Rollenspelen in psychofysieke weerbaarheidslessen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rollenspelen in psychofysieke weerbaarheidslessen"

Transcriptie

1 Rollenspelen in psychofysieke weerbaarheidslessen Berendineke Steenbergen, april 2012 In weerbaarheidstrainingen wordt veel gebruik gemaakt van rollenspelen om de deelnemers zowel de leren confronteren als te de-escaleren. In deze tekst wordt in gegaan op situaties waarin cursisten wordt geleerd te confronteren, dus situaties waarin geen directe dreiging van geweld is. Voorbeelden van deze situaties zijn onder meer: iemand wordt lastig gevallen bij een bushalte, iemand heeft iets van je geleend en wil het niet terug geven of iemand staat te dicht bij je. Confrontatieregels In weerbaarheidstrainingen wordt gewerkt met een aantal confrontatieregels die gebruikt worden als een checklist om voor jezelf op te komen in grensoverschrijdende situaties die in principe niet escalerend zijn. Het spreekt voor zich dat in agressieve situaties eerst gede-escaleerd moet worden alvorens iemand geconfronteerd kan worden met zijn of haar onwenselijk gedrag. Iemand die deze regels volgt heeft een grotere kans om gerespecteerd te worden in zijn of haar wensen omdat hij of zij overtuigend overkomt. Deze confrontatieregels zijn als volgt: Blijf rustig en adem goed door Wees overtuigd van jezelf en neem ruimte in (rug recht, stevig staan) Kijk de ander recht aan,maak oogcontact Laat je stem rustig en overtuigend klinken Benoem het ongewenst gedrag en zeg wat de ander moet doen, vermijd discussie Je houding, je woorden en je gezichtsuitdrukking moeten overeenstemmen. Opbouw Kenmerkend voor weerbaarheidstrainingen is dat ze in het algemeen kortdurend zijn (zes tot twaalf lessen van 1 tot 2 uur) en dat de deelnemers niet zelden tot op zekere hoogte getraumatiseerd zijn. Met een goede opbouw zorg je ervoor dat de lessen voldoende emotioneel veilig zijn en dat de deelnemers dus maximaal kunnen leren. Hierbij kunnen de deelnemers bovendien het geleerde in praktijk brengen in andere situaties dan die specifiek geoefend zijn. Aan het oefenen van de werkelijke situatie, rollenspelen zoals de man bij de bushalte, de breedzitter in de bus of de vriend die een cd te lang heeft geleend en die kapot terug brengt gaat dus een zorgvuldige opbouw aan vooraf waarbij eerst geoefend wordt op de onderdelen en pas daarna met het geheel. Omdat er bovendien gewerkt wordt met speelse werkvormen, niet zelden ondersteund door muziek, wordt voorkomen dat deelnemers een bepaalde situatie gaan herbeleven en vergroten ze als vanzelf hun vaardigheden om beter voor zichzelf op te koen. Samenvattend wordt in de cursusopbouw gebruik gemaakt van de volgende methodische opzet: 1. eerst de losse onderdelen van confrontatie; 2. daarna combinaties van de onderdelen;

2 3. vervolgens een abstract of gestructureerd rollenspel en pas daarna 4. een echte situatie. Op de werkelijkheid gebaseerde situaties worden in het algemeen op de volgende volgorde behandeld: 1. Niet bedreigende onbekende (zoals de enquêteur); 2. niet bedreigende bekende (de buurvrouw) 3. bedreigende onbekende (man die je lastig valt bij de bushalte) 4. bedreigende bekende (daterape). De feitelijke situaties verschillen natuurlijk per doelgroep. Zo zijn er trainingen met deelnemers die een enquêteur al als bedreigend kunnen ervaren. Dit betekent dus feitelijk dat in de eerste lessen gewerkt wordt met losse werkvormen om oogcontact, houding, ademhaling te oefenen, dat daarna deze losse onderdelen in combinaties geoefend worden, vervolgens meer gestructureerde werkvormen behandeld worden en pas aan het einde van een cursus de echte werkvormen. Hierna wordt een selectie van deze werkvormen kort beschreven. Deze beschrijving is verre van uitputtend.

3

4

5 Werkvormen voor de losse onderdelen van de confrontatietraining Hieronder enkele werkvormen om de losse onderdelen van de confrontatietraining te oefenen. In sommige gevallen zal één enkele werkvorm voldoende zijn om een groep het betreffende onderdeel in de vingers te laten krijgen, in andere gevallen zullen meer verschillende werkvormen nodig zijn voordat iedereen de betreffende vaardigheid in de vingers heeft. Onderstaande werkvormen oefenen oogcontact, stevig staan en ademhaling en stevig staan. Tweetallen (oogcontact) Tweetallen (A en B) tegen over elkaar, metertje tussen A en B. Gezicht naar elkaar toe. A beweegt iets, B zegt wat bewogen wordt. Arm, hand, voet, hoofd, schouder, ens. Nabespreking: wanneer je naar het gezicht kijkt, dan zie je alles. Watchman (oogcontact) 1 Maak kaartjes, zoveel als er groepsleden zijn. Een kaartje heeft een kruis, een aantal kaartjes (in een groep van 12 bijvoorbeeld 4) hebben een oog en de rest van de kaartjes hebben een nummer. Iedereen krijgt een kaartje dat je niet aan anderen mag laten zien. De persoon met het kruis is de tikker. De mensen met de ogen moeten er achter komen wie de tikker is. De tikker tikt mensen door naar ze te knipogen. Als je een knipoog krijgt, wacht je vijf tellen en dan ben je af (ga je zitten). Zodra iemand met een oog op het kaartje weet wie de tikker is, steekt hij de hand op. Spiegelen (oogcontact) Maak tweetallen die tegenover elkaar staan. A beweegt de handen, voeten, het lichaam, B volgt en doet dus hetzelfde. Stevig staan op muziek Zet stevige muziek op (Two Unlimited, Afrikaanse drums of bijvoorbeeld Rock muziek) enlaat de deelnemers door elkaar lopen. Verzoek ze hun voeten stevig op de grond te zetten. Als de muziek stopt, staat iedereen stevig (parate houding of gevechtshouding). Vervolgens kun je dit uitbreiden met stevig staan en een Kiai ( LOS! of Nee! ). Hanenkamp en Chinees boxen (stevig staan) Deze beide werkvormen worden in tweetallen geoefend waarbij het doel is om elkaar uit evenwicht te halen. Bij Chinees Boxen houden de beide deelnemers de handpalmen tegen elkaar en proberen ze elkaar door te duwen of door de handen juist weg te trekken uit evenwicht te trekken. Bij Hanenkamp houden de beide deelnemers elkaar bij beider linker (of rechter) pols vast terwijl ze in verdedigingshouding staan. Door de duwen of mee te geven proberen ze elkaar uit evenwicht te halen. 1 Met dank aan Johan vd Hoof en Dennis Meuwissen

