juli 2013KICK Publish or perish Zorg dat je meedoet Fantoomhernia s Trialbureau magazine voor medewerkers van het MCH medisch

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "juli 2013KICK Publish or perish Zorg dat je meedoet Fantoomhernia s Trialbureau magazine voor medewerkers van het MCH medisch"

Transcriptie

1 juli 2013KICK magazine voor medewerkers van het MCH medisch Fantoomhernia s Operatie niet altijd de beste behandeling bij een hernia Publish or perish Publicaties door MCH-wetenschappers Trialbureau Een week in beeld Zorg dat je meedoet Opleider Maurits Joosse aan het woord

2 Colofon Deze speciale uitgave van de KICK, het personeelsmagazine van Medisch Centrum Haaglanden (MCH Antoniushove in Leidschendam en MCH Westeinde in Den Haag), heeft als thema wetenschap in het MCH. De onderwerpen hoogtepunten van het wetenschappelijk onderzoek in het MCH uit 2012 en het eerste kwartaal van 2013 en achtergrondartikelen zijn samengesteld in overleg met neuroloog Martin Taphoorn, voorzitter van de Wetenschapscommissie, Hedwig Slot, directeur van het Landsteiner Instituut, Diana Grootendorst, coördinator wetenschap en Charlotte Severijns, secretaris van de Wetenschapscommissie. Redactie Hanneke van Leeuwen, Nita Pleune (eindredactie), Philippine Polders, Masja de Ree, Caroline Wortman (hoofdredactie), Manou van de Zande Fotografie Michel Groen, Kelle Schouten Ontwerp en opmaak De Zagerij ontwerpbureau Druk Drukkerij De Bink, Leiden Oplage exemplaren Redactieadres MCH, Afdeling In- en Externe Communicatie, Postbus 432, 2501 CK Den Haag Telefoon De naam KICK is gevormd door de eerste letters van onze vier kernwaarden: Klantgerichtheid, Initiatief, Creativiteit en Kwaliteitsgerichtheid. inhoudsopgave Pluim Van de Wetenschapscommissie aan de Spoedeisende Hulp pagina 14 Op de voorkant: Tijd voor onderzoek Hoe wordt de MCH-beurs besteed? pagina 16 Postoperatieve ileus komt veel voor na buikoperaties. Het veroorzaakt dat ontlasting later op gang komt door verminderde darmactiviteit. Dit kan lijden tot onwel voelen, verlengde opnameduur en infecties. In eerdere onderzoeken hadden mensen die kauwgom kauwen na buikoperaties gemiddeld eerder ontlasting en konden meestal eerder naar huis. Dat lijkt veelbelovend, maar bij die onderzoeken waren veel kanttekeningen te plaatsen. Daarom is in 2011 een onderzoek opgezet vanuit het LUMC naar de invloed van kauwgom kauwen op het herstel van darmfunctie na buikchirurgie. Het MCH is monitor voor dit multicenter trial waar inmiddels twaalf centra verspreid over heel Nederland aan meedoen. Fantoomhernia s Neurochirurg prof. Wilco Peul over het onderzoek waaruit blijkt dat de aan- of afwezigheid van een hernia op een MRI-scan niet altijd overeenkomt met wat een patiënt voelt. Medicatie trial De toewijding van een proefpersoon pagina 18 pagina 6 Achterop Anesthesioloog en reservist dr. Hans Pöll promoveerde in militaire stijl En Verder in dit nummer... 3 Kort nieuws 9 Patiëntenverhaal: Tweemaal pech, derde keer pijn weg 10 Kort nieuws 11 Een jaar vrijaf voor de wetenschap 12 De week van het trial bureau 15 Zorg dat je meedoet 19 Publish or perish 20 Schouderoperaties (anders) doen of laten? 21 Wie gaat dat betalen? 22 Botscan verslaat MRI en CT-scan 23 Bijdragen aan onderzoeks-minded klimaat pagina 24 van sluitpost naar paradepaardje In ons topklinisch opleidingsziekenhuis staan patiëntenzorg en opleiding centraal. De patiënten vragen onze maximale zorg en aandacht, terwijl onderwijs aan en respectievelijk opleiden van medisch specialisten, studenten geneeskunde, paramedici en verpleegkundigen in belangrijke mate bijdragen aan hoogwaardige patiëntenzorg. Wetenschappelijk onderzoek schiet er in de drukte van alledag daarom vaak bij in, terwijl ons ziekenhuis niet de structuur en de faciliteiten heeft zoals we die in de academische huizen kennen. Toch is de afgelopen jaren steeds duidelijker geworden dat er in het MCH een geweldig potentieel voor klinisch wetenschappelijk onderzoek aanwezig is. Ten eerste behandelen wij op gestandaardiseerde en kwalitatief hoogstaande wijze grote groepen patiënten, waaruit veel informatie te halen is over effectiviteit en bijwerkingen van behandeling. Om die reden zijn wij een aantrekkelijke partner voor klinisch wetenschappelijk onderzoek, geïnitieerd door andere partijen. Maar steeds meer blijkt dat ook wij zelf onderzoek kunnen bedenken en uitvoeren, al dan niet samen met andere ziekenhuizen. De wetenschapscommissie heeft in de afgelopen drie jaar van haar bestaan een groeiend aantal eigen studies zien ontstaan, vanuit zowel de dokters als de verpleegkundigen. Er spreekt ongelooflijk veel ambitie, originaliteit en plezier uit de onderzoeksvoorstellen die de wetenschapscommissie passeren, en door inspanningen van zowel onze medische staf als directie is het mogelijk gebleken om eigen onderzoek zowel financieel te kunnen ondersteunen vanuit het wetenschapsfonds, als inhoudelijk door onze coördinator wetenschap. Een groeiend aantal publicaties, proefschriften en presentaties van MCH onderzoek op congressen èn onze jaarlijkse wetenschapsmiddag zijn de fraaie resultaten van al die inspanningen. In het MCH laten wij zien dat wetenschappelijk onderzoek er ook toe doet en minstens zo goed aandacht verdient als patiëntenzorg en opleiding. Wij zijn er trots op! Martin Taphoorn, voorzitter wetenschapscommissie 2 WETENSCHAPSKICK 2013

3 MCH Wetenschapsmiddag 2012 De MCH Wetenschapsmiddag op vrijdag 23 november 2012 werd bezocht door ruim 100 mensen die posters bekeken, naar presentaties luisterden en kritische vragen stelden. Bestuursvoorzitter Willem Geerlings: Goed om te zien dat er mensen zijn die de tijd vinden om naast hun werk ook nog wetenschap te bedrijven. Artsen én verpleegkundigen. Daar zijn wij in het MCH trots op. In totaal zestien posters hingen aan de wanden van de aula in MCH Westeinde. De beste poster, zo oordeelde het publiek, was die van Geesje van Woerden, aios op de SEH, over pijnbehandeling op de spoedeisende hulp. Een duidelijke poster die grafisch goed weergaf wat er was onderzocht en wat de aanbevelingen waren. In het nieuws In 2012 zijn er 92 publicaties van MCH-wetenschappers in PubMed opgenomen. Kijk voor een overzicht op q r s a b c p d e f o g h i n j m l k Specialisme a. Anaesthesiologie (2) k. Nucleaire geneesb. Cardiologie (2) kunde (1) c. Gynaecologie (3) l. Oogheelkunde (2) d. Heelkunde (8) m. Orthopedie (10) e. IC (1) n. Pathologie (10) f. Interne genees- o. Radiologie (16) kunde (8) p. Radiotherapie (11) g. KCL (4) q. Reumatologie (2) h. Longziekten (2) r. SEH (1) i. Neurochirurgie (5) s. Sportgeneesj. Neurologie (16) kunde (9) Het cijfer 77 Het aantal studies dat in 2012 ter goedkeuring is voorgelegd aan de Wetenschapscommissie. 57 onderzoeksvoorstellen zijn goedgekeurd, na beoordeling van de onderzoeksbegroting door een financial controller, de kwaliteit van het onderzoek en de onderzoeker door de Wetenschapscommissie, en eventueel het sponsorcontract door een jurist. De overige studies liggen (nog) ter beoordeling bij de Wetenschapscommissie. Vanwege de hoge kwaliteit van de ingezonden abstracts had de commissie enige moeite met het kiezen van de acht sprekers tijdens de Wetenschapsmiddag, vertelde voorzitter van de Wetenschapscommissie en juryvoorzitter neuroloog prof. dr. Martin Taphoorn. Een goed teken want onderzoek is belangrijk voor dit niet academische ziekenhuis. De prijs voor de beste presentatie, een bedrag van 1.000,- voor congresbezoek of opleiding, werd toegekend aan neuroloog in opleiding Dewi Bakker. Er zijn patiënten die antistollingsmedicijnen gebruiken bij wie na licht traumatisch hoofd- of hersenletsel in eerste instantie een CT-scan van het hoofd als normaal wordt beoordeeld, maar bij wie korte tijd later toch verslechtering optreedt. Bakker onderzocht in de gevallen van 211 patiënten of het achteraf beter was geweest deze patiënten op te nemen ter observatie. Ook liet hij de initiële CTscans herbeoordelen door een neuro-radioloog. Uit zijn studie blijkt niet dat de protocollen moeten worden aangepast door deze patiënten voortaan ter observatie op te nemen. Wel benadrukt hij het belang van een beoordeling van de initiële CT-scan door radioloog en neuroloog om de kans afwijkingen te missen te verkleinen. En adviseert hij deze patiënten bij ontslag uit het ziekenhuis goede instructies mee naar huis te geven, zodat zij als verslechtering optreedt, zo snel mogelijk weer terugkomen voor vervolgbehandeling. Tussen haakjes het aantal publicaties per specialisme. Publicaties met auteurs van verschillende afdelingen worden in de diagram meer dan een keer meegeteld WETENSCHAPSKICK 3

