENDANUMMER BELEIDSPROGRAMMA/FACETAGENDA

Nadere informatie

Landgraaf. Bijlage(n) Uw brief van Uw kenmerk Documentnummer 15.16418 IIUIIllllllll

Landgraaf. Bijlage(n) Uw brief van Uw kenmerk Documentnummer 15.16418 IIUIIllllllll Gemeente Landgraaf Aan de SP Landgraaf t.a.v. mevrouw I. Koopman Maastrichterlaan 11 6374 VL LANDGRAAF IIUIIllllllll Onderwerp Vragen ex artikel 43 Reglement van Orde inzake wachtlijsten. Landgraaf, Verzonden

Nadere informatie

Aanvalsplan Woningmarkt

Aanvalsplan Woningmarkt Aanvalsplan Woningmarkt onderdeel van Investeringsagenda Wurkje foar Fryslân versie 3 oktober 2013 Wurkje foar Fryslân 1 Inhoud Blz. 1. Inleiding 4 2. Het gevolgde proces 5 3. Feiten en ontwikkelingen

Nadere informatie

Geachte leden van Provinciale Staten,

Geachte leden van Provinciale Staten, Geachte leden van Provinciale Staten, Hierbij nodigen wij u van harte uit aanwezig te zijn bij de sector dag Woningmarkt op donderdag 29 augustus a.s. van 13.00-17.00 uur in WTC EXPO te Leeuwarden. (ingang

Nadere informatie

Welkom Lunchdebat Platform31

Welkom Lunchdebat Platform31 Welkom Lunchdebat Platform31 Onder leiding van Anne-Jo Visser (Platform31) 11 oktober 2016 Gesprekspartners - Rien Nagtegaal, directeur stedelijke ontwikkeling gemeente Leiden - Karin van Dreven, directeur

Nadere informatie

Veranderingen in de volkshuisvesting. 10 mei 2011

Veranderingen in de volkshuisvesting. 10 mei 2011 Veranderingen in de volkshuisvesting 10 mei 2011 Opbouw presentatie 1. Veranderingen en gevolgen 2. Betekenis voor PALT 3. Ontwikkelrichtingen De belangrijkste veranderingen 1. Regelgeving Staatssteunregeling

Nadere informatie

GEMEENTE LEEUWARDERADEEL. Notitie Bestuurlijke toekomst gemeente Leeuwarderadeel Met Leeuwarden naar 2018

GEMEENTE LEEUWARDERADEEL. Notitie Bestuurlijke toekomst gemeente Leeuwarderadeel Met Leeuwarden naar 2018 GEMEENTE LEEUWARDERADEEL Notitie Bestuurlijke toekomst gemeente Leeuwarderadeel Met Leeuwarden naar 2018 Versie 1.0 28/02/2013 Inleiding: In de gemeenteraadsvergadering van 14 februari 2013 heeft de gemeenteraad

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID donderdag 19 maart 2015 BETAAL- BAARHEID Groningen is de jongste stad van Nederland. Van de totaal circa 200.000 inwoners zijn

Nadere informatie

Vergadering van Burgemeester en Wethouders van de. Notulen van de B&W vergadering van 17 mei 2016 Besluitenlijst van week 20. Gemeente Harlingen

Vergadering van Burgemeester en Wethouders van de. Notulen van de B&W vergadering van 17 mei 2016 Besluitenlijst van week 20. Gemeente Harlingen Vergadering van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Harlingen van de B&W vergadering van 17 mei 2016 Besluitenlijst van week 20 Vergadering van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Harlingen

Nadere informatie

Bouwen aan beloften. Woningbouwvereniging Alkemade. Bezoekadres De Lasso GV Roelofarendsveen. Postadres Postbus AD Roelofarendsveen

Bouwen aan beloften. Woningbouwvereniging Alkemade. Bezoekadres De Lasso GV Roelofarendsveen. Postadres Postbus AD Roelofarendsveen Bouwen aan beloften Woningbouwvereniging Alkemade Bezoekadres De Lasso 1 2371 GV Roelofarendsveen Postadres Postbus 150 2370 AD Roelofarendsveen T 071 331 50 00 F 071 331 71 44 www.wbv-alkemade.nl algemeen@wbv-alkemade.nl

Nadere informatie

L. van Gerven raad september 2013

L. van Gerven raad september 2013 Agendapunt commissie: steller telefoonnummer email L. van Gerven 040-2083487 Lge@valkenswaard.nl agendapunt kenmerk datum raadsvergadering onderwerp Verordening Starterslening. 13raad00533 26 september

Nadere informatie

1 juli a.s. is het moment van de jaarlijkse huurverhoging. Uiterlijk 1 mei hebben huurders de aangekondigde huurverhoging ontvangen.