6 Annemaria Koekoek (stevig staan) Dit bekende spel is geschikt om stevig staan te oefenen. De deelnemers staan aan de ene kant van de zaal, één deelnemer staat aan de andere kant met het gezicht naar de muur. Zolang die deelnemer nog met het gezicht naar de muur staat (en roept Annemaria Koekoek!) mogen de anderen lopen naar de andere kant van de zaal. Als hij of zij zich omdraait (als er Annemaria Koekoek geroepen is) moet iedereen stevig staan (gevechtshouding of parate houding). Echoput (stemgebruik) Alle deelnemers staan in een kring. Een van de deelnemers roept iets met de handen aan de mond in het midden (de put), de anderen herhalen dat als was het een echoput die het geluid terug kaatst. Ga de kring rond. Kies voor echte weerbaarheidswoorden zoals Los! en Ga weg!,maar ook voor bijvoorbeeld Je bent lief!. Op die manier wordt de werkvorm speels. Kiai wave (stemgebruik) Alle deelnemers staan in een kring en maken om de beurt een wave zoals ook op sportwedstrijden wel gebeurd. Oefen eerst de wave (armen omhoog nadat diegene die naast je staat dat heeft gedaan) zonder stemgebruik en pas daarna met. Diegene die begint roept iets dat de anderen overnemen als zij aan de beurt zijn ( Los!, Weg!, Nee!, maar ook wel bijvoorbeeld Lief!, Ja! ) Schreeuw estafette (stemgebruik) De deelnemers worden verdeeld in twee groepen. De groepen zitten op de grond, achter elkaar in een rij. De trainer staat voor de groepen,op ongeveer 5 meter afstand (of meer) en spreid de handen uit. De eerste uit een groep begint en rent al schreeuwend naar de hand van de trainer, tikt die aan en rent terug. De schreeuw moet uit de buik komen en moet aaneengesloten zijn. Over een lijn gillen en schreeuwen (stemgebruik en ademhaling) Trek een lijn op de grond met bijvoorbeeld schilderstape. Aan de ene kant moeten de deelnemers schreeuwen, aan de andere kant gillen. Eindig met de schreeuw. Móóóói! (stemgebruik) Deelnemers staan in een kring. De trainer zegt eerst met een groot gebaar Mooi!, daarna de deelnemers. Doe dit enkele keren opnieuw. Maak het gebaar steeds groter en laat je stem steeds verder dalen. Op deze manier leren de deelnemers hun adem uit hun buik te laten komen en zullen ze gemakkelijker schreeuwen. Schelden De groep loopt door elkaar door de ruimte, wanneer ze elkaar tegen komen, schelden ze elkaar uit voor groente of fruit. Als het lukt om iemand aan het lachen te maken, is de cursist die moet lachen af en moet 2 minuten aan de kant staan. De deelnemers oefenen met deze werkvorm het gezicht in de plooi te houden.

7

8

9 Werkvormen voor combinatie van confrontatieregels Wanneer de cursisten stevig kunnen staan, hun stem goed kunnen gebruiken (met een buikademhaling), kunnen de elementen in combinatie met elkaar geoefend worden. In de opbouw wordt dezelfde volgorde als elders in de training aangehouden: van alleen naar samen, van emotioneel veilig naar werkvormen met wat meer uitdaging en van enkelvoudig naar meervoudig naar ingewikkeld. Nee-cirkel Alle deelnemers staan in een kring en zeggen om de beurt nee, houdt daarbij een hoog tempo aan. Dat kan op verschillende manieren. Bijvoorbeeld: nee zeggen alsof je het wel of juist niet meent, alsof je erg boos bent, in de taal van je moeder, met een gebaar, assertief, nee zeggen en ja knikken, met een lachend gezicht, met een serieus gezicht. Enzovoorts. Deelnemers leren zo dat de gezichtsuitdrukking congruent moet zijn met hun boodschap. Deze werkvorm kan meerdere keren terugkomen in een training en kan ook al in het begin van een cursus, zelfs in de eerste les, aan de orde komen. Dan is het ook een goede manier voor de trainer om de deelnemers te observeren. Haai Goeng! Verdeel de groep in twee groepen die in een rij tegenover elkaar staan met de gezichten naar elkaar toe. Tussen beide groepen zit ongeveer 2 meter en ligt een grote bal op de grond. Eén voor één stappen de groepsleden naar de bal, houden de bal hoog, kijken iedereen aan van de andere groep en roepen Haaai Goeng! terwijl ze hun gezicht in de plooi houden. De andere groepsleden proberende Haai Goenger aan het lachen te maken (door gekke bekken te trekken en geluiden te maken). Als het de Haai Goenger lukt om niet te lachen, mag de volgende van dezelfde groep en anders gaat de beurt over naar de andere groep. De deelnemers oefenen zo op een speelse manier het gezicht in de plooi te houden en tegelijkertijd oogcontact te maken. Matjesoefening A staat op een matje (of voor een lijn), B wil ook op het matje komen (of aan de andere kant van de lijn), A wil dat niet. B mag vragen, smeken, dreigen, enz maar niet aanraken. B zal merken dat A alleen overtuigend is als hij de confrontatieregels toepast: dus frontaal naar B toestaat, uit de buik ademt, de rug recht houdt, niet in discussie gaat en oogcontact maakt. Deze werkvorm is toe te passen in groepen waarin alle confrontatieregels behandeld zijn en waar deze ook al in combinaties geoefend zijn (bijvoorbeeld in de nee-cirkel of met Haai Goeng). Schrikken Tweetallen, achter elkaar staan: A staat achter B. Trainer staat voor de groep, iedereen kan haar goed zien. Op het signaal van de trainer legt A de handen op de schouder van B. B schrikt (overdreven, door de schouders omhoog te halen en diep in te ademen) en ademt daarna uit. Dan omgekeerd (B heeft de ogen dicht). Zelfde werkvorm nog een keer maar nu draait A zich om totdat A frontaal tegenover B staat. Tot slot zelfde werkvorm nogmaals, maar nu maakt diegene die zich omdraait oogcontact en zegt met een serieus gezicht Ga weg!.