4 Hb Haaglanden Er zijn honderden varianten bekend van hemoglobine, het eiwit dat zorgt voor het transport van zuurstof in ons bloed. Slechts af en toe wordt er nog een nieuwe variant ontdekt. Het afgelopen jaar deden onderzoekers van het MCH en het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) dat, zoals zij beschreven in het vakblad International Journal of Laboratory Hematology. Primeur in Nederland: hartsparende bestraling bij borstkanker werkt uitstekend De nu ontdekte vorm, Hemoglobine Haaglanden, is genoemd naar het MCH. De variant lijkt sterk op het zogenaamde Hemoglobine S, dat verantwoordelijk is voor sikkelcelanemie, een erfelijke vorm van bloedarmoede. De onderzoekers van MCH en LUMC toonden echter aan dat dit bij deze drager van de nieuwe variant niet het geval is. Het is opmerkelijk, maar het lijkt erop dat deze vorm onschadelijk is, zegt LUMC-onderzoeker dr. Kees Harteveld, eerste auteur van het artikel in het International Journal of Laboratory Hematology, dat de ontdekking beschrijft. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de driedimensionale structuur van het eiwit, die net iets anders is. Het is echter niet uitgesloten dat deze variant in combinatie met Hemoglobine S sikkelcelziekte zou geven. Het MCH heeft relatief veel patiënten met afwijkende hemoglobinevarianten. Sinds kort gebruiken we daarvoor geavanceerde apparatuur en combineren we uitslagen van verschillende bloedonderzoeken van één patiënt. Daardoor kunnen we sneller afwijkende patronen ontdekken, aldus klinisch chemicus Gabriëlle Ponjee van LabWest. Slechts af en toe wordt er nog een nieuwe hemoglobinevariant ontdekt Uit een onderzoek van RCWEST is in 2012 voor het eerst in Nederland aangetoond dat de Active Breathing Control (ABC) methode goed uitvoerbaar is voor patiënten. RCWEST introduceerde in 2008 de ABC-methode bij een geselecteerde groep patiënten om door middel van een lagere dosis straling het risico op schade aan het spierweefsel van het hart en de bloedvaten van het hart op langere termijn te verminderen. Sinds 1 oktober 2010 wordt deze methode bij alle patiënten met linkszijdige borstkanker aangeboden. Tijdens de diepe inademing is de afstand tussen hart met de hartvaten, en het te bestralen deel van de borst het grootst. RCWEST bestraalt de linkerborst bij 75% van de maximale inademingscapaciteit. Hierdoor bereikt veel minder straling het hart en de hartvaten, waardoor minder schade op lange termijn optreedt. Patiënten die voor deze behandeling in aanmerking komen, krijgen vooraf en tijdens de bestraling uitgebreide instructie. De meesten van hen zijn prima in staat om hun adem op de momenten van bestraling in te houden, gemiddeld 26 seconden; wat gemiddeld vijf keer nodig is tijdens een bestralingssessie. Good Clinical Practice De eisen die door medisch ethische toetsingscommissies worden gesteld aan de kennis van onderzoekers van de regelgeving voor onderzoek bij mensen worden in navolging van landelijke wet- en regelgeving steeds strenger. Zo moet bij een geneesmiddelenonderzoek de hoofdonderzoeker een Good Clinical Practice (GCP) cursus gevolgd hebben en een certificaat van een GCPcursus kunnen voorleggen. Good clinical practice is een pakket voorschriften en regels die werden vastgesteld door de International Conference on Harmonisation (ICH). De bescherming en rechten van de proefpersonen worden er door verzekerd, net als de neutraliteit van het onderzoek. In 2012 organiseerde het wetenschapsbureau twee ICH-GCP trainingen voor in totaal 46 onderzoekers (specialisten, wel of niet in opleiding, verpleegkundigen en coassistenten). Alle deelnemers hebben het GCPcertificaat behaald. Woensdag 9 oktober organiseert het Landsteiner Instituut een ééndaagse GCP-cursus voor stafleden van de Coöperatieziekenhuizen. Aanmelden hiervoor kan bij Samantha Martin-Vink, secretaresse wetenschap, 4 WETENSCHAPSKICK 2013

5 EVENEMENTENKALENDEr September 11 start training medische statistiek met SPSS Oktober 9 training good clinical practice 15 deadline inzenden abstracts MCH Wetenschapsmiddag November 29 MCH wetenschapsmiddag Promovendi januari april 2013 Chirurgie Steven Rhemrev The non-displaced scaphoid fracture: evaluation of diagnostic modalities & conservative treatment, mei 2012 Johan Dikken Gastric cancer: staging, treatment, and surgical quality assurance, september 2012 Denise Hilling Improving the use of donor organs in pancreas and islet of Langerhans transplantation, november 2012 Goedkeuring wetenschappelijk onderzoek Iedere derde dinsdag van de maand bespreekt de Weten - schapscommissie de onderzoeksdossiers die vóór de tweede dinsdag van de maand zijn ingediend. Al het wetenschappelijk onderzoek dat gaat plaatsvinden in het MCH moet worden aangemeld bij het Wetenschapsbureau. Dit geldt zowel voor WMO-plichtig als niet-wmoplichtig onderzoek (dus ook statusonderzoek). Volledige onder zoeksdossiers doorlopen de controleprocedure en worden beoordeeld door de wetenschapscommissie. Onderzoekers die hulp willen ontvangen bij het samenstellen van een volledig onderzoeksdossier, kunnen daarvoor ondersteuning krijgen van Charlotte Severijns, secretaris van de Wetenschapscommissie. Meer informatie op > wetenschap > MCH. noteer in de agenda: vrijdag 29 november wetenschapsmiddag Gynaecologie Thomas van den Akker Medical Mirrors: maternal care in a Malawian district, januari 2012 Arijaan Valkenburg Group B streptococcus and pregnancy : towards an optimal prevention strategy for neonatal Group B streptococcal disease, november 2012 Radiologie Frank Zijta Advances in MRI of the colon and pelvic floor, april 2012 Orthopedie Peer van der Zwaal On rotator cuff tears. Studies on evaluation, clinical outcome and surgical treatment, februari 2013 MCH Wetenschapsmiddag 2013 De MCH wetenschapsmiddag is dit jaar op vrijdag 29 november 2013 vanaf uur. Deze middag wordt georganiseerd door de Centrale Opleiding Commissie, de arts-assistentenvereniging en het Landsteiner Instituut. De Wetenschapscommissie bestaat uit: neuroloog Martin Taphoorn (voorzitter), internist Solrun Johannsson, oogarts Maurits Joosse, gynaecoloog Marjolein Kagie, radioloog Geert Lycklama a Nijeholt, orthopedisch chirurg Stefan Keizer (die in 2013 chirurg Sven Meylaerts opvolgde), secretaris Charlotte Severijns, coördinator wetenschap Diana Grootendorst en extern lid Thea Vliet Vlieland (LUMC). Tijdens deze wetenschapsmiddag kunnen arts-assistenten in opleiding, specialisten, nurse-practitioners en andere geïnteresseerden elkaar informeren over eigen wetenschappelijk werk en elkaar daarmee stimuleren meer onderzoek te doen. Abstracts moeten worden ingestuurd vóór maandag 15 oktober 2013 naar het invulformulier hiervoor staat op Een jury beoordeelt alle inzendingen en selecteert de beste abstracts voor een mondelinge presentatie. Auteurs van de beste abstracts worden uitgenodigd een presentatie te geven van maximaal tien minuten en vijf minuten discussie. Kandidaten die niet worden geselecteerd voor het houden van een presentatie worden gevraagd een poster op te hangen en deze tijdens de wetenschapsmiddag te presenteren. Voor de beste presentatie stelt de raad van bestuur een prijs van 1.000,- beschikbaar voor congresbezoek of opleiding. Voor de beste poster stelt het Landsteiner Instituut een prijs van 200,- beschikbaar voor medische boeken WETENSCHAPSKICK 5

6 Operatie niet altijd het beste antwoord Fantoomhernia s Door Manou van de Zande Op de MRI-scan is geen hernia te bekennen. Toch voelt de patiënt de pijn die bij hernia s hoort: zenuwpijn die vanaf zijn bekken door bil en been snerpt. Wat heeft hij dán? Het lichaam liegt niet, dus als een MRI-scan de aan- of afwezigheid van een hernia laat zien, zou dat beeld moeten kloppen met wat de gescande patiënt voelt. Maar die relatie is er vaak niet. Dat wees een onderzoek naar MRI en sciatica (verzamelnaam voor uitstralende zenuwpijn) uit. Aan dit onderzoek deden neurochirurgen, radiologen en patiënten uit het MCH mee. Als wetenschapper is onderzoeksleider en neurochirurg prof. Wilco Peul reuzeblij met de uitkomsten, als dokter licht wanhopig. Ik hoopte dat we met dit onderzoek een objectieve maat voor pijn en functioneren zouden vinden. Ik verwachtte dat de mate waarin de rugzenuwen bekneld zaten iets zou zeggen over hoe een patiënt eraan toe was. Maar die objectieve maat bestaat dus niet. Voor mij als wetenschapper is die onduidelijkheid reden voor mooi toekomstig onderzoek, voor mij als chirurg een heel confronterende uitkomst. Dat sommige mensen mét 6 WETENSCHAPSKICK 2013

7 een aantoonbare hernia géén klachten hebben, is al opvallend genoeg. Maar schokkender is de andere variant: wat hebben de mensen die géén hernia hebben, maar wel klachten? Sciatica Trial Peul promoveerde zelf in 2008 op The Sciatica Trial, waaraan sinds 2002 tweehonderddrieëntachtig patiënten met onderrug-hernia s uit negen ziekenhuizen uit Leiden, Den Haag en omstreken meedoen. De helft van hen kreeg na loting de afwachtende behandeling: rust, gedoseerde beweging, pijnmedicatie. De andere helft werd wel geopereerd. Vervolgens werden alle patiënten gevolgd (pijnbegeleiding, vragenlijsten) en hun gegevens jaarlijks met elkaar vergeleken. Opzienbarende uitkomst: na een jaar bleek het herstel van patiënten die een operatie hadden ondergaan niet beter of slechter te zijn dan dat van de patiënten met de afwachtende behandeling. Binnen deze laatste groep werden slechts vier op de tien patiënten alsnog geopereerd, de meesten rond zes maanden na hun diagnose. Het recente MRI-onderzoek is bijvangst van de Sciatica Trial. Het arbeidsintensieve idee ervoor, dat Peul tot zijn spijt voorlopig in een la moest laten liggen, kwam weer tot leven toen hij bezoek kreeg van een geneeskundestudent uit Rotterdam die graag onderzoek wilde doen, Abdelilah el Barzouhi. Ik liet hem een proefonderzoekje doen en daar schreef hij zo n fantastisch artikel over! Ik gaf hem die MRI s honderden plaatjes per Sciatica Trialpatiënt. Zijn andere begeleiders, MCH-neuroradiologen Geert Lycklama à Nijenholt en Bas van der Kallen en LUMC-neurochirurg Carmen Vleggeert, hebben monnikenwerk verricht. Uiteindelijk wordt het een mooie promotie voor Abdelilah met nu als klap op de vuurpijl een tweede artikel in the New England Journal of Medicine. Mooie namen, helse pijnen Sciatica: Grieks voor heuppijn. In het Engels is sciatica de medische term voor uitstralende zenuwpijn (nerve root/radicular pain). In het Nederlands wordt gesproken over ischias (lage rugpijn), vernoemd naar de nervus ischiadicus, de langste zenuw van ons lichaam. Die loopt van het bekken via bil en been door tot de voet. De benaming is fraaier dan de verlammende pijn zelf William Shakespeare gebruikte de venijnig allitererende term destijds (1564) in een toneeltekst (Timon of Athens): Thou Cold Sciatica, cripple our Senators, that their Limbs may halt as lamely as their Manners ( Wrede Sciatica, maak onze senatoren kreupel, opdat hun benen net zo mank gaan als hun mores, vertaling MvdZ). De Duitse, uit de middeleeuwen stammende, naam is misschien wel de meest passende: hexenschuss een heks die een pijl in je been schiet WETENSCHAPSKICK 7

