Het plaatwerk aan de Spaarndamsche sluizen.

Transcriptie

1 Het plaatwerk aan de Spaarndamsche sluizen. Als een algemeene regel van waterschapsrecht mag worden (aanvaard, de besturen der lichamen, welke belast met waterkeering in zooverre schouw hielden op onderhoud van bruggen, sluizen, duikers e.d. als deze voorwerpen niet ten laste van de geheele gemeenschap kwamen. Oudtijds vielen eveneens onder dit toezicht. Immers bij het hiervan past men toe het systeem van verhoefslaging. De term hoefslag houdt twee elementen in. De benaming hoeve hier voor in den zin van vlaktemaat. De grondgedachte hierbij is dan, dat het is een grond, noodig voor de uitoefening van een De oppervlakte hoeve besloeg zij in Holland en in het oosten van het gewest Utrecht als 1) A. Het Dijk- en Waterschapsrecht in Nederland, Dl. p W. van Iterson, De historische ontwikkeling van de rechten op de grond in de provincie Utrecht, Dl. p. Is. Nijhoff, Geld. gedenkw., p. 66, noot 3.

2 196 regel 16 morgen. Het woord slaan In zijn eeuwsche beteekenis wil zeggen verdeelen. Hoefslag beteekent dus in dit verband, dat het onderhoud van den dijk werd verdeeld omgeslagen een bepaald hoeven, welke door dien dijk direct of indirect werden beschermd. konden ook wegen en watergangen in hoefslagen worden verdeeld. Na verloop van tijd heeft men bij dijken dit stelsel van onderhoud verlaten omdat het bezwaren en risico s met zich mede bracht. Er stonden te groote belangen op het spel; de waterschapsbesturen trokken de zorg en het der dijken geheel aan zich. Hoe stond het nu met de sluizen, waarvan het onderhoud niet uitsluitend ten laste van het kwam? Het principe was, dat sluizen gewoonlijk werden aangelegd door de rechtstreeks belanghebbenden. Op hen rustte ook de verplichting tot onderhoud ervan. Deze methode van onderhoud werd dikwijls in practijk gebracht bij verschillende sluizen, welke dienden tot uitwatering van een gemeenschappelijken waterboezem. moest de z.g. Woerdersluis, in Spaarndam gemaakt ten behoeve van het land van door het waterschap van dien naam krachtens een overeenkomst op 4 Aug getroffen. Op welke wijze werden nu oorspronkelijk de onderhoudskosten der Spaarndamsche uitwateringssluizen omgeslagen over de belanghebbenden? Een antwoord op deze vraag geeft een aanteekening van het jaar 1) F. van Gr. Charterb., Dl.

3 , voorkomende in een blaffaard van het Hoogheemraadschap Deze notitie begint met een opgave van die dorpen, die in alle die sluysen gehoefslaecht sijn, die in leggen waer metten lote gevallen is. Hierna volgt een verhoefslaging van de negen sluizen bij Spaarndam over de verschillende ambachten en het Grootwaterschap Woerden. De lijst dezer sluizen noemt de verschillende sluizen en de namen der ambachten opgave hunner grootten), welke moesten bijdragen in de gemeene lasten der uitwatering te Daarachter vermeldt de aanteekening van nog het z.g. plaatwerk der sluizen. Hieronder men de van of planken. Het onderhoud van plaatwerk aan de verschillende sluizen werd over dorpen verdeeld, dat elk hiervan een zekere lengte, uitgedrukt in roeden, voeten en voor zijn rekening moest nemen. Als bijlage laat ik hier volgen een afschrift van gedeelte der notitie. Deze wijze van omslag van plaatwerk ten behoeve negen sluizen. werd nog gepubliceerd. Dat dit plaatwerk van veel belang was, moge blijken uit een, van de St. Pieterschouw van 1454,s) waaruit volgende wordt geciteerd: 1) S. Fockema Andreae. De oude archieven van het Hoogheemraadschap van Rijnland, , No ) Een overzicht hiervan is te vinden bij S. Fockema Andreae, Het Hoogheemraadschap van Rijnland, p. 49 e.v. 3) Fockema Andreae, a.w.. p.