10 Leenspel Het leenspel is een gestructureerd rollenspel waarin de situatie dat je iets hebt geleend en te laat en kapot terug brengt wordt uitgespeeld. De reactie van de ontvanger verschilt: gelaten (subassertief), assertief en agressief. In de nabespreking wordt ingegaan op het effect van de drie verschillende reacties: bij welke reactie komt iemand het beste voor zichzelf op, ontvangt hij respect en blijft de relatie in stand? Verdeel de groep in subgroepjes van vijf of zes personen. Neem een cd of een jurkje (of iets anders dat past bij de doelgroep) mee. Uit ieder subgroepje gaat één van deelnemers even naar buiten, dat is diegene die iets geleend heeft, de anderen spreken af hoe ze reageren (trainer wijst aan): extreem boos, gelaten, assertief. De kapotte cd wordt dus minimaal drie keer terug gebracht. (Bij voorkeur wat vaker omdat niet iedereen de rol even goed speelt). In de nabespreking stel je eerst de terug brenger en daarna de groep twee vragen: wie wil je nooit meer zien? en: van wie leen je nog eens wat? Het antwoord op die vragen is dat als iemand gelaten reageert, je de conclusie trekt dat het blijkbaar niet zoveel uitmaakt. Dus kun je best nog een keer iets lenen. (Of: nog een keer vragen om een onregelmatige dienst met de kerst). Als iemand extreem boos reageert, is de relatie kapot en dat is meestal niet zo handig. Dus: assertief reageren is het beste: dan toon je respect voor jezelf en voor de ander. Het kan zijn dat de groep het niet met je eens is. Vermijdt de discussie over hoe het hoort, bevestig dan dat de groep bestaat uit fatsoenlijke mensen die uit zichzelf al respect hebben voor een ander, maar dat er in de wereld ook mensen zijn die dat niet uit zichzelf doen. Deelnemers herkennen vaak wel de verleiding die ontstaat als je zelf heel erg graag iets gedaan wilt hebben van iemand: dan is het het gemakkelijkst diegene te kiezen die het moeilijk vindt om nee te zeggen. En dat is ook heel menselijk. De Stoel Groep in subgroepen van 3 of 4 personen. Een persoon zit op een stoel. De opdracht is om hem van de stoel af te krijgen. Niet duwen en trekken. De subgroepen mogen even onderling overleggen over de strategieën. De andere groepen observeert. Strategieën die gekozen worden zijn bijvoorbeeld een smoes vertellen ( Er is brand! Kom mee! ), verleiden ( Kom lekker bij ons eten.. ), dreigen en onderhandelen. Als het meezit zal een groep er ook voor kiezen gewoon te vragen. In de nabespreking bespreek je welke strategieën helpen en welke niet. Echte rollenspelen Rollenspelen zoals bijvoorbeeld de breedzitter, omgaan met potloodventer, achtervolgd worden op straat, niet bedreigende onbekende zoals boekenverkoper, iemand wil op jouw stoel zitten in de bioscoop, meisje wat niet vast gepakt wil worden, grensoverschrijdend gedrag van een bekende, groepje jongens voor een brievenbus jij wilt een brief posten. Zeker in groepen waarin de deelnemers een lichtverstandelijke beperking hebben is het handig een scherp onderscheid te maken tussen spel en werkelijkheid. De trainer zorgt dan voor een petje of trainingsjack voor iedereen die de dader speelt. In de lessen benadruk je voordat je een echt rollenspel start nog even de elementen die de confrontatie succesvol maken. Dit wordt bij voorkeur met een werkvorm gedaan (bijvoorbeeld de neecirkel)

11 Vervolgens kan een rollenspel in tweetallen, drietallen of plenair voor een groep uitgevoerd worden. In tweetallen voelen de deelnemers zich vaak wat minder bekeken en daarom kan dat veiliger zijn. Nadeel is dat de trainer minder overzicht heeft. Wanneer er drie tallen gemaakt worden, is het goed als er één observator is (met een observatie formulier). Voor de groep oefenen wordt vaak als onveilig ervaren, vandaar dat trainers dan zorgen voor een hoge beloning in de vorm van bijvoorbeeld applaus.

12

13 Werkvormen

14

15 Schema van de werkvormen Onderstaande werkvormen worden onderverdeeld in fysieke technieken, inleidende werkvormen en mentale werkvormen. Deze indeling is tot op zeker hoogte willekeurig. Sommige werkvormen zouden met evenveel recht in een andere categorie dan nu ingedeeld kunnen worden. Gekozen is voor de categorie waarvoor een werkvorm het vaakst gebruikt wordt. Naam werkvorm Fysieke technieken: Stem Oogcontact Adem Stevig staan Niet in discussie Houding en Ervaren eigen Vertrouwe n Samenwer gaan uitstraling kracht Lichaamswapens Polsbevrijdingen Middelpakkingen Trappen vanaf de grond Zwaaien met sjaal in iemands gezicht Weringen Hi Ha Hoe king Vechtlust Emoties herkennen Inleidende werkvormen: Stem Oogcontac Adem Stevig Niet in Houding Ervaren Vertrouwe Samenwer Vechtlust Emoties t staan discussie en eigen n king herkennen Tweetallen, adem hoog en laag Hanekamp Chinees boxen Stampen met en zonder muziek Op een been en zwaaien 2 gaan uitstraling kracht 2 Met schreeuw

16 Slepen naar de overkant Gillen en schreeuwen op een lijn Boodschappen overschreeuwen (= Stoorzender) Watch man Tweetallen: wat zie je? Annemaria Koekoek Echoput Kiaiwave Schreeuw estafette Mentale werkvormen: Stem Oogcontac t Adem Stevig staan Niet in discussie gaan Houding en uitstraling Ervaren eigen kracht Vertrouwe n Samenwer king Congruent e gezichtsuit drukking Stemmingenloop Stop-oefening Langs een groep lopen Emotie estafette Emotie bus Emoties overgooien Open de deur! Boom/ballon Matjes oefening Ja, nee, twijfel stellingenspel Plankje Emoties herkennen

17 Trots Tweetallen spiegelen Tweetallen leiden Ketting met bamboestokken Leenspel Schelden met groente en fruit Haai Goeng!

18

19 Formulier Lesvoorbereiding Ketting met bamboestokken Lesonderdeel: Ketting met bamboestokken (kan ook met potloden) Doelstelling van de les: samenwerken en vertrouwen Doelstelling lesonderdeel: Samenwerking, de deelnemers werken met elkaar samen om gezamenlijk iets te bereiken. Daarnaast oefenen de deelnemers oogcontact. Totaal tijd: 10 minuten Beginsituatie: Deelnemers hebben al enkele lessen gehad. Deze werkvorm is ingeleid bijvoorbeeld door in tweetallen te spiegelen. Fase Tijd Activiteit Doel Aandachtspunten Materiaal en Organisatie Inleiding 2 Deelnemers krijgen een nummer Groep bestaat uit 2 groepen van 6 Heeft iedereen bamboestok vast Deelnemers staan op een Min (noemen om de beurt het getal wat maximaal 8 personen per groep met de wijsvinger? rij en vormen daarna 1 ze zijn): 1 of 2. kring (per subgroep) Twee groepen van max. 6 a 8 personen. Iedere deelnemer ontvangt 1 baboestok Twee groepen maken een kring en houden bamboestokken tussen de wijsvinger vast. Kern 8 min Ieder groepje legt na startsein trainer parcours af. Wie het eerst is wint Als de bamboestokken vallen: opnieuw! Twee keer! Afsluiting 1 min Applaus voor iedereen. Het lukte beter als: je oogcontact maakte rekening hield met elkaar Samenwerkingsoefening, waarbij deelnemers verplicht zijn om te communiceren met elkaar. Elkaar aan te voelen en rekening te houden met elkaar. Deelnemers maken oogcontact met elkaar en houden rekening met elkaar Deelnemers begrijpen dat alsje oogcontact maakt je meer ziet Kijk naar samenwerking en eerlijkheid, probeer het spel positief te labelen, wat gaat er (heel) goed. Corrigeer te fanatiek gedrag Trainer heeft twee keer een parcours uitgezet met barriéres zoals stootkussens en stoelen: Nodig: 2 stootkussens 4 stoelen 2 kleine stootkussens Tweede keer: muziek Kring