8 Wat te doen met de uitkomsten, zowel van Peuls Sciatica Trial als dit recente MRI-onderzoek? Vanaf 1934, toen de eerste herniaoperatie werd uitgevoerd, is opereren bijna altijd hét antwoord op een hernia geweest. Maar sinds we weten dat de uitkomsten met of zonder operatie nauwelijks verschillen, wachten we zes weken en kijken dan pas verder. We willen, door goed uitleggen, mensen zelf laten inzien dat géén operatie misschien een betere keus is. Dus als arts-onderzoeker verdiep ik me nog meer in mijn patiënten. Ik praat meer met ze en wil ze later, na behandeling(en), terugzien. Zelf had hij er ook een. Net aan het begin van mijn carrière, dat kon ik echt niet hebben wát een pijn. Hij heeft toen, geheel in lijn met het wetenschappelijk inzicht van nu, niet voor een operatie gekozen. Na vijf maanden ging het over. Krachten verdelen Peul, die altijd onderzoek en kliniek met elkaar heeft gecombineerd, ziet zijn droom uitkomen: een regionaal centrum met onderrug-hernia s als expertise, zowel in onderzoek als behandeling. In 2009 zei ik al dat we onze krachten moesten verdelen over Den Haag en Leiden; veel beter voor de patiënt. De centra die meedoen met de Sciatica Trial en verder onderzoek, opereren onder de naam The Hague- Leiden SIPS-group (Spine Intervention Prognostic Study). De meeste patiënten worden in Den Haag behandeld, ook door Peul. Hij werkt drie dagen in het LUMC en twee in het MCH. Er is genoeg te doen. Van de mensen die ooit een hernia hebben gehad heeft een op de vijf na twee jaar nog steeds pijn. Dat is veel. Failed back -chirurgie is een gigantisch probleem; mensen worden nog een keer geopereerd, en nog een keer maar de problemen verdwijnen niet. Onderzoek naar uitstralende zenuwpijn zal een laag dieper moeten gaan: nog beter kijken, bijvoorbeeld met de 7 Tesla MRI-scanner, de scherpste beeldenmaker tot nu toe. Het LUMC heeft er een. En moleculair onderzoek; meer basaal onderzoek naar zenuwgeleiding. Ik ga de hulp inroepen van moleculair biologen, van pijnspecialisten... Over een paar jaar hoop ik een verklarende diagnose te kunnen bieden aan alle patiënten met de vraag: Als ik geen hernia heb, wat heb ik dán en hoe kan ik behandeld worden? wat hebben de mensen die géén hernia hebben, maar wel klachten? Hernia Uitstralende beenpijn is in ruim negentig procent van de gevallen het gevolg van een hernia. Een hernia is een uitstulping van de tussenwervelschijf in rug of nek. In een tussenwervelschijf zit een soort gelei. Als de schijf breekt door slijtage of overbelasting komt de gelei naar buiten. Dit wordt een harde prop (de hernia) die de zenuwen raakt. Uitstralende pijn is het gevolg: in bil, been en voet. Bij driekwart van de herniapatiënten (de meesten zijn tussen de 40 en 50 jaar) verdwijnen de klachten binnen drie maanden. Van de vijfentwintig procent die nog pijn heeft, is de helft daarvan na een jaar ook zonder operatie klachtenvrij. In Nederland worden per jaar ongeveer hernia s operatief verwijderd, waarvan zo n 600 in het MCH. De meeste daarvan zijn onderrug-hernia s. Na een operatie moet de patiënt revalideren. Gemiddeld is zeventig procent acht weken na de operatie klachtenvrij; soms volgt een tweede operatie. 8 WETENSCHAPSKICK 2013

9 Tweemaal pech, derde keer pijn weg door Manou van de Zande Na een herniaoperatie zijn acht op de tien patiënten na twee maanden klachtenvrij. De andere twee worden nogmaals geopereerd. Of zelfs een derde keer, zoals Ronald Pool. Hoe omschrijf je uitstralende beenpijn aan iemand die dat nog nooit heeft gevoeld? Ik zal het proberen. Zeven jaar geleden ongeveer, toen voor het eerst het woord hernia viel ik had toen al twintig jaar af en aan last van mijn rug deed mijn huisarts de hernia-test. Dat gaat zo: je ligt op de behandeltafel, en hij tilt langzaam je been omhoog, steeds een klein stukje verder. Doet dit pijn? vraagt-ie bij elk stukje. Nou kan ik het prima vinden met mijn huisarts. Maar toen, bij het laatste test geslaagd -stukje omhoog, had ik hem het liefst het raam uitgeslagen. Zó voelt uitstralende beenpijn. Ronald Pool (54) uit Katwijk zit met zijn 1 meter 93 ontspannen aan tafel in zijn woonkamer. Eigenlijk zelfs een beetje onderuitgezakt. Niet goed, weet ik, maar het voelt zo lekker omdat het kán. Zes jaar geleden stond er een stretcher in dezelfde kamer, omdat hij niet kon zitten. En op slechte dagen niet staan of lopen. Ik heb veel geluk had; zowel op het werk al 36 jaar bij de Belastingdienst als thuis kreeg ik begrip en steun. Terwijl je gezin toch met je mee lijdt. Hij is blij dat zijn kinderen af en toe om hem konden lachen. Was ook geen gezicht natuurlijk, zo n rondstrompelende Quasimodo. Streepje voor Sinds de diagnose deed Pool mee aan de Sciatica Trial onder leiding van prof. Wilco Peul. Alle drie de operaties in anderhalf jaar tijd heeft Peul gedaan, in MCH Antoniushove. We hebben altijd vertrouwen in hem gehad, zegt Pools vrouw Lies. En door mee te doen aan een onderzoek, heb je als patiënt een streepje voor. De begeleiding was heel goed. Weet je nog? Je kon de researchverpleegkundige altijd bellen als de pijn te erg werd, en dan kon je vaak direct terecht. In totaal is hij vijf keer in de MRI-scanner geweest. Op de beelden moesten ze me aanwijzen waar het ding zat. Een klein, gemeen onderrugherniaatje. Na de eerste twee operaties, waar nog geen jaar tussen heeft gezeten, voelde ik vrij snel dat het probleem niet verholpen was. Bij de derde operatie lagen de schroeven en platen klaar, voor het geval ze dat stukje rug deze keer zouden moeten fixeren. Het was gelukkig niet nodig. En na die laatste operatie wist ik dat dit m wél was; na de revalidatieperiode zou ik goed blijven. We zijn nu vijf jaar verder en het is nog steeds goed. In de huiskamer staat een box. Op een ipad laat Ronald Pool zien welke roze wolk daar twee oppasdagen per week in ligt. Onze eerste kleindochter, net vijf maanden, zegt Lies Pool glunderend. En hij, ze wijst naar haar man, is me toch hebberig! Niet bij haar weg te slaan. Na de zomer gaat hij vier in plaats van vijf dagen werken. Hij kijkt nog eens gelukzalig in de lege box. In totaal is hij vijf keer in de MRIscanner geweest 2013 WETENSCHAPSKICK 9

10 Joep Dörr hoogleraar in LUMC Gynaecoloog Joep Dörr is met ingang van 1 mei 2012 benoemd tot hoogleraar medische vervolgopleidingen in het Leids Universitair Medisch Centrum. Officiële naam van de leerstoel: medische vervolgopleidingen, in het bijzonder de opleiding van medisch specialisten. Doel: het stimuleren en ondersteunen van de modernisering van de opleiding van medisch specialisten in de onderwijs- en opleidingsregio Leiden. Het gaat vooral om het stimuleren en ondersteunen van de modernisering van specialistenopleidingen in de onderwijs- en opleidingsregio Leiden, licht Dörr toe. Dat gebeurt onder meer door de organisatie van specialisme-overstijgend onderwijs voor artsen in opleiding tot specialist, verdere professionalisering van docenten, zoals opleiders en overige leden van vakgroepen en maatschappen, en wetenschappelijk onderzoek. Ook is Dörr nauw betrokken bij landelijke projecten (onder andere van de opleiding van medisch specialisten. Tijdens zijn oratie op maandag 5 november sprak hij zijn zorgen uit over de voorstellen uit het Regeerakkoord om de opleidingsduur van medisch specialisten met een derde terug te brengen. Het voorstel is volgens hem gebaseerd op een Europese richtlijn uit de vorige eeuw. Onacceptabel en disproportioneel, oordeelde Dörr in zijn oratie. Geen enkel Europees land hanteert deze minimumduur. Door de duur van onze medische vervolgopleiding te conformeren aan die richtlijn worden we de hekkensluiter van Europa. Duur medische vervolgopleiding verkort Door nieuwe eisen en ontwikkelingen in de zorg heeft er in 2011, mede op verzoek van de overheid, een ingrijpende herziening plaatsgevonden van de opleidingen in Twee jaar later komt de overheid met een voorstel in het regeerakkoord om de opleidingen opnieuw te herzien met vergaande ingrepen, zoals een verkorting van de opleiding. Nederland beschikt internationaal gezien over uitstekende medisch specialistische zorg. Onze medische opleidingen zijn de basis voor deze goede kwaliteit van zorg, aanpassingen zijn nodig, maar laten we het goede behouden, aldus Joep Dörr. Dörr is twee dagen per week werkzaam in Leiden, en blijft als gynaecoloog verbonden aan het MCH. Andere hoogleraren in het MCH prof. dr. W.C. Peul Hoogleraar algemene neurochirurgie LUMC, neurochirurg en epidemioloog prof. dr. M.J.B. Taphoorn Hoogleraar neuro-on cologie VU medisch centrum, neuro-oncoloog prof. dr. H. Struikmans Hoogleraar radioherapeutische zorg LUMC, radiotherapeut prof. dr. G.A. Kerkhof Hoogleraar psycho - fysio logie UvA, fysioloog prof. dr. E.F.I. Comans Hoogleraar in het bijzonder voor onderwijs in positron emissie tomografie VU medisch centrum, nucleair geneeskundige 10 WETENSCHAPSKICK 2013 Onze medische opleidingen zijn de basis voor de goede kwaliteit van zorg Ondersteuning bij wetenschapsstages voor geneeskundestudenten Wetenschappelijk onderzoek is één van de pijlers van het MCH en een belangrijk onderdeel van een STZziekenhuis. Met een wetenschapstage kunnen geneeskundestudenten (zogenoemde wetenschapstudenten) een waardevolle bijdrage leveren aan de uitvoering van laagdrempelig onderzoek binnen een afdeling. Zij lopen tussen de 14 en 24 weken stage waarin zij leuke, interessante projecten kunnen uitvoeren. Hiervoor is een stageaanvraag belangrijk, zodat een student weet op welke stages hij zich kan inschrijven. Wil jij met de afdeling meer ondersteuning in het opstellen van een wervende stage-aanvraag, meld je dan aan via Eén van de epidemiologen kan je helpen bij het opstellen van zo n stage-aanvraag. Ook kan de epidemioloog ondersteunen bij de methodologische begeleiding van de stage (advies bij dataverzameling, statistische analyses, schrijven van het verslag of artikel).