1 juli a.s. is het moment van de jaarlijkse huurverhoging. Uiterlijk 1 mei hebben huurders de aangekondigde huurverhoging ontvangen. Huurverhoging 2016 1 juli a.s. is het moment van de jaarlijkse huurverhoging. Uiterlijk 1 mei hebben huurders de aangekondigde huurverhoging ontvangen. In de gesprekken met de corporaties is de insteek

Nadere informatie

Perspectief voor de markt van koopwoningen

Perspectief voor de markt van koopwoningen Perspectief voor de markt van koopwoningen Harry van der Heijden OTB Research Institute for the Built Environment / TU Delft Delft University of Technology Challenge the future Agenda Het oude verdienmodel

Nadere informatie

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist De Ladder voor duurzame verstedelijking is in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) geïntroduceerd en

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten. 2012 HK Haarlem. Betreft: beantwoording motie positie starters op de woningmarkt (M2-3/5-3-2-12) Geachte leden,

Gedeputeerde Staten. 2012 HK Haarlem. Betreft: beantwoording motie positie starters op de woningmarkt (M2-3/5-3-2-12) Geachte leden, Provinciale Staten van Noord-Holland door tussenkomst van de Statengriffier, mr. J.J.M. Vrijburg Florapark 6, kamer L-104 2012 HK Haarlem Gedeputeerde Staten Uw contactpersoon J.J. Kluit BEL Doorkiesnummer

Nadere informatie

Woonafspraken>Woonvisie>Prestatieafspraken

Woonafspraken>Woonvisie>Prestatieafspraken Woonafspraken>Woonvisie>Prestatieafspraken Diverse wetten m.b.t. taakveld Wonen geven richting aan de taakuitoefening door gemeenten en woningcorporaties, zoals de Woningwet, het Besluit toegelaten instellingen,

Nadere informatie

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN

JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN JA: WONEN VOOR IEDEREEN! WENJEN FOAR ELKENIEN PVDA FRYSLÂN WONINGPLAN Foto: Jeroen Mul/Flickr, Creative Commons JA: STEVIG INZETTEN OP BETAALBAAR EN GOED WONEN VOOR IEDEREEN! De afgelopen jaren is er dankzij

Nadere informatie

Ondernemingsplan 2014 2017. Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken

Ondernemingsplan 2014 2017. Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken Ondernemingsplan 2014 2017 Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken Missie QuaWonen QuaWonen is dé woningcorporatie voor de Krimpenerwaard. Wij bieden goede huisvesting aan mensen die

Nadere informatie

Beantwoording art 33 vragen bereikbare en betaalbare voorraad sociale huurwoningen

Beantwoording art 33 vragen bereikbare en betaalbare voorraad sociale huurwoningen Beleid Uw contact F (020) 540 45 59 gemeente@amstelveen.nl Fractie Groen Links T.a.v. T. van Wijnen en M. Kortekaas Postbus 4, 1180 BA Amstelveen Vermeld bij reactie ons kenmerk en datum van deze brief

Nadere informatie

Wonen in Dordrecht. De crisis voorbij?; trends en verwachtingen. 30 november 2010

Wonen in Dordrecht. De crisis voorbij?; trends en verwachtingen. 30 november 2010 Wonen in Dordrecht De crisis voorbij?; trends en verwachtingen 30 november 2010 Inhoudsopgave 1. Wat willen we? Beleid en welke afspraken zijn er voor Dordrecht? 2. Hoe staan we er voor? Stand van zaken

Nadere informatie

Notitie. 1. Inleiding. 2. Analyse huurvariant. 2.1 Uitgangspunten huurvariant. Concept 0.3. Addendum Rapportage Vastgoed VRF