20

21 Formulier Lesvoorbereiding Blinde Rups Lesonderdeel: Blinde rups Lesnummer: Doelstelling van de les: samenwerken en vertrouwen Doelstelling lesonderdeel: Samenwerking, de deelnemers werken met elkaar samen om gezamenlijk iets te bereiken. Totaal tijd: 10 minuten Beginsituatie: Deelnemers kennen elkaar al en hebben al enkele lessen gehad. Deze werkvorm is ingeleid bijvoorbeeld door in tweetallen te spiegelen. Deelnemers spreken dezelfde taal en kunnen elkaar verstaan. Fase Tijd Activiteit Doel Aandachtspunten Materiaal en Organisatie Inleiding 3 Min Groep bestaat uit 2 groepen van 6 maximaal 8 personen per groep Deelnemers krijgen een nummer (noemen om de beurt het getal wat ze zijn): 1 of 2. Twee groepen van max. 6 a 8 personen. Iedere groep gaat achter elkaar in een rij staan met de hand op de schouder van de voorganger. Oefenen: voorste persoon is het gezicht en loopt door het parcours. Geeft aanwijzingen Kern 8 min Het spel: Met uitzondering van de voorste persoon krijgt iedereen een blinddoek. De voorste persoon is de kop en navigeert, de anderen zijn geblindoekt en volgen. Kop geeft de aanwijzingen en na 2 min gaat de voorste achter in de rij staan en komt er een andere kop. De deelnemers staan in twee rijen achter elkaar, met de rechterhand op de schouder van de voorganger. Samenwerkingsoefening, waarbij deelnemers verplicht zijn om te communiceren met elkaar. Elkaar aan te voelen en rekening te houden met elkaar. Kijk naar samenwerking en eerlijkheid, probeer het spel positief te labelen, wat gaat er (heel) goed. Corrigeer te fanatiek gedrag Zelfde principe als hierboven, echter de groepjes vormen nu 1 lange rij. Dit wordt 1 maal gespeeld. Afsluiting 1 min Applaus!! Kring Deelnemers staan in twee rijen achter elkaar. Trainer heeft twee keer een parcours uitgezet met barriéres zoals stootkussens en stoelen: Nodig: 2 stootkussens 4 stoelen 2 kleine stootkussens Blinddoeken

22 Formulier Lesvoorbereiding Haai Goeng! Lesonderdeel: Haai Goeng! Lesnummer: Doelstelling van de les: confrontatieregels Doelstelling lesonderdeel: Dlnmrs kunnen hun gezicht in de plooi houden en maken overtuigend oogcontact. Totaal tijd: 10 minuten Beginsituatie: Deelnemers kennen elkaar al en hebben al één of meer lessen gehad. Ze hebben oogcontact geoefend. Fase Tijd Activiteit Doel Aandachtspunten Materiaal en Organisatie Inleiding 4 Trainer deelt groep 1 twee Groep bestaat uit 2 groepen van 6 Let op sfeer en laat iedereen zich Grote bal Min subgroepen in. maximaal 8 personen per groep voldoende gaan? Dlnrs in 2 rijen tegen over elkaar. Bal in het midden Groepen staan tegenover elkaar. Op signaal trainer trekt goep A een gekke bek. Idem groep B Op signaal trainer maakt groep B geluid (stem + klappen en stampen). Idem groep A Op signaal trainer maakt iedereen geluid + trekt een gekke bek De deelnemers staan in twee rijen tegenover elkaar, met ongeveer 2 meter er tussen. Kern 8 min Het spel: van team A stapt 1 dlnmr naar het midden raapt bal op, steekt hem boven hoofd zegt met luide stem haai goeng en kijkt dan ieder lid van andere team recht in de ogen, legt neer, loopt rugwaarts terug in rij van eigen team, gaat staan. Zonder te lachen! Lukt dit dan krijg het team 1 punt en mag het weer spelen. Lukt het niet dan gaat de beurt naar het andere team. Het andere team mag proberen de haai goenger aan het lachten te maken maar blijft op rij staan! Deelnemers houden gezicht in plooi en maken oogcontact Diegene die de bal hoog houdt moet iedereen in de ogen gekeken hebben! Tegenstanders mogen van alles doen om de Haai Goenger aan het lachen te maken: gekke bekken trekken, geluiden maken, enz. Trainer helpt eventueel. Tempo hoog houden. Dlnrs in 2 rijen tegenover elkaar, bal in het midden, idem als in inleiding. Twee keer proef en daarna voor echt, welk team wint?

23 Afsluiting 1 min Hoe ging het? Wat maakt het gemakkelijker om je gezicht in de plooi te houden? Kun je dit ook in andere situaties toepassen? Dlnmrs maken koppeling met iets menen en dat uitdrukken in lichaamstaal Kring

24 Formulier Lesvoorbereiding Open de deur! Lesonderdeel: Open de deur! Lesnummer: Doelstelling van de les: herkennen van emoties en lichaamstaal Doelstelling lesonderdeel: Herkennen van lichaamstaal en gezichtsuitdrukkingen. Totaal tijd: 10 minuten Beginsituatie: Deelnemers kennen elkaar al en hebben al enkele lessen gehad, eerste helft van de cursus. Stemmingenloop is geweest Fase Tijd Activiteit Doel Aandachtspunten Materiaal en Organisatie Inleiding 3 Deelnemers gaan zitten. Trainer legt Groep zit in een halve cirkel met Iedereen hoeft het pas te begrijpen Deelnemers zitten in een Min uit: Dlnr gaan om de beurt naar gezicht naar de deur. nadat de trainer het een keer heeft halve cirkel met hun buiten en doen de deur open zoals Dlnrs begrijpen dat ze de emoties voorgedaan gezicht naar de deur. ik je vertel. De anderen zeggen dan van diegene die de deur open gaat in welke stemming of welke emotie diegene die de deur open deed was. doen moeten herkennen. Oefenen: Trainer gaat naar buiten en doet de deur open alsof hij overdreven trots is: borst naar voren, armen hoog. Dlnrs zeggen wat ze hebben gezien. Kern 8 min Deelnemers gaan één voor één naar buiten en krijgen van de trainer een opdracht hoe ze de deur open doen: alsof je vreselijke haast hebt. alsof je bang bent wat er achter zit alsof je heel verlegen bent alsof je alle tijd van de wereld hebt alsof je erg boos bent alsof je heel vrolijk en gelukkig bent Afsluiting 1 min Concl: je kunt aan iemand zien in welke stemming hij of zij is, dus soms ook of iemand agressief is of juist niet. Iedereen door de ruimte lopen: boos en daarna vrolijk Dlnrs herkennen lichaamstaal: Gezichtsuitdrukking die bij de situatie hoort. Rug recht of ineengedoken Dlnrs kennen de kenmerken van iemand die boos of juist vrolijk is Bij instructie van dlnr die de deur open doet geeft de trainer vast aanwijzingen voor de goede lichaamshouding. Steeds applaus als iemand is geweest Laatste stemming is altijd een positieve. Dlnrs zitten in een halve kring met gezicht naar de deur toe. Kaartjes met de situaties. Kring Laatste gedeelte: door de ruimte lopen.