11 Een jaar vrijaf voor de wetenschap Door Hanneke van Leeuwen Het is de droom van iedere wetenschapper: een jaar betaald verlof om volledig te kunnen besteden aan onderzoek. Gynaecoloog in opleiding Wietske Hermes kon er met het MCH-stipendium, een unieke beurs, in 2012 tussenuit om aan haar promotie te werken. Zij onderzocht het risico op harten vaatziekten later in het leven na een hoge bloeddruk rondom de uitgerekende datum in de zwangerschap. Ik heb een bijzondere kans gekregen, realiseert Hermes zich ook na afloop van haar verlofjaar nog. Maar ik moest er natuurlijk wel wat voor doen. Met een onderzoeksvoorstel heb ik laten zien dat ik het jaar vrijaf goed zou gaan besteden. Na een schriftelijke beoordeling is mijn plan uitgekozen. Resultaat Ik vind wetenschap leuk en vooral verloskunde een interessant deelgebied binnen mijn vak. Het onderzoek van Hermes richtte zich dan ook op de zwangerschap, namelijk het risico op hart- en vaatziekten later in het leven na een hoge bloeddruk rondom de uitgerekende datum. Van 2008 tot 2011 verzamelde Hermes alle gegevens om die tijdens haar verlofjaar te analyseren. Bij de onderzoeksgroep hebben we tweeëneenhalf jaar later waarden als bloeddruk, gewicht en cholesterol gemeten. Die hebben we vergeleken met de waarden van vrouwen die een ongecompliceerde zwangerschap achter de rug hadden. Een derde had een dermate hoge bloeddruk, dat die aangepakt moest worden met een leefstijlaanpassing of medicijnen. Ook andere bloedwaarden waren hoger. Een andere promovendus vult de bevindingen van Hermes aan met een onderzoek op homocysteïne. Ook een marker voor harten vaatziekten. We hebben de vrouwen daar eerst niet op geprikt, maar zijn er wel benieuwd naar geworden. Dus hebben we hun (reserve)bloed ontdooid, dat is bewaard in een grote vriezer in MCH Westeinde. Geen geluier Ik kon het jaar helemaal zelf indelen, maar om ergens te komen moet je gedisciplineerd zijn. Iedere ochtend vertrok ik naar mijn werkplek op het Landsteiner. Ik had ook thuis aan mijn onderzoek kunnen werken, maar voor mij was dit goed. Het was niet de bedoeling dat het als vakantie zou aanvoelen. Ik heb veel gepubliceerd in die periode, dat werd ook verwacht. Hermes heeft haar opleiding tot gynaecoloog een jaar stopgezet. Het is best lastig om opleiding en promotieonderzoek te combineren. Door het stipendium kon ik alles achter elkaar door analyseren, vastleggen en publiceren. Een ideale manier om mijn promotietraject vlot te trekken. Hoe verder Al mijn artikelen, op eentje na, zijn gepubliceerd. Mijn promotie is bijna afgerond. Inmiddels waarschuwen we vrouwen met een verhoogde bloeddruk in de zwangerschap voor een verhoogd risico op harten vaatziekten daarna. Ook kijken we of het kosteneffectief is om alle vrouwen die een bloeddrukprobleem in de zwangerschap hebben gehad te screenen op hart- en vaatziekten. Dit maakt het mogelijk ze te voorzien van adviezen over het aanpassen van hun leefstijl en eventueel van medicatie voor hun bloeddruk of verhoogd cholesterol. Aansluitend aan haar verlofjaar bracht Hermes haar interesse voor verloskunde persoonlijk in de praktijk met de beval ling van haar tweede zoontje. In september ga ik de kliniek weer in, dan ben ik er inclusief zwangerschapsverlof bijna anderhalf jaar uit geweest. Na mijn verlof gaat mijn proefschrift naar de leescommissie en eind dit jaar hoop ik het te kunnen verdedigen. Gelukkig was de maatschap gynaecologie heel coulant over mijn afwezigheid. Ook van mijn opleiding waren ze heel positief over deze mogelijkheid. Ik ben het MCH en het Landsteiner heel dankbaar. Het MCHstipendium Inmiddels zijn de voorwaarden van de studiebeurs aangepast. Nu krijgen meerdere mensen de kans om tijd vrij te maken, bijvoorbeeld een dag per week gedurende een jaar. Daardoor kunnen meer mensen van het stipendium profiteren, zie ook pagina WETENSCHAPSKICK 11

12 De werkweek van het trialbureau Bij het trialbureau werken vijf research verpleegkundigen. Ellen Gortmaker en Joyce Videler zijn gedetacheerd buiten het trialbureau. Anne Hanschke, Charlotte Severijns en Judith Allen ondersteunen het wetenschappelijk onderzoek in het MCH direct vanuit het Landsteiner Instituut zo n dertig lopende studies en tien in het voortraject. Met de principal investigator (PI), de hoofdonderzoeker, bespreekt de research verpleegkundige of alle stukken voor een nieuw onderzoek er zijn zodat het compleet en conform alle regelgeving kan worden ingediend bij de Wetenschapscommissie. Als die akkoord is, moet de raad van bestuur de studie goedkeuren. Daarna mag de studie worden uitgevoerd in het MCH. In het voortraject denken de research verpleegkundigen ook mee over hoe zo n onderzoek te stroomlijnen en in de bestaande protocollen te passen. 12 WETENSCHAPSKICK 2013

13 Voor de kauwgomstudie (zie ook pagina 2) is het MCH monitor. Dat betekent dat we moeten checken of wet- en regelgeving en de richtlijnen van de studie worden nagevolgd. Vreemde bevindingen worden gecontroleerd. Severijns en Hanschke bezoeken de deelnemende ziekenhuizen: zij verzamelen dagboekjes om de gegevens later in te voeren en voorzien hen van meer kauwgom. Vandaag is er een initiatie van een studie, de start van een onderzoek om alle partijen sponsor, collega s van het lab, de apotheek, de PI, verpleegkundigen, diëtisten op de hoogte te brengen van de ins & outs. Allen bereidt erna een klinische les voor, die zij morgen aan een groep verpleegkundigen geeft. Tussendoor belt een oncologieverpleegkundige voor de randomisatie van een patiënt: Allen regelt via het IKNL de plek in een van de onderzoeksgroepen. Vandaag zijn alle drie research verpleegkundigen aanwezig. Een goed moment voor werkoverleg. Hanschke gaat erna naar MCH Antoniushove om stemopnames te maken van nekherniapatiënten voor een onderzoek geïnitieerd door anesthesioloog Bas in t Veld. Hierbij wordt gekeken of veranderingen in de druk van de cuff (het opblaasbare ballonnetje in de beademingsbuis) tijdens de operatie invloed heeft op slikproblemen en stemklachten. Overleg met ICT: een externe monitor moet een eigen account in ons systeem krijgen, zodat hij alleen relevante gegevens kan inzien. Vervolgens lossen de research verpleegkundigen queries op: checkvragen over de data die vanuit EZiS in het (electronic) case report form zijn gezet. Soms nog een hele speurtocht als het gaat om data uit WETENSCHAPSKICK 13

14 DE PLUIM Door Hanneke van Leeuwen Van: Wetenschapscommissie Aan: SEH Ben je bijzonder te spreken over wat collega s van een andere afdeling doen? Wil je dit niet onopgemerkt voorbij laten gaan en hen een keer in het zonnetje zetten? Stuur een naar: mchaaglanden.nl De Wetenschapscommissie is erg te spreken over de klinische toepasbaarheid van de onderzoeken die op de SEH plaatsvinden. Een Pluim waard, vindt lid van de commissie en orthopedisch chirurg Stefan Keizer. De onderzoeksvragen komen direct uit de praktijk. Maar de onderzoeken op de SEH zijn in meerdere opzichten uniek. Zo zijn het hier veelal verpleegkundigen en niet zoals toch wel gebruikelijk artsen die de onderzoeken bedenken, opstarten en uitvoeren. En dan hebben we het ook nog over onderzoeken van formaat. Kijk maar naar Hester Diderich, die zich heeft gericht op het signaleren van kindermishandeling. Dat heeft landelijk tot belangrijke veranderingen geleid. Het onderzoek van Christien van der Linden, over wachttijden en de reden dat mensen vóór behandeling vertrekken, is ook van bredere betekenis. Net als dat van Angelique van Gaalen, over het effect van een interventie bij alcoholgebruik. De bevindingen zijn landelijk direct toe te passen op de werkvloer. Met de Pluim willen we ook andere verpleegkundigen in het ziekenhuis inspireren. Je hoeft geen arts te zijn om onderzoek te kunnen doen. Daarbij willen we ook vanuit ons eigen ziekenhuis geïnitieerd onderzoek stimuleren, naast multicenter -onderzoek dat vaak elders is geïnitieerd. Zorgmanager Frans de Voeght van de SEH is trots op zijn verpleegkundigen. Er zijn de afgelopen jaren steeds meer verpleegkundig specialisten bijgekomen. In hun opleiding is veel aandacht voor onderzoek. Dat zie je terug in de praktijk, er is hier een onderzoekscultuur ontstaan. Ook de gelden van ZonMw zijn een stimulans. De SEH heeft nu zelfs een eigen verpleegkundig klinisch epidemioloog (onderzoeker) die veel onderzoeken van artsen en verpleegkundigen begeleid. 14 WETENSCHAPSKICK 2013