Notitie. 1. Inleiding. 2. Analyse huurvariant. 2.1 Uitgangspunten huurvariant. Concept 0.3. Addendum Rapportage Vastgoed VRF Concept 0.3 Notitie Van Klaas Bosma en Mark Feijt Datum 6 september 2013 Onderwerp Addendum Rapportage Vastgoed VRF 1. Inleiding In de vergadering van het algemeen bestuur (AB) van de veiligheidsregio

Nadere informatie

Sociaal Economisch Masterplan: Uitvoeringsagenda Netwerk Noordoost

Sociaal Economisch Masterplan: Uitvoeringsagenda Netwerk Noordoost Aan de Raadscommissie Agendapunt: 5 Onderwerp: Sociaal Economisch Masterplan: Uitvoeringsagenda Netwerk Noordoost Kenmerk: Status: VROM - Ruimtelijke Ordening / FK Informerend Kollum, 11 januari 2011 Samenvatting

Nadere informatie

Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt. door middel van het oprichten van een. Advies- en Verkooporganisatie

Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt. door middel van het oprichten van een. Advies- en Verkooporganisatie Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt door middel van het oprichten van een Advies- en Verkooporganisatie Datum: 13 mei 2013 Status: Publicatie Namens: Werkgroep MIO Duurzaamheid De

Nadere informatie

Reactienota Woonvisie Leeuwarderadeel 2015 2020

Reactienota Woonvisie Leeuwarderadeel 2015 2020 Reactienota Woonvisie Leeuwarderadeel 2015 2020 Bijlage bij het besluit van de raad van de gemeente Leeuwarderadeel van [datum], besluitnummer [pm] 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 3 1. Inleiding... 5

Nadere informatie

2. Verslag van de vergadering van het Algemeen Bestuur op 2 december 2013 (ter goedkeuring)

2. Verslag van de vergadering van het Algemeen Bestuur op 2 december 2013 (ter goedkeuring) Agenda voor de vergadering van het Algemeen Bestuur van de FUMO Datum: 13 maart 2014 Tijd: 15.00 17.00 uur Plaats: FUMO, J.W. de Visserwei 10 in Grou 1. Opening en vaststelling van de agenda 2. Verslag

Nadere informatie

Woningbouwstimuleringspakket Groot Holthuizen

Woningbouwstimuleringspakket Groot Holthuizen *IN13.01094* IN13.01094 RAADSVOORSTEL Datum raadsvergadering: 29 mei 2013 Samenvatting: De gemeente heeft samen met partijen die betrokken zijn bij de ontwikkeling van woningbouw in Groot Holthuizen een

Nadere informatie

BESLUITENLIJST. Voorronde Open Huis. Datum: 13 oktober 2016 Onderwerp: Vervolgsessie visie op wonen

BESLUITENLIJST. Voorronde Open Huis. Datum: 13 oktober 2016 Onderwerp: Vervolgsessie visie op wonen BESLUITENLIJST Voorronde Open Huis Datum: 13 oktober 2016 Onderwerp: Vervolgsessie visie op wonen Aanwezig: Voorzitter: mw. A.A. van der Stijl Locogriffier: mw. A.J. van Wees Leden: dhr. L.N. Vernie (CDA),

Nadere informatie

Tafels Mirt-onderzoek Stimuleren Stedelijk Wonen/Verstedelijking

Tafels Mirt-onderzoek Stimuleren Stedelijk Wonen/Verstedelijking Tafels Mirt-onderzoek Stimuleren Stedelijk Wonen/Verstedelijking De beschrijvingen van onderstaande tafels zijn geen vastgestelde doelen en werkwijzen. De uitkomsten en werkwijzen worden in samenspraak

Nadere informatie

s. meijer RU Br Het voorstel is afgestemd met marktpartijen (waaronder makelaars, geldverstrekkers, Welbions en ontwikkelaars)

s. meijer RU Br Het voorstel is afgestemd met marktpartijen (waaronder makelaars, geldverstrekkers, Welbions en ontwikkelaars) SAMENVATTING RAADSVOORSTEL CASENUMMER BEHANDELEND AMBTENAAR SECTOR PORT. HOUDER 13G200179 503614 / 503614 ONDERWERP Bijstorting en aanpassing startersregeling SVn. s. meijer RU Br AGENDANUMMER BELEIDSPROGRAMMA/FACETAGENDA