25

26

27

Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren

Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren Inhoud 1. Inleiding 2. Zeg geen Uhm 3. De emotionele bus 4. Boos op een mandarijntje 5. Levend memory Lichaamstaal 1. Inleiding In een debat is het geven

Nadere informatie

Evaluatie Rots & Water

Evaluatie Rots & Water Evaluatie Rots & Water Training Weerbaarheid Groep 8 St. Jozefschool Locatie Tarcisius Schooljaar 2003/2004 Door: Linda Geraeds Sociaal Cultureel Werker Docente Weerbaarheid Rots en Water Trainer CMWW

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Creatief en flexibel toepassen van Triplep Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Programma Overzicht Kennismaking Persoonlijke werving van ouders Een goede relatie opbouwen met de ouders

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Les 4. De vrouw is tussen de 25 en 30 weken zwanger.

Les 4. De vrouw is tussen de 25 en 30 weken zwanger. Les 4 De vrouw is tussen de 25 en 30 weken zwanger. 61 1 Aandachtsoefening en buikademhaling Deze oefening is bedoeld ter bewustwording van de adem. Waar kun je je ademhaling het beste voelen, wat gebeurt

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

Hiervoor zet ik me in! in klas

Hiervoor zet ik me in! in klas Hiervoor zet ik me in! in klas Ik ben voorzichtig met de spullen van een ander. Ik kom altijd op tijd op school. In de klas praat ik zachtjes met andere leerlingen. Ik behandel anderen zoals ik zelf behandeld

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Energiek de lente in!

Energiek de lente in! Miniboekje Energiek de lente in! 10 tips voor meer balans & energie Beste lezer, Dit boekje is een klein cadeautje voor u! De lente is weer begonnen en de bomen staan te popelen om uit te lopen. Koeien

Nadere informatie

Tips bij het handhaven van de orde in de klas

Tips bij het handhaven van de orde in de klas Tips bij het handhaven van de orde in de klas 1 Uitgangspunten bij de tips 1. Ga na waar je sterk in bent. 2. Ga na op welke manier jij het liefst het contact met de leerlingen onderhoudt. 3. Kies die

Nadere informatie

Les 17 Zo zeg je dat (niet)

Les 17 Zo zeg je dat (niet) Blok 3 We hebben oor voor elkaar les 17 Les 17 Zo zeg je dat (niet) Doel blok 3: Leskern: Woordenschat: Materialen: Leerlingen leren belangrijke communicatieve vaardigheden, zoals verplaatsen in het gezichtspunt

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME

LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME Algemene opzet van de les Doelen: - Kinderen kunnen gedachten, gevoelens en houdingen bij thema s uit de film Gods Lam uitdrukken in dramavorm. - Kinderen

Nadere informatie

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STA STERK TRAINING 1. sta sterk training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STA STERK TRAINING 1 sta sterk training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STA STERK TRAINING 3 De sta sterk training achtergrond sta sterk Training

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Bijlage I. Omgangsvragenlijst

Bijlage I. Omgangsvragenlijst Bijlage I. Omgangsvragenlijst 141 Bijlage I. Omgangsvragenlijst Omgangsvragenlijstje Met wie uit je (mentor-)groep ga je het liefst om?... Met wie uit je (mentor-)groep ga je het minst graag om?... 142

Nadere informatie

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl R O S A D E D I E F Arco Struik Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl In de winkel 3 Bart 5 Een lieve dief 7 De telefoon 9 Bij de dokter 11 De blinde vrouw 13 Een baantje 15 Bijna betrapt

Nadere informatie

Omgaan met emotioneel en agressief gedrag

Omgaan met emotioneel en agressief gedrag Omgaan met emotioneel en agressief gedrag RadarVertige training & opleiding Emotie mag, agressie niet! Dit boekje bevat informatie, tips en aandachtspunten uit de training Omgaan met emotioneel en/of agressief

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Blok 3 Blok 3: We hebben oor voor elkaar Blok 3: Algemeen: In dit blok stimuleren we de kinderen om oor voor elkaar te hebben. De lessen gaan over communicatie, over praten

Nadere informatie

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling Leerlijn 1.1. Emotioneel 1.2. Sociaal Stamlijn Niveau A Merkt zintuiglijke stimulatie op (aanraking, vibratie, smaken, muziek, licht) Uit lust- en onlustgevoelens Kijkt gericht enkele seconden naar een

Nadere informatie

1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent. OPDRACHTFORMULIER Gesprekken voeren 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent. 2 Kijk in de bronnen welke informatie

Nadere informatie

Relaxatie en ontspanning. voor ouder en kind

Relaxatie en ontspanning. voor ouder en kind Relaxatie en ontspanning voor ouder en kind door Sofie Possemiers www.elsole.be Deze oefening wordt aangeboden door Sofie Possemiers van El Sole. Wil je nog meer van zulke oefeningen ontvangen, schrijf

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis Les 10: Hoe zeg ik nee Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten het verschil tussen prettige en onprettige situaties en kunnen deze herkennen. Kinderen weten dat ze onprettige aanrakingen mogen weigeren.

Nadere informatie

Workshops. Wie ben ik, wat voel ik, wat kan ik. Ontworpen door: SJOKA

Workshops. Wie ben ik, wat voel ik, wat kan ik. Ontworpen door: SJOKA Workshops Wie ben ik, wat voel ik, wat kan ik Ontworpen door: SJOKA Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Verkorte weergave workshop 1, 2 en 3... 3 Workshop 1 Wie ben ik... 4 Workshop 2 Wat voel ik... 10 Workshop

Nadere informatie

De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan gebeuren vooraan in de klas. Iedereen moet dat goed kunnen zien.