15 Zorg dat je meedoet Door Masja de Ree Ik heb een groter beeldscherm nodig, zegt opleider Maurits Joosse (oogheelkunde) als hij zijn kamer binnenstapt. Weliswaar telt de afdeling niet veel aios, voor het wetenschappelijk college dat hij op vrijdagmiddag geeft, moeten de studenten goed zicht hebben. Aan de muur hangt kunst, zijn andere passie. Kunst en wetenschap, dat onderscheidt de mens van het dier. Onderzoek doen geeft een arts een moderne uitstraling, denkt Joosse. Bovendien maakt het onderdeel uit van de zeven kerncompetenties die artsen zich tijdens de opleiding meester moeten maken. Het komt dus goed uit dat het MCH een groot stadsziekenhuis is en daarmee heel geschikt voor epidemiologisch onderzoek. Joosse: Het is belangrijk dat we onze medische beslissingen baseren op wetenschappelijk bewijs. Als je een behandeling uitvoert, moet je weten hoe de resultaten zijn. Dat betekent dat je registreert. En als het om grote aantallen patiënten gaat, kun je dan net zo goed een retrospectief onderzoek doen. Wetenschappelijke uitstraling Het MCH is een topklinisch ziekenhuis dat zich onderscheidt op het gebied van wetenschap en onderwijs. De meeste opleiders zijn gepromoveerd. Joosse promoveerde zelf in 1999, op een onderzoek naar gezichtsvelden bij scheelzien. Met dank aan mijn maatschapsgenoten en de rest van de afdeling. Iedereen hield er rekening mee. Ze hoopten natuurlijk dat we met mijn promotie de opleiding zouden binnenhalen en dat is ook gebeurd. Op dit moment zijn twee orthoptisten bezig met hun promotieonderzoek, met Joosse als co-promotor. Het onderzoek gaat onder andere over de bijwerkingen van pupilverwijdende druppels bij kinderen. Die gebruiken we om de oogmeting beter te kunnen uitvoeren. Maar kinderen reageren er soms niet goed op. Ook de oogartsen Van Philips en Hogewind doen veel onderzoek. De stages bij oogheelkunde zijn kort, nu vier maanden, vanaf volgend jaar zes. Tijd voor een uitgebreid onderzoek heeft de aios dus niet. Vaak maken de assistenten een case report over een zeldzaam geval op een van de spreekuren en dat presenteren ze bijvoorbeeld bij het Nederlands Oogheelkundig Congres. Twee co-assistenten waren al eens coauteur bij een wetenschappelijke publicatie en daarnaast komen aios uit het LUMC naar de afdeling om hun wetenschapsstage uit te voeren. Dat zegt wel iets over de wetenschappelijke uitstraling van onze afdeling. Strenge regels Joosse stimuleert zijn studenten om actief te blijven op het gebied van onderzoek. Het is goed om te zorgen dat je gezien wordt als actieve deelnemer aan een congres en het helpt je een wetenschappelijk denkend mens en arts te worden. En het voorkomt een midlifecrisis, lacht hij. Voor mij is wetenschap een manier om de medische passie groot te houden. Zorg dat je niet aan de kant staat, maar dat je meedoet. Hij vindt het jammer dat regelgeving het de onderzoeker steeds moeilijker maakt. Onderzoek doen is veel werk en alle regels en eisen maken dat alleen maar meer. Dat stimuleert niet. Maar de Wetenschapscommissie helpt. We ondersteunen onderzoekers bij het indienen van de aanvragen en laten zien dat wetenschap leuk is. Dat nieuwe scherm voor zijn colleges, dat komt er wel. Deze week houd ik mijn verhaal over mijn promotieonderzoek. De medisch fotografen van het MCH hebben de ouderwetse dia s die zij destijds gemaakt hebben, gedigitaliseerd en geretoucheerd en in een fraaie power point presentatie gezet. Ook zij zijn erg belangrijk voor de wetenschap in het MCH. Zonder hen zou het wat amateuristisch blijven. Voor mij is wetenschap een manier om de medische passie groot te houden 2013 WETENSCHAPSKICK 15

16 Tijd voor onderzoek Door Masja de Ree Koen van der Bogt aios heelkunde Vermoeidheid bij dokters en het werktijdenbesluit voor arts-assistenten (zij mogen maximaal 48 uur per week werken, red.) zijn een heet hangijzer. Patiënten willen een fitte dokter, de overheid denkt dat er een relatie is tussen vermoeidheid bij chirurgen en het aantal complicaties en ook artsen zelf willen de beste zorg in goede gezondheid leveren. Maar de vraag is wel: wat is vermoeidheid en hoe bepaal je of iemand fit to perform is? Ons onderzoek heeft als doel een test te ontwerpen die meerdere aspecten van vermoeidheid en performance meet, speciaal gericht op de snijdende vakken. Door de uitkomsten van deze gevalideerde test gedurende een langere tijd te koppelen aan de uitkomsten van zorg, beantwoorden we de vraag of vermoeidheid de zorg voor de patiënt schaadt. Bovendien kan de test behulpzaam zijn bij het ontwerpen van een arbeidstijdenbesluit dat beter aansluit op de praktijk dan nu het geval is. Het stipendium van de wetenschapscommissie is doorslaggevend geweest. Nu we landelijk gaan testen, kan ik dit project niet meer naast mijn werk als chirurg in opleiding doen. Het stipendium maakt het mogelijk studie, kliniek en onderzoek te combineren. 16 WETENSCHAPSKICK 2013

17 Drie artsen in opleiding krijgen dit jaar een beurs van de Wetenschapscommissie van het MCH. Zij kunnen hierdoor één dag per week besteden aan onderzoek. Wat zijn hun plannen? Irma Kuipers aios klinische chemie Ik vind het mooi dat ik als klinisch chemicus de link ben tussen onderzoek en de praktijk van de patiëntenzorg. We hebben een nieuw apparaat op de afdeling, de ROTEM. Daarmee kunnen we de stollingsstatus van een bloedende patiënt snel vaststellen. De methode die we nu gebruiken om de stollingsstatus vast te stellen, duurt ongeveer een uur, terwijl in de praktijk een arts een bloedende patiënt uiteraard direct behandelt. De ROTEM kan al tijdens de behandeling ingezet worden. Zodra het bloed in de analyseschaal ligt, gaat een grafiek lopen waarop de arts op de afdeling kan meekijken. Onze studie wordt gedaan tijdens de implementatie van de ROTEM. We gaan analyseren of het apparaat effect heeft op het aantal en soort bloedproducten dat wordt toegediend bij patiënten met ernstig bloedverlies na een bevalling. Sommige patiënten hebben immers bloedplaatjes nodig, andere juist rode bloedcellen of plasma. Nu wordt vaak alles tegelijk gegeven. We verwachten dat de inzet van de bloedproducten specifieker wordt door de inzet van de ROTEM en ook dat de patiënt sneller herstelt. Anouk Rozeman aios neurologie Mijn promotieonderzoek op het gebied van vasculaire neurologie doe ik deels in het MCH, deels in het LUMC. Ik onderzoek een relatief nieuwe behandelmethode bij beroertes, waarbij de arts via de lies een katheter inbrengt en vervolgens met een happertje of een stent het bloedpropje in de hersenen verwijdert. Het MCH heeft in Nederland veel ervaring met deze behandeling en als onderzoeker beschik ik hier dus over een grote patiëntengroep die de behandeling heeft ondergaan. Het MCHstipendium gebruik ik om een model te ontwikkelen waarmee we kunnen voorspellen welke patiënten op grond van radiologisch onderzoek in aanmerking komen voor de behandeling. Dat doen we door achteraf de scans en MRI s van de patiënten te vergelijken met de uitkomsten van de behandeling. Dit is onderdeel van mijn promotieonderzoek. Ik ben blij met het stipendium. Ik hoef nu niet al het onderzoek in mijn eigen tijd te doen WETENSCHAPSKICK 17

18 Wetenschappelijk weight watchen door Manou van de Zande Voordat een geneesmiddel mag, moet bij zoveel mogelijk mensen bewezen zijn dat het werkt. Medicatie-trials zijn vaak groots opgezette (inter)nationale studies, die vallen of staan met de toewijding en discipline van proefpersonen. Henny Schussler is zo n toegewijd persoon. Bijna was ze te licht bevonden. Voor het onderzoek waar ze via een krantenadvertentie op reageerde, had het MCH proefpersonen nodig met overgewicht, en/of hoge bloeddruk, en/of hoog cholesterol, en/of verhoogde kans op diabetes. Ik was net niet obees, maar wel te zwaar genoeg om mee te mogen doen. Én ik had kans om suikerziekte te krijgen. Dat was anderhalf jaar, twintig kilo en een hoop lichamelijke klachten geleden. Henny Schussler (56) uit Voorburg heeft nu maatje 38. Dubbelblind De liraglutide-studie (zie tekstinzet) is een dubbelblind onderzoek. Twee op de drie deelnemers krijgen het middel, de derde een placebo, en de deelnemers weten niet wat ze krijgen. De onderzoekers ook niet. Zij kunnen de onderzoeksmetingen dus niet, al dan niet onbewust, bevooroordeeld interpreteren. Ik denk natuurlijk dat ik elke ochtend liraglutide inspuit in mijn buik, voel je niks van, t is een heel dun naaldje maar krijg pas driekwart jaar na het einde van mijn deelname te horen wat ik nou gebruikte. Het is disciplinair aanpoten, proefpersoon zijn. Elke maand gaat ze naar het MCH voor een check-up bij de researchverpleegkundige. Vragenlijsten invullen, bloedafname, bloeddruk, gewicht en tailleomtrek meten en een gesprek met de diëtiste. Elk halfjaar een nog uitgebreidere controle: bloed- en urine-afnames, hartfilmpje, suikerwatertest en een lichamelijk onderzoek door een internist. Schusslers hoofdmotivatie om drie jaar lang mee te doen is eenvoudig: rond de 68 kilo blijven wegen. Wij zijn een lekker eten-familie, en ik heb al jaren problemen met mijn gewicht. Ik had altijd genoeg discipline om te diëten, maar die kilo s eraf houden..? Door dit onderzoek is gezond eten en sporten drie keer per week sportschool, als het uitkomt samen met mijn dochter onderdeel van mijn dagelijks leven geworden. 18 WETENSCHAPSKICK 2013 Dat was anderhalf jaar, twintig kilo en een hoop lichamelijke klachten geleden Het onderzoek Het MCH doet mee aan vertraagde voedselopname een internationale klinische van de darmen, zodat een trial naar de werking van vol gevoel ontstaat. het middel liraglutide. Doel: De hypothese van dit onderzoek is dat extra hoe- suikerziekte behandelen of voorkomen. Centra uit alle veelheden van dit hormoon zevenentwintig landen uit sneller voor een vol gevoel de Europese Unie participeren, samen goed voor geleidelijk aan afvalt. Twee zorgen, zodat de gebruiker zo n 3600 proefpersonen. van de onderzoeksvragen Allen doen minstens een die alleen op lange termijn jaar mee, en duizend van beantwoord kunnen worden: is dat gewichtsverlies hen tekenen voor twee jaar bij. Het MCH begeleidt blijvend, en helpt liraglutide tot nu toe drieëntwintig om de ontwikkeling van deelnemers. suikerziekte te remmen of Liraglutide is een syntheti sche versie van een 2015 wordt het onderzoek zelfs te stoppen? Begin lichaamseigen hormoon, afgerond. GLP-1 (glucagon-like De merknaam van het middel is Victoza, dat in 2009 peptide). Het lichaam maakt dit hormoon aan in is geregistreerd als medicijn de darmen, vlak na een voor de behandeling van maaltijd. Een van de effecten van dit hormoon is een (diabetes mellitus type mensen met suikerziekte 2).