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Rapportage 1 e half jaar 2013

Rapportage 1 e half jaar 2013 Rapportage 1 e half jaar 2013 Aanvragen 1 e half jaar 2013 Er zijn in bovenstaande periode aanvragen gedaan voor 175 mannen en 189 vrouwen, totaal 364 aanvragen. Gemiddeld over 26 weken is dat 14 aanvragen

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013 Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM Delfzijl, 21 november 2013 Frank van der Staay Atrivé/Woongroep Marenland Appingedam Onderwerpen Woonplan 2002 koersen

Nadere informatie

Openbare Ruimte. Heroriëntatie op de. Openbare Ruimte

Openbare Ruimte. Heroriëntatie op de. Openbare Ruimte Openbare Ruimte Heroriëntatie op de Openbare Ruimte Openbare Ruimte Inspelen op actuele ontwikkelingen Twee actuele ontwikkelingen vragen om een heroriëntatie op de ontwikkelingen, het beheer en onderhoud

Nadere informatie

Provincie Noord-Brabant t.a.v. formateur de heer Schinkels Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch

Provincie Noord-Brabant t.a.v. formateur de heer Schinkels Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch Provincie Noord-Brabant t.a.v. formateur de heer Schinkels Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch Stichting Droomwonen Brabant Speelhuislaan 158 4815 CJ Breda 076-5213080 info@droomwonenbrabant.nl Rabobank

Nadere informatie

Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp

Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp Perceelbeschrijving 1 Gespecialiseerde ambulante hulp Samenwerkende gemeenten Friesland Achtkarspelen Ameland het Bildt Dantumadiel Dongeradeel Ferwerderadiel Franekeradeel De Friese Meren Harlingen Heerenveen

Nadere informatie

Zwolle bouwt. Initiatiefvoorstel voor gemeentelijke woningbouw. augustus 2015 Namens de SP-fractie: Brammert Geerling

Zwolle bouwt. Initiatiefvoorstel voor gemeentelijke woningbouw. augustus 2015 Namens de SP-fractie: Brammert Geerling Zwolle bouwt Initiatiefvoorstel voor gemeentelijke woningbouw augustus 2015 Namens de SP-fractie: Brammert Geerling Inleiding Er is een groot tekort aan betaalbare sociale huurwoningen in Zwolle. Woningzoekenden

Nadere informatie

Een toekomst voor beschermde dorpsgezichten. Sytske Raap

Een toekomst voor beschermde dorpsgezichten. Sytske Raap Een toekomst voor beschermde dorpsgezichten Sytske Raap Stelling 1 Krimp is een probleem Stelling 2 De aanpak van krimp kost veel geld Stelling 3 Gemeenten moeten regierol op zich nemen om burgers te bewegen

Nadere informatie

WoonFriesland. in 2015

WoonFriesland. in 2015 WoonFriesland in 2015 Samen werken Betaalbaarheid, kwaliteit en beschikbaarheid Samen werken aan goed en betaalbaar wonen voor mensen die dat nodig hebben, dat is waar WoonFriesland voor staat. 2015 stond

Nadere informatie

Uw advies onze uitdaging!

Uw advies onze uitdaging! Uw advies onze uitdaging! Wat deden we met uw adviezen? In november 2011 ontmoetten we onze belanghouders. Huurders, het bestuur van de huurdersvereniging, vertegenwoordigers van de gemeente Kampen, politieke

Nadere informatie

Boxmeer Herzieningswetproof. Annemarieke Sandee FRAEY Partners in Publieke Waarde 3 maart 2016

Boxmeer Herzieningswetproof. Annemarieke Sandee FRAEY Partners in Publieke Waarde 3 maart 2016 Boxmeer Herzieningswetproof Annemarieke Sandee FRAEY Partners in Publieke Waarde 3 maart 2016 Programma Deel 1: Informatie: Woningwet en ontwikkelingen in de volkshuisvesting Deel 2: Discussie: Verkennen