De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan gebeuren vooraan in de klas. Iedereen moet dat goed kunnen zien. Foto s uitbeelden 1 Doel: de leerlingen kunnen een eenvoudige handeling uitbeelden in houding en mimiek Benodigdheden: een fototoestel De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan

Nadere informatie

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2 Toetsopdracht Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 2B2 Datum: 15 januari 2013 Reflectieverslag bijeenkomst 1,2 en 3 Zingevingsgesprekken Dit

Nadere informatie

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen

workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen 1. Om welke reden(en) volg je deze workshop? 2. In welke situatie(s) voel je je wel eens onveilig in je werk? 3. Wat heb je nodig om je veilig te voelen in je werk? 4. Waarin blink jij jjmet betrekking

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

Agressie in de apotheek

Agressie in de apotheek Agressie in de apotheek Samenvatting ADHD Agressie in de apotheek 1/4 Deze cursus is bestemd voor apotheekmedewerkers die direct contact hebben met klanten. Het doel van de cursus is de deelnemers inzicht

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Leeftijd: 12-16 jaar Tijdsduur: 1 uur Doelen - De jongeren denken na over de betekenis van de muur tussen Israël en de Palestijnse gebieden in het dagelijks

Nadere informatie

Geen tijd om elke dag te sporten? Kom thuis in actie met 1-minuut oefeningen!

Geen tijd om elke dag te sporten? Kom thuis in actie met 1-minuut oefeningen! Geen tijd om elke dag te sporten? Kom thuis in actie met 1-minuut oefeningen! Astrid Witte zomer 2014 Even vooraf: - Deze oefeningen zijn bedoeld voor gezonde volwassenen - Heb je klachten, overleg dan

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Sportkanjers in de gymles. Sportkanjers in de gymles. gy m 10 SPORTKANJERGYMLESSEN VOOR DE BASISSCHOOL BOVENBOUW

Sportkanjers in de gymles. Sportkanjers in de gymles. gy m 10 SPORTKANJERGYMLESSEN VOOR DE BASISSCHOOL BOVENBOUW Sportkanjers in de gymles Sportkanjers in de gymles gy m gy m 10 SPORTKANJERGYMLESSEN VOOR DE BASISSCHOOL BOVENBOUW Leskaarten Les 1: Ik doe aan sport! VERTEL HET VOLGENDE VERHAAL: Het eerste wat je doet

Nadere informatie

Geloofsopvoeding 3. Leeftijd: Soort bijeenkomst: Soort werkvorm: Thema: 3e bijeenkomst - Communiceren met je kind

Geloofsopvoeding 3. Leeftijd: Soort bijeenkomst: Soort werkvorm: Thema: 3e bijeenkomst - Communiceren met je kind Geloofsopvoeding 3 Leeftijd: Soort bijeenkomst: Soort werkvorm: Thema: 3e bijeenkomst - Communiceren met je kind Doel: Je gaat aan de slag met verschillende manieren om met je kind te communiceren. Het

Nadere informatie

Ondersteuning bieden bij emotionele problemen

Ondersteuning bieden bij emotionele problemen Ondersteuning bieden bij emotionele problemen > Inhoud > Cursus: Emoties: Soms heerlijk! Soms lastig! 5 > Tekstbron: Bieden van ondersteuning bij emotionele problemen 36 > Project: Film over goed en fout

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Baby-lichaamstaal. Albert Schweitzer ziekenhuis kinderafdeling december 2003 pavo 0301

Baby-lichaamstaal. Albert Schweitzer ziekenhuis kinderafdeling december 2003 pavo 0301 Baby-lichaamstaal Albert Schweitzer ziekenhuis kinderafdeling december 2003 pavo 0301 Inleiding Via deze folder vertellen we u wat over de lichaamssignalen die uw baby geeft: baby-lichaamstaal is méér

Nadere informatie

Lesbrief. groep 1-4. bij de verteltheatervoorstelling. Winnie de Poeh: het verhaal van Kanga en Roe. door Marjo Dames / Sterk-Verhaal

Lesbrief. groep 1-4. bij de verteltheatervoorstelling. Winnie de Poeh: het verhaal van Kanga en Roe. door Marjo Dames / Sterk-Verhaal Lesbrief groep 1-4 bij de verteltheatervoorstelling Winnie de Poeh: het verhaal van Kanga en Roe door Marjo Dames / Sterk-Verhaal 1 Voorbereiding Samen met uw groep gaat u naar de Verteltheatervoorstelling

Nadere informatie

D O EN P R A T EN B E W EGEN

D O EN P R A T EN B E W EGEN D O EN P R A T EN B E W EGEN Het gelijktijdig gebruik van de observatielijsten bij Zo Doe Ik, Zo Beweeg Ik, en Zo Praat Ik M. Tjallema, M. Vermeulen 00, CED-Groep www.cedgroep.nl Inleiding Met de drie

Nadere informatie

1Communicatie als. containerbegrip

1Communicatie als. containerbegrip 1Communicatie als containerbegrip Als medisch specialist is communiceren onlosmakelijk verbonden met het uitoefenen van uw professie. Niet alleen hebt u contact met uw patiënten, maar ook met diverse professionals

Nadere informatie

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen DE KANJERTRAINING. Op de Jozefschool wordt er in alle groepen kanjertraining gegeven. Alle leerkrachten zijn gecertificeerd. Doel van de Kanjertraining? Deze werkwijze biedt lln. kapstokken aan om beter

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller Lichaamstaal en sekspraat Leonora van der Beek en Esther Keller Even voorstellen Leonora van der Beek Communicatiedeskundige Kentalis, regio west, Zoetermeer Werkzaam binnen de doelgroep Communicatief

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

( Hoe moet deze oefeningen doen? )

( Hoe moet deze oefeningen doen? ) Relaxatieoefeningen ( Wat zijn Relaxatieoefeningen? ) Deze opdracht bestaat uit oefeningen die je kunnen helpen om te relaxen. ( Waarom relaxatieoefeningen? ) Mensen weten dikwijls niet meer hoe ze kunnen

Nadere informatie

In balans door. centreren

In balans door. centreren In balans door centreren Centreren Om je lichaam en geest op een lijn te brengen is centreren een belangrijke vaardigheid. In eerste instantie is centreren je aandacht naar je een punt 3 tot 5 centimeter

Nadere informatie

TOPs! Positief denken, doen en leren van elkaar

TOPs! Positief denken, doen en leren van elkaar TOPs! Positief denken, doen en leren van elkaar Selectie uit de Trainershandleiding (Hulpverleningsvariant) Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van

Nadere informatie

Cursus Rust. Het Slotervaart, een ziekenhuis met ambitie KINDERGENEESKUNDE TELEFOONNUMMER 020-512 45 42

Cursus Rust. Het Slotervaart, een ziekenhuis met ambitie KINDERGENEESKUNDE TELEFOONNUMMER 020-512 45 42 Het Slotervaart, een ziekenhuis met ambitie Het Slotervaartziekenhuis, een opmerkelijk en ambitieus ziekenhuis in Amsterdam. In een informele en vertrouwde omgeving werken wij aan innovatieve medische

Nadere informatie

13. MICROBEWEGINGEN VOOR IN DE BADKAMER

13. MICROBEWEGINGEN VOOR IN DE BADKAMER 13. MICROBEWEGINGEN VOOR IN DE BADKAMER De badkamer is een uitgelezen plek voor MicroBewegingen. Als het goed is, kom je er ook meerdere malen per dag. Een mooie ruimte om eens te bekijken wat je daar

Nadere informatie

Lees en bekijk de activiteitkaarten bij de activiteiten. Hierop. staat de uitleg van de activiteit. met tekst en plaatjes.