19 Publish or perish Het is een gevleugelde uitspraak in de wetenschapswereld, publish or perish publiceer of ga ten onder. Voor specialisten in een druk binnenstadsziekenhuis kun je die uitspraak met een flinke korrel zout nemen, maar word iemand vaak geciteerd, dan is dat goed voor zijn naam. En die van het MCH. In 2012 waren er 92 publicaties door collega s uit het MCH. Een mooi aantal. In 2012 bracht het Centrum voor Wetenschap en Technologische Studies (CWTS) van de Universiteit Leiden een rapport uit van een bibliometrische analyse van STZ-ziekenhuizen. Met wiskundige en statistische methoden werd inzicht gevormd in de publicatieoutput van de verschillende STZ-ziekenhuizen. Ook uit deze analyse blijkt dat we het goed doen. Kijk ook voor de lijst met alle publicaties van MCHspecialisten op Rechts: Een overzicht van de periode /2010 van de PubMed geïndiceerde artikelen per specialisme in het MCH in relatie tot de publicaties van deze specialismen wereldwijd. Onder: Een overzicht van de periode /2010 van instellingen waar wetenschappers van het MCH samen mee publiceren. Ook zie je de onderlinge verbanden tussen die instellingen WETENSCHAPSKICK 19

20 Promotie orthopedisch chirurg Peer van der Zwaal Schouderoperaties (anders) doen of laten? Door Masja de Ree patiënten goed verhelpt. De groep die we onderzochten, stond echter al op de wachtlijst voor de operatie en is dus niet representatief, zegt Van der Zwaal. Het betekent niet dat een operatie voor alle mensen met rotator-cuffscheur een goede oplossing is. De laatste grote conclusie uit het proefschrift is dat er geen verschil is tussen de resultaten van kijkgatoperaties en klassieke operaties. Dat is een aansporing om als chirurg te doen waar je goed bent: het een is niet beter of veiliger dan het ander. Een voordeel van de kijkoperatie is wel dat je in één moeite bijkomende problemen kunt ontdekken en eventueel behandelen. Dat is ook de reden dat wij deze techniek in het MCH toepassen. Om je schoudergewricht zit een manchet van spieren en pezen: de rotator cuff. Dat zorgt ervoor dat je je arm kunt bewegen. Een scheurtje in de rotator cuff kán pijn of krachtverlies veroorzaken. Soms merkt iemand er niets van. Orthopedisch chirurg Peer van der Zwaal promoveerde op een onderzoek naar de uitkomsten van chirurgische behandelingen van rotator-cuffscheuren. Schouderklachten komen vaak voor, vooral bij ouderen. Bij een deel van deze patiënten is op de echo of het MRI een scheur in de rotator cuff te zien. Aan de andere kant zijn er veel mensen die zo n scheur hebben maar geen klachten. Dat maakt het lastig, zegt Van der Zwaal. Want hoe bepaal je of de scheur de oorzaak is van de klacht en of een operatie het probleem oplost? Ik heb onderzocht welk effect de verschillende operatieve behandelingen hebben. Hopelijk kunnen we op die basis in de toekomst bepalen welke patiënten we moeten opereren en welke niet. Even veilig Een belangrijk onderdeel van de studie is de evaluatie van de fase voor de operatie, waarin de arts de scheur beoordeelt en beslist welke operatietechniek hij moet gebruiken. Het blijkt dat de gebruikte classificatie voor rotator-cuffscheuren in de praktijk zijn werk doet. Ook blijkt uit het proefschrift dat de operatie de klachten bij de onderzochte groep 20 WETENSCHAPSKICK 2013 er is geen verschil is tussen de resultaten van kijkgat- en klassieke operaties Grote scheuren Van der Zwaal deed ook onderzoek naar de behandeling van de zeldzamere massieve rotatorcuffscheuren en scheuren in de subscapularis (de spier die ervoor zorgt dat de arm naar binnen kan draaien en die de schouderkop stabiliseert). Daaruit bleek onder meer dat de subscapularis na een succesvol operatief herstel van de scheur vaak slechter van kwaliteit blijft. Dat is opvallend en moeten we verder onderzoeken. Mogelijk heeft dat te maken met genetische factoren en de veroudering van de spier. Voor massieve scheuren werd een nieuwe operatieve techniek ontwikkeld: de shoestring bridge. Als de kwaliteit van de spier erg slecht is, is hechten lastig omdat het hechtdraad door de spier snijdt als door een natte boterham. Door de draad als een veter te rijgen, wordt de druk beter verdeeld. Ook een andere oplossing, de peestranspositie, is onderzocht. Hierbij wordt een goede pees van elders in de schouder verplaatst naar de aangedane plaats. Dit is met name een goede oplossing voor relatief jonge mensen met een bewegingsbeperking. Virtual reality Met deze nieuwe technieken kunnen rupturen behandeld worden waar vroeger niets aan te doen was. Dat is interessant nieuws. Het benadrukt tegelijkertijd de urgentie om betere beslismodellen te ontwikkelen bij de vraag wie wel en wie niet voor een operatie in aanmerking komt. De klachten van een rotator-cuffscheur kunnen ook overgaan na fysiotherapie of doordat de patiënt de functie van de aangedane spier leert compenseren. Eén van de ideeën voor de komende tijd is dan ook om een virtual reality trainingsprogramma te ontwikkelen waarmee patiënten zelf compensatiestrategieën ontwikkelen en zo pijn voorkomen.

Sciatica MED Trial resultaten na 1 jaar

Sciatica MED Trial resultaten na 1 jaar Sciatica MED Trial resultaten na 1 jaar Micro endoscopische operatie (buisjesmethode) voor lage rughernia minder effectief U doet mee aan de Sciatica MED Trial, het doelmatigheidsonderzoek naar de behandeling

Nadere informatie

Hersenoperatie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Hersenoperatie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Hersenoperatie Informatie voor patiënten F0647-3415 december 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44

Nadere informatie

Klinisch onderzoek bij kinderen en jongeren met kanker. wat is het en hoe werkt het?

Klinisch onderzoek bij kinderen en jongeren met kanker. wat is het en hoe werkt het? Klinisch onderzoek bij kinderen en jongeren met kanker wat is het en hoe werkt het? De behandeling van kinderen en jongeren met kanker vindt meestal plaats in combinatie met een klinisch onderzoek. We

Nadere informatie

Hersenbiopsie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Hersenbiopsie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Hersenbiopsie Informatie voor patiënten F0979-3415 december 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44

Nadere informatie

Hoge bloeddruk en zwangerschap

Hoge bloeddruk en zwangerschap Hoge bloeddruk en zwangerschap Informatie voor patiënten F0175-3415 oktober 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Operatie van een aneurysma in de hersenen

Operatie van een aneurysma in de hersenen Operatie van een aneurysma in de hersenen Clipping Informatie voor patiënten F1047-3110 maart 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Artroscopisch herstel van de rotator cuff

Artroscopisch herstel van de rotator cuff Artroscopisch herstel van de rotator cuff Informatie voor patiënten F0003-3113 september 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260

Nadere informatie

NRC-Studie. Nederlandse Vereniging voor Arthroscopie Rotator Cuff Studie

NRC-Studie. Nederlandse Vereniging voor Arthroscopie Rotator Cuff Studie Nederlandse Vereniging voor Arthroscopie Rotator Cuff Studie Patiënt Informatie Brief Afdeling Orthopaedie Medisch Centrum Haaglanden Januari 2008 Geachte heer, mevrouw, Inleiding U heeft een rotator cuff

Nadere informatie

Drie-dimensionale echografie voor het verbeteren van cosmetisch resultaat bij borstkanker patiënten; TURACOS trial

Drie-dimensionale echografie voor het verbeteren van cosmetisch resultaat bij borstkanker patiënten; TURACOS trial Drie-dimensionale echografie voor het verbeteren van cosmetisch resultaat bij borstkanker patiënten; Geachte mevrouw, Wij vragen u vriendelijk om mee te doen aan een medisch-wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Subacromiaal Impingement Syndroom Studie

Subacromiaal Impingement Syndroom Studie Subacromiaal Impingement Syndroom Studie Geachte heer/mevrouw, In aansluiting op het gesprek met uw behandelend arts ontvangt u hierbij de schriftelijke informatie met betrekking tot een wetenschappelijk

Nadere informatie

Artroscopisch herstel van de schouderstabiliteit

Artroscopisch herstel van de schouderstabiliteit Artroscopisch herstel van de schouderstabiliteit Informatie voor patiënten F0184-1011 februari 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose

Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose Informatie voor patiënten F0674-3415 juli 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

De VIPER-studie: operatie versus gips bij polsbreuken

De VIPER-studie: operatie versus gips bij polsbreuken De VIPER-studie: operatie versus gips bij polsbreuken Inleiding U bent gevraagd om deel te nemen aan een medisch-wetenschappelijk onderzoek. U heeft een breuk opgelopen van uw pols en daarom ontvangt u

Nadere informatie

Rugkliniek Iprenburg Wilhelmina Ziekenhuis Assen

Rugkliniek Iprenburg Wilhelmina Ziekenhuis Assen P a ti ë n t e n i n f ormatie S e l e c t i e ve w o r t e l b l o k kade Rugkliniek Iprenburg Wilhelmina Ziekenhuis Assen Hoe weet ik zeker dat het een hernia is Zenuwpijn, die u vanuit uw rug in uw

Nadere informatie

Hernia in de borstwervelkolom

Hernia in de borstwervelkolom Hernia in de borstwervelkolom Informatie voor patiënten F0846-3510 juli 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Wat is een hernia. Bouw van de wervelkolom. Onderstaande afspraken zijn voor u gemaakt op: locatie Delfzicht/locatie Lucas. Polikliniek neurologie:

Wat is een hernia. Bouw van de wervelkolom. Onderstaande afspraken zijn voor u gemaakt op: locatie Delfzicht/locatie Lucas. Polikliniek neurologie: Herniastraat Onderstaande afspraken zijn voor u gemaakt op: locatie Delfzicht/locatie Lucas MRI-onderzoek: Polikliniek neurologie: Route Neuroloog: datum Tijd. datum Tijd Telefoon: 088-066 1000 Wat is

Nadere informatie

Kijkoperatie van de knie (meniscus)

Kijkoperatie van de knie (meniscus) Kijkoperatie van de knie (meniscus) Informatie voor patiënten F0073-1011 juni 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Angiografie. Röntgenonderzoek van de bloedvaten

Angiografie. Röntgenonderzoek van de bloedvaten Angiografie Röntgenonderzoek van de bloedvaten Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Wat is een angiografie?... 1 3 Voorbereiding thuis... 2 4 Opname... 2 5 Voor het onderzoek... 3 6 Tijdens het onderzoek...