4 198 selven soe gaven die te kennen,... sij meyninghe hebben, plaetwerck te kueren dat men dat al uit éénen handt maken bocht sijn an te brengen;.. M.a.w. de ambachten konden niet volstaan met ieder het hun toegewezen gedeelte beschoeiing te doch zij waren verplicht er met onderling overleg gezamenlijk voor te zorgen, dat de beschoeiingen in hun geheel de eischen voldeden. In de practijk schijnt de uitvoering van deze keur achterwege te zijn gebleven. Na de groote doorbraken en van het begin der eeuw is ook te Spaarndam geheel in onderhoud gekomen. slagplicht is met zooveel afgeschaft, doch dezen gang van is zij vanzelf komen te vervallen. W. VAN ITERSON. BIJLAGE. Dit is die van den dam tot Sparendam an die grote suytwaert tot den eynde van den dam tot die toe. Eerst an die grote sluyse heeft Warmonde roede, It. die van Alfen VIII roeden duym, It. die van der Aer roede, voet, duym, It. Leymuyen roede, 111 voet, It. Aer roede, voet, duym, It. Segwaert roede, voet, duym, It. Noortich 11 roeden, voet, duym, It. Alfen voet,

5 199 It. Haerlem roede, voet, lt. Suytwijc 111 voet, X duym. Dit plaetwerc an die sluyse van Woerden die en is niet is altesamen roeden, Vl voet. It. van die sluyse van Woerden hebben dese ven hoer plaetwerc: lt. Leyderdorp roede, V voet, VIII It. Oestgeest roede, voet, lt. Koudekerc roede, I voet, It. Leymuyen Reynsterwouwe VII voet, 11 duym. Dit plaetwerc an die sluse van Alfen is roeden, 1 voet, X duym. It. van die sluyse van Alfen hebben dese nagescreven hoir plaetwerc: It. Voerscoten Wassenaer roeden, voet, duym, It. Valkenburch X voet, It. Alfen roeden, 111 voet, It. Warmonde roede, voet, It. Benthusen roede, lt. Sassenem XV voet. Dit voersz. plaetwerc an die eerste sluseput houd roede, voet. Item dat oversz. plaetwerc is roeden voet. In van die voersz. sluysput hebben dese nagescreven hoor plaetwerc : Item Riedwijc Nuwerkerc I roede, voet, 111 Item Haserdsouwe 1 roede, voet, Item Eslikerwouwe roede, V voet, Item Haserdsouwe roede, voet. Dit plaetwerc an die sluysput hout I roede voet. Item dat plaetwerc is V roeden, 1111 voet, duym.

6 200 Item van die sluysput hebben dese plaetwerck: Item die voet, Item Segwaert Soetermeer 1X voet, duym, Item Riedwijc Nuwerkerc roede, voet, Item Soetermeer roede, voet. Dit plaetwerc an die sluyse van Aelsmeer is 1111 roede, voet, duym. Item van die sluyse van Aelsmeer hebben dese hoer plaetwerc: Item Soeterwouwe Item Vriesencoop roede, I voet, 1 roede, V voet, duym, duym, Soeterwouwe 1 roede, voet. Dit plaetwerc an die sluyse van Alcma is roeden, VIII voet, VI duym. Item van die sluyse van Alcma hebben dese ven hoor plaetwerc. Item Soeterwouwe VIII voet, Item roede, V voet, Item Lis 1 roede, V voet, duym, Item Suytwijc voet, Item Leyderdorp VII voet, duym, Item Hillegom voet, Item Middelburch roede, voet, Item Soeterwouwe 1 roede, voet. Dit plaetwerc an die sluyse van Woerden is roeden, voet, VII duym. Item van die sluyse van Woerden hebben dese haar plaetwerc: Item Outshorn XVI voet, duym, Item Eslikerwoue roede. Dit plaetwerc an die sluyse van Riedwijc Nuwerkerc is roeden, X voet, 11 duym. Item van die sluyse van Riedwijck hebben dese hoor plaetwerck:

7 201 Item voet, Item Alcma roeden, voet, Dit plaetwerc an die sluyse van is 111 roeden, voet. Item van die sluyse van Haerlem hebben dese hoer plaetwerc: Item Arleveen roede, voet, duym, Item Aelsmeer roede, V voet, Item Randenburch VI voet, Item Groesfoort, Suydelwijc roeden, voet. Die plaetwerc an die sluyse van Noortich is VIII roeden, voet, duym. Item van die sluyse van Noortich heeft Aelsmeer Item Aelsmeer VI roeden, voet, 111 duym.