Lees en bekijk de activiteitkaarten bij de activiteiten. Hierop. staat de uitleg van de activiteit. met tekst en plaatjes. LES 7: Sport 2 Activiteit Atletiek: lopen en verspringen. Materialen & tekening 1. 10 pionnen 5 touwtjes/1-meterstokken Stopwatch 2. 4 kleine matjes 3. Pion 4 kleine matjes Tape 1-meterstok. Activiteitkaarten

Nadere informatie

Eerste yoga les voor de kinderen. Dinsdag 10 juli 2012. Tijdsduur: 2x 30 minuten. Locatie: Hoppas, Woudrichem. Aantal kinderen: max: 4

Eerste yoga les voor de kinderen. Dinsdag 10 juli 2012. Tijdsduur: 2x 30 minuten. Locatie: Hoppas, Woudrichem. Aantal kinderen: max: 4 Eerste yoga les voor de kinderen. Dinsdag 10 juli 2012. Tijdsduur: 2x 30 minuten. Locatie: Hoppas, Woudrichem Aantal kinderen: max: 4 Toestemming van de ouders? Aandachtspunt: Observeren niveau, behoefte

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

Benodigdheden: Filmpje brein uitleg: overtuigingen en het effect op leren Kaartjes helpende en remmende gedachten, zie bijlage 1

Benodigdheden: Filmpje brein uitleg: overtuigingen en het effect op leren Kaartjes helpende en remmende gedachten, zie bijlage 1 Titel van deze les: Helpende en remmende gedachten 2 Uitdaging: overtuigingen Denkwolk onderwerp: overtuigingen Vakgebied(en): psycho educatie Doelgroep: MB/BB Maker: Marianne van Zetten Doel: Welke vaardigheid

Nadere informatie

Omgaan met mensen met een beperking

Omgaan met mensen met een beperking Omgaan met mensen met een beperking makkelijker dan u denkt! Gebruik de juiste woorden! Het is belangrijk dat we iedereen respectvol benaderen en mensen niet reduceren tot hun beperking. Vandaar de termen

Nadere informatie

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag SOCIALE EN EMOTIONELE ONTWIKKELING: ZELFBEELD EN SOCIAAL GEDRAG Leerlijnen Kerndoelen 1.1. Jezelf presenteren 1.2. Een keuze

Nadere informatie

Communiceren met een zorgvrager met afasie

Communiceren met een zorgvrager met afasie OPDRACHTFORMULIER Communiceren met een zorgvrager met afasie Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of

Nadere informatie

5 Assertiviteit. 1 Inleiding

5 Assertiviteit. 1 Inleiding DC 5 Assertiviteit 1 Inleiding Als SAW er zul je regelmatig in situaties terecht komen waarin je duidelijk moeten maken wat je wel of niet wilt. Bijvoorbeeld omdat een cliënt op een activiteitenafdeling

Nadere informatie

Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om?

Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om? Opleidingscyclus Winkelveiligheid 2014 Workshop 1 Diefstal door collega s: hoe stel je het vast en hoe ga je ermee om? Hoe omgaan met moeilijke situaties? Hoe pak ik conflicten en agressie aan? David De

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen

Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen MEE & de Wering Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen 1 Weerbaarheid & sociale vaardigheden Voor kinderen van 9 12 jaar (basisschool) Het hoofddoel van de cursus Ho, tot hier en niet verder! is het bevorderen

Nadere informatie

Een goede keuze maken tussen aanpassen en bij jezelf blijven in een nieuwe situatie.

Een goede keuze maken tussen aanpassen en bij jezelf blijven in een nieuwe situatie. Een goede keuze maken tussen aanpassen en bij jezelf blijven in een nieuwe situatie. Modelleringsverslag: Louella Rondon Masterpractitioner 2004 1. Waarom heb ik dit gemodelleerd? Ik heb altijd bewondering

Nadere informatie

Secretary Management Master

Secretary Management Master Proefles Secretary Management Master Thema: Assertiviteit of krijg meer voor elkaar met lef Door Hanneke Steenbekkers trainer Secretary Management Master www.secretary.nl/master Assertiviteit: krijg meer

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Theaterspelletjes. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Theaterspelletjes. wat is jouw talent? Workshop Handleiding wat is jouw talent? Theater - Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Deel 1: 1 Vier leuke theaterspelletjes. Sem doet ze voor, daarna

Nadere informatie

Oefenprogramma revalidatie

Oefenprogramma revalidatie Oefenprogramma revalidatie Dit oefenprogramma ontvangt u van uw revalidatiearts. Oefen dit programma bij voorkeur 2x per dag. Oefeningen moet u pijnvrij kunnen doen, en adem door! Schouder en arm oefeningen:

Nadere informatie

Omgaan & Trainen met je hond Door: Jan van den Brand. (3 e druk) 2015, Jan van den Brand www.hondentraining adviescentrum.nl

Omgaan & Trainen met je hond Door: Jan van den Brand. (3 e druk) 2015, Jan van den Brand www.hondentraining adviescentrum.nl Door: Jan van den Brand Inleiding Ik krijg veel vragen van hondeneigenaren. Veel van die vragen gaan over de omgang met en de training van de hond. Deze vragen spitsen zich dan vooral toe op: Watt is belangrijk

Nadere informatie

Les 3, Actieve spelletjes

Les 3, Actieve spelletjes Les 3, Actieve spelletjes Algemene inleiding: In de pauze en na school spelen veel kinderen lekker buiten. Zeker in het voor- en najaar zijn kinderen veel in de buitenlucht te vinden. Om deze kinderen

Nadere informatie

Hier vind je wat ideeën en tips om een verantwoorde schaatsles te geven.

Hier vind je wat ideeën en tips om een verantwoorde schaatsles te geven. SCHAATSLES GEVEN. Hier vind je wat ideeën en tips om een verantwoorde schaatsles te geven. Tips voor de begeleider. Draag handschoenen. (verplicht!) Ga vóór de groep staan en praat luid. Kijk in de schaatsrijrichting.