Nadere informatie

Medischwetenschappelijk. onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon

Medischwetenschappelijk. onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon Medischwetenschappelijk onderzoek Algemene informatie voor de proefpersoon Inhoud Inleiding 5 Medisch-wetenschappelijk onderzoek 6 Wat is medisch-wetenschappelijk onderzoek? Wat zijn proefpersonen? Wie

Nadere informatie

Eenmalige bestraling bij borstkanker

Eenmalige bestraling bij borstkanker Deze folder geeft u informatie over Eenmalige bestraling bij borstkanker patiënteninformatie Intra-Operatieve Radiotherapie Inleiding Deze folder gaat over eenmalige inwendige bestraling tijdens een borstsparende

Nadere informatie

Patienteninformatiebrief. De Rapid studie

Patienteninformatiebrief. De Rapid studie Patienteninformatiebrief De Rapid studie Studie waarin de standaard dotter behandeling met stent voor een vernauwde of afgesloten bovenbeenslagaders wordt vergeleken met een Paclitaxel gecoate dotter ballon

Nadere informatie

Tia Service Radboud universitair medisch centrum

Tia Service Radboud universitair medisch centrum Tia Service Inleiding In overleg met uw behandelend arts bent u doorverwezen naar de TIA poli op de polikliniek Neurologie of Spoedeisende Hulp van het Radoudumc. Dit omdat u kortgeleden mogelijk kortdurend

Nadere informatie

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek?

Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Bent u gevraagd voor medisch wetenschappelijk onderzoek? Inhoud Pagina Inleiding... 2 Medisch wetenschappelijk onderzoek... 3 Waarom zou u meedoen... 4 Onderzoeksfasen... 5 Medisch Ethische Commissie...

Nadere informatie

Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom

Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom Een operatie bij uitzaaiingen in de wervelkolom Informatie voor patiënten F1087-3510 november 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Een operatie aan het hoornvlies

Een operatie aan het hoornvlies Een operatie aan het hoornvlies Pterygium Informatie voor patiënten F0319-3415 september 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260

Nadere informatie

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie).

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Verbetert de zorg na de behandeling van dikke darmkanker

Nadere informatie

Serotiniteit. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Serotiniteit. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Serotiniteit Wat gebeurt er na 41 weken zwangerschap Informatie voor patiënten F0174-3415 oktober 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

CT arthrografie. Onderzoek van een gewricht. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

CT arthrografie. Onderzoek van een gewricht. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl CT arthrografie Onderzoek van een gewricht Informatie voor patiënten F0992-4410 maart 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260

Nadere informatie

Wortelblokkade met corticosteroïden

Wortelblokkade met corticosteroïden Wortelblokkade met corticosteroïden met behulp van een CT-scan Informatie voor patiënten F1025-4410 oktober 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan

Nadere informatie

Netvliesaandoeningen

Netvliesaandoeningen Netvliesaandoeningen Behandeling met Avastin Informatie voor patiënten Let op: In deze folder zit een formulier dat u moet ondertekenen en meenemen. F0968-3521 mei 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Nadere informatie

Artroscopie van de enkel

Artroscopie van de enkel Artroscopie van de enkel Informatie voor patiënten F1054-3513 mei 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker

PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker PATIËNTEN INFORMATIE FOLDER Vaststellen van de waarde van nieuwe MRI technieken bij de behandeling van endeldarmkanker Dit studieprotocol en de bijbehorende patiënteninformatie en het toestemmingsformulier

Nadere informatie

Rugoperatie. Decompressie / Herniotomie / Laminectomie

Rugoperatie. Decompressie / Herniotomie / Laminectomie Rugoperatie Decompressie / Herniotomie / Laminectomie Inhoud Inleiding 3 De wervelkolom 3 De operatie Benige decompressie/laminectomie 3 Herniotomie 3 Resultaten 4 Risico's van de operatie 4 Algemene risico

Nadere informatie

Medisch-wetenschappelijk onderzoek Algemene informatie voor de proefpersoon

Medisch-wetenschappelijk onderzoek Algemene informatie voor de proefpersoon Uitgave Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postadres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag Bezoekadres Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag Telefoon (070) 340 79 11 Informatie Voor informatie en vragen

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR DE PATIENT

INFORMATIE VOOR DE PATIENT Registratienummer Commissie voor Medische Ethiek: XXXXXXXX INFORMATIE VOOR DE PATIENT Studie titel: REQUITE Validatie van predictieve modellen en biomerkers voor radiotherapiegerelateerde toxiciteit om

Nadere informatie

Targeted Disc Decompression (TDD)

Targeted Disc Decompression (TDD) Targeted Disc Decompression (TDD) Behandeling van de tussenwervelschijf bij het Pijnbehandelcentrum Albert Schweitzer ziekenhuis Augustus 2012 pavo 0786 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u besproken

Nadere informatie

Medischwetenschappelijk onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon

Medischwetenschappelijk onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon Medischwetenschappelijk onderzoek Algemene informatie voor de proefpersoon Inhoud Inleiding 3 Medisch-wetenschappelijk onderzoek 4 Wat is medisch-wetenschappelijk onderzoek? Wat zijn proefpersonen? Hoe

Nadere informatie

Leeftijdgebonden maculadegeneratie

Leeftijdgebonden maculadegeneratie Leeftijdgebonden maculadegeneratie Behandeling met Lucentis Informatie voor patiënten Let op: In deze folder zit een formulier dat u moet ondertekenen en meenemen. F0969-3521 mei 2015 Medisch Centrum Haaglanden

Nadere informatie

diabetes en zwangerschap

diabetes en zwangerschap diabetes en zwangerschap Inhoud Inleiding 3 1 Wat is diabetes? 3 2 Vormen van diabetes 3 3 Onderzoek 4 4 Behandeling 5 5 Zwangerschap 5 6 Wat betekent diabetes voor uw baby? 6 7 De bevalling 7 8 Na de

Nadere informatie

Patiënteninformatiefolder Voor patiënten van 12 t/m 17 jaar

Patiënteninformatiefolder Voor patiënten van 12 t/m 17 jaar Patiënteninformatiefolder Voor patiënten van 12 t/m 17 jaar Tweede immunoglobulinen (IVIg) kuur voor Guillain-Barré Syndroom patiënten met een slechte prognose. Beste lezer, Je dokter heeft gevraagd mee

Nadere informatie

MES-6 / 2 14. Informatie voor en over Coassistenten

MES-6 / 2 14. Informatie voor en over Coassistenten MES-6 / 2 14 A6 A6 Informatie voor en over Coassistenten A5 A5 A4 A4 Informatie voor en over Coassistenten Medisch Spectrum Twente Medisch Spectrum Twente (MST) behoort tot de grootste niet-academische

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Verloskunde/Gynaecologie Diabetes en zwangerschap Bij diabetes (suikerziekte) is er te veel suiker (glucose) in uw bloed: de bloedsuikerspiegel is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent,

Nadere informatie

Wetenschappelijke stages in het Kennemer Gasthuis, Spaarne Ziekenhuis en het Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland

Wetenschappelijke stages in het Kennemer Gasthuis, Spaarne Ziekenhuis en het Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland Wetenschappelijke stages in het Kennemer Gasthuis, Spaarne Ziekenhuis en het Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland Beste student, Je bent op zoek naar een plek voor een wetenschappelijke

Nadere informatie

Onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van acute milde diverticulitis

Onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van acute milde diverticulitis DIABOLO studie Onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van acute milde diverticulitis Geachte heer/mevrouw, Wij doen onderzoek naar het effect van antibiotica op het beloop van milde diverticulitis.

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes

Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes U bent zwanger en halverwege de zwangerschap krijgt u te horen dat u diabetes heeft. Er komt dan veel op u af. U wilt weten wat zwangerschapsdiabetes precies

Nadere informatie

Borstreconstructie met lichaamseigen weefsel

Borstreconstructie met lichaamseigen weefsel Borstreconstructie met lichaamseigen weefsel Informatie voor patiënten MB0017-1500 maart 2015 Bronovo www.bronovo.nl Bronovolaan 5 2597 AX Den Haag Postbus 96900 2509 JH Den Haag 070 312 41 41 Medisch

Nadere informatie

Patiënteninformatie over jodiumhoudende contrastmiddelen

Patiënteninformatie over jodiumhoudende contrastmiddelen Patiënteninformatie over jodiumhoudende contrastmiddelen Welke contrastmiddelen Deze informatie gaat over jodiumhoudende contrastmiddelen die bij radiologische onderzoeken in bloedvaten worden ingespoten,

Nadere informatie

MRI onderzoek. Voor wie? Waarom een MRI-onderzoek?

MRI onderzoek. Voor wie? Waarom een MRI-onderzoek? Gerichte MRI De intake Als u besluit zich te laten onderzoeken krijgt u allereerst een intakegesprek met één van de verpleegkundige onderzoekscoördinatoren van Prescan. Hij of zij neemt, namens de artsen

Nadere informatie

INFORMATIEBRIEF VOOR DE PATIËNT

INFORMATIEBRIEF VOOR DE PATIËNT INFORMATIEBRIEF VOOR DE PATIËNT Titel van het onderzoek Een gerandomiseerd onderzoek naar operatieve versus niet-operatieve behandeling van breuken van het kopje van het spaakbeen. Inleiding Geachte heer/mevrouw,

Nadere informatie

CT-scan hart Voorbereiding één uur van tevoren aanwezig moeten zijn

CT-scan hart Voorbereiding één uur van tevoren aanwezig moeten zijn CT-scan hart Voor u is een afspraak gemaakt voor een CT-scan onderzoek van het hart. Het onderzoek vindt plaats op de afdeling radiologie van VU medisch centrum, op de tweede etage in het ziekenhuis, locatie

Nadere informatie

Nekhernia. Neurologische behandeling. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Nekhernia. Neurologische behandeling. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Nekhernia Neurologische behandeling Informatie voor patiënten F0998-3111 maart 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Geachte heer, mevrouw,

Geachte heer, mevrouw, DIRECT trial Behandeling van persisterende klachten en recidieven bij diverticulitis: Operatief versus Conservatief. EEN GERANDOMISEERDE MULTICENTRISCHE KLINISCHE TRIAL Geachte heer, mevrouw, Uw behandelend

Nadere informatie

Behandeling van hydrocefalus met drain

Behandeling van hydrocefalus met drain Behandeling van hydrocefalus met drain Informatie voor patiënten F0776-1180 februari 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie

Screening van rugen nekklachten

Screening van rugen nekklachten Screening van rugen nekklachten Wervelkolom Centrum Informatie voor patiënten F1035-3111 december 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22739 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22739 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22739 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Barzouhi, Abdelilah el Title: Paradigm shift in MRI for sciatica Issue Date: 2013-12-03

Nadere informatie

Hamerteencorrectie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Hamerteencorrectie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Hamerteencorrectie Informatie voor patiënten F0766-0630 oktober 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357

Nadere informatie

Chirurgie. Informatie over de afdeling Heelkunde. Afdeling: Onderwerp:

Chirurgie. Informatie over de afdeling Heelkunde. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Chirurgie Informatie over de afdeling Heelkunde Informatie over de afdeling Heelkunde Wie kunt u aan uw bed verwachten Inleiding Tijdens uw verblijf op de afdeling Heelkunde zult u

Nadere informatie

Coiling van een aneurysma in het hoofd

Coiling van een aneurysma in het hoofd Coiling van een aneurysma in het hoofd Informatie voor patiënten F0985-4410 januari 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie

Myocard-scintigrafie stress

Myocard-scintigrafie stress Myocard-scintigrafie stress Informatie voor patiënten F0689-4140 december 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Behandeling met Medacinase

Behandeling met Medacinase Behandeling met Medacinase Afdeling medium care mca.nl Inhoudsopgave Waarom is behandeling met Medacinase noodzakelijk? 3 Behandeling met Medacinase 3 Behandeling op de medium care 4 Naar huis 6 Uw vragen

Nadere informatie

Wetenschappelijk onderzoek. Controle van de bloedstroom tijdens en na grote operaties

Wetenschappelijk onderzoek. Controle van de bloedstroom tijdens en na grote operaties Wetenschappelijk onderzoek Controle van de bloedstroom tijdens en na grote operaties Inleiding U wordt binnenkort door de chirurg geopereerd. De chirurg heeft u verteld dat u mogelijk kunt deelnemen aan

Nadere informatie

IntraDiscal Electrothermal

IntraDiscal Electrothermal IntraDiscal Electrothermal Therapy (IDET) Behandeling van de tussenwervelschijf bij het Pijnbehandelcentrum Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 0787 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u besproken

Nadere informatie

Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen

Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen BIJLAGE 1 Vragenlijst Vragen die betrekking hebben op de borging van de kwaliteit van de zorg. A. Algemeen Ik werk momenteel als arts

Nadere informatie

INFORMATIEBRIEF VOOR DE PATIËNT

INFORMATIEBRIEF VOOR DE PATIËNT INFORMATIEBRIEF VOOR DE PATIËNT Titel van het onderzoek Een gerandomiseerd onderzoek naar operatieve versus niet-operatieve behandeling van breuken van het kopje van het spaakbeen. Inleiding Geachte heer/mevrouw,

Nadere informatie

Spondylodese van de rug

Spondylodese van de rug Spondylodese van de rug Informatie voor patiënten F0757-1193 juni 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070

Nadere informatie

Geachte heer, mevrouw,

Geachte heer, mevrouw, DIRECT trial Behandeling van persisterende klachten en recidieven bij diverticulitis: Operatief versus Conservatief. EEN GERANDOMISEERDE MULTICENTRISCHE KLINISCHE TRIAL Geachte heer, mevrouw, Uw behandelend

Nadere informatie

Intra-Operatieve Radiotherapie

Intra-Operatieve Radiotherapie Intra-Operatieve Radiotherapie Eenmalige bestraling bij borstkanker Informatie voor patiënten MB0003-1500 oktober 2014 Bronovo www.bronovo.nl Bronovolaan 5 2597 AX Den Haag Postbus 96900 2509 JH Den Haag

Nadere informatie

Informatiebrief deelnemers MIND-TIA: De waarde van een bloedtest bij verdenking op een TIA

Informatiebrief deelnemers MIND-TIA: De waarde van een bloedtest bij verdenking op een TIA Informatiebrief deelnemers MIND-TIA: De waarde van een bloedtest bij verdenking op een TIA Julius Centrum UMC Utrecht Geachte heer/mevrouw, Wij vragen u vriendelijk om mee te doen aan een medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

Cuffrepair. Schoudergewricht. Orthopedie. 6065p ORT.031/1109.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl

Cuffrepair. Schoudergewricht. Orthopedie. 6065p ORT.031/1109.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Cuffrepair Schoudergewricht Orthopedie 6065p ORT.031/1109.CV Zorgcommunicatie www.amphia.nl Inleiding U wordt binnenkort in het Amphia Ziekenhuis verwacht voor een operatie aan de schouder. De orthopedisch

Nadere informatie

Bovenooglidcorrectie bij een hangend ooglid

Bovenooglidcorrectie bij een hangend ooglid Bovenooglidcorrectie bij een hangend ooglid Behandeling door de oogarts Informatie voor patiënten F1102-3121 juni 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan

Nadere informatie

Microvasculaire Coronaire Dysfunctie

Microvasculaire Coronaire Dysfunctie Microvasculaire Coronaire Dysfunctie U bent onder behandeling bij de afdeling Cardiologie van het Radboudumc. In deze folder vindt u informatie over microvasculaire coronaire dysfunctie (MCD). Heeft u

Nadere informatie

Brede rugspier verleggen met operatie i.v.m. gescheurde pezen in schouder. Latissiumus Dorsi transpositie

Brede rugspier verleggen met operatie i.v.m. gescheurde pezen in schouder. Latissiumus Dorsi transpositie Brede rugspier verleggen met operatie i.v.m. gescheurde pezen in schouder Latissiumus Dorsi transpositie Inhoud Inleiding 3 Schoudergewricht 3 Normaal schoudergewricht 3 Afwijkend schoudergewricht 3 De

Nadere informatie

Operatie aan de amandelen

Operatie aan de amandelen Operatie aan de amandelen Informatie voor patiënten F0443-3415 juni 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070

Nadere informatie

Beentumoren (=bottumoren)

Beentumoren (=bottumoren) Beentumoren (=bottumoren) Inleiding Gezwellen in beenderen worden beentumoren genoemd. Er zijn verschillende typen beentumoren te onderscheiden. Zo zijn er vormen waarbij de tumor of het gezwel direct

Nadere informatie

Centrum voor diagnostiek van slechthorendheid bij kinderen

Centrum voor diagnostiek van slechthorendheid bij kinderen Centrum voor diagnostiek van slechthorendheid bij kinderen Sinds juni 2006 is in Nederland de gehoorscreening bij pasgeboren kinderen ingevoerd. Een vroege opsporing van gehoorverlies maakt het vroeg starten

Nadere informatie

Standard Operating Procedure

Standard Operating Procedure Standard Operating Procedure SOP: V9 Initiatievisite Auteur Naam: Functie instelling/afdeling Judie van den Elshout Staffunctionaris Wetenschapsbureau Wetenschapsbureau / Cluster Leerhuis Handtekening:...

Nadere informatie

Obstructief Slaapapneusyndroom

Obstructief Slaapapneusyndroom Obstructief Slaapapneusyndroom Onderzoek voor de operatie Informatie voor patiënten F0961-4350 november 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1

Nadere informatie

INFORMATIEBRIEF HOSPITAL-ADL STUDIE

INFORMATIEBRIEF HOSPITAL-ADL STUDIE INFORMATIEBRIEF HOSPITAL-ADL STUDIE Titel van het onderzoek: Ontrafelen van het mechanisme achter ziekenhuis-gerelateerd functieverlies (Hospital-ADL studie). Geachte heer/mevrouw, Wij vragen u vriendelijk

Nadere informatie

Plaatsen van een PEG-katheter

Plaatsen van een PEG-katheter Plaatsen van een PEG-katheter Informatie voor patiënten F0507-1011 maart 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Patiënten-informatiebrief INCH-trial

Patiënten-informatiebrief INCH-trial Patiënten-informatiebrief INCH-trial Een onderzoek naar de chirurgische behandeling van een littekenbreuk; het verschil tussen de kijkoperatie en de open operatie wordt onderzocht. Amsterdam, 14 sept 2011

Nadere informatie

Stereotactische Radiotherapie van de hersenen

Stereotactische Radiotherapie van de hersenen Stereotactische Radiotherapie van de hersenen Informatie voor patiënten F0752-4510 september 2008 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

Als er een kleine hoeveelheid vocht uit de wond lekt, kunt u een droog steriel gaas op de wond leggen en deze vastplakken met een

Als er een kleine hoeveelheid vocht uit de wond lekt, kunt u een droog steriel gaas op de wond leggen en deze vastplakken met een Leefregels na PCI U heeft een dotterbehandeling ondergaan. Dit wordt ook wel een PCI genoemd, wat staat voor Percutane Coronaire Interventie. Na ontslag uit het ziekenhuis gaat het herstelproces en de

Nadere informatie

Chirurgie Foto s van de bloedvaten (slagaders)

Chirurgie Foto s van de bloedvaten (slagaders) Chirurgie Foto s van de bloedvaten (slagaders) Arterieel DSA (digitale subtracte angiografie) Chirurgie In overleg met uw behandelend arts is besloten om u voor een kort verblijf op te nemen op de afdeling

Nadere informatie

operatie: verwijderen van de galblaas

operatie: verwijderen van de galblaas patiënteninformatie operatie: verwijderen van de galblaas Deze folder geeft u informatie over het verwijderen van de galblaas. Een ander woord hiervoor is cholecystectomie. Deze informatie is bedoeld als

Nadere informatie

Adviezen na een hartoperatie

Adviezen na een hartoperatie Adviezen na een hartoperatie Informatie voor patiënten F0852-1150 januari 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

Standard Operating Procedure

Standard Operating Procedure Standard Operating Procedure STZ SOP: U9 Monitoren Distributielijst : STZ Datum : 15-10-2012 Revisiedatum : 15-10-2013 Veranderingen ten opzichte van eerdere versies Versiedatum Hoofdstuk Versiedatum Hoofdstuk

Nadere informatie

Rughernia (behandeling door de huisarts)

Rughernia (behandeling door de huisarts) Rughernia (behandeling door de huisarts) Wat is hernia? Hernia betekent letterlijk breuk. Een hernia nuclei pulposi (kortweg HNP) komt voor in de wervelkolom en bestaat uit een scheur in de achterkant

Nadere informatie

Myocard-scintigrafie in rust

Myocard-scintigrafie in rust Myocard-scintigrafie in rust Informatie voor patiënten F0687-4140 juli 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

chronische alvleesklierontsteking

chronische alvleesklierontsteking patiënteninformatie chronische alvleesklierontsteking U heeft last van een terugkerende ontsteking van de alvleesklier. We noemen dit een chronische alvleesklierontsteking. Wat is een chronische alvleesklierontsteking?

Nadere informatie

Longembolie Onderzoek en behandeling. www.nwz.nl

Longembolie Onderzoek en behandeling. www.nwz.nl Longembolie Onderzoek en behandeling www.nwz.nl Inhoud Wat is een longembolie? 3 Welke onderzoeken krijgt u? 4 Behandeling van een longembolie 5 Behandeling met bloedverdunnende medicijnen 7 Naar huis

Nadere informatie

The Symphony triple A study

The Symphony triple A study Patiënten informatie en toestemmingsverklaring The Symphony triple A study USING SYMPHONY AS AN ADJUNCT TO HISTOPATHOLOGIC PARAMETERS WHEN THE DOCTOR IS AMBIVALENT ABOUT THE ADMINISTRATION AND TYPE OF

Nadere informatie