Nadere informatie

De woning(beleggings)markt in beeld 2016

De woning(beleggings)markt in beeld 2016 Research A Capital Value production De woning(beleggings)markt in beeld 2016 Samenvatting Ondanks de grote vraag krimpt de voorraad huurwoningen als er geen verdere maatregelen worden genomen. Er wordt

Nadere informatie

Woonvisie SP Voor alle Rotterdammers, bouwen naar behoefte

Woonvisie SP Voor alle Rotterdammers, bouwen naar behoefte SP-fractie Rotterdam www.rotterdam.sp.nl Coolsingel 40, kamer 18 Postbus 70012 3000 KP Rotterdam T. 010 417 33 59 sp@stadhuis.rotterdam.nl Woonvisie SP Voor alle Rotterdammers, bouwen naar behoefte Als

Nadere informatie

Belanghoudersbijeenkomst

Belanghoudersbijeenkomst V e r s l a g Belanghoudersbijeenkomst Donderdag 17 november was u met ruim 30 andere genodigden aanwezig bij de belanghoudersbijeenkomst van Woningstichting Bergh. Een bijeenkomst waarbij wij graag twee

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord

Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord Samen kiezen voor een sterke woningmarkt Martin Hoiting/Rob Ravestein 14 oktober 2013 verandering in denken: één woningportefeuille welke woningen hebben we nodig

Nadere informatie

Bevolking: gemeentelijke indeling in regio s. Regio s

Bevolking: gemeentelijke indeling in regio s. Regio s Bevolking: gemeentelijke indeling in regio s Regio s Bevolking per 1 januari 2013 Gemeente inwoners Gemeente inwoners Aa en Hunze 25.541 Loppersum 10.292 Achtkarspelen 28.110 Marum 10.382 Ameland 3.525

Nadere informatie

Drachten. Looienga, Martina. glasvezeiplannen stranden in woud van bureaucratie. Graag willen wij als F4 wethouders daarop

Drachten. Looienga, Martina. glasvezeiplannen stranden in woud van bureaucratie. Graag willen wij als F4 wethouders daarop Geachte mevrouw Poepjes, beste Sietske, Bijlagen: breed bando 4122015.pdf Verzonden: vrijdag 04 december 2015 11:46 Onderwerp: reactie op artikel in de Leeuwarder Courant CC: henk.deinum@leeuwarden.nl

Nadere informatie

Verslag belanghouders bijeenkomst SallandWonen

Verslag belanghouders bijeenkomst SallandWonen Verslag belanghouders bijeenkomst SallandWonen 22 september 2011 Inleiding Directeurbestuurder Ed Penninks heet alle aanwezigen van harte welkom en dankt hen voor hun aanwezigheid. Het programma van vanmiddag

Nadere informatie

Aanvraagformulier. t.a.v. afdeling Subsidiezaken Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN. Tweebaksmarkt 52 8911 KZ LEEUWARDEN

Aanvraagformulier. t.a.v. afdeling Subsidiezaken Postbus 20120 8900 HM LEEUWARDEN. Tweebaksmarkt 52 8911 KZ LEEUWARDEN Aanvraagformulier Subsidieregeling Iepen Mienskipsfûns Fryslân 06 Formulier retour sturen naar: Bezoekadres: Gedeputeerde Staten van de Provincie Fryslân t.a.v. afdeling Subsidiezaken Postbus 00 8900 HM

Nadere informatie

mevrouw R. Leeuwenburgh notulistenbureau Leeuwenburgh Vendrig

mevrouw R. Leeuwenburgh notulistenbureau Leeuwenburgh Vendrig VERSLAG VOORBESPREKING Notitie Kansen voor starters 1 april 2008 Samenvattend verslag van de openbare voorbespreking van de gemeenteraad van de gemeente Wijk bij Duurstede Gespreksleider Griffiemedewerker

Nadere informatie

Beslutelist gearkomste fan D.S. 13 maaie 2014. ûnderwerp / koarte gearfetting / beslút D.S. (kolleezjelid) 2. a. Aktiviteitenkalinder wike 20, 2014

Beslutelist gearkomste fan D.S. 13 maaie 2014. ûnderwerp / koarte gearfetting / beslút D.S. (kolleezjelid) 2. a. Aktiviteitenkalinder wike 20, 2014 Beslutelist 1. Aktualiteiten en tema s. 2. a. Aktiviteitenkalinder wike 20, 2014 b. Beslutelist fan gearkomste DS fan 6 maaie 2014 wurdt ûnferoare fêststeld. BESPREKPUNTEN SOBD (meerdere) B1. Beantwoording

Nadere informatie

Provincie Limburg. gek. 3 O JAN. 2014 VERZONDEN 3 0JAN.20U 2014/5424 GRIF. DOCnr. Provinciale Staten. CASnr. ID.