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Oefeningen ter Verbetering van je Lichaamshouding

Oefeningen ter Verbetering van je Lichaamshouding Oefeningen ter Verbetering van je Lichaamshouding Verkeerde lichaamshoudingen veroorzaken klachten. Eén van de meest voorkomende verkeerde houdingen, wordt veroorzaakt door een naar vorend hangend hoofd,

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Thema Kernelementen Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Tips voor de trainer: Werken met mensen is werken met emotie. Leer emoties als signaal te herkennen, maar niet als leidraad te

Nadere informatie

Stemwerkschrift. Inhoud

Stemwerkschrift. Inhoud Stemwerkschrift Inhoud Allerlei dingen, die slecht zijn voor je stem Schreeuwen Voor je ouders Schreeuwen Schrapen en kuchen Voor je ouders Schrapen en kuchen Gekke stemmetjes nadoen Voor je ouders Gekke

Nadere informatie

Taghon Geert Oktober 2009

Taghon Geert Oktober 2009 Taghon Geert Oktober 2009 Agressie een nieuw fenomeen? Vroeger Zichtbaar Nu Onzichtbaar POSITIEF: 80%!! 20 % => 5% problematisch Agressie = Communicatie Kanalen Bestaande kennis en ervaring, normen vooroordelen,

Nadere informatie

Bijlage Stoere Schildpadden

Bijlage Stoere Schildpadden Bijlage Stoere Schildpadden Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Stoere Schildpadden, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies

Nadere informatie

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht?

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht? Inleiding: De school dient aandacht te schenken aan en beleid te ontwikkelen op het gebied van veiligheid tegen agressie en geweld op school. Dit moet resulteren in een plan welk bedoeld is om de veiligheid

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

Lesideeën claves: onderbouw

Lesideeën claves: onderbouw Lesideeën claves Lesideeën claves: onderbouw Lesideeën middenbouw: pagina 4 Lesideeën bovenbouw: pagina 6 Getal onder de 10 Doel: de leerlingen oefenen met tellen en klappen/spelen op een vooraf bepaald

Nadere informatie

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader.

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader. 3. Samen eten Een Afrikaanse vrouw nodigt de Vlaamse buurkinderen uit voor het eten. De buurvrouw komt thuis en vindt haar kinderen niet. Ze is ongerust en maakt zich kwaad. Je gaat toch niet zomaar bij

Nadere informatie

Accuraat communiceren

Accuraat communiceren Accuraat communiceren Erna Pluym Senior Trainer Consultant/ Business Development Manager erna.pluym@acerta.be 0472 92 11 66 Communicatie, waarom zo belangrijk? Communicatie, waarom zo belangrijk? Had ik

Nadere informatie

Beginnen met mediteren

Beginnen met mediteren Elke reis begint met een eerste stap Beginnen met mediteren Zwany Huiting 1 Inhoud 1. Iedereen kan mediteren 2. Waarom mediteren? 3. Ademen 4. Zitten 5. Klassieke zithoudingen 6. Zitten op een bankje,

Nadere informatie

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media Opleiding Interactieve Media Inhoud Inleiding presenteren 1. Voorwerk 2. Middenstuk 3. Begin presentatie 4. Einde presentatie 5. Visuele middelen 6. Non-verbale communicatie 7. Opdracht 8. Criteria 1.

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Er zijn leuke en fijne momenten in de opvoeding, maar ook moeilijke en zware momenten. Deze moeilijke momenten hebben soms te maken met een bepaalde fase

Nadere informatie

Doe workshop ABA. Caroline Peters BCABA, 8-11-2012

Doe workshop ABA. Caroline Peters BCABA, 8-11-2012 Doe workshop ABA Caroline Peters BCABA, 8-11-2012 1 Inhoud Historie ABA Instituut Wat is ABA? Versterken van gewenst gedrag Uitdoven van ongewenst gedrag Gewenst gedrag opwekken door omgeving aan te passen

Nadere informatie

2012 Editie v1.0 EquestrianMassage.nl F.S.A. Tuinhof. Oefeningen voor een gezond lichaam en geest

2012 Editie v1.0 EquestrianMassage.nl F.S.A. Tuinhof. Oefeningen voor een gezond lichaam en geest 2012 Editie v1.0 EquestrianMassage.nl F.S.A. Tuinhof Oefeningen voor een gezond lichaam en geest De Soldaat Dit is de eerste van de vier warming up oefeningen waarbij het doel is de hartslag te verhogen

Nadere informatie

Onderhandelen en afspraken maken

Onderhandelen en afspraken maken OPDRACHTFORMULIER Onderhandelen en afspraken maken Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

Nadere informatie

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid Weerbaarheidstraining voor iedereen Weerbaar met Accres Accres.nl/weerbaarheid Stevig in je schoenen leren staan Weerbaarheidstraining voor iedereen! Overtuigend nee durven zeggen Weerbaar zijn betekent:

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

11 Omgaan met verbale agressie

11 Omgaan met verbale agressie 11 Omgaan met verbale agressie AGRESSIE Praktijkinformatie Welke vormen zijn er? Hoe buig je opkomende verbale agressie om? Hoe en wanneer stel je je grens? EN Omgaan met verbale agressie Tip 1 Herken

Nadere informatie

toont enthousiasme (lacht, kirt, trappelt met de beentjes)

toont enthousiasme (lacht, kirt, trappelt met de beentjes) 1 Omgaan met en uiten van eigen gevoelens en ervaringen toont enthousiasme (lacht, kirt, trappelt met de beentjes) laat non-verbaal zien dat hij/zij iets niet wil (bijv. slaat fles weg, draait hoofd als

Nadere informatie

Babylichaamstaal. Van te vroeg geboren baby s

Babylichaamstaal. Van te vroeg geboren baby s Babylichaamstaal Van te vroeg geboren baby s Inleiding Voor een pasgeboren baby is lichaamstaal de eerste en enige manier om te vertellen wat hij wel of niet prettig vindt. Omdat hij nog niet kan praten,

Nadere informatie

Spelregels. Het spelen van levend ganzenbord

Spelregels. Het spelen van levend ganzenbord Het spelen van levend ganzenbord Voor het spelen van het levend ganzenbord verdeel je de deelnemers in minimaal twee groepen. Deze groepen spelen het levend ganzenbord tegen elkaar. Het doel van het levend

Nadere informatie

Het Dansende dierenbos

Het Dansende dierenbos Het Dansende dierenbos Kinder-yoga op muziek Jasper Merle & Hester van Toorenburg SPECTRUM over yoga, kinderen & dit boek In Het dansende dierenbos komen dieren, muziek en yoga samen. Er kan worden gedanst,

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Student: Jaargroep: eerstejaars Stageschool: Groep: middenbouw/bovenbouw. Mentor: Vak/onderwerp: Drama (de Dramakoffer) Het Serum.

Student: Jaargroep: eerstejaars Stageschool: Groep: middenbouw/bovenbouw. Mentor: Vak/onderwerp: Drama (de Dramakoffer) Het Serum. Student: Jaargroep: eerstejaars Stageschool: Groep: middenbouw/bovenbouw Mentor: Vak/onderwerp: Drama (de Dramakoffer) Het Serum Datum: Voor de student: Aandachtspunt(en) Organisatorische competentie:

Nadere informatie