Provincie Limburg. gek. 3 O JAN. 2014 VERZONDEN 3 0JAN.20U 2014/5424 GRIF. DOCnr. Provinciale Staten. CASnr. ID. provincie limburg Provincie Limburg PS DOCnr. Provinciale Staten gek. 3 O JAN. 2014 2014/5424 GRIF 30-1-2014 18-4-2014 CASnr. ID. Cluster Faxnummer Ons kenmerk Bijlage(n) Onderwerp WL (043) 361 80 99 2014/3941

Nadere informatie

*ZE9E061ECF3* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015

*ZE9E061ECF3* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015 *ZE9E061ECF3* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015 Agendanr.. Aan de Raad No.ZA.14-31083/DV.15-441, afdeling Ruimte. Onderwerp: Woonvisie 2014-2030 Sellingen, 12 februari 2015 Algemeen Deze Woonvisie

Nadere informatie

Adviesnota voor de raad

Adviesnota voor de raad Adviesnota voor de raad Onderwerp Kwalitatief Woonprogramma 2005-1014 Regio Rivierenland Datum collegebesluit Dinsdag 27 juni 2006 Datum raadsvergadering Donderdag 21 september 2006 Agendapunt 6 Portefeuillehouder

Nadere informatie

Publicaties Stadsdeelbestuur 2010

Publicaties Stadsdeelbestuur 2010 Publicaties Stadsdeelbestuur 2010 Stadsdeelraad Vergaderstukken/raadsvoorstellen 28 september 2010-r Voorstel van Raadsleden Van Lissum en De Meij (VVD) over Effecten van Europese maatregel voor huishoudens

Nadere informatie

Stimulering Arnhemse woningmarkt, de keuze scenario s. Van subsidie naar financiering, van stilstand naar optimaal bewegen.

Stimulering Arnhemse woningmarkt, de keuze scenario s. Van subsidie naar financiering, van stilstand naar optimaal bewegen. Stimulering Arnhemse woningmarkt, de keuze scenario s Onderwerp Van subsidie naar financiering, van stilstand naar optimaal bewegen. Marion Schoeman Bestuursadviseur Ons gedeelde probleem: De woningmarkt

Nadere informatie

Kennisdebat. 28 februari 2013. T.S. de Boer. Onze wereld vraagt erom.

Kennisdebat. 28 februari 2013. T.S. de Boer. Onze wereld vraagt erom. Kennisdebat 28 februari 2013 T.S. de Boer Is collectieve financiering mogelijk bij verduurzaming? Wanneer de business case sluit, wil dat nog niet zeggen dat je het geregeld hebt! 2 Te behandelen Recente

Nadere informatie

Samen maken we Fryslân Hartveilig

Samen maken we Fryslân Hartveilig Samen maken we Fryslân Hartveilig Geschreven door: Stichting Fryslân Hartveilig Datum: 10-05-2016 Status: CONCEPT Contact: Fryslân Hartveilig Westersingel 4 8913 CK, Leeuwarden Mail: info@fryslanhartveilig.frl

Nadere informatie

*BM1400514* BM1400514

*BM1400514* BM1400514 *BM1400514* BM1400514 Verslag : Beeldvormende vergadering Woonvisie Datum : 18 februari 2014 Tijd : 19:30 uur Lokatie : raadszaal gemeentehuis Onderwerp : Woonvisie Aanwezig : Zie presentielijst Afwezig

Nadere informatie

Scherp aan de wind! ons ondernemingsplan

Scherp aan de wind! ons ondernemingsplan Scherp aan de wind! ons ondernemingsplan 2017-2020 Inhoudsopgave: 1. Voorwoord 2. Hier staan we voor 3. Woningbezit 4. Huurders 5. Vitale wijken en buurten 6. Financiën 7. Organisatie Voorwoord samen werken

Nadere informatie

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide Volgens de laatste Provinciale Prognose (2011) bedraagt de woningbouw behoefte in Valkenswaard een netto toevoeging van 1.230 woningen

Nadere informatie

Ons kenmerk ML40/13.0010618. Datum uw brief

Ons kenmerk ML40/13.0010618. Datum uw brief Ingekomen stuk D (PA 18 september 2013) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 329 95 81 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postbus 9105 6500 HG Nijmegen

Nadere informatie

Reactienota woonvisie Doetinchem 2020

Reactienota woonvisie Doetinchem 2020 Reactienota woonvisie Doetinchem 2020 Nr. Reactie Sité Woondiensten Reactie gemeente Doetinchem Wijziging van de woonvisie Algemeen: blij met de woonvisie Doetinchem 2020 De woonvisie stimuleert en steunt

Nadere informatie

Opplussen Nieuwe Stijl

Opplussen Nieuwe Stijl Opplussen Nieuwe Stijl Sabine Verkroost Verkroost Advies 10 Inhoud de aanleiding. terugblik opplussen opplussen nieuwe stijl wat gebeurt er allemaal uw belang bij opplussen 11 Zelfstandig wonen voor iedereen

Nadere informatie

MEMO. Erfpacht als stimuleringsmaatregel van de woningmarkt

MEMO. Erfpacht als stimuleringsmaatregel van de woningmarkt MEMO Datum: 11 december 2012 Betreft: Opgesteld door: Erfpacht als stimuleringsmaatregel van de woningmarkt M. van den Brule-van Zijl Hierna volgt de samenvatting van de uitkomsten van de bijeenkomst van

Nadere informatie

Welkom bij WoonFriesland

Welkom bij WoonFriesland Welkom bij WoonFriesland Werkbezoek Raad Tytsjerksteradiel Aaldert van Lingen Sigrid Hoekstra Programma 19.30 Ontvangst en rondleiding gebouw 19.50 Presentatie WoonFriesland 20.20 Pauze 20.30 Gelegenheid

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Friesland, april 2016

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Friesland, april 2016 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Friesland, april 2016 Daling WW en meer vacatures in Friesland In april nam de WW in Friesland af tot ruim 20.500 uitkeringen. In vrijwel alle sectoren van de Friese economie daalde

Nadere informatie

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Inleiding Om inzicht te krijgen in de effecten van het beleid op segregatie, is het noodzakelijk de lokale situatie en de samenstelling van de voorraad in ogenschouw

Nadere informatie

Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad

Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad De stad als bevolkingsmagneet Koos van Dijken functie 29 januari 2013 1 Betekenisvol beleid voor een aantrekkelijke stad Wat maakt de stad aantrekkelijk

Nadere informatie

Kennisnetwerk Krimp. Noord-Nederland (KKNN)

Kennisnetwerk Krimp. Noord-Nederland (KKNN) HANZEHOGESCHOOL GRONINGEN Algemene informatie Kennisnetwerk Krimp In 2008 viert de Hanzehogeschool Groningen haar 210-jarig bestaan! Noord-Nederland Keuze uit meer dan 70 opleidingen; het grootste hbo-onderwijsaanbod

Nadere informatie

In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd

In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd Een overzicht van de spreiding van huursegmenten per provincie en voor een aantal steden Staf Depla, Lid Tweede Kamer

Nadere informatie

Makelaar kan juist in deze zware tijden zijn meerwaarde bewijzen

Makelaar kan juist in deze zware tijden zijn meerwaarde bewijzen 02 december 2008 Ger Hukker, voorzitter NVM: Makelaar kan juist in deze zware tijden zijn meerwaarde bewijzen Dagelijks staan de kranten bol van zorgwekkende berichten over de gevolgen van de kredietcrisis

Nadere informatie

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland drs. J.E. den Ouden 1-11-2013 Bevolking De gemeente Steenwijkerland telt momenteel circa 43.400 inwoners. Het inwonertal

Nadere informatie